I.

Introduzzjoni

1.

It-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-tribunal de première instance francophone de Bruxelles (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell bil-lingwa Franċiża, il-Belġju) tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 90/435/KEE, dwar is-sistema komuni tat-tassazzjoni li tapplika fil-każ tal-kumpanniji prinċipali u sussidjarji ta’ Stati Membri differenti  ( 2 ), kif emendata mid-Direttiva 2006/98/KE  ( 3 ) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 90/435”).

2.

Skont l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, meta kumpannija omm tirċievi l-profitti mqassma abbażi tal-assoċjazzjoni tagħha mas-sussidjarja tagħha li tkun stabbilita fi Stat Membru ieħor, l-Istat Membru li fih il-kumpannija omm tkun stabbilita jista’ jagħżel li ma jintaxxax dawn il-profitti. Għaldaqstant, waqt it-traspożizzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, ir-Renju tal-Belġju adotta sistema intiża biex il-kumpanniji omm stabbiliti fit-territorju tiegħu jkunu, sa ċertu punt, meħlusa milli jħallsu taxxi fuq id-dividendi li jirċievu mingħand is-sussidjarji tagħhom stabbiliti fi Stati Membri oħra, sabiex tiġi evitata t-taxxa doppja fuq tali profitti.

3.

Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ttrattat f’diversi okkażjonijiet is-sistema Belġjana tat-taxxa fuq id-dħul tal-kumpanniji u, b’mod partikolari, iż-żewġ sistemi, jiġifieri s-sistema ta’ dħul intaxxat b’mod definittiv (iktar ’il quddiem is-“sistema DID”) u t-tnaqqis għal kapital b’riskju (iktar ’il quddiem it-“TKR”), li jippermettu li taħt kundizzjonijiet stabbiliti b’mod ċar, il-profitti kkonċernati jitnaqqsu mill-bażi taxxabbli ta’ kumpannija  ( 4 ).

4.

Din il-kawża hija estensjoni ta’ dik il-ġurisprudenza u saret fil-kuntest ta’ tilwima li essenzjalment għandha bħala suġġett il-fatt li d-dritt Belġjan jeżiġi, minn naħa, li d-dividendi li kumpannija omm tirċievi mis-sussidjarji tagħha l-ewwel jiġu inklużi fil-bażi taxxabbli tagħha mbagħad jitnaqqsu bħala DID, b’possibbiltà li jiġu ttrasferiti fuq is-snin taxxabbli sussegwenti u, min-naħa l-oħra, li dan id-DID jiġi imputat qabel it-TKR, li t-trasferiment ’il quddiem tiegħu fuq snin sussegwenti huwa, għall-kuntrarju, limitat fiż-żmien.

5.

Essenzjalment, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tistabbilixxi jekk l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi għal tali inklużjoni minn qabel tad-dividendi fil-profitti taxxabbli ta’ kumpannija omm flimkien ma’ tali ordni ta’ imputazzjoni tal-elementi ta’ dan it-tip li jistgħu jitnaqqsu. Għar-raġunijiet esposti f’dawn il-konklużjonijiet, jidhirli li għandha tingħata risposta fl-affermattiv għad-domanda magħmula.

II.

Il-kuntest ġuridiku

A.

Id-dritt tal-Unjoni

6.

Għalkemm tħassret permezz tad-Direttiva 2011/96/UE  ( 5 ), b’effett mit-18 ta’ Jannar 2012, id-Direttiva 90/435 hija applikabbli ratione temporis, fid-dawl tad-data tal-fatti tal-kawża prinċipali.

7.

Ir-raba’ premessa tad-Direttiva 90/435 tipprovdi li “bis-saħħa ta’ l-assoċjazzjoni tagħha mal-kumpannija sussidjarja tagħha, il-kumpannija ġenitur tirċievi profitti mqassma, l-Istat tal-kumpannija ġenitur irid:

8.

Skont l-Artikolu 4(1) u (2) ta’ din id-direttiva:

B.

Id-dritt Belġjan

1.

Le code des impôts sur les revenus 1992 (CIR 1992) (il-Kodiċi dwar it-Taxxi fuq id-Dħul 1992)

9.

Id-Direttiva 90/435 ġiet trasposta fid-dritt Belġjan permezz tal-liġi tat-23 ta’ Ottubru 1991  ( 6 ), li emendat is-sistema tad-DID li kienet fis-seħħ dak iż-żmien. Sussegwentement, matul is-sena 1992 saret il-kodifikazzjoni tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tat-taxxa fuq id-dħul u, b’mod partikolari, tad-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw id-DID  ( 7 ).

10.

Id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-code des impôts sur les revenus 1992 (il-Kodiċi dwar it-Taxxi fuq id-Dħul 1992)  ( 8 ), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali, jiġifieri dik applikabbli għas-sena ta’ taxxa 2011 (iktar ’il quddiem il-“KTD 1992”), huma fformulati bil-mod kif ġej.

11.

Fir-rigward tad-DID, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 202(1) tal-KTD 1992 jipprovdi li “[m]ill-profitti tal-perijodu taxxabbli għandhom jitnaqqsu wkoll, sa fejn ikunu inklużi[,] id-dividendi, bl-eċċezzjoni tad-dħul li jinkiseb fl-okkażjoni tat-trasferiment lil kumpannija tal-azzjonijiet jew ishma tagħha stess jew waqt il-qsim totali jew parzjali tal-assi ta’ kumpannija”.

12.

L-Artikolu 204(1) tal-KTD 1992 jipprovdi li “[id]-dħul li jista’ jitnaqqas skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 202(1)[,] huwa preżunt bħala inkluż fil-profitti tal-perijodu taxxabbli sal-valur ta’ 95 % tal-ammont miġbur jew irċevut […]”.

13.

Skont l-Artikolu 205(2) u (3) tal-KTD 1992:

14.

Fir-rigward tat-TKR, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 205 ter (1) tal-KTD 1992 jipprovdi li “sabiex jiġi stabbilit it-[TKR] għall-perijodu taxxabbli, il-kapital b’riskju li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni jikkorrispondi, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi (2) sa (7), għall-ammont ta’ kapital proprju tal-kumpannija, fi tmiem il-perijodu taxxabbli preċedenti, stabbiliti skont il-leġiżlazzjoni dwar il-kontabbiltà u skont il-kontijiet annwali kif jirriżultaw mill-bilanċ”.

15.

Skont l-Artikolu 205 quinquies tal-KTD 1992, “[f]l-assenza jew f’każ ta’ insuffiċjenza ta’ profitti ta’ perijodu taxxabbli li fir-rigward tiegħu t-[TKR] jista’ jitnaqqas, l-eżenzjoni li ma tingħatax għal dan il-perijodu taxxabbli tista’ tiġi ttrasferita ’l quddiem suċċessivament fuq il-profitti tas-seba’ snin taxxabbli sussegwenti”.

16.

Fir-rigward tat-telf professjonali mġarrab matul is-snin taxxabbli preċedenti, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 206(1) tal-KTD 1992 jipprovdi li dan it-telf preċedenti rekuperabbli “jitnaqqas suċċessivament mid-dħul professjonali ta’ kull wieħed mill-perijodi taxxabbli sussegwenti”.

17.

Skont l-Artikolu 207 tal-KTD 1992, “[i]r-Re jistabbilixxi l-modalitajiet li abbażi tagħhom iseħħ it-tnaqqis previst fl-Artikoli 199 sa 206”.

2.

L-arrêté royal d’exécution (id-Digriet Irjali ta’ Eżekuzzjoni) tal-KTD 1992 (DI/KTD 1992)

18.

Id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-arrêté royal d’exécution (id-Digriet Irjali ta’ Eżekuzzjoni) tal-KTD 1992  ( 9 ) fil-verżjoni tiegħu applikabbli għas-sena taxxabbli 2011 (iktar ’il quddiem id-“DI/KTD 1992”) huma fformulati bil-mod segwenti.

19.

Filwaqt li tinsab fil-Kapitolu I tad-DI/KTD 1992, intitolat “Bażi u kalkolu tat-taxxi”, it-Taqsima XXVIII, intitolata “Determinazzjoni tad-dħul taxxabbli fil-qasam tat-taxxi tal-kumpanniji”, fiha l-Artikoli 74 sa 79 ta’ dan l-istrument.

20.

L-Artikolu 77 tad-DI/KTD 1992 jipprovdi li “[l]-ammonti indikati fl-Artikoli 202 sa 205 tal-[KTD] 1992 li jistgħu jitnaqqsu abbażi tad-[DID] jew tad-dħul minn investimenti eżentat għandhom jitnaqqsu sal-ammont tal-profitti li jibqgħu wara li jiġi applikat l-Artikolu 76; dan it-tnaqqis iseħħ fid-dawl tal-provenjenza tal-profitti u, bħala kwistjoni ta’ prijorità mill-profitti li fihom dawn l-ammonti”.

21.

Skont l-Artikolu 77/1 tad-DI/KTD 1992, “[i]t-tnaqqis għad-dħul mill-privattivi msemmi fl-Artikoli 205/1 sa 205/4 tal-[KTD] 1992 jitnaqqas sal-ammont tal-profitti li jibqgħu wara li jiġi applikat l-Artikolu 77”.

22.

L-Artikolu 77 bis tad-DI/KTD 1992 jipprovdi li “[i]t-[TKR] imsemmi fl-Artikoli 205 bis sa 205 septies tal-[KTD] 1992 għandu jitnaqqas sal-ammont tal-profitti li jibqa’ wara li jiġi applikat l-Artikolu 77/1”.

23.

Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 78 tad-DI/KTD 1992, “[m]ill-profitti stabbiliti skont l-Artikoli 74 sa 77 bis għandu jitnaqqas it-telf professjonali mġarrab matul il-perijodi taxxabbli preċedenti msemmija fl-Artikolu 206 tal-[KTD] 1992, sa fejn dan it-telf, li jiġi stabbilit skont il-leġiżlazzjoni applikabbli għall-perijodi taxxabbli li għalihom jirreferi, ma setax jitnaqqas qabel […]”.

24.

L-Artikolu 79 tad-DI/KTD 1992 jipprovdi li “[i]t-tnaqqis għall-investiment imsemmi fl-Artikoli 68 sa 77 u 201 tal-[KTD] 1992 jitnaqqas imbagħad mill-ammont tal-profitti Belġjani li jibqgħu wara li jiġi applikat l-Artikolu 78”.

III.

Il-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

25.

Brussels Securities SA, li għandha s-sede tagħha fil-Belġju, hija suġġetta hemmhekk għat-taxxa fuq il-kumpanniji. Fid-“dikjarazzjoni għat-taxxa fuq il-kumpanniji” tagħha li tirrigwarda s-sena ta’ taxxa 2011, hija indikat li stabbilixxiet il-bażi taxxabbli billi, l-ewwel, naqqset it-TKR u, imbagħad, id-DID.

26.

Permezz ta’ avviż tal-21 ta’ Mejju 2013, l-Amministrazzjoni Fiskali Belġjana ħabbritilha l-intenzjoni tagħha li “tirrettifika l-ammont tat-TKR li jista’ jiġi ttrasferit ’il quddiem” fi tmiem is-sena ta’ taxxa 2011 billi bbażat ruħha fuq ir-regoli stabbiliti fl-Artikoli 74 sa 79 tad-DI/KTD 1992, li minnhom jirriżulta li l-elementi li jistgħu jitnaqqsu mill-profitti taxxabbli kellhom jiġu mnaqqsa fl-ordni li ġejja: id-DID imsemmi fl-Artikolu 77 tad-DI/KTD 1992, imbagħad it-TKR imsemmi fl-Artikolu 77 bis tiegħu u, fl-aħħar nett, it-telf li jista’ jiġi ttrasferit ’il quddiem kif imsemmi fl-Artikolu 78 tiegħu.

27.

Peress li Brussels Securities ma applikatx dan l-ordni ta’ imputazzjoni għas-snin ta’ taxxa 2005 sa 2011, l-Amministrazzjoni Fiskali adottat deċiżjoni ta’ taxxa, tat-23 ta’ Ottubru 2013, li fiha hija rrevediet l-ammonti li jistgħu jitnaqqsu u li jistgħu jiġu ttrasferiti ’l quddiem fi tmiem is-sena ta’ taxxa 2011. L-ilment imressaq sussegwentement minn Brussels Securities ġie miċħud fit-23 ta’ Mejju 2014.

28.

Għaldaqstant, din tal-aħħar adixxiet lit-tribunal de première instance francophone de Bruxelles (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell bil-lingwa Franċiża), sabiex tikseb, minn naħa, l-annullament tal-avviż ta’ rettifika tal-21 ta’ Mejju 2013 u d-deċiżjoni ta’ taxxa tat-23 ta’ Ottubru 2013 u, min-naħa l-oħra, biex jiġi ddikjarat li l-ammonti ta’ DID (kif ukoll l-eċċess ta’ DID) u ta’ TKR (kif ukoll l-eċċess ta’ TKR) ta’ Brussels Securities jikkorrispondu għall-ammonti li jinsabu fid-dikjarazzjoni tagħha li tirrigwarda s-sena ta’ taxxa 2011.

29.

Insostenn tat-talba tagħha, Brussels Securities targumenta, b’mod partikolari, li l-ordni ta’ imputazzjoni stabbilit fl-Artikoli 74 sa 79 tad-DI/KTD 1992 ma huwiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, sa fejn dan l-ordni jinvolvi “ksur tal-prinċipju tad-[Direttiva 90/435] (speċjalment il-projbizzjoni ta’ taxxa doppja fuq id-dividendi eliġibbli għas-sistema ta’ DID)” kif ukoll “ksur ta’ [dik id-direttiva] kif interpretata bis-sentenza Cobelfret”.

30.

B’risposta, l-Istat Belġjan isostni, b’mod partikolari, li d-Direttiva 90/435 tobbliga lill-Istati Membri biex ma jintaxxawx il-profitti mqassma minn sussidjarja lill-kumpannija omm tagħha u li, fil-kuntest tar-rettifiki li huma s-suġġett tal-kawża prinċipali, id-dividendi kollha li Brussels Securities irċeviet mingħand is-sussidjarji tagħha ġew fil-fatt imnaqqsa mill-bażi taxxabbli tagħha, filwaqt li n-nuqqas ta’ tnaqqis tagħhom jikkostitwixxi l-unika ipoteżi li tista’ tkun kontra din id-direttiva.

31.

F’dan il-kuntest, permezz ta’ deċiżjoni tas-26 ta’ Jannar 2018 li waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-13 ta’ Ġunju 2018, it-tribunal de première instance francophone de Bruxelles (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell bil-lingwa Franċiża) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domanda preliminari li ġejja:

32.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja minn Brussels Securities, mill-Gvern Belġjan kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Waqt iż-żewġ seduti, li nżammu fl-4 ta’ April 2019 u fit-3 ta’ Lulju 2019, l-istess partijiet u persuni kkonċernati kienu debitament irrappreżentati.

IV.

Analiżi

33.

Essenzjalment, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-punt dwar jekk l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 għandux ikun interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, bħalma hija s-sistema Belġjana tad-DID, li tipprovdi li d-dividendi li kumpannija omm tirċievi mis-sussidjarji tagħha jiġu l-ewwel inklużi fil-bażi taxxabbli tagħha imbagħad imnaqqsa minnha sa 95 %  ( 10 ), li dan it-tnaqqis ikun trasferibbli ’l quddiem fuq is-snin ta’ taxxa kollha sussegwenti meta dan ma setax jitwettaq matul sena ta’ taxxa partikolari, minħabba bilanċ pożittiv wara t-tnaqqis tal-profitti eżentati l-oħra, u li l-imsemmi tnaqqis ikun imputabbli qabel vantaġġ fiskali li l-possibbiltà ta’ trasferiment ’il quddiem tiegħu hija limitata fiż-żmien, f’dan il-każ it-TKR  ( 11 ).

34.

Il-Gvern Belġjan isostni li d-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju għandha tingħata risposta fin-negattiv. Għall-kuntrarju, Brussels Securities u l-Kummissjoni jipproponu li tingħatalha risposta fl-affermattiv. Jien naqbel ma’ din il-fehma tal-aħħar, għall-motivi li ġejjin.

35.

Qabel ma neżamina b’mod iktar speċifiku s-suġġett ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari (B), jidhirli li huwa utli li nfakkar fil-qosor l-evoluzzjoni li s-sistema Belġjana tad-DID segwiet minħabba d-deċiżjonijiet preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(1)(A) tad-Direttiva 90/435.

A.

Fuq l-evoluzzjoni segwita mis-sistema Belġjana tad-DID fir-rigward tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja

36.

L-ewwel nett, għandu jiġi enfasizzat li, kif ġie kkonfermat waqt id-dibattiti miżmuma quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-adozzjoni tar-regoli inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ir-Renju tal-Belġju ried jadatta s-sistema preeżistenti tad-DID  ( 12 ) sabiex jittrasponi d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 90/435, u b’mod iktar partikolari, l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tagħha, li jipprovdi sistema ta’ eżenzjoni tad-dħul li jikkostitwixxi l-profitti li kumpannija omm tirċievi mingħand is-sussidjarja tagħha stabbilita fi Stat Membru ieħor, b’kuntrast mat-tieni inċiż tal-imsemmi paragrafu 1, li jipprovdi sistema ta’ imputazzjoni fuq it-taxxa dovuta mill-kumpannija omm tat-taxxa diġà mħallsa mis-sussidjarja fuq dawk il-profitti  ( 13 ).

37.

Għalkemm ma jwasslux neċessarjament għall-istess riżultat konkret f’idejn il-benefiċjarju tad-dividendi  ( 14 ), kemm l-ewwel sistema kif ukoll it-tieni sistema għandhom bħala għan essenzjali li jevitaw li l-profitti mqassma b’mod transkonfinali jkunu s-suġġett ta’ taxxa doppja, f’termini ekonomiċi  ( 15 ), l-ewwel nett f’idejn il-kumpannija distributriċi, u sussegwentement f’idejn il-kumpannija li tirċevihom. Fil-fatt, kif tipprovdi t-tielet premessa tagħha, id-Direttiva 90/435 hija intiża li, permezz tal-istabbiliment ta’ sistema fiskali komuni, telimina kull żvantaġġ għall-kooperazzjoni bejn kumpanniji ta’ Stati Membri differenti meta mqabbla mal-kooperazzjoni bejn kumpanniji fl-istess Stat Membru u li, b’dan il-mod, tiffaċilita l-formazzjoni ta’ gruppi ta’ kumpanniji fuq il-livell tal-Unjoni Ewropea. Id-dispożizzjonijiet kollha ta’ din id-direttiva, u b’mod partikolari l-Artikolu 4(1) tagħha, huma intiżi għaldaqstant li jiżguraw in-newtralità, fuq il-livell fiskali, tat-tqassim ta’ profitti minn kumpannija sussidjarja stabbilita fi Stat Membru lill-kumpannija omm tagħha stabbilita fi Stat ieħor  ( 16 ).

38.

It-tieni nett, infakkar li, skont is-sentenza Cobelfret, l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 ġie interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru bħalma hija dik tas-sistema Belġjana tad-DID li kienet applikabbli fil-kawża li wasslet għall-imsemmija sentenza  ( 17 ).

39.

F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, fil-verżjoni ta’ din is-sistema li kienet fis-seħħ dak iż-żmien, għall-finijiet tal-eżenzjoni tad-dividendi li kumpannija omm stabbilita fil-Belġju tirċievi mingħand sussidjarja li għandha s-sede tagħha fi Stat Membru ieħor, dawn id-dividendi kienu inklużi fil-bażi taxxabbli tal-kumpannija omm biex imbagħad jitnaqqsu sussegwentement, sa proporzjon ta’ 95 %, biss sa fejn, għall-perijodu ta’ taxxa kkonċernat, ikun baqa’ bilanċ pożittiv ta’ profitti wara t-tnaqqis tal-profitti eżentati l-oħra. Fi kliem ieħor, it-tnaqqis tal-imsemmija dividendi kien possibbli biss sa fejn kien baqa’ biżżejjed profitti taxxabbli f’idejn din il-kumpannija waqt il-perijodu ta’ taxxa li matulu jkun seħħ it-tqassim tad-dividendi.

40.

Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat ukoll li tali leġiżlazzjoni nazzjonali kienet twassal biex il-kumpannija omm tkun tista’ tibbenefika kompletament minn dan il-vantaġġ fiskali biss jekk ma tkunx ġarrbet, fir-rigward tad-dħul taxxabbli l-ieħor, riżultat negattiv f’dak il-perijodu u li, barra minn hekk, meta l-kumpannija omm ma tkunx għamlet profitti taxxabbli oħra f’dak l-istess perijodu, l-imsemmija leġiżlazzjoni kellha bħala effett korrelattiv li tnaqqas it-telf trasferibbli ’il quddiem tal-persuna kkonċernata sal-ammont tad-dividendi rċevuti. Issa, l-Istati Membri ma jistgħux unilateralment jistabbilixxu miżuri restrittivi u jissuġġettaw għal kundizzjonijiet il-possibbiltà tal-benefiċċju mill-vantaġġi previsti mid-Direttiva 90/435.

41.

Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, minkejja li d-dividendi rċevuti ma kinux suġġetti, direttament, għat-taxxa fuq il-kumpanniji fir-rigward tas-sena fiskali li matulha dawn kienu tqassmu, it-tnaqqis korrelattiv tat-telf tal-kumpannija omm li jista’ jiġi ttrasferit ’il quddiem fuq snin sussegwenti seta’ jkollu bħala konsegwenza li din tal-aħħar tkun suġġetta indirettament għat-taxxa fuq dawk id-dividendi waqt is-snin fiskali sussegwenti, fil-każijiet fejn ir-riżultat tagħha kien pożittiv  ( 18 ). Issa, tali effett tal-limitazzjoni tal-possibbiltà, għal kumpannija omm, li tnaqqas id-dividendi rċevuti mingħand is-sussidjarji tagħha, bħala DID, ma huwa kompatibbli la mal-formulazzjoni u lanqas mal-għanijiet u s-sistema tal-imsemmija direttiva.

42.

Jiena nifhem din id-deċiżjoni bħala li tfisser li, biex tkun konformi mal-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tirrigwarda l-kumpanniji omm li jkunu rċevew dividendi mingħand sussidjarja stabbilita fi Stat Membru ieħor ma tistax tinvolvi de facto, għalihom, it-telf ta’ vantaġġ fiskali ieħor previst fid-dritt nazzjonali, li huma kienu jkunu jistgħu jibbenefikaw minnu bis-sħiħ kieku dawk id-dividendi ma kinux is-suġġett ta’ tali trattament, telf li jixbah tassazzjoni indiretta tagħhom.

43.

It-tielet nett, ninnota li, fid-digriet KBC, mogħti ftit xhur wara s-sentenza Cobelfret, il-Qorti tal-Ġustizzja tenniet essenzjalment, qabelxejn, il-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq inklużi fiha, fid-dawl tal-analoġiji li kienu jeżistu bejn iċ-ċirkustanzi fattwali u legali li kienu wasslu għall-imsemmija sentenza u dawk li wasslu għall-ewwel kwistjoni eżaminata fl-imsemmi digriet  ( 19 ).

44.

Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, moqri flimkien mal-paragrafu 2 tal-istess artikolu, fis-sens li ma jobbligax lil Stat Membru biex neċessarjament jippermetti li l-profitti mqassma lill-kumpannija omm mis-sussidjarja tagħha stabbilita fi Stat Membru ieħor ikunu totalment deduċibbli mill-ammont ta’ profitti tas-sena fiskali kkonċernata u li t-telf li jirriżulta jkun jista’ jiġi ttrasferit ’il quddiem fuq sena fiskali oħra. Kull Stat Membru għandu jistabbilixxi l-modalitajiet li permezz tagħhom irid jintlaħaq ir-riżultat indikat fl-ewwel inċiż tal-paragrafu 1 tal-imsemmi artikolu. Madankollu, meta Stat Membru għażel is-sistema ta’ eżenzjoni prevista fl-ewwel inċiż tal-imsemmi paragrafu 1 u, bħala prinċipju, jaċċetta t-trasferiment ’il quddiem ta’ telf għas-snin fiskali sussegwenti, din id-dispożizzjoni tipprekludi leġiżlazzjoni li jkollha bħala effett li tnaqqas it-telf tal-kumpannija omm li jista’ jibbenefika minn dan it-trasferiment ’il quddiem sal-ammont tad-dividendi rċevuti  ( 20 ).

45.

Ir-raba’ nett, nosserva li, wara s-sentenza Cobelfret u d-digriet KBC, id-dispożizzjonijiet tad-dritt Belġjan ikkonċernati ġew emendati. Kif tindika d-deċiżjoni tar-rinviju, l-Istat Belġjan irriforma s-sistema ta’ tnaqqis tad-DID tiegħu billi żied il-paragrafu 3 għall-Artikolu 205 KTD 1992, li huwa applikabbli ratione temporis għal dan il-każ  ( 21 ).

46.

Din id-dispożizzjoni tippermetti issa li d-DID, sa massimu ta’ 95 % tal-ammont tiegħu, li ma setax jitnaqqas kollu immedjatament minn kumpannija omm, minħabba l-insuffiċjenza tal-profitti taxxabbli waqt is-sena li matulha d-dividendi tqassmu mis-sussidjarja tagħha, jiġi ttrasferit ’il quddiem fuq is-snin fiskali sussegwenti. Barra minn hekk, dan it-trasferiment ’il quddiem tal-eċċess ta’ DID jista’ jsir mingħajr limitazzjoni fiż-żmien. Għaldaqstant, il-possibbiltà li jitnaqqas id-DID ma għadhiex limitata għall-każijiet fejn, għas-sena biss li matulha jkun seħħ it-tqassim, jibqa’ bilanċ ta’ profitti pożittiv wara t-tnaqqis tal-profitti eżentati l-oħra.

47.

Il-qorti tar-rinviju ssostni li, minkejja t-titjib li sar bl-imsemmija riforma, il-ksur tad-Direttiva 90/435 mis-sistema Belġjana tat-tnaqqis tad-DID, fil-verżjoni tagħha fis-seħħ fiż-żmien tal-fatti tat-tilwima fil-kawża prinċipali, ma huwiex għaldaqstant eskluż, fatt li issa għandu jiġi evalwat.

B.

Fuq l-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija dik tal-kawża prinċipali

48.

Skont il-qorti tar-rinviju, Brussels Securities “ġustament sostniet”, fil-kawża prinċipali, li “s-sistema ta’ eżenzjoni tad-DID, previst mill-[KTD 1992], flimkien mal-ordni ta’ imputazzjoni previst mid-[DI/KTD 1992], twassal indirettament – imma ċertament – għal tassazzjoni b’mod iktar qawwi tal-kumpannija [omm] milli kieku d-dividendi kienu ġew esklużi purament u sempliċement mill-bażi taxxabbli”, fatt li jista’ jkun inkompatibbli mal-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435. Quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, Brussels Securities iżżomm din il-pożizzjoni. Għall-kuntrarju, il-Gvern Belġjan jiddefendi l-fehma opposta. Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni tqis li sistema bħalma hija dik tad-DID hija inkompatibbli ma’ din id-dispożizzjoni mhux fiha nnifisha, imma minħabba l-applikazzjoni tagħha flimkien mar-regoli li jistabbilixxu l-ordni ta’ imputazzjoni u ta’ trasferiment ’il quddiem eventwali ta’ tnaqqis fiskali ieħor. Jien naqbel ma’ din l-aħħar fehma.

49.

Jidhirli li din it-talba għal deċiżjoni preliminari tqajjem żewġ problemi, li jikkonsistu f’jekk huwiex konformi mal-imsemmi l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) li leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tkun tipprevedi l-inklużjoni u mbagħad it-tnaqqis tad-dividendi rċevuti, minflok teskludihom immedjatament mill-bażi taxxabbli tal-kumpannija omm (1), kif ukoll li ordni ta’ imputazzjoni jkun jobbliga li jitnaqqsu dawn id-dividendi jew l-eċċessi tagħhom, f’dan il-każ bħala DID, qabel kull vantaġġ fiskali ieħor previst fid-dritt nazzjonali li t-trasferiment ’il quddiem tiegħu huwa, fir-rigward tiegħu, limitat fiż-żmien, f’dan il-każ it-TKR (2). Jidhirli li l-imsemmija dispożizzjoni għandha tkun interpretata fis-sens li tali leġiżlazzjoni nazzjonali hija inkompatibbli miegħu fid-dawl ta’ dan it-tieni aspett.

1.

Fuq l-inklużjoni tad-dividendi fil-bażi taxxabbli tal-kumpannija omm segwita bit-tnaqqis tagħhom minn tali bażi

50.

Qabelxejn, nikkonstata li l-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma ppronunzjatx ruħha fuq il-punt dwar jekk leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija s-sistema Belġjana tad-DID, li teżiġi li l-profitti mqassma minn sussidjarja jiġu l-ewwel inklużi fil-bażi taxxabbli tal-kumpannija omm tagħha stabbilita fi Stat Membru ieħor u mbagħad imnaqqsa minn din il-bażi  ( 22 ), hijiex fiha nnifisha konformi mal-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, li abbażi tiegħu l-Istati Membri li jkunu għażlu s-sistema prevista f’dik id-dispożizzjoni, jiġifieri sistema ta’ eżenzjoni, għandhomx jastjenu milli jintaxxaw il-profitti ta’ dan it-tip. Ninnota li kien hemm xi dubji dwar il-kompatibbiltà ta’ tali mekkaniżmu mal-imsemmija direttiva waqt it-traspożizzjoni tagħha fil-Belġju kif ukoll fi ħdan id-duttrina li sussegwentement ittrattat dan is-suġġett  ( 23 ).

51.

Ċertament, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet adita bi problemi simili, fil-kawżi li wasslu għas-sentenza Cobelfret u fid-digriet KBC, peress li tilwimiet fil-kawżi prinċipali kienu jikkonċernaw ukoll dispożizzjonijiet tas-sistema Belġjana tad-DID li kienu parzjalment identiċi għal dawk involuti hawnhekk, sa fejn id-dispożizzjonijiet li kienu fis-seħħ dak iż-żmien kienu diġà jipprevedu mekkaniżmu ta’ inklużjoni tad-dividendi, fil-bażi taxxabbli tal-kumpannija omm, u mbagħad tnaqqis tagħhom mill-istess bażi sa massimu ta’ 95 %. Madankollu, it-talbiet għal deċiżjoni preliminari eżaminati fl-imsemmija kawżi ma kinux jirrigwardaw il-konformità mad-Direttiva 90/435 ta’ tali mekkaniżmu, fih nnifsu, imma kienu ffukati fuq kwistjonijiet ta’ dritt konnessi ma’ dan l-aspett tal-imsemmija sistema, u b’mod iktar speċifiku fuq il-kundizzjonijiet li għalihom id-DID kien suġġett dak iż-żmien  ( 24 ).

52.

Għaldaqstant, għalkemm jaqgħu taħt kuntest ġuridiku parzjalment analogu għal dak ta’ din il-kawża, dawk il-kawżi preċedenti ma wasslux lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi d-domanda, li jidhirli li essenzjalment saret hawnhekk mill-qorti tar-rinviju, dwar il-kompatibbiltà mal-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tobbliga li jiġu inklużi, għall-ewwel, u li mbagħad jitnaqqsu, id-dividendi rċevuti mingħand sussidjarja minn kumpannija omm stabbilita fi Stat Membru ieħor, minflok teskludihom “purament u sempliċiment” mill-bażi taxxabbli ta’ din tal-aħħar  ( 25 ).

53.

Issa, jidhirli li tali mod ta’ tmexxija ma huwiex fih innifsu inkompatibbli mas-sistema ta’ eżenzjoni tal-profitti mqassma minn sussidjarja li hija prevista fl-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435. Din il-konklużjoni tapplika, fil-fehma tiegħi, fid-dawl mhux biss tal-formulazzjoni u tal-ġenesi ta’ dan it-test, imma wkoll fid-dawl tal-għanijiet u l-kuntest tiegħu  ( 26 ), minn liema elementi għandhom jinsiltu l-elementi ta’ evalwazzjoni rilevanti, qabel ma tiġi eżaminata, fid-dawl tal-imsemmija elementi rilevanti, il-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata f’dan il-każ.

54.

Fir-rigward tat-terminoloġija użata fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, kif ukoll fir-raba’ premessa tagħha, nirrileva li dan jindika li, waqt it-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, kull Stat Membru għandu, fir-rigward tal-kumpanniji omm stabbiliti fit-territorju tagħha, jew iżomm lura milli jintaxxa l-profitti li dawn jirċievu mingħand is-sussidjarji tagħhom stabbiliti fi Stat Membru ieħor (l-ewwel inċiż), jew jintaxxaw dawn il-profitti filwaqt li jawtorizzaw lil kull kumpannija omm biex inaqqsu mill-ammont tat-taxxa dik il-parti tat-taxxa relatata ma’ dawn il-profitti u mħallas mis-sussidjarja (it-tieni inċiż).

55.

Fid-dawl ta’ din il-formulazzjoni, nikkunsidra li l-ewwel waħda miż-żewġ possibbiltajiet, li tikkonsisti f’”sistema ta’ eżenzjoni”  ( 27 ) li ntgħażlet mir-Renju tal-Belġju  ( 28 ), timplika biss li l-profitti mqassma ma jiġux finalment suġġetti għall-ġbir ta’ taxxa  ( 29 ), la b’mod dirett u lanqas b’mod indirett, u mhux li huma jkunu neċessarjament esklużi ab initio mill-bażi taxxabbli tal-kumpannija omm, interpretazzjoni li jidhirli li ma hijiex kontradetta mix-xogħol leġiżlattiv li ppreċeda d-Direttiva 90/435  ( 30 ). Ninnota li, għall-kuntrarju, it-tieni possibbiltà, li tikkonsisti f’“sistema ta’ imputazzjoni”, tippermetti li dawn il-profitti jkunu s-suġġett ta’ taxxa, imma bil-possibbiltà ta’ tnaqqis tat-taxxa mħallsa mis-sussidjarja li topera taħt il-kundizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq  ( 31 ).

56.

Fir-rigward tal-għanijiet tad-Direttiva 90/435, u b’mod partikolari tal-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1), nosserva li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà enfasizzat li jirriżulta b’mod partikolari mit-tielet premessa li din id-direttiva hija intiża sabiex telimina, billi tiġi stabbilita sistema ta’ tassazzjoni komuni, kull żvantaġġ għall-kooperazzjoni bejn kumpanniji ta’ Stati Membri differenti meta mqabbla mal-kooperazzjoni bejn kumpanniji fl-istess Stat Membru u sabiex b’hekk tiffaċilita l l-formazzjoni ta’ gruppi ta’ fuq il-livell tal-Unjoni. Sabiex jintlaħaq l-għan tan-newtralità fuq il-livell ta’ tassazzjoni, tat-tqassim ta’ profitti minn kumpannija sussidjarja stabbilita fi Stat Membru lill-kumpannija omm tagħha stabbilita fi Stat Membru ieħor, l-imsemmija direttiva hija intiża sabiex tevita taxxa doppja ta’ dawn il-profitti, f’termini ekonomiċi, jiġifieri sabiex jiġi evitat li l-profitti mqassma ma jkunux intaxxati, l-ewwel darba, f’idejn il-kumpannija sussidjarja u, it-tieni darba, f’idejn il-kumpannija omm  ( 32 ). Il-mod li bih nipproponi li jiġi interpretat l-ewwel inċiż tal-imsemmi paragrafu 1 huwa għalkollox konformi ma’ dawn l-għanijiet.

57.

Fir-rigward tal-kuntest li fih jinsab l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, nenfasizza li dan jistabbilixxi r-riżultat li għandu jintlaħaq mill-Istati Membri, jiġifieri li tiġi evitata t-taxxa doppja tal-profitti kkonċernati bl-għażla ta’ waħda miż-żewġ sistemi previsti f’din id-dispożizzjoni, iżda li, minħabba l-karatteristiċi proprji għal dan it-tip ta’ atti tad-dritt tal-Unjoni, l-imsemmija direttiva ma tobbligax lill-Istati Membri fir-rigward tal-modalitajiet li għandhom jintużaw għal dan il-għan.

58.

Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat dawn ir-regoli fid-digriet KBC  ( 33 ), billi fakkret qabel kollox li huwa kull Stat Membru li għandu jorganizza, fl-osservanza tad-dritt tal-Unjoni, is-sistema tiegħu tat-tassazzjoni tal-profitti mqassma u li jiddefinixxi, f’dan il-kuntest, il-bażi taxxabbli kif ukoll ir-rata tat-taxxa li għandhom japplikaw għall-azzjonist benefiċjarju. Hija żiedet li l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 ma jistabbilixxix il-mod li bih Stat Membru li jagħżel is-sistema ta’ eżenzjoni għandu jimplimentaha, peress li, skont l-Artikolu 249 KE (li sar l-Artikolu 288 TFUE), l-Istati Membri jistgħu jagħżlu l-forma u l-mezzi ta’ implimentazzjoni tad-direttivi li jippermettu li jiġi ggarantit bl-aħjar mod ir-riżultat li dawn tal-aħħar huma intiżi jiksbu. Minn dan il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li huma ħielsa sabiex jiddeterminaw, b’mod partikolari fid-dawl tal-bżonnijiet tal-ordni ġuridiku intern tagħhom, il-modalitajiet li permezz tagħhom ir-riżultat preskritt fl-ewwel inċiż tal-imsemmi Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 għandu jintlaħaq.

59.

Huwa paċifiku li, fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, it-tassazzjoni diretta huwa qasam li tradizzjonalment jaqa’ taħt il-kompetenza tal-Istati Membri, li huma madankollu obbligati li jeżerċitaw din il-kompetenza b’mod konformi mal-obbligi tagħhom li joħorġu minn dan id-dritt  ( 34 ). B’mod partikolari, fil-kuntest kopert mill-armonizzazzjoni li twettaq id-Direttiva 90/435, l-Istati Membri għandhom josservaw id-dispożizzjonijiet tagħha li jqassmu l-kompetenza fiskali bejniethom billi jipprojbixxi lill-Istat tal-kumpannija omm milli jintaxxa, direttament  ( 35 ) jew anki indirettament, il-profitti mqassma mis-sussidjarja lilha, sabiex tiġi evitata t-taxxa doppja ta’ dawk il-profitti. Wara li fakkret dawn il-prinċipji fis-sustanza, fid-digriet KBC, il-Qorti tal-Ġustizzja siltet il-konklużjonijiet minnhom fir-rigward b’mod iktar speċifiku tas-sistema ta’ eżenzjoni prevista fl-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tal-imsemmija direttiva  ( 36 ).

60.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, jiena tal-fehma li, f’dan il-każ, il-mekkaniżmu li jikkonsisti fl-obbligu li l-ewwel jiġu inklużi l-imsemmija profitti fil-bażi taxxabbli tal-kumpannija omm u mbagħad dawn jitnaqqsu minn din il-bażi, kif tipprevedi s-sistema Belġjana tad-DID inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma hijiex fiha nnifisha inkompatibbli mal-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, sa fejn l-applikazzjoni tal-imsemmi mekkaniżmu tippermetti effettivament li jintlaħaq ir-riżultat mixtieq minn din id-dispożizzjoni.

61.

Fil-fatt, nosserva qabelxejn li, kif indika l-Gvern Belġjan, id-dispożizzjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali jissodisfaw ir-rekwiżit tad-Direttiva 90/435 li abbażi tiegħu l-gruppi ta’ kumpanniji transkonfinali ma għandhomx ikunu suġġetti għal trattament differenti meta mqabbla mal-gruppi ta’ kumpanniji tar-Renju tal-Belġju. Il-fatt li jkun issodisfatt dan il-kriterju, li jirrigwarda l-assenza ta’ penalizzazzjoni tal-kooperazzjoni bejn kumpanniji ta’ Stati Membri differenti meta mqabbla mal-kooperazzjoni bejn kumpanniji tal-istess Stat Membru, huwa meħtieġ, għalkemm ma huwiex madankollu suffiċjenti, waħdu, biex tiġi kkonstatata l-kompatibbiltà tal-mekkaniżmu msemmi iktar ’il fuq mar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tal-imsemmija direttiva  ( 37 ).

62.

Sussegwentement, nenfasizza li dan l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) jiddefinixxi r-riżultat li għandu jintlaħaq, jiġifieri li l-profitti mqassma minn sussidjarja stabbilita fi Stat Membru ieħor ma jkunux intaxxati wkoll fl-Istat Membru tal-kumpannija omm tagħha, imma ma jistabbilixxix il-mezzi li għandhom jintużaw għal dan il-għan. Minn dan jirriżulta, fil-fehma tiegħi, li Stat Membru li jkun għażel is-sistema tal-eżenzjoni prevista fl-imsemmija dispożizzjoni jżomm il-possibbiltà li japplika metodu ta’ inklużjoni-tnaqqis ta’ dawn il-profitti, bħal dik implimentata mis-sistema Belġjana tad-DID, anki jekk jeżistu b’mod ċar metodi iktar sempliċi biex jintlaħaq ir-riżultat imsemmi iktar ’il fuq, bħal dak li jikkonsisti fl-esklużjoni mill-bidu tal-imsemmija profitti mill-bażi taxxabbli tal-kumpannija omm. Ninsisti fuq il-punt li la l-formulazzjoni, la l-istruttura u lanqas l-għanijiet tad-Direttiva 90/435 ma jeżiġu, fil-fehma tiegħi, li jiġi segwit dan l-aħħar metodu, li jien ser nikklassifika bħala “bażiku”, minkejja li tali metodu jidher li ntgħażel minn ċerti Stati Membri  ( 38 ). Madankollu, indipendentement mill-metodu adottat minn Stat Membru, l-applikazzjoni tiegħu għandha neċessarjament twassal, fi kwalunkwe każ u ċirkustanza, għal eżenzjoni effettiva f’idejn il-kumpannija omm.

63.

F’dan ir-rigward, jidhirli li l-essenzjal huwa li leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tippermetti li d-dividendi mqassma mis-sussidjarji li jkunu inklużi fil-bażi taxxabbli, finalment jiġu dejjem mnaqqsa minnha  ( 39 ), b’tali mod li dan il-mekkaniżmu ta’ inklużjoni-tnaqqis ma jkollux bħala effett li jpoġġi lill-kumpanniji omm ikkonċernati f’pożizzjoni inqas favorevoli, fuq livell ekonomiku, milli kieku l-profitti rċevuti mingħand is-sussidjarji tagħhom stabbiliti fi Stati Membri oħra kienu jkunu purament u sempliċement maqbuża mill-kalkolu tat-taxxa tal-imsemmija kumpanniji. Issa, l-istess bħall-Kummissjoni  ( 40 ), nikkunsidra li, bħala konsegwenza tal-fakultà ta’ trasferiment ’il quddiem mingħajr limitu fiż-żmien li ġiet stabbilita wara s-sentenza Cobelfret u d-digriet KBC, is-sistema Belġjana tad-DID tippermetti llum potenzjalment lil kull kumpannija omm ikkonċernata li tnaqqas sa massimu ta’ 95 %  ( 41 ) id-dividendi f’eċċess  ( 42 ), f’xi mument fil-futur, sabiex ma jkunx hemm taxxa doppja fuq dawn id-dividendi.

64.

Konsegwentement, regoli nazzjonali li, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jipprevedu mekkaniżmu li jikkonsisti fl-inklużjoni tal-profitti mqassma minn sussidjarja fil-bażi taxxabbli ta’ kumpannija omm u mbagħad it-tnaqqis tagħhom matul l-eżerċizzju tat-tqassim jew matul is-snin sussegwenti, fil-fehma tiegħi, ma humiex fihom innifishom inkompatibbli mal-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, sa fejn il-kumpannija kkonċernata ma ssibx ruħha de facto mċaħħda minn vantaġġ fiskali ieħor previst fid-dritt nazzjonali li minnu hija kienet tkun tista’ tibbenefika kieku kollox kien l-istess, f’każ ta’ eżenzjoni ab initio.

65.

Għaldaqstant, jibqa’ li jiġi evalwat jekk mekkaniżmu ta’ dan it-tip, għalkemm ammissibbli fih nnifsu, jiġġenerax madankollu effetti pprojbiti mill-imsemmi l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1), li jimmaterjalizzaw ruħhom matul is-snin ta’ wara dik tat-tqassim tal-imsemmija profitti  ( 43 ), b’mod iktar partikolari minħabba l-interazzjoni ta’ tali mekkaniżmu mal-ordni meħtieġ għat-tnaqqis ta’ vantaġġi fiskali oħra, fatt li fil-fehma tiegħi joħloq inkompatibbiltà ma’ din id-dispożizzjoni.

2.

Fuq il-kombinazzjoni tas-sistema tat-tnaqqis iddifferit tad-dividendi mal-ordni ta’ imputazzjoni ta’ vantaġġi fiskali oħra

66.

Kif diġà enfasizzajt, il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddetermina jekk l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li abbażi tagħha l-obbligu, li għandha l-kumpannija omm, li twettaq it-tnaqqis tal-profitti rċevuti minn sussidjarji stabbiliti fi Stat Membru ieħor – f’dan il-każ, taħt is-sistema Belġjana tad-DID – għandu bħala effett indirett li jaffettwa d-dritt għat-tnaqqis ta’ vantaġġi fiskali oħra – f’dan il-każ, it-TKR –, minħabba l-ordni li fih huwa meħtieġ li ssir l-imputazzjoni tat-tnaqqis ikkonċernat fuq il-bażi taxxabbli tal-imsemmija kumpannija. Jiena nipproponi li tingħata risposta fl-affermattiv għal din id-domanda.

67.

Fl-ewwel lok, jidhirli neċessarju li jiġu enfasizzati ż-żewġ aspetti prinċipali rilevanti, f’dan il-każ, tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

68.

Minn naħa, is-sistema Belġjana tad-DID tinteraġixxi mal-vantaġġ fiskali l-ieħor li jikkostitwixxi t-TKR  ( 44 ), sa fejn dan tal-aħħar jista’ wkoll jitnaqqas mill-bażi taxxabbli ta’ kumpannija omm, imma dan biss sal-ammont tal-profitti li jibqa’ wara t-tnaqqis tad-DID. L-imputazzjoni tat-TKR hija għaldaqstant sussegwenti għal dik tad-DID  ( 45 ). Jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju li dan l-ordni ta’ imputazzjoni ġie stabbilit sa mis-sena 2005, u għaldaqstant ħafna qabel ir-riforma li ġabet is-sentenza Cobelfret  ( 46 ). Fir-rigward tal-kunsiderazzjonijiet li wasslu biex tiġi adottata din ir-regola, fl-osservazzjonijiet orali tiegħu, il-Gvern Belġjan indika li kien hemm “ċerta loġika” li l-ewwel jitnaqqsu l-elementi ta’ natura kontabbli li l-leġiżlatur ma jridx jimponi, bħalma huma d-DID jew id-dħul mill-privattivi  ( 47 ), qabel ma jitnaqqsu l-elementi ta’ natura mhux kontabbli, b’mod partikolari bħala tnaqqis għall-investiment  ( 48 ) jew bħala TKR  ( 49 ).

69.

Min-naħa l-oħra, kuntrarjament għall-eċċessi tad-DID, li jistgħu jiġu ttrasferiti ’l quddiem mingħajr limitu fuq is-snin ta’ taxxi sussegwenti, l-eċċessi eventwali tat-TKR jistgħu jkunu ttrasferiti ’l quddiem biss matul perijodu ta’ seba’ snin, skont l-Artikolu 205 quinquies tal-KTD 1992 fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali  ( 50 ). Skont il-Gvern Belġjan, il-limitazzjoni temporali tat-trasferimenti tat-TKR kellha bħala għan li tibbilanċja l-portata ta’ dan l-aħħar tnaqqis, li l-bażi ta’ kalkolu tiegħu kien jestendi, fiż-żmien tal-adozzjoni tagħha, għall-fondi kollha proprji tal-kumpannija.

70.

Fit-tieni lok, għandu jiġi analizzat jekk tali leġiżlazzjoni nazzjonali hijiex kompatibbli jew le mal-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, fid-dawl, prinċipalment, tal-effetti li għalihom twassal fil-prattika l-applikazzjoni konġunta tas-sistema ta’ DID, li tikkonsisti fl-inklużjoni tad-dividendi rċevuti fil-bażi taxxabbli tal-kumpannija omm u fit-tnaqqis sussegwenti tagħhom, u tal-obbligu li d-DID jitnaqqas qabel it-TKR, li t-trasferimenti ’l quddiem tagħhom huma barra minn hekk limitati għal seba’ snin fiskali.

71.

F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tosserva ġustament li, b’kuntrast ma’ dak li jinħoloq bis-saħħa ta’ leġiżlazzjoni bħalma hija dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali  ( 51 ), fil-kuntest ta’ sistema ta’ eżenzjoni li tista’ tiġi kklassifikata bħala “bażika”  ( 52 ), id-dividendi mqassma mis-sussidjarja jiġu purament u sempliċement esklużi mill-profitti tas-sena fiskali li matulha jkunu ġew irċevuti, liema esklużjoni immedjata, tnaqqas b’daqstant ir-riżultat taxxabbli u, jekk ikun il-każ, iżżid b’daqstant it-telf trasferibbli ’l quddiem fuq is-snin fiskali sussegwenti.

72.

Filwaqt li tagħmel riferiment għal eżempju biċ-ċifri li ġie ppreżentat ukoll fis-sottomissjonijiet bil-miktub ta’ Brussels Securities  ( 53 ), il-qorti tar-rinviju tirrileva, fil-fehma tiegħi b’mod korrett, li fil-każijiet fejn il-kumpannija omm tikseb riżultat pożittiv matul waħda mis-“seba’ perijodi taxxabbli sussegwenti” imsemmija fl-Artikolu 205 quinquies tal-KTD 1992, li jillimita t-trasferimenti ’l quddiem tat-TKR, is-sistema ta’ tnaqqis tad-DID tista’ twassal għal piż fiskali iktar qawwi minn dak li għalih twassal is-sistema ta’ esklużjoni immedjata tad-dividendi rċevuti mingħand sussidjarja, minħabba l-ordni tal-imputazzjonijiet previst fil-KTD 1992 u d-DI/KTD 1992. Din il-qorti tesponi li, li kieku kienet applikata esklużjoni teorika immedjata ta’ dawn id-dividendi, l-imputazzjoni tat-TKR isseħħ għaldaqstant qabel dik tal-bilanċ tat-telf preċedenti rekuperabbli, b’tali mod li l-bilanċ ta’ dak it-telf li għandu jiġi ttrasferit ’il quddiem fuq il-perijodu taxxabbli sussegwenti jkun ogħla minn dak ta’ taħt is-sistema Belġjana tad-DID, li fil-kuntest tiegħu, f’każ ta’ ksib ta’ riżultat pożittiv matul l-imsemmija “seba’ perijodi taxxabbli sussegwenti”, l-imputazzjoni tal-bilanċ tad-DID ittrasferit ’il quddiem isseħħ, b’mod obbligatorju, qabel dik tal-bilanċ tat-TKR ittrasferit ’il quddiem, li tippreġudika għaldaqstant l-użu ta’ dan l-aħħar vantaġġ fiskali.

73.

Barra minn hekk, it-tabelli komparattivi prodotti matul il-proċedura orali mill-Kummissjoni jikkonfermaw li s-sistema tad-DID flimkien mal-ordni imperattiv tat-tnaqqis tista’ tipprekludi lil kumpannija omm milli tittrasferixxi ’l quddiem kompletament l-eċċessi tat-TKR, għall-kuntrarju ta’ mekkaniżmu li jikkonsisti fl-esklużjoni immedjata minn din il-kumpannija tad-dividendi rċevuti mill-bażi taxxabbli tagħha jew ukoll tagħżel l-ordni li fih hija tkun trid twettaq it-tnaqqis tal-vantaġġi fiskali li hija għandha dritt għalihom  ( 54 ). Anki jekk huwa jipprova jimminimizza l-impatt f’din il-kawża, għalxejn fil-fehma tiegħi  ( 55 ), il-Gvern Belġjan ma jikkontestax din id-data  ( 56 ), li minnha jirriżulta li t-telf ta’ vantaġġ fiskali, u għaldaqstant it-taxxa daqstant ikbar, tista’ tiġi ġġenerata mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

74.

Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, jiena naqbel mal-fehma ta’ Brussels Securities u tal-Kummissjoni li skonthom, b’applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata fil-kawża prinċipali, il-fakultà ta’ benefiċċju mit-TKR hija affettwata mill-obbligu li d-DID jitnaqqas mill-bażi taxxabbli minn qabel. Fil-fatt, ir-regola li abbażi tagħha l-prijorità għandha tingħata lid-DID għandha bħala għan li żżomm dejjem l-istokk tad-DID, li jista’ jiġi ttrasferit ’il quddiem mingħajr limitu fuq is-snin fiskali sussegwenti, imma hija għandha bħala effett ukoll li tapplika kontra t-TKR, li l-kumpannija omm ikollha għaldaqstant interess li timputa iktar malajr, peress li d-dritt għat-trasferiment tat-TKR huwa, min-naħa tiegħu, limitat għas-seba’ snin fiskali sussegwenti, b’mod li dan id-dritt jirriskja iktar li ma jibqax validu minħabba t-trattament irriżervat għad-dividendi bħala DID.

75.

Fi kliem ieħor, il-kombinazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni twassal biex il-kumpannija omm tkun intaxxata b’mod iktar qawwi milli hija kienet tkun kieku r-rekwiżiti tad-Direttivi 90/435 kienu osservati kompletament, peress li s-sistema Belġjana tad-DID jista’ jkollha bħala effett, minħabba l-applikazzjoni tagħha flimkien mal-ordni tat-tnaqqis impost, li tipprekludi lil kumpannija b’defiċit milli timputa t-trasferiment ta’ ammont ieħor deduċibbli, jiġifieri t-TKR, waqt is-snin fiskali sussegwenti, filwaqt li din il-kumpannija jkun jaqblilha li tuża dan bi prijorità, biex tevita li jiskadi qabel ma jkun jista’ jintuża kollu. Tali leġiżlazzjoni nazzjonali għandha għaldaqstant bħala riżultat konkret li twassal biex il-kumpanniji omm kkonċernati jkunu mċaħħda, f’ċerti ċirkustanzi, minn vantaġġ fiskali previst mid-dritt nazzjonali li huma kienu jkunu jistgħu jibbenefikaw minnu kompletament kieku d-dividendi rċevuti minn sussidjarji ma kinux ġew ittrattati bil-mod previst minn din il-leġiżlazzjoni.

76.

Issa, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà interpretat l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li għandha bħala effett li tnaqqas it-telf tal-kumpannija omm li jista’ jiġi ttrasferit ’il quddiem sal-massimu tad-dividendi mqassma, meta – kif inhu l-każ hawnhekk – Stat Membru jkun għażel is-sistema tal-eżenzjoni prevista f’din id-dispożizzjoni u jippermetti, fil-prinċipju, it-trasferiment tat-telf għall-futur, bl-għarfien li dan it-tnaqqis tat-telf jista’ jwassal biex il-kumpannija kkonċernata tkun suġġetta indirettament għal taxxa fuq l-imsemmija dividendi fis-snin fiskali sussegwenti, meta r-riżultat tal-kumpannija jkun pożittiv  ( 57 ).

77.

L-istess bħall-Kummissjoni, jidhirli li dawn il-kunsiderazzjonijiet huma għalkollox trasponibbli għal din il-kawża, fir-rigward tal-konsegwenzi prattiċi tal-kombinazzjoni bejn is-sistema ta’ inklużjoni-tnaqqis irriżervata għad-DID u l-ordni li fih dawn għandhom jitnaqqsu fil-preżenza ta’ tnaqqis fiskali ieħor. Nenfasizza li tali sistema tista’ titqies bħala li hija konformi mar-rekwiżiti tad-Direttiva 90/435, fil-fehma tiegħi, biss sa fejn l-applikazzjoni tagħha jkollha riżultat perfettament newtrali, jiġifieri li l-kumpanniji omm ikkonċernati ma jsibux ruħhom, ikunu x’ikunu ċ-ċirkustanzi, ittrattati b’mod inqas favorevoli fuq livell ekonomiku milli kieku d-dividendi mqassma kienu ġew esklużi mill-bidu mill-bażi taxxabbli ta’ dawn il-kumpanniji.

78.

Għaldaqstant, jiena tal-fehma li leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija dik tal-kawża prinċipali ma hijiex kompatibbli mal-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 sa fejn hija għandha bħala effett li tkun tista’ ttellef il-vantaġġ fiskali lill-kumpanniji omm li rċevew id-dividendi minn sussidjarji stabbiliti fi Stati Membri oħra, bit-tnaqqis tat-telf trasferibbli ’il quddiem fuq snin fiskali sussegwenti sal-massimu tal-ammont tal-imsemmija dividendi u, għaldaqstant, tixbah taxxa indiretta fuqhom, liema riżultat imur kontra kemm l-għan tal-eżenzjoni ta’ dawn tal-aħħar imsemmi speċifikament minn din id-dispożizzjoni kif ukoll l-għan ġenerali tan-newtralità fiskali msemmi fl-imsemmija direttiva  ( 58 ).

79.

Fi kliem ieħor, filwaqt li kienet intenzjonata tirrimedja n-nuqqasijiet ta’ funzjonament identifikati mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Cobelfret u fid-digriet KBC, ir-riforma adottata f’Diċembru 2009 mil-leġiżlatur Belġjan iġġenerat fattur ieħor ta’ nuqqas ta’ konformità ma’ din l-istess direttiva, peress li s-sistema l-ġdida tad-DID għandha riperkussjonijiet negattivi fuq it-trasferiment ’il quddiem tat-TKR, sa fejn it-trattament irriżervat lid-dividendi mqassma mis-sussidjarji ħoloq ir-riskju ikbar li jintilfu l-eċċessi tat-TKR f’idejn il-kumpanniji omm ikkonċernati  ( 59 ).

80.

Fit-tielet lok, l-argumenti mressqa mill-Gvern Belġjan biex jiddefendi t-teżi tal-konformità ta’ tali leġiżlazzjoni nazzjonali, fid-dawl tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 ma jikkonvinċunix.

81.

Qabelxejn, il-Gvern Belġjan isostni li anki jekk it-trasferiment ’il quddiem tat-tnaqqis tad-DID jista’ jkun akkumpanjat bl-impossibbiltà li jiġi imputat, fl-aħħar, it-trasferiment ’il quddiem tat-TKR, din is-sitwazzjoni ma tistax titqies bħala taxxa indiretta fuq id-dividendi rċevuti, peress li tali taxxa mhux neċessarjament tiġi imposta  ( 60 ).

82.

Madankollu, jidhirli li l-fatt li l-effetti negattivi tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kkonċernata, jiġifieri t-taxxa doppja fuq il-profitti mqassma minn sussidjarja lil kumpannija omm tagħha, jistgħu jseħħu biss f’ċerti każijiet partikolari  ( 61 ), u mhux b’mod sistematiku, bl-ebda mod ma jaffettwa l-kunsiderazzjonijiet kollha magħmula iktar ’il fuq, peress li l-eżistenza fiha nnifisha ta’ tali effetti potenzjali hija suffiċjenti biex tiġi stabbilita inkompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni.

83.

Sussegwentement, il-Gvern Belġjan jiddikjara li fi kwalunkwe każ, anki meta t-telf tal-possibbiltà ta’ trasferiment ’il quddiem tat-TKR jimplika fil-fatt taxxa fuq il-kumpanniji omm ikkonċernati  ( 62 ), din it-taxxa ma tirrigwardax id-dividendi rċevuti minnhom, lanqas indirettament, kif kien il-każ fil-kawża li wasslet għas-sentenza Cobelfret. Huwa jsostni li jekk, waqt il-kalkolu tat-taxxa, ikunu baqgħu profitti fl-istadju tal-imputazzjoni tat-TKR, dan huwa neċessarjament dovut għall-fatt li ma’ jkun baqa’ ebda DID x’jitnaqqas, peress li t-tnaqqis ta’ dan jippreċedi dak tat-TKR, u għaldaqstant li d-dividendi rċevuti mis-sussidjarji ġew kompletament imnaqqsa mill-bażi taxxabbli, b’mod li t-taxxa li tista’ tiġi wara t-telf ta’ trasferiment ’il quddiem ta’ TKR ma tistax tirrigwarda lil dawn id-dividendi. Barra minn hekk, huwa jallega li t-taxxa li ma tirrigwardax id-dividendi rċevuti minn kumpannija omm ma tistax tikser l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435, iktar minn taxxa imposta waqt it-tqassim ta’ dividendi minn sussidjarja li ma hijiex relatata magħhom ma tista’ tikser l-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva  ( 63 ).

84.

Issa, jien nikkunsidra li l-fondatezza ta’ dan l-argument hija mxejna mis-sentenza Cobelfret u mid-digriet KBC, li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-obbligi li joħorġu mill-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 b’teħid inkunsiderazzjoni tal-effetti li leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ tipproduċi korrelattivament fuq it-tnaqqis tat-telf trasferibbli ’il quddiem tal-kumpannija omm ikkonċernata, liema tnaqqis jista’ jwassal għal taxxa indiretta tad-dividendi rċevuti minn sussidjarja waqt is-snin sussegwenti  ( 64 ). B’dan il-mod, il-Qorti tal-Ġustizzja xebbhet it-“telf tat-telf” ma’ “taxxa fuq il-profitti” indiretta, billi għażlet għaldaqstant approċċ “ekonomiku”, li huwa konformi mal-għan imfittex minn din id-direttiva  ( 65 ), peress li l-fatt li t-telf trasferibbli ’il quddiem ma jibqax disponibbli biex jikkumpensa l-profitti futuri taxxabbli għandu bħala effett li jista’ joħloq taxxa doppja fuq tali dividendi. Fil-fehma tiegħi jaqbel li f’din il-kawża jiġi adottat preċiżament approċċ simili, kif indikajt iktar ’il fuq  ( 66 ).

85.

Fl-aħħar nett, il-Gvern Belġjan jinvoka li l-għażliet kontenzjużi magħmulin mir-Renju tal-Belġju, jiġifieri l-ordni ta’ imputazzjoni u l-perijodu limitat tat-trasferimenti ’l quddiem tat-TKR, jaqgħu taħt il-kompetenza esklużiva tal-leġiżlaturi nazzjonali.

86.

Madankollu, infakkar li l-Istati Membri huma obbligati josservaw id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 90/435, u b’mod partikolari li jimplimentaw il-mezzi kollha neċessarji biex jintlaħaq ir-riżultat preskritt fl-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1)  ( 67 ), jiġifieri li ma jintaxxawx darbtejn – anki indirettament –dividendi rċevuti mis-sussidjarji stabbiliti fi Stati Membri oħra, liema għan ma jintlaħaqx, kif enfasizzajt preċedentement, minn regoli nazzjonali bħalma huma dawk li jirriżultaw mill-kombinazzjoni bejn is-sistema Belġjana tad-DID u r-regoli li jillimitaw l-imputazzjoni tat-TKR.

87.

Konsegwentement, jiena tal-fehma li l-ewwel inċiż tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 90/435 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprevedi, minn naħa, li d-dividendi rċevuti minn kumpannija omm jiġu inklużi fil-bażi taxxabbli ta’ din il-kumpannija u mbagħad imnaqqsa minn din il-bażi sa massimu ta’ 95 %, sa fejn jibqa’ bilanċ ta’ profitti matul il-perijodu ta’ taxxa kkonċernat jew kull perijodu ta’ taxxa sussegwenti u, min-naħa l-oħra, li dawn id-dividendi jitnaqqsu qabel kwalunkwe vantaġġ fiskali ieħor previst mid-dritt nazzjonali li t-trasferiment ’il quddiem tiegħu huwa, min-naħa tiegħu, limitat fiż-żmien.

V.

Konklużjoni

88.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari magħmula mit-tribunal de première instance francophone de Bruxelles (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell bil-lingwa Franċiż, il-Belġju) bil-mod li ġej: