De NV Vereenigde Oliefabrieken, verzoekster in het hoofdgeding, merkt op dat de strekking van artikel 1, lid 3, van verordening nr. 1041/67 weliswaar is de aard en de kenmerken van de uitgevoerde produkten op de dag van uitvoer, dat wil zeggen de dag waarop de douaneformaliteiten worden vervuld, te bepalen, maar dat dit geenszins inhoudt dat de monsterneming ook altijd op die dag moet plaatsvinden.

Het Bömergetal van een partij reuzel verandert niet. Voor de vaststelling daarvan is niet wezenlijk, wanneer het monster is genomen. Indien vaststaat, zoals in casu, dat een eerder, deugdelijk getrokken monster de bewuste partij representeert en het analyseresultaat aan de hand van dit monster is verkregen, kan dit gegeven in elk geval dienen tot het bewijs van het Bömergetal van die partij op de dag van uitvoer.

De Nederlandse Regering merkt op dat artikel 1 van verordening nr. 1041/67 slechts inhoudt dat — bij de verlening van de restitutie bij uitvoer — hoeveelheid, aard en kenmerken van het uit te voeren produkt moeten worden beoordeeld naar de toestand op de dag waarop de aangifte ten uitvoer door de bevoegde autoriteit wordt aanvaard. Enige nadere bepaling omtrent de wijze waarop de betrokken autoriteit haar oordeel moet vormen, ontbreekt in deze verordening. Het is derhalve aan de zorg van de Lid-Staten overgelaten ter zake regelend op te treden.

Indien nu op grond van nationale voorschriften wordt overgegaan tot monsterneming, zal, ongeacht of de monsterneming en het onderzoek van de monsters vóór of na de dag van uitvoer plaatsvinden, de uitslag van het onderzoek te allen tijde moeten worden toegerekend of teruggerekend naar de dag die voor de vaststelling van de kenmerken van het produkt beslissend is verklaard. Derhalve zijn die kenmerken beslissend, die het produkt redelijkerwijs kan worden geacht te hebben gehad op de dag waarop de douanedienst het document in ontvangst neemt waarbij de declarant zijn voornemen te kennen geeft de betrokken produkten te willen uitvoeren met toekenning van restitutie.

Verordening nr. 2403/69 brengt hierin geen wijziging. Artikel 1 stelt voor de verlening van de restituties de aanvullende voorwaarde dat de exporteur een verklaring aangaande het voldoen aan de vereisten der verordening moet overleggen. Artikel 2 geeft technische instructies voor de wijze van keuring en onderzoek en bepaalt dat de controle steekproefsgewijs moet worden uitgeoefend. Deze technische instructies waarborgen dat in alle Lid-Staten volgens dezelfde controle-methode te werk wordt gegaan. Het voorschrift dat het onderzoek steekproefsgewijs moet plaatsvinden, beoogt slechts het stellen van een minimumeis en sluit een meer regelmatige controle geenszins uit. In ieder geval wordt niets bepaald over het tijdstip waarop de controle moet worden uitgeoefend.

Bij waren waarvan de kenmerken door tijdsverloop aan veranderingen onderhevig kunnen zijn, zoals bij bederfelijke levensmiddelen, dient de controle door middel van monsterneming en monsteronderzoek vanzelfsprekend zo dicht mogelijk bij het moment van vervulling der douaneformaliteiten te liggen. Bij goederen — zoals in casu — waarvan de kenmerken geen wijziging kunnen ondergaan, is niet in te zien waarom de controle door middel van monsterneming en monsteronderzoek niet vooraf zou mogen plaatsvinden, mits uiteraard de identiteit tussen de bemonsterde en de ten uitvoer aangeboden partij gewaarborgd is.

De Commissie stelt vast dat in het Gemeenschapsrecht niet uitdrukkelijk is bepaald op welk tijdstip de steekproeven moeten worden genomen en dat ook in document ISO/TC 34/SC 6/WG 3/N 73, waarnaar wordt verwezen, de voor de monsterneming te volgen werkwijze is opengebleven.

Samen met de controle op het voldoen van de afzonderlijke uit te voeren produkten aan de voor de toekenning van de restitutie gestelde voorwaarden, is de vaststelling van het voor de monsterneming beslissende tijdstip thans nog zaak van de Lid-Staten. Het komt de administratie casu quo de rechterlijke macht in de Lid-Staten in elk concreet geval toe te beslissen over de vraag — die derhalve van feitelijke aard is — of de wijze waarop van een bepaalde partij monsters zijn genomen, geschikt is om de nakoming dier voorwaarden te verzekeren.

De Lid-Staten zijn in dit opzicht echter niet geheel en al vrij. Zowel de aard der zaak als de tekst en het doel der betrokken voorschriften geven aanleiding tot de volgende overwegingen:

De NV Vereenigde Oliefabrieken merkt op dat bijlage II van verordening nr. 2403/69 voor het bepalen van het Bömergetal uitsluitend de ether- of de acetonmethode voorschrijft, maar daarbij slechts als bron en niet als de enige toegelaten werkwijze, de methode ISO/TC 34/SC 6/WG 3/N 73 vermeldt.

Dat dit niet de enige te gebruiken methode is, blijkt uit de formulering van de tekst waarin de bepaling van andere in bijlage II genoemde kenmerken is aangegeven. Dit vindt nog bevestiging in het feit dat de methode ISO/TC 34/SC 6/WG 3/N 73 tot op heden niet officieel is vastgesteld, maar zich nog altijd in het stadium van ontwerp-aanbeveling bevindt.

Naar het oordeel van de Nederlandse Regering is methode ISO/TC 34/SC 6/WG 3/N 73 de enige die in de Gemeenschapsverordeningen is toegelaten voor de bepaling van het Bömergetal in geraffineerde varkensreuzel.

De Commissie merkt op dat een bepaling waarbij uniforme kwaliteitseisen worden gesteld, waaraan produkten moeten voldoen om voor een restitutie in aanmerking te komen, sterk aan betekenis zou inboeten, indien de Lid-Staten niet op dezelfde wijze de naleving van deze voorwaarden nagaan en indien niet verzekerd is dat overal in de Gemeenschap het onderzoek van dezelfde waar op hetzelfde tijdstip dezelfde resultaten oplevert. Daar het Bömergetal moeilijk te berekenen is en de uitkomst goeddeels afhangt van de gebruikte methode, zijn voor de bepaling hiervan in bijlage II van verordening nr. 2403/69 uniforme methoden voor alle Lid-Staten voorgeschreven. Om praktische redenen verdiende het volgens de Commissie de voorkeur om ook bij de toepassing van het Gemeenschapsrecht de analysemethoden te baat te nemen, die reeds op internationaal niveau bij de ISO (International Organization for Standardization) waren ontwikkeld, en om naar het desbetreffende document van dit lichaam te verwijzen.

Aangezien de analysemethoden ter bepaling van het Bömergetal destijds nog niet door de ISO als officiële aanbevelingen waren vastgesteld en bekendgemaakt, moest de Commissie evenwel volstaan met een verwijzing naar het document waarin de bevoegde commissie van de ISO deze methoden definitief had omschreven. Om te voorkomen dat latere door de ISO aangebrachte wijzigingen in deze methoden automatisch als Gemeenschapsrecht zouden gaan gelden, werd in een voetnoot van bijlage I van verordening nr. 2403/69 het uitdrukkelijk voorbehoud gemaakt dat de toe te passen werkwijzen voor het onderzoek slechts die zijn welke in gebruik zijn bij de inwerkingtreding van deze verordening.

Gezien artikel 2, lid 1, sub b), van verordening nr. 2403/69, lijdt het geen twijfel dat alleen aan de hand van de voorgeschreven methoden kan worden vastgesteld of een produkt voor restitutieverlening in aanmerking komt, en dat geen bewijskracht kan worden toegekend aan resultaten die met andere methoden zijn verkregen. Dat hierbij naar een ISO-document wordt verwezen en niet naar als aanbevelingen bekendgemaakte methoden, maakt materieel geen verschil, omdat de voorgeschreven methoden in het genoemde document even uitvoerig en afdoende zijn omschreven als in een aanbeveling gebeurt.

De NV Vereenigde Oliefabrieken merkt op dat de — nog in staat van ontwerp verkerende — ISO-methode met name voorschriften zou moeten bevatten over het aantal te trekken monsters en de wijze van monsterneming. De tekst van een ontwerp-aanbeveling is in het onderhavige geval dan ook niet bruikbaar.

De controle dient steekproefsgewijs te geschieden. Twee uitleggingen zijn mogelijk:

Een monster van 2 blikken uit een partij van 6000 blikken (0,0333 %) kan geen representatief monster voor de bepaling van het Bömergetal opleveren en dus ook niet als grondslag dienen voor een zinvolle en aanvaardbare controle.

De Nederlandse Regering meent dat artikel 2 van verordening nr. 2403/69 geen wijziging brengt in de rechtspositie van de exporteur tegenover de met toekenning van de restitutie belaste instantie in die zin dat, indien enige andere controle of meer controle zou zijn uitgeoefend dan in de verordening is voorzien, zulks ooit tot onverantwoorde toekenning van restitutie zou kunnen leiden. Ook de vraag of niet-toekenning van restitutie terecht is geschied, is van zuiver feitelijke aard.

Het voorschrift houdende de verplichting tot het uitoefenen van een steekproefsgewijze controle kan bezwaarlijk worden geacht voor de belanghebbende een belemmering te vormen om in voorkomend geval door middel van tegenbewijs aan te tonen dat een door hem ten uitvoer aangeboden partij aan de gestelde voorwaarden voldeed. Ook de omstandigheid dat elke nadere bepaling omtrent de omvang van de uit te oefenen controle en de daaraan toe te kennen gevolgen ontbreekt, noopt ertoe aan te nemen dat dit communautaire voorschrift niet de bedoeling kan hebben het complexe geheel van nationale voorschriften inzake controle en bewijs te vervangen.

De Commissie meent dat het geheel van de produkten waarvoor restitutie wordt gevraagd, aan de voorgeschreven kwaliteitseisen moet voldoen, zodat elke bemonstering noodzakelijkerwijs zo moet geschieden dat de analyse van de genomen monsters betrouwbare gegevens verschaft over de aanwezigheid van de vereiste eigenschappen in de uitgevoerde partij in haar geheel.

Anderzijds dient men te bedenken dat de blikken reuzel waarvan monsters worden genomen, moeten worden geopend en daarna wellicht dus niet meer als onberispelijke waar kunnen worden uitgevoerd en gebruikt. Bovendien zijn de voorgeschreven analysemethoden tamelijk kostbaar. De monsterneming moet derhalve wegens de hiermee gemoeide kosten beperkt blijven tot enkele blikken. Dit is ook de reden waarom artikel 2, lid 1, van verordening nr. 2403/69 een steekproefsgewijze controle toelaat.

Overigens hangt het benodigde aantal monsters om voldoende zekerheid te krijgen over de kenmerken van de betrokken partij, grotendeels af van de aard der betrokken goederen en van de omstandigheden waaronder deze worden verzonden en uitgevoerd.

Heett de bevoegde douanedienst, vooral aan de hand van de door de exporteur bij het vervullen van de douaneformaliteiten gedane verklaringen, gegronde redenen om aan te nemen dat de produkten van een bepaalde partij geen eenvormige kenmerken vertonen, dan zou een monsterneming van slechts twee monsters op een partij van 100698 kg netto totaalgewicht bezwaarlijk als voldoende kunnen worden aangemerkt.

Indien de uit te voeren partij daarentegen alleen bestaat uit produkten met uniforme kenmerken welke in een zelfde produktieproces zijn verkregen, en betreft het een waar als reuzel, die zich na produktie van nature noch vermengt noch uit een mengsel afscheidt en waarvan de ranzigheid en de andere chemische eigenschappen dank zij de luchtdichte verpakking in blik geen aanmerkelijke wijziging kunnen ondergaan, dan kan een onderzoek van slechts enkele blikken voldoende worden geacht.

De vraag of de genomen monsters als voldoende representatief kunnen worden beschouwd om zekerheid te verschaffen over de inhoud van de gehele in een bepaald geval ten uitvoer aangeboden partij, is als feitenkwestie en als rechtstoepassing in concreto zaak van de bevoegde douanediensten casu quo van de nationale rechterlijke instanties.

De NV Vereenigde Oliefabrieken meent dat, indien het monster zelf steekproefsgewijs moet worden genomen, een gemiddeld monster van een groot aantal doorlopend genomen monsters in elk geval als een door veel steekproeven genomen monster zal kunnen worden beschouwd. In geen geval kan er bezwaar bestaan tegen een betere wijze van bemonsteren dan het eenvoudigweg meenemen van 2 blikken uit een partij van 6000 blikken.

Niettemin behoeft de controle slechts van tijd tot tijd plaats te vinden. Het woord steekproefsgewijs in artikel 2 van verordening nr. 2403/69 slaat op de controle en niet op de bemonstering.

De Nederlandse Regering merkt op dat volgens de ter zake van toepassing zijnde Nederlandse voorschriften de exporteur de bevoegdheid heeft bij de monsterneming te verzoeken een groter aantal monsters te nemen en te onderzoeken of wel een aantal monsters extra te nemen en te bewaren voor aanvullend onderzoek indien het eerste onderzoek niet bevredigend zou zijn.

De Commissie merkt op dat het antwoord op de vraag of men voor de vaststelling of de betrokken produkten aan de voorwaarden voor restitutieverlening voldoen, ieder genomen monster afzonderlijk dan wel een uit alle afzonderlijke monsters samengesteld gemiddeld monster moet onderzoeken, afhangt van de aard der betrokken produkten en van de vorm waarin zij worden uitgevoerd.

Bij massaprodukten die in grote containers worden verzonden, kan het dienstig zijn de toestand van de partij in haar geheel te bepalen door onderzoek van een gemiddeld monster dat is samengesteld uit afzonderlijke op verschillende plaatsen van dezelfde container genomen monsters, vooral wanneer niet zonder meer duidelijk is dat de partij een homogene samenstelling heeft.

In casu was er bij het uitgevoerde produkt echter geen sprake van een globale en niet nader te onderscheiden partij varkensreuzel die wellicht op bepaalde punten onbeduidende kwaliteitsverschillen vertoonde; bij de uitvoer ging het integendeel om afzonderlijke blikken waarin de reuzel was verpakt en dus als uitgevoerd produkt was geïndividualiseerd, zodat verzoekster in het hoofdgeding slechts aanspraak kon maken op uitvoerrestitutie voor die blikken waarvan de inhoud aan minimumkwaliteitseisen voldeed. Bijgevolg hadden de genomen monsters afzonderlijk moeten worden onderzocht, daar een gemiddeld monster een produkt zou opleveren dat in deze vorm niet in de onderzochte blikken aanwezig was en dus geen afdoende zekerheid over de inhoud der afzonderlijke blikken zou verschaffen.