Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΝΙΚΟΛΑ ΑΙΜΙΛΙΟΥ
της 23ης Απριλίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑275/25 [Kolwager] (i)
Finanzamt B
κατά
Α
[αίτηση του Bundesfinanzhof
(Ομοσπονδιακού Φορολογικού Δικαστηρίου, Γερμανία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Πρωτόκολλο περί των προνομίων και ασυλιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 13 – Φόρος δωρεάς – Φορολογική κατοικία των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού της Ένωσης – Πρόσθετη κατοικία – Άρθρο 21 – Μέλη του προσωπικού της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων »
I. Εισαγωγή
1. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως του Bundesfinanzhof (Ομοσπονδιακού Φορολογικού Δικαστηρίου, Γερμανία) αφορά την ερμηνεία του άρθρου 13 του Πρωτοκόλλου (αριθ. 7) περί των προνομίων και ασυλιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΠΠΑ) (2).
2. Η διάταξη αυτή κατέχει ιδιαίτερη θέση στο πλαίσιο του ΠΠΑ, δεδομένου ότι δεν παρέχει ούτε προνόμιο ούτε ασυλία αυτή καθεαυτήν (3)· αντιθέτως, θεσπίζει κανόνα για τον προσδιορισμό της φορολογικής κατοικίας των υπαλλήλων της Ένωσης (4). Ειδικότερα, το άρθρο 13 του ΠΠΑ δημιουργεί πλάσμα δικαίου βάσει του οποίου θεωρείται ότι υπάλληλος της Ένωσης που έχει εγκατασταθεί, απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων του, σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος της φορολογικής του κατοικίας διατηρεί σε αμφότερα τα κράτη μέλη την αρχική φορολογική κατοικία, για τους σκοπούς του φόρου εισοδήματος, του φόρου περιουσίας και του φόρου κληρονομίας.
3. Η αίτηση του αιτούντος δικαστηρίου υποβάλλεται στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ των γερμανικών φορολογικών αρχών και του A., μέλους του προσωπικού της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (στο εξής: ΕΤΕπ), ο οποίος, ενόσω εργαζόταν και κατοικούσε στο Λουξεμβούργο και διατηρούσε, δυνάμει του άρθρου 13 του ΠΠΑ, την αρχική φορολογική του κατοικία στην Αυστρία, απέκτησε πρόσθετη κατοικία στη Γερμανία. Μετά τη λήψη δωρεάς σημαντικού χρηματικού ποσού από συγγενή, κάτοικο Αυστρίας, οι γερμανικές φορολογικές αρχές επέβαλαν στον Α φόρο δωρεάς με την αιτιολογία ότι κατά τον κρίσιμο χρόνο ήταν φορολογικός κάτοικος (5) Γερμανίας. Ο Α. αμφισβήτησε επιτυχώς την εκτίμηση αυτή πρωτοδίκως καθόσον επικαλέστηκε το άρθρο 13 του ΠΠΑ (το οποίο έχει εφαρμογή στα μέλη του προσωπικού της ΕΤΕπ δυνάμει του άρθρου 21 ΠΠΑ) (6) προκειμένου να υποστηρίξει ότι πρέπει να θεωρείται, για φορολογικούς σκοπούς, αποκλειστικά κάτοικος Αυστρίας, όπου κατοικούσε πριν από την ανάληψη υπηρεσίας στην ΕΤΕπ.
4. Επιληφθέν κατ’ αναίρεση, το Bundesfinanzhof (Ομοσπονδιακό Φορολογικό Δικαστήριο) ζητεί πλέον διευκρινίσεις ως προς το ακριβές πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ. Ειδικότερα, ζητεί να διευκρινιστεί αν η διάταξη αυτή έχει εφαρμογή στον φόρο δωρεάς και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, αν αποκλείει την αναγνώριση πρόσθετης φορολογικής κατοικίας σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος της υπηρεσίας ή της αρχικής φορολογικής κατοικίας.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
5. Το άρθρο 13, πρώτο εδάφιο, πρώτη περίοδος, του ΠΠΑ (στο εξής συνοπτικώς: άρθρο 13 του ΠΠΑ) προβλέπει τα εξής:
«Για την εφαρμογή του φόρου επί του εισοδήματος και της περιουσίας, του φόρου κληρονομιών, καθώς και για την εφαρμογή των συμβάσεων περί αποφυγής της διπλής φορολογίας που έχουν συναφθεί μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης, οι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό, οι οποίοι έχουν εγκατασταθεί, απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων τους στην υπηρεσία της Ένωσης, στην επικράτεια ενός κράτους μέλους, άλλου από το κράτος της φορολογικής κατοικίας την οποία έχουν κατά το χρόνο της εισόδου τους στην υπηρεσία της Ένωσης, θεωρούνται και στις δύο αυτές χώρες ότι διατηρούν την προηγούμενη κατοικία τους εφόσον αυτή ευρίσκεται σε κράτος μέλος της Ένωσης.»
6. Το άρθρο 21, πρώτο εδάφιο, του ΠΠΑ έχει ως εξής:
«Το παρόν Πρωτόκολλο εφαρμόζεται επίσης επί της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, επί των μελών των οργάνων της, επί του προσωπικού της και επί των αντιπροσώπων των κρατών μελών, οι οποίοι συμμετέχουν στις εργασίες της, με την επιφύλαξη των διατάξεων του Πρωτοκόλλου περί του καταστατικού της.»
Β. Το γερμανικό δίκαιο
7. Ο Erbschaftsteuer- und Schenkungsteuergesetz (νόμος περί φορολογίας κληρονομιών και δωρεών), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, προβλέπει στο άρθρο 1, το οποίο φέρει τον τίτλο «Φορολογητέες πράξεις», τα εξής:
«(1) Σε φόρο κληρονομιών (ή δωρεών) υπόκεινται:
1. οι κτήσεις αιτία θανάτου·
2. οι δωρεές εν ζωή·
3. οι δωρεές υπό τρόπο·
[...]
(2) Με την επιφύλαξη αντίθετης διατάξεως, οι διατάξεις του παρόντος νόμου σχετικά με τις μεταβιβάσεις αιτία θανάτου ισχύουν επίσης για τις δωρεές και τις δωρεές υπό τρόπο [...]».
8. Κατά το άρθρο 2 του ίδιου νόμου, απεριόριστη φορολογική υποχρέωση (για το σύνολο της επαχθείσας περιουσίας) γεννάται, μεταξύ άλλων, όταν ο αποκτών, κατά τον χρόνο επέλευσης του γενεσιουργού της φορολογικής υποχρέωσης γεγονότος, είναι κάτοικος ημεδαπής για φορολογικούς σκοπούς. Στους κατοίκους ημεδαπής, για φορολογικούς σκοπούς, συγκαταλέγονται τα φυσικά πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους ή τη συνήθη διαμονή τους στη Γερμανία.
9. Κατά το άρθρο 8 του Abgabenordnung (φορολογικού κώδικα), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, «φυσικό πρόσωπο έχει την κατοικία του στον τόπο εκείνον όπου έχει στην κατοχή του οικία υπό συνθήκες που επιτρέπουν να συναχθεί ότι θα διατηρεί και θα χρησιμοποιεί την κατοικία αυτή».
III. Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
10. Ο A., αναιρεσίβλητος της κύριας δίκης (στο εξής: αναιρεσίβλητος), είναι μέλος του προσωπικού της ΕΤΕπ από το 1995. Προκειμένου να αναλάβει υπηρεσία στην ΕΤΕπ, μετέβη από την Αυστρία, όπου κατοικούσε προηγουμένως, στο Λουξεμβούργο. Το 2010, ο αναιρεσίβλητος εγκαταστάθηκε μαζί με τη σύζυγό του, επίσης μέλος του προσωπικού της ΕΤΕπ, στην οικία της στη Γερμανία. Ωστόσο, εξακολούθησε επίσης να κάνει χρήση του διαμερίσματός του στο Λουξεμβούργο.
11. Στις 27 Δεκεμβρίου 2013, ο αναιρεσίβλητος έλαβε από τον αδελφό του, κάτοικο Αυστρίας, χρηματική δωρεά ύψους 300 000 ευρώ.
12. Με πράξη της 13ης Απριλίου 2017, η Finanzamt B (φορολογική υπηρεσία B, Γερμανία· στο εξής: φορολογική υπηρεσία) επέβαλε εις βάρος του αναιρεσίβλητου, για την εν λόγω δωρεά, φόρο δωρεάς ύψους 56 000 ευρώ.
13. Ο αναιρεσίβλητος άσκησε διοικητική προσφυγή υποστηρίζοντας ότι, δυνάμει του άρθρου 13 του ΠΠΑ, πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει τη φορολογική του κατοικία αποκλειστικά στην Αυστρία και ότι, ως εκ τούτου, δεν υπόκειται στον επίμαχο φόρο δωρεάς στη Γερμανία. Την 1η Αυγούστου 2019, η φορολογική υπηρεσία απέρριψε την προσφυγή αυτή, κρίνοντας ότι, κατά τον χρόνο λήψης της δωρεάς, ο αναιρεσίβλητος διατηρούσε κατοικία στη Γερμανία (κατά την έννοια του άρθρου 8 του φορολογικού κώδικα) και ότι, ως εκ τούτου, θεωρούνταν φορολογικός κάτοικος ημεδαπής, ο οποίος υπείχε απεριόριστη φορολογική υποχρέωση κατά το άρθρο 2 του νόμου περί φορολογίας κληρονομιών και δωρεών. Έκρινε ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ ρυθμίζει μόνον τον καταμερισμό της φορολογικής κατοικίας μεταξύ του κράτους μέλους της αρχικής φορολογικής κατοικίας και του κράτους μέλους στο οποίο ο υπάλληλος ασκεί τα καθήκοντά του (στο εξής: κράτος υπηρεσίας) και δεν καλύπτει περίπτωση, όπως η επίμαχη, στην οποία υπάλληλος αποκτά πρόσθετη κατοικία σε τρίτο κράτος μέλος για αμιγώς ιδιωτικούς λόγους. Κατ’ ουσίαν, η φορολογική υπηρεσία έκρινε ότι, με την εγκατάστασή του στη Γερμανία, ο αναιρεσίβλητος είχε αποκτήσει φορολογική κατοικία στη χώρα αυτή, η οποία υφίστατο παράλληλα με την πλασματική κατοικία στην Αυστρία κατά το άρθρο 13 του ΠΠΑ. Δεδομένου ότι η Αυστρία δεν επιβάλλει φόρο δωρεάς, η φορολογική υπηρεσία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η δωρεά μπορούσε να φορολογηθεί εξ ολοκλήρου στη Γερμανία, καθόσον δεν υπήρχε συρροή φορολογικών υποχρεώσεων (7).
14. Στη συνέχεια, ο αναιρεσίβλητος άσκησε προσφυγή ενώπιον του Finanzgericht Rheinland-Pfalz (φορολογικού δικαστηρίου Ρηνανίας-Παλατινάτου, Γερμανία) κατά της απόφασης της φορολογικής υπηρεσίας. Με απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2021, το δικαστήριο αυτό έκανε δεκτή την προσφυγή. Ειδικότερα, έκρινε ότι το καθοριστικό στοιχείο για τον προσδιορισμό της φορολογικής κατοικίας υπαλλήλου της Ένωσης βάσει του άρθρου 13 του ΠΠΑ είναι η κατάσταση του υπαλλήλου κατά τον χρόνο της εισόδου του στην υπηρεσία της Ένωσης. Επομένως, αρκεί το γεγονός ότι, κατά τον χρόνο αυτόν, ο υπάλληλος απέκτησε κατοικία σε άλλο κράτος μέλος απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων του. Μεταγενέστερες εξελίξεις, όπως η απόκτηση πρόσθετης κατοικίας για ιδιωτικούς λόγους, θεωρήθηκαν άνευ σημασίας εφόσον ο υπάλληλος παραμένει στην υπηρεσία της Ένωσης και η πραγματική κατοικία τελεί σε σχέση γεωγραφικής εγγύτητας με τον τόπο υπηρεσίας. Συνεπώς, ο αναιρεσίβλητος –ο οποίος παρέμενε υπάλληλος της ΕΤΕπ και κατοικούσε σε απόσταση περίπου 55 χιλιομέτρων από τον τόπο εργασίας του στο Λουξεμβούργο– θεωρήθηκε αποκλειστικά φορολογικός κάτοικος Αυστρίας, κράτος μέλος της αρχικής φορολογικής του κατοικίας, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 13 του ΠΠΑ (8).
15. Η φορολογική υπηρεσία άσκησε αναίρεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Με την αίτηση αναιρέσεως, η φορολογική υπηρεσία υποστηρίζει ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση, καθόσον (i) δεν καλύπτει τον φόρο δωρεάς και (ii) ρυθμίζει μόνον τον καταμερισμό της εξουσίας επιβολής φόρων μεταξύ του κράτους υπηρεσίας και του κράτους της αρχικής φορολογικής κατοικίας, αποκλειομένων των περιπτώσεων, όπως η επίμαχη, στις οποίες έχει αποκτηθεί πρόσθετη κατοικία σε τρίτο κράτος μέλος για ιδιωτικούς λόγους.
16. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο, το οποίο διατηρεί αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία του άρθρου 13 του ΠΠΑ, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«(1) Έχει η διάταξη [του άρθρου 13 του ΠΠΑ] εφαρμογή στον φόρο δωρεάς;
(2) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα: αποκλείει [το άρθρο 13 του ΠΠΑ] τη δυνατότητα υπαλλήλου ή μέλους του λοιπού προσωπικού της Ένωσης που έχει εγκατασταθεί, απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων του στην υπηρεσία της Ένωσης, στην επικράτεια ενός κράτους μέλους άλλου από το κράτος μέλος καταγωγής να αποκτήσει πρόσθετη φορολογική κατοικία σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο όπου υπηρετεί, όταν συγχρόνως διατηρεί πραγματική κατοικία στο κράτος στο οποίο υπηρετεί;»
17. Ο αναιρεσίβλητος, η Γερμανική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις. Δεν διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
IV. Ανάλυση
18. Με τα δύο προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί διευκρινίσεις ως προς το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ, όσον αφορά, αφενός, τα είδη των φόρων που καλύπτει και, αφετέρου, τις περιπτώσεις κατοικίας που εμπίπτουν εντός αυτού. Θα εξετάσω τα ερωτήματα αυτά διαδοχικά διαπιστώνοντας, όσον αφορά το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ έχει την έννοια ότι καλύπτει τον φόρο δωρεάς (Β) και, όσον αφορά το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, ότι η διάταξη αυτή έχει εφαρμογή σε περίπτωση πρόσθετης κατοικίας εκτός του κράτους υπηρεσίας μόνον εφόσον η κατοικία αυτή αποκτήθηκε απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων του υπαλλήλου (Γ).
19. Ωστόσο, προτού προχωρήσω στην ανάλυση αυτή, θεωρώ σκόπιμο να διατυπώσω ορισμένες προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με το άρθρο 13 του ΠΠΑ (A).
Α. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις επί του άρθρου 13 του ΠΠΑ
20. Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι, ως πρωτόκολλο στις Συνθήκες της Ένωσης, το ΠΠΑ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος τους και, ως εκ τούτου, συνιστά πρωτογενές δίκαιο της Ένωσης. Επιπλέον, μολονότι η άμεση φορολογία εξακολουθεί, κατ’ αρχήν, να εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, τα κράτη μέλη έχουν, κατ’ ουσίαν, συναινέσει, μέσω των φορολογικών διατάξεων του ΠΠΑ, στον μερικό περιορισμό της φορολογικής κυριαρχίας τους προς το συμφέρον της διασφάλισης της εύρυθμης λειτουργίας της Ένωσης (9). Όσον αφορά ειδικότερα τους υπαλλήλους της Ένωσης, τούτο ισχύει ιδίως όσον αφορά τα άρθρα 12 και 13 του ΠΠΑ.
21. Σύμφωνα με το άρθρο 12 του ΠΠΑ, οι υπάλληλοι της Ένωσης απαλλάσσονται από την επιβολή εσωτερικών φόρων επί των αποδοχών, μισθών και λοιπών αμοιβών που καταβάλλονται από την Ένωση και, αντ’ αυτού, υπόκεινται σε φόρο που επιβάλλεται σε επίπεδο Ένωσης.
22. Ωστόσο, όσον αφορά τους λοιπούς φόρους, οι υπάλληλοι της Ένωσης εξακολουθούν, κατ’ αρχήν, να φορολογούνται από τα κράτη μέλη. Συναφώς, το άρθρο 13 του ΠΠΑ θεσπίζει ουσιαστικά έναν κανόνα περί αποφυγής της διπλής φορολογίας (10) ο οποίος καθορίζει τη φορολογική κατοικία των υπαλλήλων.
23. Ειδικότερα, όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, το άρθρο 13 του ΠΠΑ δημιουργεί, σε σχέση με ορισμένους φόρους, πλάσμα δικαίου βάσει του οποίου θεωρείται ότι οι υπάλληλοι εξακολουθούν να έχουν τη φορολογική τους κατοικία στο κράτος μέλος της αρχικής φορολογικής τους κατοικίας (στο εξής: κράτος καταγωγής), παρά το γεγονός ότι έχουν αποκτήσει πραγματική κατοικία σε άλλο κράτος μέλος λόγω της υπηρεσίας τους (στο εξής: κράτος κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς). Ως τέτοια, η διάταξη αυτή δεν καθορίζει και δεν κατανέμει αυτή καθεαυτή τις εξουσίες επιβολής φόρων μεταξύ των οικείων κρατών μελών. Ωστόσο, δεδομένου ότι η φορολογική κατοικία αποτελεί, από πολλές απόψεις, τον κύριο σύνδεσμο για την επιβολή φόρων (ιδίως όσον αφορά το παγκόσμιο εισόδημα και τη συνολική φορολογική υποχρέωση), ασκεί αναπόφευκτα καθοριστική επιρροή επί του καταμερισμού των σχετικών εξουσιών επιβολής φόρων μεταξύ των κρατών αυτών (11).
24. Στην πράξη, τούτο συνεπάγεται γενικώς ότι, εξαιρουμένων των αποδοχών, μισθών και λοιπών αμοιβών που καταβάλλονται από την Ένωση, το κράτος καταγωγής διατηρεί, κατ’ αρχήν, απεριόριστη φορολογική αρμοδιότητα (12) όσον αφορά τον φόρο εισοδήματος, τον φόρο περιουσίας και τον φόρο κληρονομιών, σύμφωνα με το άρθρο 13 του ΠΠΑ (13).
25. Τούτων λεχθέντων, επισημαίνεται –ιδίως υπό το πρίσμα ορισμένων πρόδηλων παρανοήσεων στις γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου– ότι τα προεκτεθέντα δεν συνεπάγονται ότι, δυνάμει του άρθρου 13 του ΠΠΑ, το κράτος καταγωγής έχει αποκλειστική αρμοδιότητα για την επιβολή των ανωτέρω φόρων. Η φορολογική κατοικία αποτελεί μόνον ένα από τα διάφορα συνδετικά στοιχεία που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη κατά την άσκηση της φορολογικής τους αρμοδιότητας. Κατά συνέπεια, το άρθρο 13 δεν αποκλείει να υπόκεινται οι υπάλληλοι της Ένωσης σε φορολόγηση στο κράτος κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς (ή σε άλλα κράτη μέλη) βάσει άλλων συνδετικών στοιχείων, όπως η πηγή του εισοδήματος ή ο τόπος όπου βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία (14). Στην περίπτωση που τούτο θα μπορούσε να οδηγήσει σε διπλή φορολόγηση, η απαλλαγή θα διασφαλιζόταν, κατ’ αρχήν, από τις εφαρμοστέες συμβάσεις περί αποφυγής της διπλής φορολογίας ή, κατά περίπτωση, από μονομερή εθνικά μέτρα.
26. Στο πλαίσιο αυτό, θα προχωρήσω τώρα στην εξέταση της ουσίας των δύο προδικαστικών ερωτημάτων.
Β. Έχει το άρθρο 13 του ΠΠΑ εφαρμογή στον φόρο δωρεάς;
27. Όπως προαναφέρθηκε, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το άρθρο 13 του ΠΠΑ έχει εφαρμογή στον φόρο δωρεάς.
28. Κατά το γράμμα της διάταξης αυτής, το πλάσμα δικαίου που δημιουργεί ισχύει «για την εφαρμογή του φόρου επί του εισοδήματος και της περιουσίας, του φόρου κληρονομιών, καθώς και για την εφαρμογή των συμβάσεων περί αποφυγής της διπλής φορολογίας». Όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, ο φόρος δωρεάς δεν μνημονεύεται ρητώς στη διάταξη αυτή. Ως εκ τούτου, η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η διάταξη αυτή είναι σαφής και μη διφορούμενη καθόσον αποκλείει τον φόρο δωρεάς από μια –κατά τη γνώμη της– εξαντλητική απαρίθμηση φόρων με αποτέλεσμα το Δικαστήριο να μην μπορεί να αποκλίνει από την ερμηνεία αυτή.
29. Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημάνω, κατ’ αρχάς, ότι ο «φόρος δωρεάς» τυγχάνει διαφορετικής αντιμετώπισης μεταξύ των κρατών μελών. Σε ορισμένα κράτη μέλη, θεωρείται υποκατηγορία του φόρου εισοδήματος (15)· σε πολλά άλλα, εξομοιώνεται με τον φόρο κληρονομίας και θεωρείται πρόδρομη μορφή ή αναπόσπαστο συμπλήρωμα του φόρου αυτού (16). Σε διάφορες έννομες τάξεις, οι δωρεές που πραγματοποιούνται εντός συγκεκριμένης περιόδου πριν από τον θάνατο του δωρητή χαρακτηρίζονται εκ νέου, για φορολογικούς σκοπούς, ως κληρονομίες (17). Από την άποψη αυτή, μολονότι από το γράμμα του άρθρου 13 του ΠΠΑ δεν προκύπτει εκ πρώτης όψεως ότι ο φόρος δωρεάς εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του, η εξαίρεσή του ουδόλως υπαγορεύεται από το γράμμα του άρθρου αυτού.
30. Τούτο με οδηγεί σε ένα δεύτερο ζήτημα: η Γερμανική Κυβέρνηση υποστήριξε ότι ο φόρος δωρεάς δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ, στηριζόμενη στην έννοια και τη φύση του φόρου αυτού στο γερμανικό δίκαιο (18). Ωστόσο, οι διαφορετικές προσεγγίσεις στα διάφορα κράτη μέλη όσον αφορά τον χαρακτηρισμό και την ονομασία των φόρων (συμπεριλαμβανομένου του φόρου δωρεάς) καταδεικνύουν, κατά τη γνώμη μου, ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα του εθνικού δικαίου.
31. Είναι αλήθεια ότι σε μία από τις σχετικά λίγες αποφάσεις του που αφορούν το νυν άρθρο 13 του ΠΠΑ, το Δικαστήριο φαίνεται να λαμβάνει υπόψη το εθνικό δίκαιο προκειμένου να προσδιορίσει αν ένας φόρος εμπίπτει στη διάταξη αυτή. Ειδικότερα, έκρινε ότι, «όσον αφορά τον φόρο εισοδήματος [...] κατά την έννοια του [άρθρου 13 του ΠΠΑ], το περιεχόμενο του όρου αυτού προσδιορίζεται βάσει των κριτηρίων της εφαρμοστέας εθνικής νομοθεσίας» (19). Ωστόσο, φρονώ ότι μια ερμηνεία που στηρίζεται σε χαρακτηρισμούς του εθνικού δικαίου θα δημιουργούσε σημαντικές δυσχέρειες.
32. Πρώτον, δεν είναι σαφές ποιο εθνικό δίκαιο πρέπει να είναι καθοριστικό: το δίκαιο του κράτους καταγωγής ή του κράτους κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς, στην περίπτωση που εντοπίζονται διαφορές μεταξύ τους όσον αφορά την αντιμετώπιση και τον χαρακτηρισμό ενός συγκεκριμένου φόρου. Αν, για παράδειγμα, στο νομικό σύστημα ενός από τα κράτη αυτά ο φόρος δωρεάς θεωρείται είδος φόρου εισοδήματος ενώ στο νομικό σύστημα του άλλου κράτους θεωρείται διακριτός φόρος, η δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ, όσον αφορά τον ίδιο υπάλληλο της Ένωσης, θα διέφερε αναλόγως του εθνικού χαρακτηρισμού που ακολουθείται.
33. Δεύτερον, και εν πάση περιπτώσει, η προσφυγή στο εθνικό δίκαιο (είτε του κράτους καταγωγής είτε του κράτους κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς) θα είχε ως αποτέλεσμα να διαφέρει το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή, τούτο θα υπονόμευε την ομοιόμορφη εφαρμογή του πρωτογενούς δικαίου, και συγκεκριμένα του άρθρου 13 του ΠΠΑ, η αναγκαιότητα της οποίας έχει ρητώς αναγνωριστεί από το Δικαστήριο (20). Θα συνεπαγόταν επίσης τη διαφορετική μεταχείριση των υπαλλήλων της Ένωσης, δεδομένου ότι το άρθρο αυτό θα εφαρμοζόταν σε ορισμένους υπαλλήλους, αλλά όχι σε άλλους, βάσει των ιδιαιτεροτήτων των επίμαχων εθνικών φορολογικών συστημάτων (21). Από πρακτική άποψη, η προσέγγιση αυτή θα δημιουργούσε επίσης σημαντικές δυσχέρειες για τις εθνικές φορολογικές αρχές, οι οποίες θα έπρεπε να προσδιορίζουν διαφορετικά τη φορολογική κατοικία κάθε υπαλλήλου βάσει του επίμαχου φόρου και των αντικρουόμενων, ενδεχομένως, εθνικών χαρακτηρισμών με αποτέλεσμα να τίθενται, συναφώς, και λεπτά ζητήματα αρμοδιότητας.
34. Τρίτον, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας F. G. Jacobs με τις προτάσεις του στην υπόθεση Kristoffersen (22), μια ερμηνεία του άρθρου 13 του ΠΠΑ η οποία στηρίζεται στο εθνικό δίκαιο θα κατέλειπε ευρύ περιθώριο καταστρατήγησης. Για παράδειγμα, ένα κράτος καταγωγής θα μπορούσε να επιδιώξει την υπαγωγή ενός φόρου στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ (και, επομένως, να επικαλεστεί ότι αποτελεί το κράτος φορολογικής κατοικίας), απλώς χαρακτηρίζοντας τον φόρο αυτόν ως έναν από τους φόρους που ρητώς μνημονεύονται στο εν λόγω άρθρο. Αντιστρόφως, ένα κράτος κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς θα μπορούσε να παρακάμψει την εφαρμογή της διάταξης αυτής, υπαγάγοντας τεχνητώς σε διακριτή κατηγορία έναν φόρο ο οποίος, ωστόσο, λειτουργεί ουσιαστικά ως φόρος εισοδήματος, περιουσίας ή κληρονομίας.
35. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής –και τα παρατιθέμενα στις προτάσεις στην υπόθεση Kristoffersen– ότι το περιεχόμενο των όρων «φόρος εισοδήματος», «φόρος περιουσίας» και «φόρος κληρονομίας» στο άρθρο 13 του ΠΠΑ δεν μπορεί να εξαρτάται από το εθνικό δίκαιο, αλλά οι όροι αυτοί πρέπει να ερμηνεύονται αυτοτελώς σύμφωνα με τη γενική τους έννοια και υπό το πρίσμα του σκοπού της διάταξης αυτής.
36. Η γενική έννοια των όρων αυτών δεν επιλύει οριστικά το υπό κρίση ζήτημα. Όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, ο φόρος δωρεάς παρουσιάζει τόσο ομοιότητες όσο και διαφορές με τους φόρους που μνημονεύονται στο άρθρο 13 του ΠΠΑ. Ειδικότερα, συνιστά φόρο επί πλουτισμού εκ χαριστικής αιτίας, ο οποίος προσομοιάζει, επομένως, τόσο με τον φόρο εισοδήματος (υπό την ευρεία έννοια της φορολόγησης της αύξησης του οικονομικού πλούτου) όσο και με τον φόρο κληρονομίας (ως φόρο επί μεταβίβασης εκ χαριστικής αιτίας). Ωστόσο, διαφέρει από τον πρώτο, ιδίως καθόσον δεν συνδέεται με τη δημιουργία αξίας στην αγορά, και από τον δεύτερο, καθόσον αφορά μεταβιβάσεις εν ζωή, ο ακριβής χρόνος των οποίων μπορεί να καθοριστεί, αντίθετα προς τις μεταβιβάσεις αιτία θανάτου.
37. Επομένως, ο σκοπός του άρθρου 13 του ΠΠΑ είναι καθοριστικός προκειμένου να προσδιοριστεί αν ο φόρος δωρεάς εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της διάταξης αυτής.
38. Συναφώς, επισημαίνω ότι ο πρωταρχικός σκοπός του ΠΠΑ, όπως αποτυπώνεται στη μοναδική αιτιολογική του σκέψη και στο άρθρο 343 ΣΛΕΕ (23), καθώς και στο άρθρο 17 του ΠΠΑ (24), είναι να διασφαλιστεί ότι η Ένωση απολαύει των αναγκαίων προνομίων και ασυλιών για την εκπλήρωση της αποστολής της.
39. Στο ίδιο πνεύμα με τον σκοπό αυτόν, το άρθρο 13 του ΠΠΑ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιδιώκει επίσης δύο ειδικούς σκοπούς, οι οποίοι απορρέουν αμφότεροι από το γεγονός ότι, μολονότι οι υπάλληλοι της Ένωσης προσλαμβάνονται από όλα τα κράτη μέλη, οι τόποι υπηρεσίας τους βρίσκονται σε συγκεκριμένα κράτη μέλη, ιδίως στο Βέλγιο και στο Λουξεμβούργο, όπου εδρεύουν τα περισσότερα θεσμικά όργανα της Ένωσης.
40. Πρώτον, το άρθρο 13 του ΠΠΑ έχει ως σκοπό να εμποδίσει τα κράτη μέλη υποδοχής να αποκτήσουν αδικαιολόγητο φορολογικό πλεονέκτημα μέσω της άσκησης απεριόριστης εξουσίας επιβολής φόρων (με εξαίρεση τον φόρο κατανάλωσης και άλλους τοπικούς φόρους) επί των υπαλλήλων της Ένωσης, οι οποίοι κατοικούν στην επικράτειά τους μόνον λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων τους. Αντιστρόφως, διασφαλίζει ότι τα κράτη καταγωγής δεν στερούνται αδικαιολόγητα την εξουσία να επιβάλουν φόρους στα πρόσωπα τα οποία, σε διαφορετική περίπτωση, θα εξακολουθούσαν να είναι φορολογικοί κάτοικοι των κρατών αυτών (25).
41. Δεύτερον, όσον αφορά τους ίδιους τους υπαλλήλους της Ένωσης, το άρθρο 13 του ΠΠΑ αποσκοπεί στη διασφάλιση ουδετερότητας ώστε η είσοδός τους στην υπηρεσία της Ένωσης να μην τους θέτει ούτε σε μειονεκτική ούτε σε πλεονεκτική θέση, όσον αφορά τη φορολογική κατοικία. Διατηρώντας το προϊσχύον φορολογικό καθεστώς, η διάταξη διευκολύνει την κινητικότητα, μετριάζει τον κίνδυνο διπλής φορολογίας που συνδέεται με την κατοικία και εξαλείφει τις διοικητικές δυσχέρειες που οφείλονται στη μετεγκατάσταση για τους σκοπούς της υπηρεσίας στην Ένωση.
42. Μια πολύ παρόμοια λογική εντοπίζεται στο δημόσιο διεθνές δίκαιο, ιδίως στη Σύμβαση περί προνομίων και ασυλιών των Ηνωμένων Εθνών (26), τη σημαντικότερη πολυμερή πράξη στον τομέα των προνομίων και ασυλιών των διεθνών οργανισμών, των υπαλλήλων και των εκπροσώπων τους, η οποία είχε ήδη τεθεί σε ισχύ κατά την έκδοση του ΠΠΑ το 1957. Το τμήμα 13 της σύμβασης αυτής προβλέπει ότι, «[σ]τις περιπτώσεις που κάποια μορφή φορολογίας εξαρτάται από τη διαμονή του φορολογούμενου, οι χρονικές περίοδοι κατά τις οποίες οι αντιπρόσωποι των μελών στα [...] όργανα των Ηνωμένων Εθνών και στις συγκαλούμενες από τον Ο.Η.Ε συνδιασκέψεις βρίσκονται επί του εδάφους ενός των κρατών μελών για την άσκηση των καθηκόντων τους δεν πρέπει να θεωρούνται χρονικές περίοδοι διαμονής» (η υπογράμμιση δική μου). Η διάταξη αυτή, η οποία έχει συμπεριληφθεί σε πολλές μεταγενέστερες διεθνείς πράξεις (27), έχει, κατ’ αρχήν, το ίδιο αποτέλεσμα με το άρθρο 13 του ΠΠΑ, ήτοι αποκλείει την απόκτηση φορολογικής κατοικίας στο κράτος υποδοχής και διατηρεί τη φορολογική κατοικία στο κράτος καταγωγής. Η υποκείμενη συλλογιστική είναι η ίδια: η παρουσία σε κράτος υποδοχής λόγω επίσημων καθηκόντων δεν θα πρέπει να συνεπάγεται μεταβολή της φορολογικής κατοικίας (28).
43. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η ratio legis του άρθρου 13 του ΠΠΑ είναι, κατά τη γνώμη μου, να αποκλείει την απόκτηση φορολογικής κατοικίας στο κράτος μέλος υποδοχής, όσον αφορά τους φόρους που εξαρτώνται, κυρίως ή σε σημαντικό βαθμό, από την κατοικία, δεδομένου ότι οι υπάλληλοι δεν βρίσκονται στο κράτος αυτό λόγω προσωπικής επιλογής, αλλά μόνον λόγω της εργασίας τους στην υπηρεσία της Ένωσης.
44. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η αναφορά, στο άρθρο 13 του ΠΠΑ, στον «φόρο εισοδήματος», στον «φόρο περιουσίας» και στον «φόρο κληρονομίας» δεν πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να ερμηνευθεί ως αυστηρή απαρίθμηση τριών στενά οριζόμενων φόρων, αλλά ως ευρεία αναφορά στις τρεις κύριες κατηγορίες άμεσων φόρων επί της απόκτησης, της κατοχής και της μεταβίβασης περιουσιακών στοιχείων, η επιβολή των οποίων συνδέεται με την κατοικία. Αντιθέτως, οι φόροι που δεν στηρίζονται στη σχέση αυτή –όπως οι φόροι κατανάλωσης ή ορισμένες επιβαρύνσεις στις συναλλαγές– δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ.
45. Στο πλαίσιο της εν λόγω ταξινόμησης των άμεσων φόρων που συνδέονται με την κατοικία, είναι, κατά τη γνώμη μου, προφανές ότι ο φόρος δωρεάς, ως άμεσος φόρος επί μεταβίβασης περιουσιακών στοιχείων εκ χαριστικής αιτίας, ο οποίος συνδέεται κατά κανόνα με την κατοικία του δωρητή ή του δωρεοδόχου, υπάγεται στο ίδιο εννοιολογικό πλαίσιο και, ως εκ τούτου, εμπίπτει σαφώς στις προαναφερθείσες κατηγορίες φόρων του άρθρου 13 του ΠΠΑ. Όσον αφορά τη διάταξη αυτή και λαμβανομένων υπόψη των σκοπών της, πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να θεωρηθεί ότι ο φόρος δωρεάς εντάσσεται στην ευρύτερη κατηγορία της φορολόγησης των μεταβιβάσεων εκ χαριστικής αιτίας, από κοινού με τον φόρο κληρονομίας. Αμφότεροι οι φόροι επιτελούν την ίδια οικονομική λειτουργία, ήτοι τη φορολόγηση των μεταβιβάσεων περιουσιακών στοιχείων εκ χαριστικής αιτίας· επομένως, ο φόρος δωρεάς μπορεί να θεωρηθεί αντίστοιχος του φόρου κληρονομίας για μεταβιβάσεις εν ζωή, εντασσόμενος σε μια συνεκτική λειτουργική ενότητα.
46. Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, φρονώ ότι πρέπει να θεωρηθεί ότι ο φόρος δωρεάς εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ. Κατά τη γνώμη μου και λαμβανομένης υπόψη της ratio legis της διάταξης αυτής, δεν υφίσταται κανένας πειστικός λόγος προκειμένου να εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου αυτού ένας φόρος ο οποίος, όπως ο φόρος κληρονομίας, επιβάλλεται επί μεταβιβάσεων περιουσιακών στοιχείων εκ χαριστικής αιτίας και η επιβολή του οποίου συνδέεται στενά με την κατοικία. Τούτο θα εισήγαγε διάκριση η οποία δεν βασίζεται σε κανένα συναφές αντικειμενικό στοιχείο και θα συνεπαγόταν κατακερματισμό της φορολογικής κατοικίας, με αποτέλεσμα ένας υπάλληλος της Ένωσης να έχει μια κατοικία ειδικώς για τον φόρο δωρεάς και άλλη κατοικία για άλλους φόρους. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν θα ήταν ικανοποιητικό ούτε για τους υπαλλήλους ούτε για τις φορολογικές αρχές και, επομένως, θα ήταν αντίθετο προς τον σκοπό της διευκόλυνσης του έργου των υπαλλήλων και, ως εκ τούτου, της λειτουργίας της Ένωσης.
47. Για λόγους πληρότητας, επισημαίνω ότι η απουσία οποιασδήποτε ρητής μνείας στον φόρο δωρεάς στο άρθρο 13 του ΠΠΑ φαίνεται να οφείλεται κυρίως σε ιστορικούς λόγους. Η διατύπωση της διάταξης αυτής έχει παραμείνει αμετάβλητη επί της ουσίας από τη θέσπισή της το 1957 –όπως ισχύει σε μεγάλο βαθμό για το ΠΠΑ στο σύνολό του. Γίνεται αντιληπτό ότι, κατά τον χρόνο εκείνο, ο φόρος δωρεάς είτε δεν ήταν τόσο διαδεδομένος είτε εντασσόταν στον φόρο εισοδήματος ή τον φόρο κληρονομίας, όπως σήμερα (29). Επιπλέον, τα πρώτα υποδείγματα συμβάσεων περί αποφυγής της διπλής φορολογίας που είχαν καταρτιστεί κατά τον χρόνο έκδοσης του ΠΠΑ –τα οποία αποσκοπούσαν, μεταξύ άλλων, στην επίλυση των συγκρούσεων μεταξύ φορολογικών κατοικιών– αφορούσαν ακριβώς τις τρεις ευρείες κατηγορίες φόρων του άρθρου 13 του ΠΠΑ (30).
48. Τέλος, προσθέτω ότι η προεκτεθείσα ερμηνεία του άρθρου 13 του ΠΠΑ επιρρωννύεται αναμφίβολα από την αναφορά του άρθρου αυτού στην «εφαρμογή των συμβάσεων περί αποφυγής της διπλής φορολογίας». Η αναφορά αυτή φαίνεται να έχει ως σκοπό να διασφαλίσει ότι το πλάσμα δικαίου του άρθρου 13 του ΠΠΑ τηρείται και στο πλαίσιο εφαρμογής τέτοιων συμβάσεων. Επισημαίνω, συναφώς, ότι οι συμβάσεις περί αποφυγής της διπλής φορολογίας μεταξύ των κρατών μελών στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στα υποδείγματα φορολογικών συμβάσεων του ΟΟΣΑ (31) και αφορούν κυρίως τους φόρους εισοδήματος και κεφαλαίου και, σπανιότερα, τους φόρους κληρονομίας και δωρεάς (32). Επομένως, στην περίπτωση που, για παράδειγμα, το κράτος καταγωγής και το κράτος κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς έχουν συνάψει σύμβαση περί αποφυγής της διπλής φορολογίας η οποία καλύπτει τον φόρο δωρεάς, το κράτος καταγωγής θα θεωρούνταν, για την εφαρμογή της σύμβασης αυτής, ως κράτος της φορολογικής κατοικίας και σε σχέση με τον φόρο αυτόν. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, θα ήταν ασυνεπές να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ο φόρος δωρεάς δεν εμπίπτει κατά κανόνα στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ, πλην όμως θα μπορούσε εμμέσως να υπαχθεί σε αυτό μέσω διμερών συμβάσεων οι οποίες περιλαμβάνουν ρητώς τον εν λόγω φόρο. Μια τέτοια προσέγγιση εξαρτά το πεδίο εφαρμογής της διάταξης από την ύπαρξη και το περιεχόμενο διμερών συμφωνιών με αποτέλεσμα να υπονομεύει την ομοιόμορφη εφαρμογή της.
49. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα την απάντηση ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται στον φόρο δωρεάς.
Γ. Εφαρμόζεται το άρθρο 13 του ΠΠΑ σε πρόσθετη κατοικία η οποία βρίσκεται σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος υπηρεσίας και αποκτήθηκε για ιδιωτικούς λόγους;
50. Στην περίπτωση που το άρθρο 13 του ΠΠΑ έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται στον φόρο δωρεάς, το αιτούν δικαστήριο ζητεί επίσης να διευκρινιστεί αν η διάταξη αυτή αποκλείει την απόκτηση πρόσθετης φορολογικής κατοικίας σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος καταγωγής ή υπηρεσίας, όταν ο οικείος υπάλληλος διατηρεί επίσης πραγματική κατοικία στο κράτος υπηρεσίας. Κατ’ ουσίαν, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν υπάλληλος της Ένωσης, ο οποίος διατηρεί πλασματική φορολογική κατοικία στο κράτος καταγωγής του δυνάμει του άρθρου 13 του ΠΠΑ και πραγματική κατοικία στο κράτος υπηρεσίας, μπορεί εντούτοις να αποκτήσει πρόσθετη φορολογική κατοικία σε τρίτο κράτος μέλος και, ως εκ τούτου, να υπόκειται σε φορολογία στο τελευταίο αυτό κράτος.
51. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι ενδιαφερόμενοι οι οποίοι υπέβαλαν παρατηρήσεις προσεγγίζουν το ζήτημα αυτό με πολύ διαφορετικό τρόπο.
52. Η Γερμανική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ ρυθμίζει μόνον τη σχέση μεταξύ του κράτους καταγωγής και του κράτους κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς και, επομένως, δεν αποκλείει την απόκτηση πρόσθετης φορολογικής κατοικίας σε άλλο κράτος.
53. Αντιθέτως, ο αναιρεσίβλητος υποστηρίζει ότι η εν λόγω διάταξη καθιερώνει μια μοναδική και αποκλειστική φορολογική κατοικία στο κράτος καταγωγής και, ως εκ τούτου, αποκλείει την απόκτηση οποιασδήποτε άλλης φορολογικής κατοικίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθ’ όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας ενός υπαλλήλου.
54. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, υιοθετεί μια ενδιάμεση θέση. Υποστηρίζει ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ αποκλείει την απόκτηση πρόσθετης φορολογικής κατοικίας σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος καταγωγής, υπό την προϋπόθεση πάντως ότι ο εν λόγω υπάλληλος της Ένωσης κατοικεί σε τέτοια απόσταση από τον τόπο υπηρεσίας ώστε να μην παρακωλύεται η άσκηση των καθηκόντων του.
55. Προκειμένου να δώσω χρήσιμη απάντηση στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, θα εξηγήσω κατ’ αρχάς τους λόγους για τους οποίους, κατά τη γνώμη μου, το άρθρο 13 του ΠΠΑ αποκλείει την απόκτηση φορολογικής κατοικίας μόνο στο κράτος μέλος στο οποίο ο υπάλληλος απέκτησε κατοικία απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων του και όχι σε άλλα κράτη μέλη (1). Στη συνέχεια, θα εξετάσω λεπτομερέστερα τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ερμηνεύεται η προϋπόθεση αυτή –ήτοι η κατοικία να αποκτήθηκε απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων αυτών (2). Τέλος, θα παραθέσω τις συνέπειες της ερμηνείας αυτής για την κατοικία που αποκτάται πέραν της υφιστάμενης κατοικίας στο κράτος μέλος υπηρεσίας (3).
1. Το άρθρο 13 του ΠΠΑ ως κανόνας καταμερισμού της εξουσίας επιβολής φόρων μεταξύ συγκεκριμένων κρατών μελών
56. Κατά το γράμμα του άρθρου 13 του ΠΠΑ, πρέπει να θεωρείται ότι οι υπάλληλοι διατηρούν την αρχική φορολογική κατοικία τους «και στις δύο αυτές χώρες», ήτοι τόσο στη χώρα της πραγματικής τους κατοικίας όσο και στη χώρα της φορολογικής κατοικίας. Επομένως, όπως έχει ήδη επισημάνει το Δικαστήριο (33), σκοπός της διάταξης αυτής είναι να ρυθμίσει τη σχέση και τον καταμερισμό της εξουσίας επιβολής φόρων μόνο μεταξύ των δύο αυτών κρατών μελών, ήτοι του κράτους καταγωγής και του κράτους κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς.
57. Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται επίσης από τον σκοπό του άρθρου 13 του ΠΠΑ, ο οποίος, όπως προεκτέθηκε, συνίσταται, κατ’ ουσίαν, στην εξάλειψη των φορολογικών συνεπειών της μετεγκατάστασης που επιβάλλει η εργασία στην υπηρεσία της Ένωσης –τόσο για τους υπαλλήλους της Ένωσης όσο και για τα οικεία κράτη μέλη. Επομένως, όπως αναλύεται περαιτέρω και στη συνέχεια των παρουσών προτάσεων, η διάταξη αυτή αφορά αποκλειστικά τις περιπτώσεις μετεγκατάστασης λόγω εργασίας και δεν καταλαμβάνει τις κατοικίες που αποκτώνται ανεξαρτήτως αυτής.
58. Ως εκ τούτου, όπως υποστήριξε η Γερμανική Κυβέρνηση, το άρθρο 13 του ΠΠΑ δεν έχει την έννοια ότι ρυθμίζει, πολλώ δε μάλλον ότι αποκλείει, την άσκηση εξουσίας επιβολής φόρων από τρίτο κράτος μέλος και την απόκτηση φορολογικής κατοικίας βάσει των κριτηρίων του εσωτερικού του δικαίου.
59. Τούτο δεν σημαίνει ότι το πλάσμα δικαίου που δημιουργεί η διάταξη αυτή είναι άνευ σημασίας για τα λοιπά κράτη μέλη. Δεδομένου ότι το πλάσμα αυτό ισχύει τόσο στο κράτος καταγωγής όσο και στο κράτος κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς, τα κράτη αυτά πρέπει επίσης να εφαρμόζουν το πλάσμα αυτό έναντι τρίτων κρατών μελών, με αποτέλεσμα να πρέπει να θεωρείται ότι, μεταξύ των ανωτέρω δύο κρατών, μόνον το κράτος καταγωγής αποτελεί φορολογική κατοικία του υπαλλήλου, αποκλειόμενου του κράτους κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς. Ωστόσο, τούτο δεν εμποδίζει τα εν λόγω τρίτα κράτη μέλη να θεωρήσουν ότι ο υπάλληλος έχει, βάσει των εθνικών τους κανόνων, τη φορολογική του κατοικία στα τρίτα αυτά κράτη, όπως ακριβώς θα έπρατταν σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο που έχει (μη πλασματική) φορολογική κατοικία στο κράτος καταγωγής. Όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, τυχόν συναφείς συγκρούσεις πρέπει, κατά περίπτωση, να επιλύονται μέσω συμβάσεων περί αποφυγής της διπλής φορολογίας ή παρόμοιων μηχανισμών.
60. Η ανωτέρω ερμηνεία δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση από τη νομολογία που επικαλούνται ο αναιρεσίβλητος και η Επιτροπή. Ειδικότερα, στην απόφαση Χ (34), το Δικαστήριο έκρινε ότι ο καταμερισμός της εξουσίας επιβολής φόρων που προβλέπεται στο άρθρο 13 του ΠΠΑ θα υπονομευόταν αν ο υπάλληλος είχε την ελεύθερη επιλογή να μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία σε κράτος διαφορετικό από το κράτος της αρχικής φορολογικής του κατοικίας. Συνεπώς, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, βάσει του άρθρου 13 του ΠΠΑ, η φορολογική κατοικία ενός υπαλλήλου δεν μπορεί να εξαρτάται από τη βούλησή του.
61. Τόσο ο αναιρεσίβλητος όσο και η Επιτροπή (και, προσωρινώς, και το αιτούν δικαστήριο) συνάγουν από τη νομολογία αυτή το συμπέρασμα ότι αποκλείεται κατηγορηματικά η απόκτηση φορολογικής κατοικίας σε κράτος διαφορετικό από το κράτος καταγωγής, με αποτέλεσμα το κράτος αυτό να παραμένει, σε κάθε περίπτωση και ανεξαρτήτως της απόκτησης άλλων κατοικιών, η αποκλειστική φορολογική κατοικία του υπαλλήλου.
62. Εντούτοις, η ερμηνεία αυτή δεν λαμβάνει υπόψη το πλαίσιο και το ακριβές περιεχόμενο της απόφασης του Δικαστηρίου. Στην απόφαση X (35), τέθηκε, κατ’ ουσίαν, το ζήτημα αν ένας υπάλληλος μπορεί να επιλέξει να έχει την κατοικία του στο κράτος κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς, αντί του κράτους καταγωγής, με αποτέλεσμα να παρακάμπτεται το πλάσμα δικαίου του άρθρου 13 του ΠΠΑ. Το Δικαστήριο ορθώς έκρινε ότι δεν υφίσταται τέτοια δυνατότητα καθόσον η διάταξη αυτή αποτελεί κανόνα που θεσπίζεται αποκλειστικά προς το συμφέρον της Ένωσης (36) –και, επομένως, δεν συνιστά προσωποπαγές προνόμιο από το οποίο μπορεί να παραιτηθεί ο οικείος υπάλληλος.
63. Σύμφωνα με την ορθή ερμηνεία της νομολογίας αυτής, αφενός, η φορολογική κατοικία στο κράτος καταγωγής δεν μπορεί να μεταβάλλεται κατά τη βούληση του υπαλλήλου, για τον οποίο εξακολουθεί να ισχύει το πλάσμα του άρθρου 13 του ΠΠΑ (37), και, αφετέρου, το κράτος υπηρεσίας δεν μπορεί να καταστεί κράτος της φορολογικής κατοικίας, στην περίπτωση που η κατοικία στο κράτος αυτό συνδέεται αποκλειστικά με την υπηρεσία. Ωστόσο, δεν συνάγεται ότι, πέραν του πλαισίου της εν λόγω κατοικίας η οποία συνδέεται με την υπηρεσία και την οποία αφορά το άρθρο 13 του ΠΠΑ, αποκλείεται ένας υπάλληλος να δημιουργήσει πραγματικούς δεσμούς με άλλα κράτη μέλη οι οποίοι ενδέχεται, βάσει του εσωτερικού δικαίου των κρατών αυτών, να συνεπάγονται την απόκτηση πρόσθετης φορολογικής κατοικίας.
64. Επιπλέον, αντίθετα προς όσα ισχυρίζεται η Επιτροπή, η δυνατότητα απόκτησης πρόσθετης φορολογικής κατοικίας σε τρίτο κράτος μέλος δεν υπονομεύει τον σκοπό του άρθρου 13 του ΠΠΑ. Η Επιτροπή υποστηρίζει συναφώς ότι ένας υπάλληλος θα μπορούσε να μεταβάλει τη φορολογική του κατοικία, παρακάμπτοντας συνεπώς το πλάσμα δικαίου που προβλέπει η διάταξη αυτή, απλώς και μόνον αποκτώντας μια συμπληρωματική κατοικία. Ωστόσο, όπως εξηγείται ανωτέρω, η πλασματική φορολογική κατοικία βάσει του άρθρου 13 του ΠΠΑ δεν αντικαθίσταται από την πρόσθετη φορολογική κατοικία, αλλά εξακολουθεί να υφίσταται παράλληλα με αυτήν (38). Η συλλογιστική της Επιτροπής φαίνεται να στηρίζεται σιωπηρά στην παραδοχή ότι ένα άτομο μπορεί να έχει μία μόνο φορολογική κατοικία. Ωστόσο, τούτο δεν αποτυπώνει την πραγματικότητα του διεθνούς φορολογικού δικαίου. Οι περιπτώσεις κατά τις οποίες διάφορα κράτη διεκδικούν ταυτόχρονα φορολογική κατοικία για το ίδιο άτομο, βάσει των αντίστοιχων εθνικών τους κριτηρίων, δεν είναι ούτε σπάνιες ούτε παράδοξες· αντιθέτως, αποτελούν ακριβώς τις περιπτώσεις τις οποίες έχουν ως σκοπό να ρυθμίσουν, μεταξύ άλλων, οι συμβάσεις περί αποφυγής της διπλής φορολογίας.
65. Επομένως, πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ αποκλείει την απόκτηση φορολογικής κατοικίας μόνο στο κράτος μέλος που αποτελεί το κράτος κατοικίας του υπαλλήλου για υπηρεσιακούς σκοπούς και όχι σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος. Συνεπώς, η διάταξη αυτή δεν εμποδίζει κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς να θεωρεί έναν υπάλληλο της Ένωσης ως φορολογικό του κάτοικο βάσει του εσωτερικού του δικαίου.
66. Όσον αφορά την υπό κρίση υπόθεση, τούτο σημαίνει ότι η απόκτηση φορολογικής κατοικίας για τον αναιρεσίβλητο στη Γερμανία βάσει της εγκατάστασής του στο κράτος αυτό θα αποκλειόταν μόνον αν η εγκατάσταση αυτή οφειλόταν σε υπηρεσιακούς σκοπούς ή, ειδικότερα, κατά το γράμμα του άρθρου 13 του ΠΠΑ, αν οφειλόταν απλώς και μόνο στην άσκηση των καθηκόντων του στην υπηρεσία της Ένωσης.
2. Κατοικία «απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων [του υπαλλήλου] στην υπηρεσία της Ένωσης»
67. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, πρέπει, επομένως, να εξετάσω τώρα την κρίσιμη προϋπόθεση για την εφαρμογή του άρθρου 13 του ΠΠΑ: αν η κατοικία σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος καταγωγής αποκτήθηκε «απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων [του υπαλλήλου] στην υπηρεσία της Ένωσης». Μόνον εφόσον πληρούται η προϋπόθεση αυτή το κράτος μέλος δεν μπορεί να θεωρήσει τον υπάλληλο ως φορολογικό του κάτοικο. Η προϋπόθεση αυτή χρήζει ορισμένων διευκρινίσεων, τις οποίες θα εξετάσω διαδοχικά στη συνέχεια.
α) Κράτος υπηρεσίας ή κατοικίας για υπηρεσιακούς λόγους;
68. Πρέπει κατ’ αρχάς να διευκρινιστεί, στην περίπτωση που δεν έχει ήδη καταστεί σαφές, ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ δεν απαιτεί, προκειμένου να έχει εφαρμογή η πλασματική φορολογική κατοικία στο κράτος καταγωγής, ο υπάλληλος να έχει εγκατασταθεί στην επικράτεια του κράτους υπηρεσίας αυτού καθεαυτού (ήτοι του κράτους στο οποίο βρίσκεται η έδρα ή άλλα γραφεία του θεσμικού οργάνου ή του οργανισμού υπηρεσίας του). Η διάταξη αυτή αναφέρεται απλώς σε εγκατάσταση «στην επικράτεια ενός κράτους μέλους, άλλου από το κράτος της [αρχικής] φορολογικής κατοικίας [του υπαλλήλου]» (η υπογράμμιση δική μου).
69. Βεβαίως, η αποτελεσματική άσκηση των καθηκόντων του υπαλλήλου απαιτεί συνήθως –και τουλάχιστον στις περιπτώσεις που η εργασία του δεν παρέχεται σε εξ ολοκλήρου ψηφιοποιημένο περιβάλλον– ορισμένο βαθμό γεωγραφικής εγγύτητας με τον τόπο υπηρεσίας. Εντούτοις, στις περιπτώσεις που πληρούται η απαίτηση αυτή, ιδίως λαμβανομένων υπόψη των μικρών διασυνοριακών αποστάσεων, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ένας υπάλληλος να εγκατασταθεί σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος υπηρεσίας. Τούτο ισχύει ιδίως στην περίπτωση του Λουξεμβούργου, όπου είναι μάλιστα σύνηθες οι υπάλληλοι να κατοικούν στις διασυνοριακές περιοχές των γειτονικών κρατών μελών (Βέλγιο, Γερμανία ή Γαλλία) ενώ ασκούν τα καθήκοντά τους στο Λουξεμβούργο.
70. Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται, περαιτέρω, από τους υπηρεσιακούς κανόνες που ισχύουν για τους υπαλλήλους. Ειδικότερα, το άρθρο 20 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Κατάστασης των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΚΥΚ) επιβάλλει στους υπαλλήλους να «διαμέν[ουν] στον τόπο της υπηρεσίας του[ς] ή σε τόση απόσταση από τον τελευταίο, ώστε να μην παρεμποδίζ[ονται] στην άσκηση των καθηκόντων του[ς]» (η υπογράμμιση δική μου). Ομοίως, ο κανονισμός του προσωπικού της ΕΤΕπ, ο οποίος έχει εφαρμογή στην περίπτωση του αναιρεσίβλητου, προβλέπει, στο άρθρο 10, ότι, «εξαιρουμένης της περίπτωσης που έχει χορηγηθεί ειδική άδεια, τα μέλη του προσωπικού υποχρεούνται να διαμένουν στον τόπο υπηρεσίας τους ή πλησίον αυτού» (η υπογράμμιση δική μου).
71. Η Επιτροπή φαίνεται να θεωρεί ότι η έννοια της κατοικίας για υπηρεσιακούς σκοπούς πρέπει να καθορίζεται υπό το πρίσμα των ανωτέρω απαιτήσεων περί κατοικίας που ισχύουν για τους υπαλλήλους. Επομένως, κατά την Επιτροπή, κατοικία για υπηρεσιακούς σκοπούς, ως προς την οποία έχει εφαρμογή το άρθρο 13 του ΠΠΑ, συνιστά κάθε κατοικία που βρίσκεται σε τέτοια απόσταση από τον τόπο υπηρεσίας του υπαλλήλου ώστε να μην παρεμποδίζεται η ορθή άσκηση των καθηκόντων του.
72. Συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι οι απαιτήσεις περί κατοικίας που επιβάλλονται στους υπαλλήλους έχουν σημασία προκειμένου να προσδιοριστεί αν η κατοικία συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων. Εντούτοις, κατά τη γνώμη μου, ένα γεωγραφικό κριτήριο εγγύτητας δεν είναι ούτε επαρκές ούτε πάντοτε αναγκαίο. Μια κατοικία μπορεί να τελεί σε γεωγραφική εγγύτητα, πλην όμως να μη συνδέεται με την υπηρεσία ή, αντιστρόφως, να είναι πιο μακρινή, αλλά επιτρεπτή βάσει ειδικής πρόβλεψης –δυνατότητα που προκύπτει, για παράδειγμα, βάσει του κανονισμού του προσωπικού της ΕΤΕπ, ο οποίος επιτρέπει, κατ’ εξαίρεση, την κατοικία σε άλλο τόπο κατόπιν χορήγησης ειδικής άδειας. Επιπλέον, ένα ασαφές κριτήριο εγγύτητας ενδέχεται να είναι δυσχερές να εφαρμοστεί με συνέπεια από τις εθνικές αρχές και μπορεί να οδηγήσει σε αποκλίνουσες ερμηνείες του ΠΠΑ.
73. Επομένως, φρονώ ότι, προκειμένου μια κατοικία να θεωρείται κατοικία για υπηρεσιακούς σκοπούς, πρέπει να αποτελεί την κατοικία που έχει δηλωθεί και καταχωρηθεί στο θεσμικό όργανο ή τον οργανισμό υπηρεσίας ως τόπος κατοικίας του υπαλλήλου για τους σκοπούς της τήρησης των συναφών υπηρεσιακών απαιτήσεων της Ένωσης (39). Το κριτήριο αυτό παρέχει μια πιο αντικειμενική και διαχειρίσιμη βάση αξιολόγησης, η εφαρμογή της οποίας διευκολύνεται από το άρθρο 18 του ΠΠΑ, διάταξη που επιβάλλει στα θεσμικά όργανα της Ένωσης να ενεργούν σε συνεννόηση με τις εθνικές αρχές για την εφαρμογή του ΠΠΑ.
74. Τούτων λεχθέντων, το άρθρο 13 του ΠΠΑ δεν απαιτεί μόνον η κατοικία να συνδέεται με την υπηρεσία, αλλά, ειδικότερα, να έχει αποκτηθεί «απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων» (η υπογράμμιση δική μου). Επομένως, είναι απαραίτητο να εξεταστεί η φύση και η έκταση της προϋπόθεσης αυτής.
β) Επί της έννοιας της φράσης «απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων [του υπαλλήλου]»
75. Για την ορθή ερμηνεία της έννοιας της προϋπόθεσης «απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων [του υπαλλήλου]», πρέπει να γίνει εκ νέου μνεία στον σκοπό του ΠΠΑ γενικά και στον σκοπό του άρθρου 13 αυτού ειδικότερα (βλ. σημεία 38 έως 41 των παρουσών προτάσεων). Συναφώς, επισημαίνω ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, τα προνόμια και οι ασυλίες που προβλέπει το ΠΠΑ έχουν λειτουργικό χαρακτήρα καθόσον αποσκοπούν στην αποφυγή παρακώλυσης της λειτουργίας και περιορισμού της ανεξαρτησίας της Ένωσης. Τούτο συνεπάγεται, ειδικότερα, ότι τα προνόμια, οι ασυλίες και οι διευκολύνσεις παρέχονται στους υπαλλήλους αποκλειστικώς προς το συμφέρον της τελευταίας (40). Στο πλαίσιο αυτό, όπως προαναφέρθηκε, το άρθρο 13 του ΠΠΑ έχει ως αποκλειστικό σκοπό να εξαλείψει τις φορολογικές συνέπειες της κινητικότητας την οποία επιτάσσει η εργασία στην υπηρεσία της Ένωσης.
76. Συναφώς, η φράση «απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων [του υπαλλήλου]» έχει την έννοια ότι αφορά περιπτώσεις στις οποίες ο υπάλληλος δεν θα είχε αποκτήσει κατοικία σε άλλο κράτος μέλος εάν τούτο δεν απαιτούνταν λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων του, ήτοι αν δεν εργαζόταν στην υπηρεσία της Ένωσης.
77. Ωστόσο, επιβάλλεται μια διευκρίνιση. Κατά τη γνώμη μου, η φράση «απλώς και μόνο» δεν έχει την έννοια ότι απαιτεί μια μορφή απόλυτης ή αποκλειστικής αιτιώδους συνάφειας, στην οποία δεν εμφιλοχωρούν δευτερεύουσες εκτιμήσεις. Μια τέτοια ερμηνεία θα καθιστούσε τη διάταξη αυτή σε μεγάλο βαθμό ανεφάρμοστη, δεδομένου ότι οι αποφάσεις σχετικά με την υπηρεσία και τη μετεγκατάσταση απορρέουν, στην πραγματικότητα, σχεδόν πάντοτε, από μια σειρά προσωπικών, οικονομικών ή πρακτικών εκτιμήσεων.
78. Αντιθέτως, σημασία έχει αν η άσκηση των καθηκόντων αποτελεί τον αποφασιστικό και καθοριστικό παράγοντα για την απόκτηση της κατοικίας. Κατά τη γνώμη μου, η ύπαρξη πρόσθετων εκτιμήσεων –όπως το κόστος ζωής, οι οικογενειακοί ή κοινωνικοί δεσμοί ή προσωπικοί λόγοι–, δεν αποκλείει, αυτή καθεαυτήν, την εφαρμογή του άρθρου 13, υπό την προϋπόθεση ότι ο υπάλληλος δεν θα είχε αποκτήσει κατοικία στο εν λόγω κράτος μέλος εάν δεν εργαζόταν στην Ένωση. Τούτο συνιστά, κατά τη γνώμη μου, το κρίσιμο «κριτήριο». Βεβαίως, μια τέτοια εκτίμηση μπορεί να αποδειχθεί δυσχερής στην πράξη. Για τον λόγο αυτόν, στην απόφαση Χ, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι απλές προθέσεις ενός υπαλλήλου σε σχέση με την κατοικία δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, αλλά απαιτούνται αντικειμενικά αποδεικτικά στοιχεία ότι ο οικείος υπάλληλος θα είχε μεταφέρει την κατοικία του στο εν λόγω κράτος μέλος «ανεξαρτήτως της εισόδου του στην υπηρεσία της [Ένωσης]» (41). Κατά τη γνώμη μου, τέτοιο αντικειμενικό αποδεικτικό στοιχείο μπορεί να αποτελεί, για παράδειγμα, η προηγούμενη αποδοχή εναλλακτικής προσφοράς εργασίας στο εν λόγω κράτος μέλος, συνοδευόμενη από συγκεκριμένες ενέργειες για τη μετεγκατάσταση, όπως η ανεύρεση στέγης, προτού τελικώς ο υπάλληλος επιλέξει αντ’ αυτής να εισέλθει στην υπηρεσία της Ένωσης.
79. Συναφώς, επισημαίνω ότι η Γερμανική Κυβέρνηση τόνισε ότι ο αναιρεσίβλητος στην υπό κρίση υπόθεση απέκτησε κατοικία στη Γερμανία για ιδιωτικούς λόγους. Ωστόσο, στις παρατηρήσεις και στη διάταξη περί παραπομπής δεν παρασχέθηκε καμία σχετική πληροφορία, πέραν του ότι ο αναιρεσίβλητος εγκαταστάθηκε μαζί με τη σύζυγό του στην οικία της στη Γερμανία. Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να διενεργήσει τη σχετική εκτίμηση, υπό το πρίσμα του συνόλου των πραγματικών περιστατικών που έχει στη διάθεσή του. Εντούτοις, οφείλω να επισημάνω ότι, λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, δεν βλέπω κανέναν βάσιμο λόγο προκειμένου να γίνει διάκριση μεταξύ των υπαλλήλων που επιλέγουν να κατοικήσουν σε γειτονικό κράτος μέλος για οικονομικούς ή προσωπικούς λόγους και των υπαλλήλων που προβαίνουν στην επιλογή αυτή λόγω της διευκόλυνσης που παρέχει η υπάρχουσα οικία της συζύγου σε κοντινή περιοχή, εφόσον, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, το καθοριστικό στοιχείο ήταν η ανάγκη κατοικίας σε εύλογη απόσταση από τον τόπο υπηρεσίας προκειμένου να καθίσταται δυνατή η ορθή άσκηση των καθηκόντων. Το κρίσιμο κριτήριο, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, είναι αν η κατοικία θα είχε αποκτηθεί ελλείψει των καθηκόντων αυτών. Διαφορετική κρίση θα ενείχε τον κίνδυνο άνισης μεταχείρισης των υπαλλήλων χωρίς αντικειμενική δικαιολόγηση, όπως υποστήριξαν, κατ’ ουσίαν, ο αναιρεσίβλητος και η Επιτροπή.
γ) Επί του χρονικού εύρους της προϋπόθεσης αυτής
80. Θα εξετάσω τώρα το χρονικό εύρος της προϋπόθεσης αυτής. Ο αναιρεσίβλητος, και, σε ορισμένο βαθμό, το αιτούν δικαστήριο και η Επιτροπή, φαίνεται να θεωρούν ότι η προϋπόθεση της απόκτησης κατοικίας «απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων [του υπαλλήλου]» πρέπει να πληρούται μόνον κατά τον χρόνο της εισόδου στην υπηρεσία και ότι κάθε μεταγενέστερη κατοικία, ανεξαρτήτως του λόγου στον οποίο οφείλεται, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ, εφόσον ο υπάλληλος εξακολουθεί να εργάζεται στην υπηρεσία της Ένωσης.
81. Προς στήριξη της θέσης αυτής, γίνεται ιδίως επίκληση της αναφοράς του άρθρου 13 του ΠΠΑ στον «χρόνο της εισόδου [...] στην υπηρεσία της Ένωσης». Ωστόσο, η αναφορά αυτή χρησιμοποιείται στο εν λόγω άρθρο προκειμένου απλώς να προσδιοριστεί το κράτος καταγωγής, ήτοι «το κράτος της φορολογικής κατοικίας [...] κατά το χρόνο της εισόδου [...] στην υπηρεσία της Ένωσης», (η υπογράμμιση δική μου) και, ως εκ τούτου, έχει ως αποκλειστικό σκοπό να καθορίσει το κράτος μέλος στο οποίο πρέπει να διατηρηθεί η φορολογική κατοικία βάσει του πλάσματος δικαίου που προβλέπει το εν λόγω άρθρο 13. Δεν συνεπάγεται ότι κάθε μεταγενέστερη κατοικία σε άλλα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του υπαλλήλου εμπίπτει αυτομάτως στο πεδίο εφαρμογής της διάταξης αυτής. Αντιθέτως, μεταγενέστερες κατοικίες σε άλλα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας μέλους του προσωπικού πρέπει να εξακολουθούν να εκτιμώνται βάσει του κριτηρίου αν αποκτήθηκαν «απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων [του υπαλλήλου]», προκειμένου να έχει εφαρμογή το άρθρο 13 του ΠΠΑ. Τούτο ισχύει τόσο για τις μεταβολές στην κατοικία (για παράδειγμα, όταν ένας δημόσιος υπάλληλος αλλάζει θέση εργασίας και μετακομίζει από το Λουξεμβούργο στο Βέλγιο) όσο και για τις πρόσθετες κατοικίες, τις οποίες θα εξετάσω τώρα ειδικότερα.
3. Εφαρμογή του άρθρου 13 του ΠΠΑ στις πρόσθετες κατοικίες
82. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, απομένει να εξεταστεί, ειδικότερα, για τους σκοπούς του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος, αν το άρθρο 13 του ΠΠΑ έχει εφαρμογή στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ένας υπάλληλος διατηρεί περισσότερες από μία κατοικίες, ιδίως στην περίπτωση που αποκτάται πρόσθετη κατοικία παράλληλα με την κατοικία στο κράτος υπηρεσίας.
83. Συναφώς, από την προεκτεθείσα ερμηνεία προκύπτει ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ μπορεί να έχει εφαρμογή σε κάθε κατοικία η οποία αποτελεί κατοικία για υπηρεσιακούς σκοπούς –ή, ειδικότερα, πληροί την προϋπόθεση να έχει αποκτηθεί απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων. Κατά τη γνώμη μου, η διάταξη αυτή δεν συνεπάγεται ότι μια τέτοια κατοικία μπορεί να αποκτάται μόνο σε ένα κράτος μέλος. Επομένως, στην περίπτωση που ένας υπάλληλος διατηρεί περισσότερες από μία κατοικίες και αρκετές από τις κατοικίες αυτές πληρούν την ανωτέρω προϋπόθεση, καθεμία από τις εν λόγω κατοικίες μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ. Ας εξετάσουμε, για παράδειγμα, την περίπτωση ενός μέλους του προσωπικού της ΕΤΕπ το οποίο, πέραν της κατοικίας του στο Λουξεμβούργο, αποκτά κατοικία στη Μαδρίτη απλώς και μόνο για τον λόγο ότι καλείται συχνά να συμμετάσχει σε έργα στην Ισπανία ή στο γραφείο της ΕΤΕπ στο εν λόγω κράτος μέλος. Στην περίπτωση αυτή, αμφότερες οι κατοικίες εμπίπτουν, κατά τη γνώμη μου, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ.
84. Αντιθέτως, κατοικία που αποκτάται για λόγους άσχετους προς την άσκηση των καθηκόντων δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του ΠΠΑ και, ως εκ τούτου, θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόσθετη φορολογική κατοικία.
85. Ενδεικτικώς, μπορεί να ληφθεί υπόψη η περίπτωση υπαλλήλου ο οποίος εργάζεται στο Λουξεμβούργο και, λόγω της εργασίας μερικής απασχόλησης και των περιόδων αδείας, έχει τη δυνατότητα να διανύει σημαντικό μέρος του έτους σε κατοικία σε άλλο κράτος μέλος, όπως η Ισπανία. Αν, υπό τις συνθήκες αυτές, το εν λόγω πρόσωπο πληροί τις προϋποθέσεις φορολογικής κατοικίας στο δεύτερο αυτό κράτος μέλος, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι, απλώς και μόνον επειδή είναι υπάλληλος της Ένωσης εργαζόμενος στο Λουξεμβούργο, η κατοικία αυτή δεν μπορεί να αναγνωριστεί σε καμία περίπτωση ως φορολογική κατοικία.
86. Η αποδοχή μιας τέτοιας θέσης θα ήταν αντίθετη προς τον σκοπό του ΠΠΑ, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας και της ανεξαρτησίας της Ένωσης, καθώς και προς τον λειτουργικό χαρακτήρα του άρθρου 13, το πεδίο εφαρμογής του οποίου περιορίζεται ρητώς στις κατοικίες που καθίστανται αναγκαίες λόγω των καθηκόντων στην υπηρεσία της Ένωσης. Μια τέτοια θέση θα είχε επίσης, σε ορισμένο βαθμό, ως αποτέλεσμα να μην καλύπτεται ένας ιδιώτης από τη φορολογική αρμοδιότητα κράτους μέλους, σε σχέση με μια κατάσταση η οποία ουδόλως αφορά την άσκηση των καθηκόντων του και, ως εκ τούτου, δεν διέπεται από το ΠΠΑ.
87. Κατά συνέπεια, στην περίπτωση που μια κατοικία αποκτάται για ιδιωτικούς λόγους, το άρθρο 13 του ΠΠΑ δεν έχει εφαρμογή και το άτομο πρέπει να τυγχάνει, συναφώς, της ίδιας μεταχείρισης με οποιονδήποτε άλλο φορολογούμενο. Επομένως, το οικείο κράτος μέλος εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να προσδιορίσει, βάσει του εθνικού του δικαίου, αν και σε ποιο βαθμό, μια τέτοια κατοικία συνεπάγεται φορολογική υποχρέωση.
88. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα την απάντηση ότι το άρθρο 13 του ΠΠΑ έχει την έννοια ότι αποκλείει την απόκτηση πρόσθετης φορολογικής κατοικίας βάσει της κατοικίας σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος του τόπου υπηρεσίας του υπαλλήλου μόνο στην περίπτωση που η κατοικία αυτή έχει αποκτηθεί απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων στην υπηρεσία της Ένωσης. Προκειμένου να διαπιστωθεί αν πληρούται η προϋπόθεση αυτή, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, το αν η κατοικία αναγνωρίζεται από το θεσμικό όργανο ή τον οργανισμό υπηρεσίας ως κατοικία του υπαλλήλου για την άσκηση των καθηκόντων αυτών, καθώς και αντικειμενικά στοιχεία που αποδεικνύουν αν η κατοικία αυτή θα είχε αποκτηθεί ανεξαρτήτως της υπηρεσίας στην Ένωση.
V. Πρόταση
89. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Bundesfinanzhof (Ομοσπονδιακό Φορολογικό Δικαστήριο, Γερμανία) ως εξής:
(1) Το άρθρο 13, πρώτο εδάφιο, πρώτη περίοδος, του Πρωτοκόλλου (αριθ. 7) περί των προνομίων και ασυλιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται στον φόρο δωρεάς.
(2) Το άρθρο 13 του Πρωτοκόλλου (αριθ. 7) περί των προνομίων και ασυλιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει την έννοια ότι αποκλείει την απόκτηση πρόσθετης φορολογικής κατοικίας βάσει της κατοικίας σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος του τόπου υπηρεσίας του υπαλλήλου μόνο στην περίπτωση που η κατοικία αυτή έχει αποκτηθεί απλώς και μόνο λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων στην υπηρεσία της Ένωσης. Προκειμένου να διαπιστωθεί αν πληρούται η προϋπόθεση αυτή, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, το αν η κατοικία αναγνωρίζεται από το θεσμικό όργανο ή τον οργανισμό υπηρεσίας ως κατοικία του υπαλλήλου για την άσκηση των καθηκόντων αυτών, καθώς και αντικειμενικά στοιχεία που αποδεικνύουν αν η κατοικία αυτή θα είχε αποκτηθεί ανεξαρτήτως της υπηρεσίας στην Ένωση.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
i Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2 ΕΕ 2016, C 202, σ. 266.
3 Βλ. Athen, M., και Dörr, O., «Article 343 TFEU», σε Grabitz, E., Hilf, M., και Nettesheim, M. (επιμ.), Das Recht der Europäischen Union, 73η επικαιροποίηση, Μάιος 2021, C. H. Beck, Μόναχο, σημεία 108 έως 114.
4 Για λόγους απλότητας, θα χρησιμοποιήσω στις παρούσες προτάσεις τον όρο «υπάλληλος» υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει και το λοιπό προσωπικό της Ένωσης, καθώς και τα μέλη του προσωπικού της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, επί των οποίων έχει επίσης εφαρμογή το άρθρο 13 του ΠΠΑ.
5 Για τους σκοπούς των παρουσών προτάσεων, οι όροι «tax residence» και «tax domicile» χρησιμοποιούνται εναλλακτικά, δεδομένου ότι η μεταξύ τους διάκριση σε ορισμένα εθνικά νομικά συστήματα δεν είναι ουσιώδης εν προκειμένω.
6 Το άρθρο 21, πρώτο εδάφιο, του ΠΠΑ προβλέπει ότι «[τ]ο [...] Πρωτόκολλο εφαρμόζεται επίσης επί της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, επί των μελών των οργάνων της, επί του προσωπικού της και επί των αντιπροσώπων των κρατών μελών, οι οποίοι συμμετέχουν στις εργασίες της [...]».
7 Η Αυστρία κατήργησε τον φόρο κληρονομιών και δωρεών από το 2008 και, κατά συνέπεια, λύθηκε και η σύμβαση μεταξύ Γερμανίας και Αυστρίας για την αποφυγή της διπλής φορολογίας όσον αφορά τους φόρους κληρονομιών και δωρεών.
8 Βλ. απόφαση του Finanzgericht Rheinland-Pfalz (φορολογικού δικαστηρίου Ρηνανίας-Παλατινάτου) της 16ης Σεπτεμβρίου 2021, υπόθεση 4 K 1762/19.
9 Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Darmon στην υπόθεση X (C‑88/92, EU:C:1993:129, σημείο 20).
10 Βλ. Athen, M., και Dörr, O., υποσημείωση 3, όπ.π. (σημείο 110).
11 Βλ. απόφαση της 17ης Ιουνίου 1993, X (C‑88/92, στο εξής: απόφαση X, EU:C:1993:246, σκέψη 11).
12 Βλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2011, Gistö (C‑270/10, στο εξής: απόφαση Gistö, EU:C:2011:529, σκέψη 17 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
13 Ο όρος «death duties», ο οποίος χρησιμοποιείται στην απόδοση του ΠΠΑ στην αγγλική γλώσσα, είναι ένας ευρύς όρος που χρησιμοποιήθηκε ιστορικά, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο, για να αποτυπώσει το σύνηθες περιεχόμενο του σημερινού όρου «inheritance tax» (φόρος κληρονομίας)· βλ. επίσης σύσταση 2011/856/ΕΕ της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2011, για την απαλλαγή των κληρονομιών από τη διπλή φορολογία (ΕΕ 2011 L 336, σ. 81), η οποία χρησιμοποιεί τον όρο «inheritance tax» (φόρος κληρονομίας) ως τον πιο σύγχρονο όρο.
14 Πρβλ. απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 1988, Επιτροπή κατά Βελγίου (260/86, EU:C:1988:91, σκέψη 13).
15 Τούτο ισχύει, για παράδειγμα, στην Τσεχική Δημοκρατία, τη Λεττονία και τη Λιθουανία· Βλ. Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (στο εξής: ΟΟΣΑ), «Inheritance Taxation in OECD Country», OECD Tax Policy Studies, αριθ. 28, OECD Publishing, Παρίσι, 2021, σ. 115.
16 Τούτο ισχύει, για παράδειγμα, στην Ελλάδα, την Ισπανία, τη Γαλλία και την Ιταλία. Όπως προκύπτει από μια συγκριτική ανάλυση, πολλά κράτη μέλη αντιμετωπίζουν τις δωρεές και τις κληρονομίες εντός ενός ενιαίου φορολογικού πλαισίου, ενώ η διάκριση μεταξύ φόρου δωρεάς και φόρου κληρονομίας είναι σε μεγάλο βαθμό τεχνική και όχι εννοιολογική. Βλ. επίσης μελέτη σχετικά με τον φόρο κληρονομίας στα κράτη μέλη της Ένωσης και τους πιθανούς μηχανισμούς για την επίλυση προβλημάτων διπλής φορολογίας κληρονομιών στην Ένωση (Study on Inheritance Taxes in EU Member States and Possible Mechanisms to Resolve Problems of Double Inheritance Taxation in the EU), η οποία εκπονήθηκε το 2011 από την Copenhagen Economics για λογαριασμό της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης της Επιτροπής και στην οποία επισημαίνεται ότι η πλειονότητα των κρατών μελών επιβάλλει φόρο δωρεάς προκειμένου να αποφευχθεί η καταστρατήγηση του φόρου κληρονομίας μέσω δωρεών εν ζωή, σ. 16.
17 Βλ. ΟΟΣΑ, Inheritance Taxation in OECD Country, υποσημείωση 15, όπ.π. (σ. 115 έως 117).
18 Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι, παρόλο που το αιτούν δικαστήριο τόνισε τις διαφορές, αναγνώρισε επίσης τις ομοιότητες μεταξύ, αφενός, του φόρου δωρεάς και, αφετέρου, του φόρου εισοδήματος και του φόρου κληρονομίας στο πλαίσιο του γερμανικού δικαίου,.
19 Απόφαση της 25ης Μαΐου 1993, Kristoffersen (C‑263/91, EU:C:1993:207, σκέψη 12).
20 Βλ. απόφαση X (σκέψη 14).
21 Επισημαίνεται ότι, μετά τον προσδιορισμό της ισχύουσας φορολογικής κατοικίας βάσει μιας ομοιόμορφης ερμηνείας του άρθρου 13 του ΠΠΑ, οι υπάλληλοι ενδέχεται, ωστόσο, να αντιμετωπίσουν διαφορετικά ουσιαστικά αποτελέσματα, αναλόγως του αν –και σε ποιο βαθμό– στην εν λόγω κατοικία επιβάλλονται συγκεκριμένοι φόροι.
22 Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα F. G. Jacobs στην υπόθεση Kristoffersen (C‑263/91, στο εξής: προτάσεις στην υπόθεση Kristoffersen, EU:C:1992:462, σημείο 10).
23 Το άρθρο 343 ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής: «Η Ένωση απολαύει, στην επικράτεια των κρατών μελών, των αναγκαίων προνομίων και ασυλιών για την εκπλήρωση της αποστολής της, υπό τους όρους που καθορίζονται στο [ΠΠΑ]. Το αυτό ισχύει και για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, και την [ΕΤΕπ]». Η μοναδική αιτιολογική σκέψη του ΠΠΑ παραπέμπει στο γράμμα του άρθρου 343 ΣΛΕΕ.
24 Το άρθρο 17, πρώτο εδάφιο, του ΠΠΑ προβλέπει ότι «[τ]α προνόμια, οι ασυλίες και οι διευκολύνσεις παρέχονται στους υπαλλήλους και το λοιπό προσωπικό της Ένωσης αποκλειστικώς προς το συμφέρον της Ένωσης».
25 Βλ., κατ’ αναλογίαν, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Darmon στην υπόθεση X (C‑88/92, EU:C:1993:129, σημείο 9).
26 Συναφθείσα στις 13 Φεβρουαρίου 1946, Recueil des traités des Nations unies, τόμος 1, σ. 15.
27 Βλ., για παράδειγμα, Headquarters Agreement between the International Criminal Court and the Host State (Συμφωνία περί της έδρας μεταξύ του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και του κράτους υποδοχής), της 1ης Μαρτίου 2008 (ICC-BD/04-01-08), η οποία προβλέπει αντίστοιχο κανόνα όσον αφορά το προσωπικό του εν λόγω δικαστηρίου.
28 Βλ. επίσης, κατ’ αναλογίαν, Denza, E., Diplomatic Law – Commentary on the Vienna Convention on Diplomatic Relations, πέμπτη έκδοση, Oxford University Press, Οξφόρδη, 2025, σ. 299, ο οποίος επισημαίνει ότι τα φορολογικά προνόμια των διπλωματών δικαιολογούνται, μεταξύ άλλων, από την ανάγκη να διασφαλίζεται η ανεξάρτητη άσκηση των επίσημων καθηκόντων και να εξακολουθούν να υπάγονται οι διπλωμάτες, για λόγους διοικητικής διευκόλυνσης, στο φορολογικό σύστημα του κράτους αποστολής και όχι σε διαδοχικά καθεστώτα του κράτους υποδοχής.
29 Βλ. σημείο 29 των παρουσών προτάσεων και, μεταξύ άλλων, ΟΟΣΑ, «Part I – Introductory Report by the Committee on Fiscal Affairs», Model Double Taxation Convention on Estates and Inheritances and on Gifts, [Υπόδειγμα Σύμβασης περί Αποφυγής της Διπλής Φορολογίας Κληρονομιαίων Περιουσιών, Κληρονομιών και Δωρεών], OECD Publishing, Παρίσι, 1982.
30 Πρβλ. League of Nations Fiscal Committee, Model Bilateral Convention on the Prevention of the Double Taxation of Income and Property [Υπόδειγμα Διμερούς Σύμβασης περί Αποφυγής της Διπλής Φορολογίας Εισοδήματος και Περιουσίας] (στην απόδοση στη γαλλική γλώσσα χρησιμοποιείται ο όρος «fortune», ήτοι «περιουσία», όπως και στο ΠΠΑ) και Model Bilateral Convention for the Prevention of the Double Taxation of Estates and Successions [Υπόδειγμα Διμερούς Σύμβασης περί Αποφυγής της Διπλής Φορολογίας Κληρονομιαίων Περιουσιών και Κληρονομιών], διαθέσιμα στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://archives.ungeneva.org/fiscal-committee-london-and-mexico-model-tax-conventions-commentary-and-text.
Επισημαίνεται, συναφώς, ότι το σχέδιο του Λονδίνου του τελευταίου αυτού υποδείγματος σύμβασης είχε καταρτιστεί, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις επ’ αυτού, κατά τρόπον ώστε να παρέχει στους διαπραγματευτές των διμερών συμβάσεων που βασίζονται στο υπόδειγμα σύμβασης τη δυνατότητα να συμπεριλάβουν τις δωρεές εν ζωή, παρά το γεγονός ότι ο τίτλος του αναφέρεται μόνο σε κληρονομιαίες περιουσίες και κληρονομίες. Μόνον πολύ αργότερα, με την εξέλιξη του Υποδείγματος Σύμβασης του ΟΟΣΑ περί Αποφυγής της Διπλής Φορολογίας Κληρονομιαίων Περιουσιών, Κληρονομιών και Δωρεών, το 1982, ο όρος «φόρος δωρεάς» εισήχθη ρητώς παράλληλα με τον «φόρο κληρονομίας», προκειμένου να αποτυπωθεί η εξέλιξη, στα εθνικά φορολογικά συστήματα, του φόρου δωρεάς ως συμπλήρωμα του φόρου κληρονομίας για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής και λαμβανομένης επίσης υπόψη της στενής αλληλεπίδρασής τους.
31 Ο ΟΟΣΑ παρέχει επί του παρόντος δύο σχετικά υποδείγματα συμβάσεων: το Υπόδειγμα Φορολογικής Σύμβασης σχετικά με το Εισόδημα και το Κεφάλαιο και το Υπόδειγμα Σύμβασης περί Αποφυγής της Διπλής Φορολογίας Κληρονομιαίων Περιουσιών, Κληρονομιών και Δωρεών.
32 Λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις συμβάσεις περί αποφυγής της διπλής φορολογίας που έχουν συναφθεί από τα κράτη μέλη της Ένωσης διατίθενται στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/tax-transparency-cooperation/double-taxations-conventions_en.
33 Βλ. απόφαση X (σκέψη 11).
34 Όπ.π. (σκέψεις 12 και 13)· βλ. επίσης απόφαση Gistö (σκέψη 18).
35 Παρόμοια ζητήματα τέθηκαν στην απόφαση Gistö.
36 Βλ. απόφαση X (σκέψη 10).
37 Μολονότι, όπως επισημαίνεται στις προτάσεις στην υπόθεση Kristoffersen (σημείο 11), η προσέγγιση αυτή μπορεί να φαίνεται απολύτως τεχνητή, ιδίως στην περίπτωση που το οικείο πρόσωπο κατοίκησε στο κράτος καταγωγής μόνο για σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα πριν από την είσοδό του στην υπηρεσία της Ένωσης.
38 Μολονότι μια τέτοια κατάσταση μπορεί, στην πράξη, να επηρεάσει την άσκηση της εξουσίας επιβολής φόρων από το κράτος καταγωγής, το αποτέλεσμα αυτό δεν οφείλεται στην εργασία του υπαλλήλου στην υπηρεσία της Ένωσης και, ως εκ τούτου, δεν προσκρούει στο άρθρο 13 του ΠΠΑ.
39 Συναφώς, το άρθρο 20, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ προβλέπει ρητώς ότι «[οι] υπάλληλο[ι] κοινοποι[ούν] στην αρμόδια για τους διορισμούς αρχή τη διεύθυνσή του[ς] και την ειδοποι[ούν] αμέσως σχετικά με κάθε αλλαγή της». Στο νομικό πλαίσιο της ΕΤΕπ, είναι σαφές ότι η δήλωση κατοικίας μπορεί επίσης να έχει σημασία για τη χορήγηση ορισμένων επιδομάτων, ιδίως του επιδόματος αποδημίας που προβλέπεται στο άρθρο 2.1.2 του κανονισμού του προσωπικού της ΕΤΕπ.
40 Βλ. απόφαση της 30ής Νοεμβρίου 2021, LR Ģenerālprokuratūra (C‑3/20, EU:C:2021:969, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία)· βλ. επίσης, όσον αφορά την αρχή της λειτουργικής αναγκαιότητας των προνομίων και των ασυλιών, Bekker, P.H.F., The Legal Position of Intergovernmental Organizations: A Functional Necessity Analysis of Their Legal Status and Immunities, δεύτερη αναθεωρημένη έκδοση, Brill, Leiden, 2025.
41 Βλ. απόφαση X (σκέψεις 14 έως 16 και διατακτικό).