Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 11ης Δεκεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑655/24 [Latranov] (i)
Rayonna prokuratura – grad Veliki Preslav
(εισαγγελία του Veliki Preslav, Βουλγαρία)
κατά
EZ
[αίτηση του Rayonen sad – Veliki Preslav
(πρωτοβάθμιου περιφερειακού δικαστηρίου του Veliki Preslav, Βουλγαρία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Απόφαση-πλαίσιο 2005/212/ΔΕΥ – Άρθρο 2 – Οδηγία 2014/42/ΕΕ – Άρθρα 3 και 14 – Πεδίο εφαρμογής – Οδηγία (ΕΕ) 2024/1260 – Άρθρο 38 – Δυνατότητα εφαρμογής – Δήμευση των οργάνων του εγκλήματος – Οδήγηση μηχανοκίνητου οχήματος υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών – Δήμευση του οχήματος ή της αξίας του εάν δεν ανήκει στον δράστη – Μηχανοκίνητο όχημα ως όργανο εγκλήματος »
1. Η βουλγαρική αστυνομία σταμάτησε τον οδηγό μηχανοκίνητου οχήματος για να τον υποβάλει σε έλεγχο αλκοολαιμίας. Δεδομένου ότι το ποσοστό αλκοόλ στο αίμα του υπερέβαινε το νόμιμο όριο, καταδικάστηκε για το ποινικό αδίκημα της οδήγησης μηχανοκίνητου οχήματος υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών.
2. Κατόπιν της καταδίκης αυτής, τέθηκε το ζήτημα αν έπρεπε να δημευθεί το όχημα ή να κατασχεθεί ποσό που αντιστοιχεί στην αξία του εφόσον δεν ανήκει στην κυριότητα του καταδικασθέντος. Στην υπό κρίση υπόθεση, το όχημα ανήκε (στο πλαίσιο καθεστώτος κοινοκτημοσύνης) στον οδηγό και στην σύζυγό του.
3. Το δικαστήριο που καλείται να αποφανθεί επί της δήμευσης υποβάλλει στο Δικαστήριο διάφορα προδικαστικά ερωτήματα. Με τα δύο πρώτα ζητεί να μάθει, κατ’ ουσίαν:
– Εάν το ποινικό αδίκημα της οδήγησης μηχανοκίνητου οχήματος υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1260 (2), του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) ή της απόφασης-πλαισίου 2005/212/ΔΕΥ (3).
– Σε περίπτωση που έχει εφαρμογή ένας από τους προαναφερθέντες κανόνες, εάν το χρησιμοποιούμενο μηχανοκίνητο όχημα μπορεί να χαρακτηριστεί ως όργανο που χρησιμοποιείται για να διαπραχθεί αξιόποινη πράξη.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
1. Η απόφαση-πλαίσιο 2005/212
4. Το άρθρο 2 («Δήμευση») ορίζει τα εξής:
«1. Κάθε κράτος μέλος υιοθετεί τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, η δήμευση οργάνων και προϊόντων που προέρχονται από ποινικά αδικήματα που τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή διαρκείας άνω του έτους, ή περιουσιακών στοιχείων η αξία των οποίων αντιστοιχεί στα προϊόντα αυτά.
[…]»
5. Κατά το άρθρο 4 («Ένδικα μέσα»):
«Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να εξασφαλίζει ότι ενδιαφερόμενα μέρη που θίγονται από τα μέτρα των άρθρων 2 και 3 έχουν αποτελεσματικά ένδικα μέσα για τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων τους.»
6. Το άρθρο 5 («Διασφαλίσεις») διαλαμβάνει τα εξής:
«Η παρούσα απόφαση-πλαίσιο δεν μεταβάλλει την υποχρέωση σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και θεμελιωδών αρχών, συμπεριλαμβανομένου, ιδίως, του τεκμηρίου της αθωότητας, όπως κατοχυρώνονται στο άρθρο 6 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.»
2. Η οδηγία 2014/42/EE (4)
7. Κατά το άρθρο 2 («Ορισμοί»):
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
3) ως “όργανα” νοούνται κάθε είδους περιουσιακά στοιχεία που χρησιμοποιούνται ή προορίζονται να χρησιμοποιηθούν με οποιονδήποτε τρόπο, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, για να διαπραχθούν ένα ή περισσότερα ποινικά αδικήματα,
[…]».
8. Το άρθρο 3 («Πεδίο εφαρμογής») περιέχει την ακόλουθη απαρίθμηση:
«Η παρούσα οδηγία ισχύει για ποινικά αδικήματα που καλύπτονται από:
α) τη σύμβαση που καταρτίστηκε δυνάμει του άρθρου Κ.3 παράγραφος 2 στοιχείο γ) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση περί της καταπολέμησης της δωροδοκίας στην οποία ενέχονται υπάλληλοι των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ή των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (“σύμβαση περί της καταπολέμησης της δωροδοκίας στην οποία ενέχονται υπάλληλοι”),
β) την απόφαση-πλαίσιο 2000/383/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 29ης Μαΐου 2000, για ενίσχυση της προστασίας από την παραχάραξη ενόψει της εισαγωγής του ευρώ με την επιβολή ποινών και άλλων κυρώσεων,
γ) την απόφαση-πλαίσιο 2001/413/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 28ης Μαΐου 2001, για την καταπολέμηση της απάτης και της πλαστογραφίας που αφορούν τα μέσα πληρωμής πλην των μετρητών,
δ) την απόφαση-πλαίσιο 2001/500/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2001, για το ξέπλυμα χρήματος, τον προσδιορισμό, τον εντοπισμό, τη δέσμευση, την κατάσχεση και τη δήμευση των οργάνων και των προϊόντων του εγκλήματος,
ε) την απόφαση-πλαίσιο 2002/475/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας,
στ) την απόφαση-πλαίσιο 2003/568/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 22ας Ιουλίου 2003 σχετικά με την καταπολέμηση της δωροδοκίας στον ιδιωτικό τομέα,
ζ) την απόφαση-πλαίσιο 2004/757/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2004, για τη θέσπιση ελάχιστων διατάξεων σχετικά με τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των εγκλημάτων και τις ποινές που ισχύουν στον τομέα της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών,
η) την απόφαση-πλαίσιο 2008/841/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2008, για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος,
θ) την οδηγία 2011/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2011, για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της, καθώς και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2002/629/ΔΕΥ του Συμβουλίου,
ι) την οδηγία 2011/93/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2004/68/ΔΕΥ του Συμβουλίου,
ια) την οδηγία 2013/40/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Αυγούστου 2013, για τις επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2005/222/ΔΕΥ του Συμβουλίου,
καθώς και από άλλες νομικές πράξεις, εφόσον σε αυτές προβλέπεται ρητά ότι η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται για ποινικά αδικήματα που εναρμονίζονται με τις εν λόγω πράξεις.»
9. Το άρθρο 14 («Αντικατάσταση της κοινής δράσης 98/699/ΔΕΥ και συγκεκριμένων διατάξεων των αποφάσεων-πλαισίων 2001/500/ΔΕΥ και 2005/212/ΔΕΥ») προβλέπει τα εξής:
«1. […] το άρθρο 1 τέσσερις πρώτες περιπτώσεις και το άρθρο 3 της απόφασης-πλαισίου 2005/212/ΔΕΥ αντικαθίστανται από την παρούσα οδηγία για τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την παρούσα οδηγία, με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων των εν λόγω κρατών μελών σχετικά με τις προθεσμίες μεταφοράς των εν λόγω αποφάσεων-πλαισίων στο εθνικό δίκαιο.
[…]»
3. Η οδηγία 2024/1260
10. Το άρθρο 33 («Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο») ορίζει τα εξής:
«1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία έως τις 23 Νοεμβρίου 2026. Αμέσως ενημερώνουν σχετικά την Επιτροπή.
[…]»
11. Κατά το άρθρο 36 («Αντικατάσταση της κοινής δράσης 98/699/ΔΕΥ, των αποφάσεων-πλαισίων 2001/500/ΔΕΥ και 2005/212/ΔΕΥ, της απόφασης 2007/845/ΔΕΥ και της οδηγίας 2014/42/ΕΕ»):
«1. [Η απόφαση-πλαίσιο] 2005/212/ΔΕΥ […] αντικαθίστα[τ]αι όσον αφορά τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την παρούσα οδηγία, με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων των εν λόγω κρατών μελών ως προς την ημερομηνία μεταφοράς των εν λόγω πράξεων στο εθνικό δίκαιο.
[…]»
Β. Το βουλγαρικό δίκαιο. O Nakazatelen kodeks (ποινικός κώδικας)
12. Το άρθρο 53 διαλαμβάνει τα εξής:
«(1) Ανεξαρτήτως της ποινικής ευθύνης, δημεύονται υπέρ του Δημοσίου:
a) […] τα περιουσιακά στοιχεία που ανήκουν στον ένοχο και προορίζονταν ή χρησιμοποιήθηκαν για την τέλεση ποινικού αδικήματος εκ προθέσεως· εφόσον τα πράγματα αυτά δεν υπάρχουν πλέον ή έχουν μεταβιβαστεί, δημεύεται ποσό που αντιστοιχεί στην αξία αυτών·
[…]».
13. Κατά το άρθρο 343b, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών:
«(1) […] Όποιος οδηγεί μηχανοκίνητο όχημα με ποσοστό αλκοολαιμίας ανώτερο του 1,2 τοις χιλίοις, το οποίο αποδεικνύεται δεόντως, τιμωρείται με φυλάκιση από ένα έως τρία έτη και με χρηματική ποινή από διακόσια έως χίλια [βουλγαρικά λέβα (BGN)].
(2) […] Όποιος έχει καταδικαστεί με αμετάκλητη δικαστική απόφαση για το αδίκημα που προβλέπεται στην παράγραφο 1 και οδηγεί μηχανοκίνητο όχημα με ποσοστό αλκοολαιμίας ανώτερο του 0,5 τοις χιλίοις, το οποίο αποδεικνύεται δεόντως, τιμωρείται με φυλάκιση από ένα έως πέντε έτη και με χρηματική ποινή από πεντακόσια έως χίλια πεντακόσια BGN.
(3) […] Όποιος οδηγεί μηχανοκίνητο όχημα μετά από χρήση ναρκωτικών ή παρόμοιων ουσιών, η οποία αποδεικνύεται δεόντως, τιμωρείται με φυλάκιση από ένα έως τρία έτη και με χρηματική ποινή από πεντακόσια έως χίλια πεντακόσια BGN.
(4) […] Εάν η πράξη που περιγράφεται στην παράγραφο 4 τελείται καθ’ υποτροπήν, επιβάλλεται φυλάκιση από ένα έως πέντε έτη και χρηματική ποινή από πεντακόσια έως χίλια πεντακόσια BGN.
(5) […] Στις περιπτώσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 1 έως 4, το δικαστήριο δημεύει υπέρ του Δημοσίου το μηχανοκίνητο όχημα με το οποίο τελέστηκε το αδίκημα και το οποίο ανήκει στην κυριότητα του δράστη του αδικήματος ή, σε περίπτωση που ο δράστης δεν είναι ο κύριος του οχήματος αυτού, τον υποχρεώνει να καταβάλει την αξία του.
[…]»
II. Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και τα προδικαστικά ερωτήματα
14. Στις 27 Ιουλίου 2024, στην πόλη Veliki Preslav (Βουλγαρία), ο EZ οδηγούσε μηχανοκίνητο όχημα με ποσοστό αλκοολαιμίας 3,23 τοις χιλίοις (5).
15. Στις 15 Αυγούστου 2024, ο οδηγός κατέληξε σε συμφωνία ποινικής διαπραγμάτευσης με την εισαγγελική αρχή. Δυνάμει της εν λόγω συμφωνίας, η οποία εγκρίθηκε με δικαστική απόφαση (6) που κατέστη αμετάκλητη κατά την ίδια ως άνω ημερομηνία, του επιβλήθηκαν:
– Στερητική της ελευθερίας ποινή ενός έτους με τριετή αναστολή.
– Χρηματική ποινή ύψους 500 BGN.
– Αφαίρεση της άδειας οδήγησης μηχανοκίνητου οχήματος για χρονικό διάστημα ενός έτους και οκτώ μηνών.
16. Το όχημα που οδηγούσε ο ΕΖ ανήκε σε εκείνον και στη σύζυγό του, στο πλαίσιο καθεστώτος κοινοκτημοσύνης μεταξύ τους. Η τελευταία δεν μετείχε στη δίκη, δεδομένου ότι οι τότε ισχύοντες δικονομικοί κανόνες δεν της παρείχαν σχετικό δικαίωμα (7).
17. Πριν από την έκδοση απόφασης δήμευσης, ελήφθησαν συντηρητικά μέτρα όσον αφορά το αναλογούν στον ΕΖ 50 % της κυριότητας του οχήματος (8).
18. Προκειμένου να αποφανθεί σχετικά με την κατάσχεση ποσού που αντιστοιχεί στην αξία του οχήματος, το Rayonen sad – Veliki Preslav (πρωτοβάθμιο περιφερειακό δικαστήριο του Veliki Preslav, Βουλγαρία) έκρινε αναγκαία την υποβολή τεσσάρων προδικαστικών ερωτημάτων, εκ των οποίων παραθέτω τα δύο πρώτα, τα οποία, καθ’ υπόδειξη του Δικαστηρίου, θα αποτελέσουν αντικείμενο των παρουσών προτάσεων. Τα εν λόγω προδικαστικά ερωτήματα έχουν ως εξής:
«1) Έχουν η οδηγία [2024/1260], ο [Χάρτης] ή η απόφαση-πλαίσιο [2005/212] εφαρμογή στις περιπτώσεις αδικημάτων που συνδέονται με τις μεταφορές και τελούνται μετά την κατανάλωση αλκοόλ ή/και τη χρήση ναρκωτικών;
2) Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, αποτελεί το μηχανοκίνητο όχημα όργανο που χρησιμοποιείται για να διαπραχθεί αξιόποινη πράξη, κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 3, της οδηγίας [2024/1260];»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
19. Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 9 Οκτωβρίου 2024.
20. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Πολωνική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
21. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, που διεξήχθη την 1η Οκτωβρίου 2025, παρέστησαν η Βουλγαρική Κυβέρνηση και η Επιτροπή.
IV. Εκτίμηση
Α. Εισαγωγικές παρατηρήσεις
22. Σύμφωνα με το βουλγαρικό δίκαιο, η διάπραξη του ποινικού αδικήματος της οδήγησης μηχανοκίνητου οχήματος υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών συνεπάγεται τη δήμευση του οχήματος υπέρ του Δημοσίου, εφόσον ανήκει στον δράστη, ή, σε περίπτωση που ο δράστης δεν είναι ο κύριος, την καταβολή της αξίας του στο Δημόσιο, αντί της δήμευσής του (9).
23. Από την ανάγνωση της διάταξης περί παραπομπής και από τις παρατηρήσεις όλων των μετεχόντων στην παρούσα διαδικασία προκύπτει ότι, σε περιπτώσεις όπως η υπό κρίση, η υποχρέωση να διαταχθεί η δήμευση του οχήματος (ή, αντί αυτής, η καταβολή ποσού, αν το όχημα δεν ανήκε στην κυριότητα του δράστη) είναι απόλυτη (10).
Β. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
24. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί, πρώτον, αν η ρύθμιση της Ένωσης που τυγχάνει εφαρμογής στη διαφορά της κύριας δίκης περιλαμβάνει την οδηγία 2024/1260, τον Χάρτη ή την απόφαση-πλαίσιο 2005/212.
25. Κατά το άρθρο 33, παράγραφος 1, της οδηγίας 2024/1260, «[τ]α κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία έως τις 23 Νοεμβρίου 2026. Αμέσως ενημερώνουν σχετικά την Επιτροπή».
26. Η Επιτροπή υποστηρίζει (11) ότι η Δημοκρατία της Βουλγαρίας δεν της ανακοίνωσε τη μεταφορά της οδηγίας 2024/1260 στην εσωτερική έννομη τάξη (12) .
27. Υπό τις συνθήκες αυτές, και δεδομένου ότι η οδήγηση του οχήματος υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών έλαβε χώρα στις 27 Ιουλίου 2024, η οδηγία 2024/1260 δεν έχει εφαρμογή ratione temporis.
28. Υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης, η διαφορά της κύριας δίκης πρέπει να επιλυθεί βάσει της απόφασης-πλαισίου 2005/212. Ωστόσο, μολονότι τούτο δεν αναφέρεται στη διάταξη περί παραπομπής, πρέπει να εξετασθεί κατά πόσον θα μπορούσε να έχει εφαρμογή και η οδηγία 2014/42, η οποία ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών.
29. Ως γνωστόν, το Δικαστήριο μπορεί να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο στοιχεία περί ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης τα οποία το τελευταίο δεν μνημονεύει ρητώς στη διάταξη περί παραπομπής (13).
30. Επομένως, για την απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα δεν θα πρέπει να ληφθεί υπόψη μόνον το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2005/212, αλλά να συνεκτιμηθεί και η ενδεχόμενη επιρροή που ασκεί η οδηγία 2014/42.
31. Λαμβανομένων υπόψη των αμφιβολιών που ανέκυψαν ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής της απόφασης-πλαισίου 2005/212 στα αδικήματα που σχετίζονται με την οδήγηση υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών, πρέπει κατ’ αρχάς να εξεταστεί η νομική βάση της εν λόγω απόφασης-πλαισίου.
1. Νομική βάση της απόφασης-πλαισίου 2005/212
32. Πέραν του άρθρου 34, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ΣΕΕ, η απόφαση-πλαίσιο 2005/212 αναφέρει ως νομική της βάση και το άρθρο 29 καθώς και το άρθρο 31, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της ΣΕΕ.
33. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Βουλγαρική Κυβέρνηση υποστήριξε όχι μόνον ότι η απόφαση-πλαίσιο 2005/212 δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση (14), αλλά και ότι η τυχόν εφαρμογή της σε αξιόποινες πράξεις όπως η επίμαχη ενδέχεται να μην είναι σύμφωνη με το πρωτογενές δίκαιο της Ένωσης.
34. Η Επιτροπή αντικρούει την ως άνω θέση, ορθώς κατά τη γνώμη μου.
35. Κατά το άρθρο 29 ΣΕΕ, ο στόχος «να παρέχε[ται] στους πολίτες υψηλό επίπεδο προστασίας εντός ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, με την ανάπτυξη από κοινού δράσης μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της […] δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις» «επιτυγχάνεται με την πρόληψη και την καταπολέμηση της εγκληματικότητας, οργανωμένης ή μη».
36. Περαιτέρω, το άρθρο 31, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, ΣΕΕ ορίζει ότι η από κοινού δράση στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις περιλαμβάνει «την εξασφάλιση της συμβατότητας των κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη, στο βαθμό που είναι αναγκαίο, για τη βελτίωση της εν λόγω συνεργασίας».
37. Οι δύο αυτές διατάξεις του πρωτογενούς δικαίου της Ένωσης παρέχουν επαρκή βάση για την εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου 2005/212 σε αξιόποινες πράξεις ορισμένης βαρύτητας, ήτοι πράξεις που επισύρουν στερητική της ελευθερίας ποινή διαρκείας άνω του έτους, χωρίς ωστόσο να περιορίζουν τις εν λόγω πράξεις στις περιλαμβανόμενες σε συγκεκριμένο κατάλογο ή κατηγορία (όπως για παράδειγμα το οργανωμένο έγκλημα).
38. Πράγματι, κατά τη Συνθήκη ΕΕ όπως ίσχυε πριν από τη Συνθήκη της Λισσαβώνας, η νομική βάση της απόφασης-πλαισίου 2005/212 συνδέεται άμεσα με τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, όπως προκύπτει από τις δύο προπαρατεθείσες διατάξεις:
– Το άρθρο 29 ΣΕΕ αναφέρεται ρητώς στη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας, οργανωμένης ή μη.
– Το άρθρο 31, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ (15), ΣΕΕ είναι διατυπωμένο κατά τρόπο αρκετά ευρύ, ήτοι επιτρέπει τη θέσπιση διατάξεων του παράγωγου δικαίου που ευνοούν τη συμβατότητα των κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη, στον βαθμό που απαιτείται για τη βελτίωση της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις (16).
39. Εν κατακλείδι, η δυνατότητα επέκτασης, οριζοντίως, του άρθρου 2 της απόφασης-πλαισίου στις αξιόποινες πράξεις που ο νομοθέτης της Ένωσης έκρινε πρόσφορο, θεμελιώνεται επαρκώς στους κανόνες του πρωτογενούς δικαίου τους οποίους μνημονεύει ως νομική βάση η απόφαση-πλαίσιο 2005/212, χωρίς περιορισμό των εν λόγω αξιόποινων πράξεων σε κάποιο συγκεκριμένο είδος εγκλημάτων.
40. Το άρθρο 9 του πρωτοκόλλου αριθ. 36 σχετικά με τις μεταβατικές διατάξεις της Συνθήκης της Λισσαβώνας (17), κατά το μέρος το οποίο διέπει τις πράξεις που εκδίδονται βάσει των τίτλων V και VI της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ορίζει ότι «[τ]α έννομα αποτελέσματα των πράξεων των θεσμικών οργάνων, των λοιπών οργάνων, και των οργανισμών της Ένωσης που εκδίδονται βάσει της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβώνας διατηρούνται έως ότου οι πράξεις αυτές καταργηθούν, ακυρωθούν ή τροποποιηθούν κατ’ εφαρμογή των Συνθηκών».
41. Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι:
– «[Τ]ο άρθρο 9 του πρωτοκόλλου σχετικά με τις μεταβατικές διατάξεις πρέπει να εννοηθεί ότι έχει ως σκοπό, μεταξύ άλλων, να διασφαλίσει ότι οι πράξεις που εκδίδονται στο πλαίσιο της [δικαστικής συνεργασίας] θα μπορούν να συνεχίσουν να εφαρμόζονται με αποτελεσματικό τρόπο παρά την τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου της εν λόγω συνεργασίας» (18).
– «[Δ]εδομένου ότι το κύρος μιας πράξεως της Ένωσης πρέπει να εξετάζεται με γνώμονα τα διαθέσιμα πραγματικά και νομικά στοιχεία κατά τον χρόνο εκδόσεως της πράξεως αυτής […], το κύρος του άρθρου 18, παράγραφος 2, της αποφάσεως 2008/633 πρέπει να εξεταστεί με γνώμονα τις διατάξεις οι οποίες, κατά την ημερομηνία εκδόσεως της αποφάσεως αυτής, ρύθμιζαν τη θέσπιση μέτρου όπως η προσβαλλόμενη απόφαση […]» (19).
42. Κατά συνέπεια, κατά την εκτίμηση των διατάξεων της απόφασης-πλαισίου 2005/212 πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το κανονιστικό πλαίσιο που ίσχυε κατά την έκδοσή της και ως εκ τούτου οι αναφορές στο πρωτογενές δίκαιο εξακολουθούν να νοούνται ως αναφορές στη Συνθήκη ΕΕ σχετικά με τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις.
43. Η έκδοση της οδηγίας 2014/42, η οποία αντικατέστησε μέρος μόνον των διατάξεων της απόφασης-πλαισίου 2005/212, δεν μεταβάλλει το ως άνω συμπέρασμα, δεδομένου ότι οι διατάξεις που παρέμειναν σε ισχύ διατηρήθηκαν ως συστατικά στοιχεία της απόφασης-πλαισίου. Σε αντίθετη περίπτωση, η οδηγία 2014/42 θα τις είχε ενσωματώσει στις διατάξεις της (20).
44. Εν πάση περιπτώσει, μια ερμηνεία της απόφασης-πλαισίου 2005/212 σύμφωνη με τους κανόνες της Συνθήκης ΛΕΕ σχετικά με τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι, για τον νομοθέτη της Ένωσης, το άρθρο 82 ΣΛΕΕ δεν περιορίζεται στα ιδιαζόντως σοβαρά εγκλήματα που έχουν διασυνοριακή διάσταση.
45. Ο νομοθέτης της Ένωσης έχει δηλώσει (ακριβώς όσον αφορά την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων δήμευσης που έχουν εκδοθεί από άλλο κράτος μέλος στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών) ότι «[τ]α ποινικά αδικήματα που καλύπτονται από τον [κανονισμό (ΕΕ) 2018/1805] (21) δεν θα πρέπει […] να περιορίζονται στα ιδιαζόντως σοβαρά εγκλήματα που έχουν διασυνοριακή διάσταση, δεδομένου ότι το άρθρο 82 της [ΣΛΕΕ] δεν απαιτεί τέτοιον περιορισμό σε σχέση με τα μέτρα για τη θέσπιση κανόνων και διαδικασιών με σκοπό τη διασφάλιση της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων σε ποινικές υποθέσεις» (22).
2. Ερμηνεία της απόφασης-πλαισίου 2005/212
46. Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2005/212, κάθε κράτος μέλος «υιοθετεί τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, η δήμευση οργάνων και προϊόντων που προέρχονται από ποινικά αδικήματα που τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή διαρκείας άνω του έτους, ή περιουσιακών στοιχείων η αξία των οποίων αντιστοιχεί στα προϊόντα αυτά».
47. Δεδομένου ότι η επίμαχη αξιόποινη πράξη τιμωρείται, κατά το βουλγαρικό δίκαιο, με στερητική της ελευθερίας ποινή έως τρία έτη, εμπίπτει, κατά γράμμα, στο άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2005/212.
48. Ωστόσο, θα μπορούσε να γίνει δεκτή μια πιο περιοριστική ερμηνεία της απόφασης-πλαισίου 2005/212 (όπως προτείνουν η Βουλγαρική και η Πολωνική Κυβέρνηση), σύμφωνα με την οποία η εν λόγω απόφαση-πλαίσιο θα έχει εφαρμογή μόνο στο πλαίσιο της καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος.
49. Το ως άνω επιχείρημα δεν είναι καθόλου αμελητέο. Το προοίμιο της απόφασης-πλαισίου 2005/212 περιέχει ενδείξεις οι οποίες, αυτοτελώς θεωρούμενες, θα μπορούσαν να υποδηλώνουν περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της στην ως άνω μορφή εγκληματικότητας. Διάφορες διατάξεις της εν λόγω απόφασης-πλαισίου κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση, η οποία θα μπορούσε να στηριχθεί στο κριτήριο της συστηματικής ερμηνείας.
50. Φρονώ, ωστόσο, ότι στην υπό κρίση υπόθεση:
– Πρέπει να προτιμηθεί η σαφής (και εξαντλητική) διατύπωση του άρθρου 2 της απόφασης-πλαισίου 2005/212, που αποκλείει τον περιορισμό της στις αξιόποινες πράξεις που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.
– Το εν λόγω άρθρο πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα των νομικών βάσεων της ίδιας της απόφασης-πλαισίου 2005/212, ιδίως του άρθρου 29 ΣΕΕ και του άρθρου 31, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, ΣΕΕ, τα οποία, όπως προανέφερα, συνηγορούν υπέρ της επέκτασης της εφαρμογής της πέραν του οργανωμένου εγκλήματος.
– Πρέπει να ληφθεί υπόψη ο σκοπός της απόφασης-πλαισίου 2005/212, ο οποίος συνίσταται στη διεύρυνση της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις ώστε να καλύπτει και πράξεις ορισμένης σοβαρότητας, όπως αυτές ορίζονται από τον νομοθέτη της Ένωσης, ο οποίος επέλεξε να θεωρήσει ως τέτοιες πράξεις που τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή διαρκείας άνω του έτους.
51. Οι αναφορές των αιτιολογικών σκέψεων 1, 2, 4, 5 και 6 της απόφασης-πλαισίου 2005/212 στο οργανωμένο έγκλημα συνιστούν τρόπο έκφρασης μέριμνας για την πρόληψη και την καταπολέμηση του εν λόγω φαινομένου. Η εν λόγω μέριμνα δικαιολογεί τη λήψη μέτρων που αποσκοπούν, για παράδειγμα, στην ελάφρυνση του βάρους απόδειξης όσον αφορά την προέλευση της περιουσίας προσώπου, σε περιπτώσεις αδικημάτων που σχετίζονται με ιδιαζόντως σοβαρές εγκληματικές ενέργειες.
52. Αντίθετα, η αιτιολογική σκέψη 10 της απόφασης-πλαισίου 2005/212 παρέχει μεγαλύτερη σαφήνεια: «[σ]κοπός της παρούσας απόφασης-πλαισίου είναι να εξασφαλισθεί ότι όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν αποτελεσματικούς κανόνες για τη δήμευση των προϊόντων που προέρχονται από εγκληματικές δραστηριότητες, μεταξύ άλλων και όσον αφορά το βάρος απόδειξης σχετικά με την προέλευση των περιουσιακών στοιχείων που κατέχουν πρόσωπα που καταδικάζονται για αδικήματα συνδεόμενα με το οργανωμένο έγκλημα» (η υπογράμμιση δική μου).
53. Επομένως, ο παράγοντας «οργανωμένο έγκλημα» δεν είναι συνυφασμένος με την ερμηνεία του άρθρου 2 της απόφασης-πλαισίου 2005/212, μολονότι μπορεί να επηρεάσει το βάρος απόδειξης όσον αφορά την προέλευση των περιουσιακών στοιχείων που αποτελούν αντικείμενο δήμευσης.
54. Επαναλαμβάνω ότι σκοπός του άρθρου 2 της απόφασης-πλαισίου 2005/212 είναι να θεσπίσουν τα κράτη μέλη ελάχιστους κανόνες (οριζόντιας εμβέλειας) για τη ρύθμιση της δήμευσης, ούτως ώστε οι σχετικές εθνικές αποφάσεις να μπορούν να εκτελεστούν σε άλλα κράτη μέλη, στο πλαίσιο της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις.
55. Το Δικαστήριο συνδέει, χωρίς περιστροφές, τους σκοπούς της απόφασης-πλαισίου 2005/212 με τους σκοπούς της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις.
56. Ειδικότερα, υπογραμμίζει ότι «η απόφαση-πλαίσιο 2005/212 βασίζεται στις διατάξεις του τίτλου VI της Συνθήκης ΕΕ, όπως ίσχυε πριν από τη Συνθήκη της Λισσαβώνας, ο οποίος επιγράφεται “Διατάξεις για την αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις”, […]» και ότι έχει ως σκοπό «να διασφαλίσει, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 10, ότι όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν αποτελεσματικούς κανόνες για τη δήμευση των προϊόντων που προέρχονται από εγκληματικές δραστηριότητες» (23).
57. Πέραν της υπόμνησης ότι η απόφαση-πλαίσιο 2005/212 συνδέεται με την απόφαση-πλαίσιο 2006/783/ΔΕΥ (24), το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, «λαμβανομένων υπόψη των σκοπών και του γράμματος των διατάξεων της αποφάσεως-πλαισίου 2005/212, καθώς και του πλαισίου εντός του οποίου αυτή εκδόθηκε, […] η εν λόγω απόφαση-πλαίσιο αποτελεί πράξη η οποία σκοπό έχει να υποχρεώσει τα κράτη μέλη να θέσουν σε εφαρμογή κοινούς ελάχιστους κανόνες δημεύσεως των οργάνων και των προϊόντων που σχετίζονται με ποινικά αδικήματα, προκειμένου να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων δημεύσεως που εκδίδονται στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών […]» (25).
58. Επομένως, με τα ως άνω δεδομένα, δεν φαίνεται να συντρέχει λόγος περιορισμού των εν λόγω κοινών ελάχιστων κανόνων περί δήμευσης στις περιπτώσεις οργανωμένου εγκλήματος (μεταξύ των οποίων, όπως είναι λογικό, δεν περιλαμβάνεται το αδίκημα της οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών).
59. Η οδηγία 2014/42 εγκαταλείπει τη γενική προσέγγιση της απόφασης-πλαισίου 2005/212, αντικαθιστώντας τη με ειδικό κατάλογο αξιόποινων πράξεων, ο οποίος εξειδικεύεται στο άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας. Πρόκειται για έναν κατάλογο πράξεων αυξημένης ποινικής απαξίας, πολλές εκ των οποίων χαρακτηρίζονται από την παρουσία του στοιχείου της οργάνωσης (οργανωμένο έγκλημα).
60. Ο κατάλογος αξιόποινων πράξεων του άρθρου 3 της οδηγίας 2014/42, ο οποίος έχει εξαντλητικό χαρακτήρα (26), δεν καλύπτει το αδίκημα της οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών.
61. Εντούτοις, η ρύθμιση της οδηγίας 2014/42 δεν εξοστράκισε από την έννομη τάξη της Ένωσης την απόφαση-πλαίσιο 2005/212 (27). Πράγματι, λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου εντός του οποίου εκδόθηκε, η οδηγία 2014/42 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι σκοπούσε την επέκταση των διατάξεων της απόφασης-πλαισίου 2005/212 (28).
62. Το κριτήριο που διαπνέει το άρθρο 2 της απόφασης-πλαισίου 2005/212 (όχι μόνον όσον αφορά τις αξιόποινες πράξεις που διαπράττονται από εγκληματικές οργανώσεις, αλλά όσον αφορά κάθε ποινικό αδίκημα που τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή διαρκείας άνω του έτους) επαναλαμβάνεται σε μεταγενέστερες πράξεις αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων δήμευσης.
63. Επομένως, ο κανονισμός 2018/1805, κατά την αιτιολογική του σκέψη 14, «θα πρέπει να αφορά τις […] αποφάσεις δήμευσης που σχετίζονται με ποινικά αδικήματα τα οποία καλύπτονται από την οδηγία 2014/42/ΕΕ, καθώς και […] αποφάσεις δήμευσης που σχετίζονται με άλλα ποινικά αδικήματα […]» (η υπογράμμιση δική μου).
64. Επομένως, είναι λογικό το Δικαστήριο να έχει ερμηνεύσει τις διατάξεις της απόφασης-πλαισίου 2005/212 υπό το πρίσμα πραγματικών περιστατικών που δεν αφορούσαν κατ’ ανάγκην δραστηριότητες εγκληματικών οργανώσεων. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της δυνατότητας εφαρμογής της απόφασης-πλαισίου 2005/212 χρησιμοποιήθηκε, αυστηρά, η διάρκεια της στερητικής της ελευθερίας ποινής που επισύρει η οικεία αξιόποινη πράξη (29).
65. Φρονώ ότι δεν συντρέχει λόγος παρέκκλισης από τη θέση αυτή του Δικαστηρίου. Σύμφωνα με την εν λόγω θέση, η δήμευση που προκύπτει συνεπεία της οδήγησης μηχανοκίνητου οχήματος υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών εμπίπτει στο άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2005/212, αν η επαπειλούμενη στερητική της ελευθερίας ποινή υπερβαίνει σε διάρκεια το έτος.
66. Επιπλέον, η εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου 2005/212 έχει θετικές συνέπειες όσον αφορά τις δικονομικές εγγυήσεις των προσώπων κατά των οποίων εκτελείται η δήμευση οργάνων εγκλήματος. Αυτές ακριβώς οι εγγυήσεις συμβάλλουν στην άρση των εμποδίων στη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις.
67. Κατά το άρθρο 4 της απόφασης-πλαισίου 2005/212, όσον αφορά τη δήμευση που προβλέπεται σε περίπτωση οποιασδήποτε εκ των αξιόποινων πράξεων που ορίζονται (ευρέως) στο άρθρο 2 της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, κάθε κράτος μέλος λαμβάνει «τα αναγκαία μέτρα ώστε να εξασφαλίζει ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη που θίγονται από τα μέτρα [του άρθρου 2] έχουν αποτελεσματικά ένδικα μέσα για τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων τους». Επιπλέον, οι εγγυήσεις του άρθρου 5 της απόφασης-πλαισίου 2005/212 παραμένουν σε πλήρη ισχύ.
68. Η ως άνω διασύνδεση με το παράγωγο δίκαιο της Ένωσης καθιστά δυνατή, δυνάμει του άρθρου 51 του Χάρτη, την εφαρμογή του τελευταίου στα μέτρα δήμευσης που προβλέπονται στην απόφαση-πλαίσιο 2005/212.
69. Με βάση το εν λόγω κριτήριο, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το δικαίωμα ιδιοκτησίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 17 του Χάρτη πρέπει να προστατεύεται έναντι της δήμευσης περιουσιακών στοιχείων καλόπιστων τρίτων (30). Περαιτέρω, το Δικαστήριο έχει συνδέσει το άρθρο 47 του Χάρτη (δικαίωμα πραγματικής προσφυγής) με το άρθρο 4 της απόφασης-πλαισίου 2005/212 (31).
70. Από την άποψη της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, διατάξεις που διέπουν τη δήμευση στα κράτη μέλη και οι οποίες προδήλως δεν σέβονται τα ως άνω δικαιώματα μπορούν να οδηγήσουν σε άρνηση, και επομένως παρακώλυση, της αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων (32).
71. Οι τελευταίες ως άνω σκέψεις καθιστούν δυνατή την απάντηση στο σκέλος του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος με το οποίο το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν έχει εφαρμογή ο Χάρτης (εν γένει, χωρίς να διευκρινίζει ποιο από τα άρθρα του).
72. Κατά τα λοιπά, εκτιμώ ότι παρέλκει η ανάλυση της ενδεχόμενης επιρροής που θα μπορούσε να έχει στη διαφορά της κύριας δίκης η οδηγία 2024/1260, στην οποία παραπέμπει το αιτούν δικαστήριο, δεδομένου ότι, όπως προανέφερα, η εν λόγω οδηγία δεν έχει εφαρμογή ratione temporis στα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υπόθεσης.
73. Με βάση την ως άνω ανάλυση, θα πρέπει να καθοριστεί αν η οδηγία 2024/1260 επηρεάζει αναδρομικά την ερμηνεία της απόφασης-πλαισίου 2005/212, κάτι το οποίο δεν θεωρώ ότι δικαιολογείται επαρκώς.
74. Το πρόβλημα, το οποίο πιθανώς θα κληθεί να αντιμετωπίσει το Δικαστήριο στο μέλλον, είναι ότι, κατά τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής της, η οδηγία 2024/1260 φαίνεται να ακολουθεί μέθοδο παρόμοια με εκείνη που χρησιμοποιείται, επί λέξει, στην οδηγία 2014/42 (μόνο για τα ιδιαζόντως σοβαρά αδικήματα, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ποινή που επισύρει το κάθε ποινικό αδίκημα), ωστόσο, σε αντίθεση με την οδηγία 2014/42 (33), προβαίνει σε πλήρη αντικατάσταση του περιεχομένου της απόφασης-πλαισίου 2005/212 (34).
Γ. Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
75. Μολονότι η απόφαση περί παραπομπής αναφέρεται στο άρθρο 1 της απόφασης-πλαισίου 2005/212, ο ορισμός του «οργάνου» που περιλαμβάνεται στην εν λόγω απόφαση-πλαίσιο είχε αντικατασταθεί, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, από τον ορισμό που περιλαμβάνεται στην οδηγία 2014/42.
76. Επομένως, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να αναδιατυπωθεί ώστε να εξεταστεί αν μηχανοκίνητο όχημα του οποίου ο οδηγός βρισκόταν υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών εμπίπτει στον ορισμό του «οργάνου» κατά το άρθρο 2, σημείο 3, της οδηγίας 2014/42 («κάθε είδους περιουσιακά στοιχεία που χρησιμοποιούνται ή προορίζονται να χρησιμοποιηθούν με οποιονδήποτε τρόπο, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, για να διαπραχθούν ένα ή περισσότερα ποινικά αδικήματα») (35).
77. Συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής, η οποία επισημαίνει ότι η έννοια του «οργάνου» κατά την οδηγία 2014/42 είναι ευρύτατη και υπογραμμίζει την εννοιολογική αυτοτέλειά της στο πλαίσιο του δικαίου της Ένωσης (36).
78. Το Δικαστήριο έχει ήδη δεχθεί ότι ένα μηχανοκίνητο όχημα μπορεί να χαρακτηριστεί ως όργανο (δυνάμενο να δημευθεί) για τη διάπραξη ποινικού αδικήματος που συνιστά φοροδιαφυγή (37). Μπορεί ο ίδιος αυτός χαρακτηρισμός να γίνει δεκτός σε περίπτωση οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών;
79. Το συγκεκριμένο μέσο που χρησιμοποιείται για τη διακίνηση των λαθραίων εμπορευμάτων, το λαθρεμπόριο ναρκωτικών ή κάθε άλλη παράνομη διακίνηση αντικειμένων θα συνιστά όργανο καθόσον χρησιμοποιείται «με οποιονδήποτε τρόπο» για τη διάπραξη των εν λόγω αξιόποινων πράξεων. Είναι αδιάφορο αν πρόκειται για μηχανοκίνητο όχημα ή για άλλο μέσο μεταφοράς.
80. Αντιθέτως, για την τέλεση ποινικού αδικήματος που συνίσταται στην οδήγηση οχήματος υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών, η χρήση του μηχανοκίνητου οχήματος συνιστά απαραίτητο στοιχείο της ίδιας της προβλεπόμενης αξιόποινης πράξης.
81. Χάνει το μηχανοκίνητο όχημα τον χαρακτήρα του ως οργάνου του εγκλήματος όταν περιλαμβάνεται στην περιγραφή της αξιόποινης πράξης ως συστατικό στοιχείο της; Θα μπορούσε, αντ’ αυτού, να θεωρηθεί ότι το εν λόγω όχημα αποτελεί αντικείμενο ενός τέτοιου αδικήματος;
82. Η απάντηση που έχουν δώσει στα ως άνω ζητήματα τα δίκαια των κρατών μελών (συνήθως μέσω των ποινικών κωδίκων τους, οι οποίοι προκρίνουν διαφορετικές λύσεις) (38) δεν είναι ομοιόμορφη.
83. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η εθνική νομοθεσία προβλέπει ότι το μηχανοκίνητο όχημα θεωρείται όργανο του εγκλήματος σε περίπτωση ποινικών αδικημάτων κατά της οδικής ασφάλειας εν γένει ή, ειδικότερα, σε περίπτωση οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών ή ναρκωτικών (39).
84. Ωστόσο, άλλα κράτη μέλη χαρακτηρίζουν το όχημα ως όργανο σε περίπτωση απερίσκεπτης οδήγησης, εκτιμούν όμως ότι αποτελεί το υλικό αντικείμενο του αδικήματος σε περίπτωση οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών ή ναρκωτικών ουσιών. Στο ίδιο πλαίσιο, όσον αφορά το τελευταίο ως άνω ποινικό αδίκημα, ορισμένες νομοθεσίες θεωρούν ότι το όχημα το οποίο οδηγεί ο δράστης αποτελεί αντικείμενο αναγκαίο για τη διάπραξη της αξιόποινης πράξης (40).
85. Κατά την άποψή μου, ο ευρύς ορισμός της έννοιας του οργάνου που χρησιμοποιείται στο άρθρο 2, σημείο 3, της οδηγίας 2014/42 δεν εμποδίζει τον εθνικό νομοθέτη να χαρακτηρίσει ως τέτοιο το όχημα που οδηγεί κάποιο πρόσωπο υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών.
86. Εφόσον ένα μηχανοκίνητο όχημα μπορεί να χαρακτηριστεί ως όργανο όταν χρησιμοποιήθηκε τυχαία για τη διάπραξη του ποινικού αδικήματος, δεν αντιλαμβάνομαι για ποιον λόγο, από την άποψη του δικαίου της Ένωσης, δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως όργανο όταν αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της διάπραξης του εν λόγω αδικήματος.
87. Η σχετική επιλογή του εθνικού νομοθέτη μπορεί να ανταποκρίνεται σε εκτιμήσεις αντεγκληματικής πολιτικής, τις οποίες δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκην να συμμερίζονται όλα τα κράτη μέλη. Διαφορετική είναι η περίπτωση κατά την οποία συγκεκριμένη εθνική νομοθεσία υπερβαίνει τα όρια της αρχής της αναλογικότητας κατά τη ρύθμιση των προϋποθέσεων υπό τις οποίες πρέπει οπωσδήποτε να δημεύεται το όχημα, ζήτημα το οποίο αποτελεί αντικείμενο άλλου προδικαστικού ερωτήματος.
V. Πρόταση
88. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα δύο πρώτα προδικαστικά ερωτήματα του Rayonen sad – Veliki Preslav (πρωτοβάθμιου περιφερειακού δικαστηρίου του Veliki Preslav, Βουλγαρία) ως εξής:
«Η απόφαση-πλαίσιο 2005/212/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2005, για τη δήμευση των προϊόντων, οργάνων και περιουσιακών στοιχείων του εγκλήματος, και η οδηγία 2014/42/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Απριλίου 2014, σχετικά με τη δέσμευση και τη δήμευση οργάνων και προϊόντων εγκλήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση,
έχουν την έννοια ότι:
– Το άρθρο 2 της απόφασης-πλαισίου 2005/212 έχει εφαρμογή στη δήμευση μηχανοκίνητου οχήματος του οποίου ο οδηγός βρισκόταν υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών ή ναρκωτικών ουσιών, όταν η εν λόγω συμπεριφορά συνιστά ποινικό αδίκημα που τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή διαρκείας άνω του έτους.
– Στο ίδιο ως άνω πλαίσιο, εφαρμόζεται στη δήμευση ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
– Τίποτα δεν εμποδίζει τον χαρακτηρισμό μηχανοκίνητου οχήματος ως οργάνου, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 3, της οδηγίας 2014/42, για τη διάπραξη ποινικού αδικήματος το οποίο συνίσταται στην οδήγηση υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών.»
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
i Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 2024, για την ανάκτηση και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων (ΕΕ L, 2024/1260).
3 Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2005, για τη δήμευση των προϊόντων, οργάνων και περιουσιακών στοιχείων του εγκλήματος (ΕΕ 2005, L 68, σ. 49).
4 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Απριλίου 2014, σχετικά με τη δέσμευση και τη δήμευση οργάνων και προϊόντων εγκλήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2014, L 127, σ. 39).
5 Στο άρθρο 343b του βουλγαρικού ποινικού κώδικα τυποποιείται το αδίκημα της οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών με ποσοστό αλκοολαιμίας ανώτερο του 1,2 τοις χιλίοις. Το αποδεκτό ποσοστό μειώνεται σε 0,5 τοις χιλίοις αν ο οδηγός είναι υπότροπος.
6 Η διάταξη περί παραπομπής δεν διευκρινίζει ποιο δικαστήριο εξέδωσε την εν λόγω απόφαση.
7 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Βουλγαρική Κυβέρνηση υποστήριξε ότι πλέον υφίσταται τέτοιο δικαίωμα συμμετοχής, δυνάμει μεταγενέστερης τροποποίησης της νομοθεσίας.
8 Όπως εξήγησε η Βουλγαρική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το συντηρητικό μέτρο αφορά την ακινητοποίηση και την κατάσχεση του οχήματος μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης δήμευσης. Για την εκτέλεση της εν λόγω απόφασης, το όχημα τίθεται σε πλειστηριασμό και το προϊόν της εκποίησης κατανέμεται μεταξύ του βουλγαρικού Δημοσίου και του κυρίου που δεν εμπλέκεται στις αξιόποινες πράξεις.
9 Κατά την Επιτροπή (σημείο 6 των γραπτών παρατηρήσεών της), η νέα διατύπωση του άρθρου 343b, παράγραφος 5, του ποινικού κώδικα, του 2023, είχε αποτελέσει αντικείμενο δύο προσφυγών για τη διαπίστωση αντισυνταγματικότητας ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Βουλγαρική Κυβέρνηση επισήμανε ότι, στις 17 Ιουλίου 2025, εκδόθηκε απόφαση (αριθ. 8/2025) με την οποία κρίθηκε ότι η εν λόγω ρύθμιση ήταν σύμφωνη με το βουλγαρικό Σύνταγμα.
10 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ερωτηθείσα αν, στο πλαίσιο του εθνικού ποινικού της συστήματος, εφαρμόζεται αυτοδικαίως το μέτρο της δήμευσης σε περίπτωση οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών, η Βουλγαρική Κυβέρνηση απάντησε καταφατικά. Πρόσθεσε ότι η αυτοδίκαιη εφαρμογή του μέτρου απορρέει από την προηγούμενη εκτίμηση στην οποία προέβη ο νομοθέτης, καθόσον προέβλεψε την εφαρμογή της δήμευσης σε κάθε περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη τον επαπειλούμενο κίνδυνο. Τα ποινικά δικαιοδοτικά όργανα μπορούν να κρίνουν αν διαπράχθηκε το αδίκημα ή όχι, αλλά εφόσον διαπιστώσουν ότι διαπράχθηκε, διατάσσεται υποχρεωτικά η δήμευση.
11 Σημείο 9 των γραπτών της παρατηρήσεων.
12 Η υποχρέωση κοινοποίησης στην Επιτροπή απορρέει από το άρθρο 33, παράγραφος 2, της οδηγίας 2024/1260. Η Βουλγαρική Κυβέρνηση, η οποία δεν είχε καταθέσει γραπτές παρατηρήσεις, δεν διέψευσε την Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση. Επομένως, πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν υπήρξε μεταφορά στην εσωτερική έννομη τάξη.
13 Απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2019, VIPA (C‑222/18, EU:C:2019:751, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
14 Το ίδιο υποστήριξε και με τις γραπτές της παρατηρήσεις η Πολωνική Κυβέρνηση.
15 Όπως επισημάνθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η επιλογή του στοιχείου γʹ είναι σκόπιμη. Αν υπήρχε πρόθεση περιορισμού της απόφασης-πλαισίου 2005/212 στους ελάχιστους κανόνες για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, θα είχε χρησιμοποιηθεί η διατύπωση του άρθρου 31, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, ΣΕΕ.
16 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, συζητήθηκε λίγο ο βαθμός «αναγκαιότητας» της βελτίωσης της συμβατότητας μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις. Κατά τη γνώμη μου, στον νομοθέτη της Ένωσης εναπόκειται να εκτιμήσει πότε συντρέχει η ως αναγκαιότητα, όπως έπραξε με την απόφαση-πλαίσιο 2005/212.
17 ΕΕ 2008, C 115, σ. 322.
18 Απόφαση της 16ης Απριλίου 2015, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑540/13, EU:C:2015:224, σκέψη 44). Όσον αφορά τις κοινές θέσεις, «το γεγονός ότι η Συνθήκη ΕΕ δεν προβλέπει πλέον κοινές θέσεις, αλλά αποφάσεις ΚΕΠΠΑ, δεν συνεπάγεται ότι οι κοινές θέσεις που εκδόθηκαν υπό το καθεστώς της Συνθήκης ΕΕ, ως είχε πριν τη Συνθήκη της Λισσαβώνας, καθίστανται ανυπόστατες, καθώς, σε διαφορετική περίπτωση, το άρθρο 9 του πρωτοκόλλου αριθ. 36 θα καθίστατο σε μεγάλο βαθμό άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας. […] Υπό τις συνθήκες αυτές, παρά το γεγονός ότι έχει μεταβληθεί το νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται πλέον οι δύο αυτές κατηγορίες νομικών πράξεων, οι κοινές θέσεις που δεν έχουν καταργηθεί, ακυρωθεί ή τροποποιηθεί μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβώνας θεωρείται ότι αντιστοιχούν, προς τον σκοπό της εφαρμογής του άρθρου 215 ΣΛΕΕ, σε αποφάσεις που εκδίδονται σύμφωνα με το κεφάλαιο 2 του τίτλου V της Συνθήκης ΕΕ, στις οποίες παραπέμπει το άρθρο αυτό» (απόφαση της 19ης Ιουλίου 2012, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, C‑130/10, EU:C:2012:472, σκέψεις 109 και 110)).
19 Απόφαση της 16ης Απριλίου 2015, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑540/13, EU:C:2015:224, σκέψη 35).
20 Η διατήρηση ορισμένων διατάξεων της απόφασης-πλαισίου 2005/212 εκτιμήθηκε κατά τη νομοθετική διαδικασία μετά τη Λισσαβώνα, στο πλαίσιο της Συνθήκης ΛΕΕ.
21 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Νοεμβρίου 2018, σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης (ΕΕ 2018, L 303, σ. 1).
22 Αιτιολογική σκέψη 14 του κανονισμού 2018/1805. Βλ., επίσης, απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Ιουνίου 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, σκέψεις 32 έως 37).
23 Απόφαση της 19ης Μαρτίου 2020, Agro In 2001 (C‑234/18, στο εξής: απόφαση Agro In 2001, EU:C:2020:221, σκέψεις 52 και 53).
24 Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2006, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης στις αποφάσεις δήμευσης (ΕΕ 2006, L 328, σ. 59). Με τη σκέψη 55 της απόφασης Agro In 2001, το Δικαστήριο έκρινε ότι «η απόφαση‑πλαίσιο 2005/212 συνδέεται με πρόταση του Βασιλείου της Δανίας η οποία οδήγησε στην έκδοση της αποφάσεως-πλαισίου [2006/783]. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 8 της τελευταίας ως άνω αποφάσεως-πλαισίου, σκοπός της είναι να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την αμοιβαία αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων δήμευσης περιουσιακών στοιχείων, ούτως ώστε να υποχρεωθούν τα κράτη μέλη να αναγνωρίζουν και να εκτελούν στο έδαφός τους αποφάσεις δήμευσης εκδοθείσες από αρμόδιο ποινικό δικαστήριο άλλου κράτους μέλους».
25 Απόφαση Agro In 2001 (σκέψη 56).
26 Απόφαση Agro In 2001 (σκέψη 47).
27 Απόφαση Agro In 2001 (σκέψη 48): «από το άρθρο 14, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/42 προκύπτει ότι η οδηγία αυτή αντικαθιστά αποκλειστικώς και μόνον τις τέσσερις πρώτες περιπτώσεις του άρθρου 1, καθώς και το άρθρο 3 της αποφάσεως-πλαισίου 2005/212 για τα κράτη μέλη που αυτή δεσμεύει, γεγονός που έχει ως συνέπεια, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η γενική εισαγγελέας στα σημεία 48 και 49 των προτάσεών της, τα άρθρα 2, 4 και 5 της εν λόγω αποφάσεως-πλαισίου να παραμένουν σε ισχύ μετά την έκδοση της οδηγίας 2014/42».
28 Απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 2021, Komisia za protivodeystvie na koruptsiyata i za otnemane na nezakonno pridobitoto imushtestvo (C‑319/19, EU:C:2021:883, σκέψη 36): «[…] λαμβανομένων υπόψη των σκοπών και του γράμματος των διατάξεων της οδηγίας 2014/42, καθώς και του πλαισίου εντός του οποίου αυτή εκδόθηκε, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η εν λόγω οδηγία, όπως και η απόφαση-πλαίσιο 2005/212, τις διατάξεις της οποίας επιδιώκει, σύμφωνα με την αιτιολογική της σκέψη 9, να επεκτείνει, αποτελεί πράξη που έχει ως σκοπό να υποχρεώσει τα κράτη μέλη να θέσουν σε εφαρμογή κοινούς ελάχιστους κανόνες δήμευσης των οργάνων και των προϊόντων που σχετίζονται με ποινικά αδικήματα, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων δήμευσης που εκδίδονται στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών». Πρβλ. απόφαση Agro In 2001 (σκέψη 56), καθώς και απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 2021, Okrazhna prokuratura – Haskovo και Apelativna prokuratura – Plovdiv (C‑393/19, EU:C:2021:8, σκέψη 36).
29 Στην απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 2021, Okrazhna prokuratura – Haskovo και Apelativna prokuratura – Plovdiv (C‑393/19, EU:C:2021:8), επρόκειτο για το ποινικό αδίκημα της διακεκριμένης λαθρεμπορίας, που τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή τριών έως δέκα ετών. Στην απόφαση Agro In 2001, επρόκειτο για το αδίκημα της υπεξαίρεσης κεφαλαίων, το οποίο επισύρει στερητική της ελευθερίας ποινή δέκα έως είκοσι ετών.
30 Απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2024, Sofiyski gradski sad (C‑722/22, EU:C:2024:80, σκέψη 28).
31 Απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 2021, Okrazhna prokuratura – Haskovo και Apelativna prokuratura – Plovdiv (C‑393/19, EU:C:2021:8, σημείο 2 του διατακτικού).
32 Δυνάμει της παραγράφου 1 του άρθρου 19 του κανονισμού 2018/1805, «[η] αρχή εκτέλεσης μπορεί να αποφασίσει να μην αναγνωρίσει ή να μην εκτελέσει απόφαση δήμευσης μόνο εάν: […] η) σε εξαιρετικές περιπτώσεις, συντρέχουν ουσιώδεις λόγοι ώστε να θεωρείται, με βάση συγκεκριμένα και αντικειμενικά αποδεικτικά στοιχεία, ότι η εκτέλεση μιας απόφασης δήμευσης θα συνεπαγόταν, υπό τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης, πρόδηλη παραβίαση συναφούς θεμελιώδους δικαιώματος σύμφωνα με όσα ορίζονται στον Χάρτη, ιδίως του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής, του δικαιώματος αμερόληπτου δικαστηρίου και των δικαιωμάτων της υπεράσπισης». Η υπογράμμιση δική μου.
33 Φρονώ ότι η οδηγία 2014/42, καθόσον διατήρησε σε ισχύ την εφαρμογή των άρθρων 2, 4 και 5 της απόφασης-πλαισίου 2005/212, με τις εγγυήσεις που συνδέονται με τα εν λόγω άρθρα, τήρησε τα οριζόμενα στις διατάξεις του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη.
34 Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 62 της οδηγίας 2024/1260, «[δ]εδομένου ότι η παρούσα οδηγία προβλέπει ένα ολοκληρωμένο σύνολο κανόνων, το οποίο θα αλληλεπικαλυπτόταν με ήδη υφιστάμενες νομικές πράξεις, θα πρέπει να αντικαταστήσει […] την απόφαση-πλαίσιο 2005/212/ΔΕΥ». Η πλήρης αντικατάσταση του περιεχομένου της απόφασης-πλαισίου 2005/212 από την οδηγία 2024/1260 εγείρει αρκετά ερωτήματα ως προς την εφαρμογή των πράξεων δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις στον τομέα αυτόν, διότι αφήνει ορισμένα κενά στο μέχρι σήμερα ισχύον σύστημα.
35 Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, υπάρχουν κράτη μέλη των οποίων η νομοθεσία προβλέπει ότι η οδήγηση υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών ή ναρκωτικών ουσιών συνεπάγεται τη δήμευση του οχήματος (Βέλγιο, Ισπανία, Γαλλία, Κροατία, Ιταλία, Λετονία, Κάτω Χώρες, Πολωνία ή Σλοβακία). Στην περίπτωση άλλων κρατών μελών, η δήμευση προκύπτει, αντ’ αυτού, από τη νομολογία (Ουγγαρία, Πορτογαλία ή Ρουμανία).
36 Σημεία 13 και 14 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής.
37 Απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2024, Sofiyski gradski sad (C‑722/22, EU:C:2024:80, σκέψη 22): «εφόσον ένα όχημα χρησιμοποιείται “με οποιονδήποτε τρόπο” για την τέλεση [του] ποινικού αδικήματος [της φοροδιαφυγής], το όχημα αυτό εμπίπτει στην έννοια του “οργάνου”, κατά το άρθρο 1, τρίτη περίπτωση, της απόφασης-πλαισίου, χωρίς να χρειάζεται να γίνει διάκριση αναλόγως του αν το όχημα χρησιμοποιήθηκε ως μέσο μεταφοράς ή ως μέσο κατοχής ή αποθήκευσης των προϊόντων που αποτελούν το αντικείμενο του σχετικού ποινικού αδικήματος». Η κολάσιμη αξιόποινη πράξη αφορούσε την κατοχή προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικό φόρο κατανάλωσης και δεν φέρουν ένσημη ταινία φορολογίας.
38 Πρόκειται για ορισμένα κράτη μέλη τα οποία περιορίζουν το μέτρο δήμευσης στις περιπτώσεις απερίσκεπτης οδήγησης, κατ’ επανάληψη οδήγησης χωρίς δίπλωμα ή, επίσης κατ’ επανάληψη, οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών ή ναρκωτικών ουσιών. Σε άλλα κράτη μέλη εναπόκειται στο δικαστήριο να αποφασίζει, χωρίς την εφαρμογή γενικού κανόνα και βάσει εκτιμήσεων ad casum, υπό ποιες περιστάσεις θα δημευθεί το όχημα. Τέλος, άλλα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη τη φύση της διαπραχθείσας παραβάσεως ή τον βαθμό διακινδύνευσης που συνεπάγεται, στη συγκεκριμένη περίπτωση, όσον αφορά τα πρόσωπα.
39 Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, τούτο φαίνεται να ισχύει στο Βέλγιο, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Κροατία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, τη Ρουμανία ή τη Σλοβακία.
40 Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, τούτο φαίνεται να ισχύει στη Λεττονία, την Ουγγαρία, την Πολωνία ή την Πορτογαλία.