Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 16ης Ιουλίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑524/24
Ιταλική Δημοκρατία
κατά
Δημοκρατίας της Αυστρίας
« Παράβαση κράτους μέλους – Άρθρο 259 ΣΛΕΕ – Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων – Μεταφορές με βαρέα οχήματα με μέγιστη επιτρεπόμενη μάζα άνω των 7,5 τόνων – Απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας – Τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας – Χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας – Σύστημα περιορισμού της διέλευσης – Προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος – Οδική ασφάλεια – Αρχή της αναλογικότητας »
1. Η Ιταλική Δημοκρατία άσκησε ενώπιον του Δικαστηρίου προσφυγή δυνάμει του άρθρου 259 ΣΛΕΕ ισχυριζόμενη ότι η Αυστριακή Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις Συνθήκες λαμβάνοντας ορισμένα μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων μεταφοράς εμπορευμάτων στους αυτοκινητοδρόμους A12 και A13 (2).
2. Ειδικότερα, η Ιταλική Δημοκρατία αμφισβητεί τη συμβατότητα με τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ των ακόλουθων μέτρων: 1) απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας, 2) τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας, 3) χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας και 4) σύστημα περιορισμού της διέλευσης στον αυτοκινητόδρομο A12.
3. Η διαμάχη μεταξύ των δύο κρατών μελών σχετικά με την κυκλοφορία εμπορευμάτων στους αυτοκινητοδρόμους A12 και A13 δεν είναι νέα. Κατόπιν προσφυγών που άσκησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Δικαστήριο εξέδωσε δύο αποφάσεις (το 2005 και το 2011) (3), με τις οποίες αποφάνθηκε ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας είχε παραβεί τις υποχρεώσεις που υπείχε από τα τότε ισχύοντα άρθρα 28 και 29 ΕΚ επιβάλλοντας διάφορες τομεακές απαγορεύσεις της κυκλοφορίας οι οποίες περιόριζαν την κυκλοφορία βαρέων οχημάτων στον ίδιο οδικό άξονα.
I. Το ιστορικό της διαφοράς
4. Στην Αυστρία, ο αυτοκινητόδρομος της κοιλάδας του Inn (A12) διατρέχει το Τιρόλο, από το Kufstein, στα βόρεια σύνορα με τη Γερμανία, έως το Zams, στα δυτικά της χώρας. Στο ύψος του Ίνσμπρουκ ο αυτοκινητόδρομος A12 ενώνεται με τον αυτοκινητόδρομο του Brenner (A13), ο οποίος κατευθύνεται προς τον νότο, έως τα σύνορα με την Ιταλία.
5. Ο οδικός άξονας που προκύπτει από τη διασταύρωση των ως άνω αυτοκινητοδρόμων συνιστά καθοριστικής σημασίας αρτηρία του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών: καθιστά δυνατή την οδική σύνδεση της Ιταλίας με τη Γερμανία και, μέσω αυτής, με τις λοιπές χώρες της βόρειας Ευρώπης (4).
6. Για την αντιμετώπιση της αύξησης της κυκλοφορίας στον ως άνω οδικό άξονα, και κατόπιν οριστικοποίησης του συστήματος των οικοσημείων (5) το 2003, η Δημοκρατία της Αυστρίας κατάρτισε πολιτική για τη ρύθμιση της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων μέσω των Άλπεων, με σκοπό τον περιορισμό των εκπομπών καυσαερίων στον διάδρομο του Brenner και γύρω από αυτόν.
7. Με τις αποφάσεις Brenner I και Brenner II, το Δικαστήριο εξέτασε τις τομεακές απαγορεύσεις κυκλοφορίας που περιόριζαν τις οδικές μεταφορές συγκεκριμένων εμπορευμάτων (6) σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12. Με τις εν λόγω απαγορεύσεις, η Δημοκρατία της Αυστρίας επεδίωκε να διοχετεύσει μέρος της μεταφοράς εμπορευμάτων σε εναλλακτικές διαδρομές ή στον σιδηρόδρομο.
8. Σε αμφότερες τις υποθέσεις, τα επίμαχα μέτρα κρίθηκαν μη συμβατά με το δίκαιο της Ένωσης.
9. Μετά την έναρξη ισχύος (το 2010) της οδηγίας 2008/50/ΕΚ (7), στην περιοχή του Τιρόλου καταγράφηκε συστηματικά υπέρβαση της μέσης ετήσιας οριακής τιμής των 40 μg/m3, που καθορίστηκε για το NO2 με την εν λόγω οδηγία. Για τον λόγο αυτόν, το 2016 η Επιτροπή κίνησε διαδικασία λόγω παραβάσεως κατά της Δημοκρατίας της Αυστρίας (8).
10. Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, η Δημοκρατία της Αυστρίας έλαβε κυκλοφοριακά μέτρα με σκοπό τη μείωση των εκπομπών NO2 στα επίπεδα που καθορίζονται από το δίκαιο της Ένωσης. Προς τούτο, η Δημοκρατία της Αυστρίας κατέστησε πιο περιοριστικές ορισμένες υφιστάμενες απαγορεύσεις και θέσπισε νέες απαγορεύσεις.
11. Στο πλαίσιο αυτό, ασκήθηκε η προσφυγή λόγω παραβάσεως. Η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι το περιοριστικό αποτέλεσμα των μέτρων κατά των οποίων βάλλει η προσφυγή της καθώς και ο αναλογικός χαρακτήρας τους, πρέπει να εκτιμηθούν όχι μόνον υπό το πρίσμα των αποτελεσμάτων κάθε επιμέρους μέτρου, αλλά επίσης, και κυρίως, συνολικά.
12. Θα εξετάσω χωριστά την περιγραφή κάθε μέτρου και τη νομική μεταχείρισή του, καθώς και τον συνολικό αντίκτυπό τους. Τούτο θα έχει αναπόφευκτα συνέπειες στην έκταση των παρουσών προτάσεων.
II. Τα επίμαχα μέτρα
Α. Απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας
13. Δυνάμει της «απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας» (9), τα οχήματα με μέγιστη επιτρεπόμενη μάζα άνω των 7,5 τόνων (10) δεν επιτρέπεται να κυκλοφορούν τη νύχτα σε τμήμα μήκους 84 χιλιομέτρων του αυτοκινητοδρόμου A12 (11).
14. Η απαγόρευση εφαρμόζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, μολονότι διαφοροποιείται αναλόγως του εξαμήνου και του χαρακτηρισμού της ημέρας (ως εργάσιμης ή αργίας).
– Κατά τη διάρκεια του θερινού εξαμήνου (από την 1η Μαΐου έως την 31η Οκτωβρίου), η απαγόρευση εφαρμόζεται κατά τις εργάσιμες ημέρες από τις 10 μ.μ. έως τις 5 π.μ.
– Κατά τη διάρκεια του χειμερινού εξαμήνου (από την 1η Νοεμβρίου έως τις 30 Απριλίου), η απαγόρευση εφαρμόζεται κατά τις εργάσιμες ημέρες από τις 8 μ.μ. έως τις 5 π.μ.
– Την Κυριακή και τις λοιπές αργίες η απαγόρευση εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, από τις 11 μ.μ. έως τις 5 π.μ.
15. Κατά την έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας που προσκόμισε η Δημοκρατία της Αυστρίας (12), σκοπός του μέτρου είναι η «χρονική μετατόπιση των εκπομπών NOx από τη νύχτα στις ώρες της ημέρας» (13). Τούτο διότι «οι εκπομπές NOx κατά τη διάρκεια της νύχτας συνεπάγονται επίπεδα NO2 στον αέρα σημαντικά υψηλότερα από ό,τι οι ίδιες εκπομπές κατά τη διάρκεια της ημέρας, λόγω των λιγότερο ευνοϊκών συνθηκών ατμοσφαιρικής διασποράς» (14).
16. Το μέτρο ισχύει από το 2002, αλλά τροποποιήθηκε το 2021 με την κατάργηση εξαίρεσης υπέρ των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI (15). Επομένως, από το 2021, κατά τις ώρες εφαρμογής του, το μέτρο συνεπάγεται γενική απαγόρευση κυκλοφορίας: αφορά όλα τα βαρέα οχήματα, περιλαμβανομένων εκείνων που συμμορφώνονται με το πρότυπο Euro VI (το οποίο είναι πιο αυστηρό όσον αφορά τις εκπομπές). (16)
17. Εντούτοις, η απόφαση περί απαγορεύσεως νυχτερινής κυκλοφορίας προβλέπει ορισμένες εξαιρέσεις, οι οποίες αφορούν την παροχή βασικών υπηρεσιών (17) και τη μεταφόρτωση σε σιδηροδρομικά οχήματα ή εξαιρέσεις οι οποίες σχετίζονται με το είδος των μεταφερόμενων εμπορευμάτων (ζώντα ζώα, ευπαθή τρόφιμα και εφημερίδες).
18. Με την ανωτέρω απόφαση θεσπίζεται επίσης εξαίρεση υπέρ της τοπικής και της περιφερειακής κυκλοφορίας, η οποία είναι παρεμφερής με εκείνη που εξετάστηκε με την απόφαση Brenner II (18). Η εξαίρεση αφορά μόνον τα βαρέα οχήματα προδιαγραφών Euro VI, εφόσον α) τουλάχιστον το μεγαλύτερο τμήμα των μεταφερόμενων εμπορευμάτων φορτώνεται ή εκφορτώνεται στην «κεντρική ζώνη» (19) ή β) τουλάχιστον το μεγαλύτερο τμήμα των μεταφερόμενων εμπορευμάτων φορτώνεται ή εκφορτώνεται στην «ευρύτερη ζώνη» (20).
19. Στην έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας επισημαίνεται ότι η ανωτέρω εξαίρεση «είναι πλέον [(21)] αναγκαία για την αποφυγή πρόκλησης υπέρμετρης βλάβης […] στις ζώνες που θίγονται ιδιαιτέρως από την απαγόρευση κυκλοφορίας […]». (22)
20. Κατά τις μελέτες που προσκόμισε η Δημοκρατία της Αυστρίας, το επίμαχο μέτρο, όπως ισχύει επί του παρόντος, καθιστά δυνατή τη μείωση των εκπομπών NO2 κατά περίπου 3,0 μg/m³ κατά τη χειμερινή περίοδο και κατά 1,5 μg/m³ κατά τους θερινούς μήνες.
Β. Τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας
21. Δυνάμει της «τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας» (23), η μεταφορά συγκεκριμένων εμπορευμάτων (24) με βαρέα οχήματα δεν επιτρέπεται σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12 μήκους περίπου 65 χιλιομέτρων (25). Η απαγόρευση ισχύει καθ’ όλο το εικοσιτετράωρο για τα οικεία εμπορεύματα, τα οποία επιλέγονται σε συνάρτηση με το κατά πόσον ενδείκνυνται για σιδηροδρομική μεταφορά (26).
22. Το συγκεκριμένο μέτρο στηρίζεται στην παραδοχή ότι «[απαιτείται] μείωση του συνολικού όγκου της οδικής κυκλοφορίας ώστε να καταστεί δυνατή η επίτευξη των στόχων ποιότητας του αέρα στην Ένωση […]». Το μέτρο έχει διττό σκοπό: α) αποφυγή ή περιορισμό των μετακινήσεων βαρέων οχημάτων που κυκλοφορούν στον αυτοκινητόδρομο του Brenner μολονότι υφίσταται βραχύτερη εναλλακτική διαδρομή (27), και β) ενθάρρυνση της στροφής στη σιδηροδρομική μεταφορά των εμπορευμάτων.
23. Η απαγόρευση δεν αφορά:
– Τις μεταφορές με οχήματα προδιαγραφών Euro VI που φορτώνουν ή εκφορτώνουν τουλάχιστον την πλειονότητα των μεταφερόμενων εμπορευμάτων στην «κεντρική ζώνη» ή φορτώνουν και εκφορτώνουν τουλάχιστον την πλειονότητα των μεταφερόμενων εμπορευμάτων στην «ευρύτερη ζώνη» (28). Η εξαίρεση δικαιολογείται διότι η χρήση των σιδηροδρομικών μεταφορών για τις συγκεκριμένες κατηγορίες κυκλοφορίας δεν συνιστά αποδοτική εναλλακτική λύση από περιβαλλοντικής απόψεως, ούτε είναι οικονομικά αποδοτική (29).
– Τις μεταφορές με οχήματα προδιαγραφών Euro VI, εφόσον ταξινομήθηκαν για πρώτη φορά μετά την 31η Αυγούστου 2018. (30) Η συγκεκριμένη εξαίρεση (στο εξής: κανόνας της οριακής ημερομηνίας) εφαρμόζεται από το 2020 (31). Η επιλογή οριακής ημερομηνίας για την ταξινόμηση συνδέεται, κατά τη Δημοκρατία της Αυστρίας, με τη βούληση περιορισμού του πεδίου εφαρμογής της εξαίρεσης στα οχήματα που είναι εξοπλισμένα με την πιο πρόσφατη τεχνολογία Euro VI (32) και απαγόρευσης της υπαγωγής στην εξαίρεση παλαιότερων οχημάτων και οχημάτων με μεγαλύτερο αριθμό διανυθέντων χιλιομέτρων, τα οποία θα ήταν πιο ρυπογόνα (33).
24. Άλλες εξαιρέσεις από την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αμφισβήτησης (34).
Γ. Χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας
25. Πρόκειται περί απαγόρευσης που θεσπίστηκε για πρώτη φορά για την κυκλοφορία βαρέων οχημάτων κατά τη διάρκεια των Σαββάτων τον χειμώνα του 2023 (35), η οποία επαναλήφθηκε για τα Σάββατα τον χειμώνα του 2024. (36)
26. Η απαγόρευση κυκλοφορίας επεκτάθηκε στους αυτοκινητοδρόμους A12 και A13 (37) στα βαρέα οχήματα με προορισμό την Ιταλία, τη Γερμανία ή άλλες χώρες προσβάσιμες μέσω των κρατών αυτών. Η απαγόρευση εφαρμόστηκε όλα τα Σάββατα των χειμερινών μηνών του 2023, από τον Ιανουάριο έως τις αρχές Μαρτίου (38), στο χρονικό διάστημα από τις 7 π.μ. έως τις 3 μ.μ.
27. Σκοπός της απαγόρευσης ήταν η διασφάλιση της οδικής ασφάλειας και η αποφυγή της συμφόρησης λόγω της κυκλοφορίας κατά την τουριστική περίοδο συγχρόνως με τη μεταφορά εμπορευμάτων. Σκοπός ήταν επίσης η διασφάλιση της ροής της κυκλοφορίας, η προστασία του εφοδιασμού των περιοχών που πλήττονται περισσότερο από τον κορεσμό και η ομαλή λειτουργία του οδικού άξονα A12‑A13.
28. Η απαγόρευση δεν ίσχυε για τη μεταφορά συγκεκριμένων εμπορευμάτων (39) καθώς και για τις μετακινήσεις προς ή από διατροπικούς τερματικούς σταθμούς σιδηροδρομικής-οδικής μεταφοράς και αερολιμένες.
Δ. Σύστημα περιορισμού της διέλευσης
29. Ο περιορισμός της διέλευσης οχημάτων στον επίμαχο οδικό άξονα θεσπίστηκε το 2018. Η νομική βάση του είναι ο Straßenverkehrsordnung (κώδικας οδικής κυκλοφορίας) (40), του οποίου το άρθρο 97, παράγραφος 4, ορίζει τα εξής:
«Οι αρμόδιες για την οδική ασφάλεια αρχές και τα αρμόδια όργανα που μνημονεύονται στην παράγραφο 3 δύνανται, όταν το απαιτούν η ασφάλεια, η ροή και η διευκόλυνση της κυκλοφορίας ή η σειρά διέλευσης σε περίπτωση διακοπής της ροής κυκλοφορίας, να δίδουν εξατομικευμένες και συγκεκριμένες εντολές στους διαφόρους χρήστες των δημόσιων οδών σχετικά με τη χρήση αυτών, συμπεριλαμβανομένων εντολών που συνιστούν παρέκκλιση από άλλες εφαρμοστέες διατάξεις […]».
30. Οι διάδικοι ερίζουν όσον αφορά τα χαρακτηριστικά του περιορισμού της διέλευσης.
– Κατά την Ιταλική Δημοκρατία, δυνάμει του περιορισμού της διέλευσης, μόνον τριακόσια οχήματα ανά ώρα μπορούν να κινηθούν με κατεύθυνση το Ίνσμπρουκ στον αυτοκινητόδρομο A12 από το σημείο διέλευσης του Kufstein.
– Κατά τη Δημοκρατία της Αυστρίας, δεν προβλέπεται ανώτατος αριθμός οχημάτων στα οποία επιτρέπεται η διέλευση, αλλά μόνον ευέλικτος περιορισμός της ταχύτητας (41).
31. Το μέτρο εφαρμόζεται μόνον τις ημέρες κατά τις οποίες, σύμφωνα με τις προβλέψεις, η κυκλοφοριακή κατάσταση δεν θα καθιστά δυνατή την απορρόφηση της αυξημένης κυκλοφορίας λόγω της μεταφοράς εμπορευμάτων και των ταυτόχρονων τουριστικών ροών. Προς τούτο, καταρτίζεται εκ των προτέρων ένα ημερολόγιο για τις ημέρες κατά τις οποίες περιορίζεται η διέλευση, βασισμένο σε διαδικασία τεχνικής επιλογής για προκαθορισμένη περίοδο. Το ημερολόγιο κοινοποιείται αρκετούς μήνες νωρίτερα στις αρμόδιες αρχές και στις ημεδαπές και αλλοδαπές επαγγελματικές ενώσεις (42).
III. Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
32. Στις 14 Φεβρουαρίου 2024 η Ιταλική Δημοκρατία έφερε το ζήτημα στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 259, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Η Ιταλική Δημοκρατία ισχυρίστηκε ότι, με τη λήψη των τεσσάρων επίμαχων μέτρων, η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη το άρθρο 28, παράγραφος 1, και τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ, καθώς και το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ.
33. Στις 19 Μαρτίου 2024 η Δημοκρατία της Αυστρίας υπέβαλε τις γραπτές παρατηρήσεις της. Στις 8 Απριλίου 2024 αμφότερα τα κράτη μέλη ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους στο πλαίσιο ακρόασης που οργάνωσε η Επιτροπή.
34. Στις 14 Μαΐου 2024 η Επιτροπή εξέδωσε αιτιολογημένη γνώμη (43), με την οποία:
– Έκρινε απαράδεκτη την αιτίαση που βασίστηκε στο άρθρο 28 ΣΛΕΕ και απέρριψε ως αβάσιμη την αιτίαση περί παραβάσεως του άρθρου 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ.
– Εκτίμησε, σε σχέση με την παράβαση των άρθρων 34 και 35 ΣΛΕΕ, ότι τα επίμαχα μέτρα έχουν αποτέλεσμα ισοδύναμο προς ποσοτικό περιορισμό και ότι είναι κατ’ αρχήν μη συμβατά με τα εν λόγω άρθρα.
– έκρινε ότι η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας δεν είναι συνεπής και ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, τόσο λόγω της ευρείας εμβέλειας της εξαίρεσης τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας όσο και λόγω ανεπάρκειας αποδεικτικών στοιχείων που να δικαιολογούν τη διατήρησή της καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, συμπεριλαμβανομένης της θερινής περιόδου·
– Έκρινε ότι η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας δεν είναι συνεπής, στο μέτρο που η εξαίρεση των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI καθορίζει οριακή ημερομηνία δυνάμει της οποίας επιτρέπεται η κυκλοφορία των πιο ρυπογόνων οχημάτων κατηγορίας C, χωρίς να προβλέπεται απαίτηση διανυθέντων χιλιομέτρων.
– Εκτίμησε ότι η χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας συνιστά έμμεση δυσμενή διάκριση, διότι έχει πιο περιοριστικά αποτελέσματα στις αλλοδαπές επιχειρήσεις και διότι στερείται αντικειμενικού δικαιολογητικού λόγου όσον αφορά τον αποκλεισμό της εθνικής και διεθνούς κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων με προορισμό την Αυστρία. Το εν λόγω μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένο και είναι, εν πάση περιπτώσει, μη συνεπές προς τον δεδηλωμένο σκοπό της αποσυμφόρησης της κυκλοφορίας.
– Τέλος, η Επιτροπή έκρινε ότι το σύστημα περιορισμού της διέλευσης εισάγει δυσμενή διάκριση, «διότι βασίζεται σε σαφή διαφοροποίηση θεμελιωμένη στην προέλευση των μεταφερόμενων εμπορευμάτων» και, ως τέτοιο, δεν δικαιολογείται. Εν πάση περιπτώσει, το μέτρο δεν είναι συνεπές ούτε πρόσφορο για την επίτευξη του σκοπού διασφάλισης της ροής της κυκλοφορίας και, επιπλέον, δεν εκτίθεται ο λόγος για τον οποίο η εφαρμογή του περιορίζεται στη μεταφορά εμπορευμάτων προελεύσεως Γερμανίας και όχι στα βαρέα οχήματα που εισέρχονται στον αυτοκινητόδρομο A12 στην Αυστρία. Κατά την Επιτροπή, υφίσταντο, επιπλέον, λιγότερο περιοριστικά μέτρα για την επίτευξη του ως άνω σκοπού.
IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων
35. Στις 30 Ιουλίου 2024 η Ιταλική Δημοκρατία άσκησε την υπό κρίση προσφυγή λόγω παραβάσεως, με την οποία ζητεί από το Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι:
– η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ θεσπίζοντας τα άρθρα 3 και 4 της απόφασης περί απαγορεύσεως νυχτερινής κυκλοφορίας, με την οποία απαγορεύεται η διασυνοριακή κυκλοφορία συγκεκριμένων βαρέων οχημάτων σε συγκεκριμένες ώρες της νύχτας σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12,
– η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ θεσπίζοντας τα άρθρα 3 και 4 της απόφασης περί τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας, με την οποία απαγορεύεται η μεταφορά συγκεκριμένων εμπορευμάτων σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12, επίσης λόγω της εξαίρεσης από την απαγόρευση των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI που ταξινομήθηκαν για πρώτη φορά μετά την 31η Αυγούστου 2018,
– η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ θεσπίζοντας το ημερολόγιο χειμερινής απαγόρευσης κυκλοφορίας του 2023, με το οποίο απαγορεύεται η κυκλοφορία στους αυτοκινητοδρόμους A12 και A13 συγκεκριμένων βαρέων οχημάτων με προορισμό την Ιταλία ή τη Γερμανία ή χώρα η οποία είναι προσβάσιμη μέσω της Ιταλίας ή της Γερμανίας, όλα τα Σάββατα των χειμερινών μηνών, από τις 7 π.μ. έως τις 3 μ.μ.,
– η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 34 ΣΛΕΕ λαμβάνοντας μέτρα τα οποία, σε συγκεκριμένες ημέρες, περιορίζουν σε τριακόσια κατ’ ανώτατο όριο ανά ώρα τον αριθμό των φορτηγών που μπορούν να εισέλθουν στον αυτοκινητόδρομο A12 πλησίον του Kufstein.
36. Η Ιταλική Δημοκρατία ζητεί επίσης από το Δικαστήριο να καταδικάσει τη Δημοκρατία της Αυστρίας στα δικαστικά έξοδα.
37. Στις 11 Δεκεμβρίου 2024 η Δημοκρατία της Αυστρίας υπέβαλε υπόμνημα αντικρούσεως και ζήτησε από το Δικαστήριο να απορρίψει την προσφυγή και να καταδικάσει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα. Το δικόγραφο της προσφυγής και το υπόμνημα αντικρούσεως συμπληρώθηκαν με υπόμνημα απαντήσεως και υπόμνημα ανταπαντήσεως.
38. Στις 24 Νοεμβρίου 2024 το Δικαστήριο επέτρεψε στην Επιτροπή να παρέμβει υπέρ της Ιταλικής Δημοκρατίας.
39. Στις 5 Μαρτίου 2025 η Επιτροπή υπέβαλε τις παρατηρήσεις της με τις οποίες ζητεί να γίνει δεκτή η προσφυγή.
40. Η Δημοκρατία της Αυστρίας και η Ιταλική Δημοκρατία απάντησαν στις παρατηρήσεις της Επιτροπής με δύο υπομνήματα της 29ης και της 30ής Απριλίου 2025, αντιστοίχως.
41. Η Ιταλική Δημοκρατία, η Δημοκρατία της Αυστρίας και η Επιτροπή παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 21ης Απριλίου 2026.
V. Ανάλυση
Α. Επί του παραδεκτού
42. Η Δημοκρατία της Αυστρίας προβάλλει ένσταση απαραδέκτου της πρώτης, της τρίτης και της τέταρτης αιτίασης της προσφυγής:
– Όσον αφορά την πρώτη και την τέταρτη αιτίαση, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει ότι τα προσβαλλόμενα μέτρα (νυχτερινή κυκλοφορία και σύστημα περιορισμού της διέλευσης) δεν εκτίθενται κατά τρόπο αρκούντως σαφή και διεξοδικό με το δικόγραφο της προσφυγής.
– Όσον αφορά την τρίτη αιτίαση (χειμερινή κυκλοφορία), η Δημοκρατία της Αυστρίας θεωρεί ότι στερείται αντικειμένου, δεδομένου ότι το σχετικό μέτρο έπαυσε να παράγει αποτελέσματα στις 11 Μαρτίου 2023. Επομένως, το μέτρο δεν ίσχυε ούτε κατά τον χρόνο έναρξης του προ της ασκήσεως της προσφυγής σταδίου της διαδικασίας (14 Φεβρουαρίου 2024) ούτε κατά τον χρόνο έκδοσης της αιτιολογημένης γνώμης της Επιτροπής (14 Μαΐου 2024). Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την απουσία ημερολογίου χειμερινής απαγόρευσης κυκλοφορίας για την περίοδο 2024/2025, στερεί από την προσφεύγουσα το έννομο συμφέρον για την άσκηση της προσφυγής και καθιστά, κατά τη Δημοκρατία της Αυστρίας, την προσφυγή απαράδεκτη.
43. Κατά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις προσφυγές λόγω παραβάσεως του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, η οποία εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν στις προσφυγές που διέπονται από το άρθρο 259 ΣΛΕΕ, το δικόγραφο της προσφυγής πρέπει να προσδιορίζει το αντικείμενο της διαφοράς, τους ισχυρισμούς και τα επιχειρήματα που προβάλλονται, ώστε ο καθού να μπορεί να αμυνθεί και το Δικαστήριο να μπορεί να ασκήσει τον έλεγχό του, αφού αντιληφθεί επακριβώς το περιεχόμενο της προσαπτόμενης παράβασης του δικαίου της Ένωσης (44).
44. Εκτιμώ, επομένως, ότι η πρώτη και η τέταρτη αιτίαση της προσφυγής (με την επιφύλαξη της εξέτασής τους κατωτέρω) εκτίθενται κατά τρόπο που παρέχει στο Δικαστήριο και στη Δημοκρατία της Αυστρίας τη δυνατότητα να κατανοήσουν τη φύση των προσβαλλόμενων μέτρων καθώς και τα πραγματικά περιστατικά και τα νομικά επιχειρήματα στα οποία βασίζονται.
45. Οι ασάφειες που επισήμανε η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν είναι τόσο σημαντικές ώστε να εμποδίζουν την ορθή κατανόηση του αντικειμένου και της εμβέλειας της προσφυγής: πράγματι, η Δημοκρατία της Αυστρίας προσδιόρισε τα επίμαχα μέτρα και ανέπτυξε τα αμυντικά επιχειρήματά της επισημαίνοντας τα ζητήματα του εθνικού κανονιστικού πλαισίου τα οποία χρήζουν αποσαφήνισης (ή διόρθωσης) και, επομένως, το Δικαστήριο είναι σε θέση να αποφανθεί επί των προσαπτόμενων παραβάσεων.
46. Επαναλαμβάνω ότι τα ζητήματα τα οποία, κατά τη γνώμη της Δημοκρατίας της Αυστρίας, δεν εκτέθηκαν σαφώς δεν εμποδίζουν την προσήκουσα κατανόηση του δικογράφου της προσφυγής. Επομένως, το δικόγραφο της προσφυγής πληροί τα κριτήρια του παραδεκτού που καθορίζονται από τις σχετικές διατάξεις (45).
47. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ένσταση απαραδέκτου που αφορά την τρίτη αιτίαση της προσφυγής, σχετικά με τη χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας.
48. Το Δικαστήριο δέχεται, κατ’ αρχήν, ότι οι προσφυγές που η Επιτροπή ασκεί δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ είναι απαράδεκτες όταν η προβαλλόμενη παράβαση δεν υφίσταται πλέον κατά την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας που τάσσεται με την αιτιολογημένη γνώμη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το Δικαστήριο εξετάζει τα αποτελέσματα του προσβαλλόμενου μέτρου για να εξακριβώσει αν εξακολουθούν να υφίστανται κατά την ημερομηνία εκείνη (46).
49. Επομένως, στο πλαίσιο του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, η ύπαρξη παράβασης πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με την κατάσταση του κράτους μέλους, όπως αυτή παρουσιάζεται κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας. Το Δικαστήριο δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να λάβει υπόψη τις αλλαγές που επέρχονται στη συνέχεια (47).
50. Ο ανωτέρω κανόνας πρέπει να τηρείται επίσης στο (διακριτό) πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 259 ΣΛΕΕ, με την επιφύλαξη των προσαρμογών που απορρέουν από τον διαφορετικό ρόλο της Επιτροπής στις δύο διαδικασίες. Το άρθρο 259 ΣΛΕΕ δεν προβλέπει ότι η Επιτροπή τάσσει προθεσμία για τον τερματισμό της παράβασης την οποία αφορά η προσφυγή.
51. Επομένως, η προσαπτόμενη παράβαση θα πρέπει να αξιολογηθεί υπό το πρίσμα της κατάστασης που υφίσταται όταν η Επιτροπή εκδίδει την αιτιολογημένη γνώμη της, κατόπιν παραλαβής των γραπτών παρατηρήσεων και ακρόασης των προφορικών παρατηρήσεων των ενδιαφερόμενων κρατών μελών. Τούτο είναι το χρονικό σημείο κατά το οποίο καθορίζεται με σαφήνεια το αντικείμενο της διαφοράς επί της οποίας πρέπει να αποφανθεί το Δικαστήριο (48).
52. Τα αποτελέσματα της χειμερινής απαγόρευσης κυκλοφορίας έληξαν στις αρχές του Μαρτίου του 2023, ήτοι πριν από την υποβολή του ζητήματος στην Επιτροπή (στις 14 Φεβρουαρίου 2024) και την έκδοση της αιτιολογημένης γνώμης της Επιτροπής (στις 14 Μαΐου 2024). Εντούτοις, το 2024 θεσπίστηκε μια ουσιαστικά πανομοιότυπη απαγόρευση, η οποία εφαρμόστηκε έως τις αρχές του Μαρτίου του 2024 και λήφθηκε υπόψη στην αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής.
53. Το Δικαστήριο έχει κρίνει παραδεκτές προσφυγές λόγω παραβάσεων μικρής διάρκειας ή εποχιακού χαρακτήρα (49). Η συλλογιστική της σχετικής νομολογίας είναι σαφής: η άσκηση προσφυγής λόγω παραβάσεων τέτοιου είδους θα ήταν δυσχερής λόγω της διάρκειας του προ της ασκήσεως της προσφυγής σταδίου της διαδικασίας. Εάν δεν ήταν δυνατή η άσκηση προσφυγής ενώπιον του Δικαστηρίου λόγω των συγκεκριμένων παραβάσεων, θα υφίστατο κίνδυνος υποτροπής (50). Για τον λόγο αυτόν, προσφυγές λόγω παραβάσεως, όπως η υπό κρίση, πρέπει να θεωρούνται παραδεκτές, ακόμη και αν η απαγόρευση κυκλοφορίας ίσχυσε για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
54. Συντάσσομαι με την άποψη της Ιταλικής Δημοκρατίας και της Επιτροπής ότι η εκ νέου θέσπιση του μέτρου δικαιολογεί τη συμπερίληψή του στις αιτιάσεις της υπό κρίση προσφυγής και συνιστά ένδειξη του κινδύνου επανάληψης της παράβασης, που μπορεί να εξακριβωθεί στο πλαίσιο της προσφυγής λόγω παραβάσεως (51).
55. Αντίθετη λύση θα παρεμπόδιζε την επίτευξη του σκοπού της διαδικασίας λόγω παραβάσεως: θα παρείχε κίνητρα ώστε, μέσω της λήψης μέτρων μη συμβατών με το δίκαιο της Ένωσης αλλά βραχείας διάρκειας να αποφεύγεται η διενέργεια του ελέγχου που έχει ανατεθεί, κατ’ αρχάς, στην Επιτροπή και, τελικώς, στο Δικαστήριο.
56. Αντίθετα προς όσα υποστήριξε η Δημοκρατία της Αυστρίας, σε τέτοιες περιπτώσεις δεν είναι αναγκαίο το προσφεύγον κράτος μέλος να αποδεικνύει ιδιαίτερο έννομο συμφέρον για την άσκηση προσφυγής. Εν πάση περιπτώσει, η Ιταλική Δημοκρατία έχει ίδιον συμφέρον στην έκδοση απόφασης του Δικαστηρίου σχετικά με το επίμαχο μέτρο, συνιστάμενο στην αποφυγή της επανάληψης της προβαλλόμενης παράβασης.
57. Εν κατακλείδι, οι ενστάσεις απαραδέκτου πρέπει να απορριφθούν.
Β. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
1. Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και επίπεδο ελέγχου των περιορισμών
58. Δυνάμει των άρθρων 34 και 35 ΣΛΕΕ, οι ποσοτικοί περιορισμοί επί των εισαγωγών και των εξαγωγών, καθώς και όλα τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος, απαγορεύονται μεταξύ των κρατών μελών.
59. Μολονότι το πεδίο εφαρμογής των δύο ανωτέρω άρθρων διαφέρει ελαφρώς, ο σκοπός και το αποτέλεσμά τους ταυτίζονται: απαγόρευση των εθνικών μη οικονομικών μέτρων που μπορούν να έχουν αποτελέσματα περιορισμού των ενδοκοινοτικών εμπορικών συναλλαγών (52).
60. Τα μέτρα που εμποδίζουν τις διεθνείς μεταφορές προς ή από το έδαφος κράτους μέλους, ή τις διεθνείς μεταφορές που διέρχονται απλώς και μόνον από το έδαφος αυτό πρέπει να θεωρούνται μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικό περιορισμό, τόσο κατά την εισαγωγή όσο και κατά την εξαγωγή, κατά την έννοια των άρθρων 34 και 35 ΣΛΕΕ (53).
61. Γενικώς, γίνεται δεκτό ότι, στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, δεν υφίσταται κανόνας de minimis. Δεν είναι αναγκαίο τα περιοριστικά αποτελέσματα του εθνικού μέτρου να έχουν συγκεκριμένο βαθμό σοβαρότητας ούτε να επηρεάζουν σημαντικό τμήμα του κράτους μέλους (54). Ακόμη και δυνητικά και μόνον αποτελέσματα περιορισμού του εμπορίου μπορούν να ενέχουν παράβαση των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης.
62. Εντούτοις, τα μέτρα των οποίων τα αποτελέσματα στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές έχουν υπέρμετρα αβέβαιο ή απομακρυσμένο χαρακτήρα δεν μπορούν να θεωρηθούν ως «περιορισμοί» για τους σκοπούς των ανωτέρω διατάξεων (55).
2. Επί του βάρους αποδείξεως
63. Απόκειται στο προσφεύγον κράτος μέλος να αποδείξει την προβαλλόμενη παράβαση και να προσκομίσει στο Δικαστήριο τα στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου αυτό να διαπιστώσει ότι συντρέχει η οικεία παράβαση, χωρίς το προσφεύγον κράτος μέλος να μπορεί να στηριχθεί σε οποιοδήποτε τεκμήριο (56).
64. Όταν το προσφεύγον κράτος μέλος προσκομίζει επαρκή στοιχεία προς απόδειξη του υποστατού της παράβασης, απόκειται στο καθού κράτος μέλος να αντικρούσει ουσιαστικώς και λεπτομερώς τα κατ’ αυτόν τον τρόπο προσκομισθέντα στοιχεία και τις συνέπειες που απορρέουν εξ αυτών (57).
65. Όσον αφορά την ενδεχόμενη αντίθεση των εθνικών μέτρων προς τους κανόνες της Ένωσης στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας –συμπεριλαμβανομένων των άρθρων 34 και 35 ΣΛΕΕ–, το προσφεύγον κράτος μέλος φέρει το βάρος αποδείξεως της παρεμπόδισης της άσκησης των εν λόγω ελευθεριών (58). Το καθού κράτος μέλος μπορεί να αποδείξει ότι ο περιορισμός είναι δικαιολογημένος (59).
66. Οι δικαιολογητικοί λόγοι τους οποίους μπορεί να προβάλει το κράτος μέλος πρέπει να συνοδεύονται από κατάλληλες αποδείξεις ή από ανάλυση της καταλληλότητας και της αναλογικότητας του περιοριστικού μέτρου, καθώς και από τεκμηριωμένα στοιχεία προς στήριξη της επιχειρηματολογίας του (60).
3. Περιοριστικό αποτέλεσμα και δικαιολογητικός λόγος των μέτρων: αποφάσεις Brenner I και Brenner II
67. Πλην του μέτρου του περιορισμού της διέλευσης, που χρήζει εν μέρει διαφορετικής μεταχείρισης, τα λοιπά προσβαλλόμενα με την υπό κρίση προσφυγή μέτρα θεσπίζουν, κατ’ ουσίαν, δραστική απαγόρευση (61) της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων που μεταφέρουν εμπορεύματα, στο σύνολο ή σε συγκεκριμένα τμήματα των αυτοκινητοδρόμων A12 και A13.
68. Η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν αμφισβητεί το αποτέλεσμα περιορισμού της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων το οποίο παράγουν η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας, η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας και η χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας (62). Η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει, αντιθέτως, ότι οι εν λόγω απαγορεύσεις δικαιολογούνται από επιτακτικούς λόγους προστασίας του περιβάλλοντος, της ανθρώπινης υγείας ή της οδικής ασφάλειας.
69. Η ανωτέρω προσέγγιση είναι αναμενόμενη, λαμβανομένων υπόψη των ακόλουθων διαπιστώσεων του Δικαστηρίου με τις αποφάσεις Brenner I και Brenner II.
– Ακόμη και όταν το κράτος μέλος ισχυρίζεται ότι έλαβε κυκλοφοριακό μέτρο με σκοπό την εκπλήρωση της υποχρέωσης συμμόρφωσης με την ετήσια οριακή τιμή των συγκεντρώσεων NO2 στον αέρα, που έχει θεσπιστεί από το παράγωγο δίκαιο της Ένωσης, το εν λόγω κράτος μέλος οφείλει να λάβει, προς τούτο, κατάλληλα και συναφή μέτρα, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των σχετικών συγκυριών και εμπλεκομένων συμφερόντων. Ναι μεν το κράτος μέλος διαθέτει συναφώς διακριτική ευχέρεια, πλην όμως πρέπει να την ασκεί υπό την επιφύλαξη της τήρησης των διατάξεων της Συνθήκης ΛΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της θεμελιώδους αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων (63).
– Μέτρο το οποίο απαγορεύει την κυκλοφορία σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12 στα βαρέα οχήματα που μεταφέρουν ορισμένα εμπορεύματα (και εμποδίζει, για τον λόγο αυτόν, τη χρήση ενός τρόπου μεταφοράς των εν λόγω προϊόντων στη συγκεκριμένη οδό κυκλοφορίας μέσω των Άλπεων) συνιστά περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, ανεξαρτήτως της ενδεχόμενης ύπαρξης εναλλακτικών διαδρομών ή άλλων τρόπων μεταφοράς που καθιστούν δυνατή τη διακίνηση των επίμαχων εμπορευμάτων.
– Υπό τις συνθήκες αυτές, η απαγόρευση κυκλοφορίας θα πρέπει να θεωρείται ως μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικό περιορισμό, κατ’ αρχήν ασυμβίβαστο με τις υποχρεώσεις που επιβάλλουν τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ, εκτός εάν το μέτρο αυτό μπορεί να δικαιολογηθεί αντικειμενικώς (64).
– «[Ε]εθνικά μέτρα δυνάμενα να παρακωλύσουν το ενδοκοινοτικό εμπόριο μπορούν να δικαιολογηθούν από έναν από τους λόγους γενικού συμφέροντος που απαριθμούνται στο άρθρο [36 ΣΛΕΕ], όπως η προστασία της ανθρώπινης υγείας και ζωής, ή από μια από τις απαρέγκλιτες επιταγές που αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στην προστασία του περιβάλλοντος, εφόσον […] είναι ανάλογα προς τον επιδιωκόμενο σκοπό» (65).
70. Η παλαιότερη νομολογία του Δικαστηρίου διαφοροποιούσε μεταξύ, αφενός, του δικαιολογητικού λόγου που βασίζεται στους λόγους γενικού συμφέροντος που προβλέπονται στο άρθρο 36 ΣΛΕΕ και, αφετέρου, των «άγραφων» επιτακτικών λόγων γενικού συμφέροντος, κατά την έννοια της νομολογίας Cassis de Dijon (66).
71. Συναφώς, ο ενδεχομένως εισάγων δυσμενή διάκριση χαρακτήρας του επίμαχου περιορισμού είχε ιδιαίτερη σημασία. Μέτρο το οποίο θα συνεπαγόταν έμμεση δυσμενή διάκριση μπορούσε να δικαιολογείται (εφόσον ήταν αναγκαίο και αναλογικό προς τον επιδιωκόμενο σκοπό) μόνον από οποιοδήποτε εκ των συμφερόντων που μνημονεύονται ρητώς στο νυν άρθρο 36 ΣΛΕΕ. Αποκλειόταν η δυνατότητα επίκλησης για τον σκοπό αυτόν άλλων «άγραφων» επιτακτικών λόγων γενικού συμφέροντος, οι οποίοι γίνονται δεκτοί από τη νομολογία του Δικαστηρίου (67).
72. Πάντως, δύο από τα μέτρα κατά των οποίων βάλλει η Ιταλική Δημοκρατία με την υπό κρίση προσφυγή (η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας και η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας) δικαιολογούνται από τη Δημοκρατία της Αυστρίας λόγω του γενικού συμφέροντος της προστασίας του περιβάλλοντος, το οποίο, μολονότι δεν μνημονεύεται στο άρθρο 36 ΣΛΕΕ, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνεται εμμέσως στην εν λόγω διάταξη, λόγω της σχέσης του με τη δημόσια υγεία (68). Εντούτοις, τα λοιπά μέτρα (χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας και σύστημα περιορισμού της διέλευσης) δικαιολογούνται από τον «άγραφο» επιτακτικό λόγο της οδικής ασφάλειας. Για τον λόγο αυτόν, η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι δεν θα είναι δικαιολογημένα, εάν το Δικαστήριο διαπιστώσει ότι εισάγουν δυσμενή διάκριση.
73. Δεν μπορώ να συμφωνήσω με το ανωτέρω επιχείρημα.
74. Η διχοτομία μεταξύ των λόγων γενικού συμφέροντος που προβλέπονται στο άρθρο 36 ΣΛΕΕ και των «άγραφων» λόγων γενικού συμφέροντος θα συνεπαγόταν τη δημιουργία δύο κατηγοριών συμφερόντων: αφενός, συμφερόντων των οποίων η επίκληση είναι πάντοτε δυνατή και, αφετέρου, συμφερόντων των οποίων η επίκληση είναι δυνατή μόνον όταν τα εθνικά μέτρα δεν εισάγουν δυσμενή διάκριση. Δεν διακρίνω κανέναν βάσιμο λόγο ώστε να γίνει δεκτό ότι τα πρώτα απαιτούν μεγαλύτερη προστασία από τα δεύτερα. Συγκεκριμένα, στο άρθρο 36 ΣΛΕΕ δεν μνημονεύονται ορισμένα συμφέροντα μεγάλης σημασίας, όπως είναι, μεταξύ άλλων, η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων ή η προστασία των ανηλίκων.
75. Το άρθρο 36 ΣΛΕΕ δεν θα πρέπει να ερμηνευθεί ως έκφραση της βούλησης δημιουργίας δύο διαφορετικών, και αμοιβαίως αποκλειόμενων, κατηγοριών δημόσιων συμφερόντων. Συναφώς, συντάσσομαι με τη θέση του γενικού εισαγγελέα Y. Bot υπέρ της υπέρβασης της ανωτέρω διχοτομίας (69). Εκτιμώ, άλλωστε, ότι η νομολογία του Δικαστηρίου έχει κινηθεί προς την κατεύθυνση αυτή τις τελευταίες δεκαετίες (70).
76. Η βασική αρχή, όσον αφορά τους δικαιολογητικούς λόγους, είναι ότι εθνικό μέτρο το οποίο περιορίζει τις ελευθερίες που κατοχυρώνονται στις Συνθήκες είναι συμβατό με τις Συνθήκες, εάν παραπέμπει σε επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος που απαιτούν προστασία και είναι αναλογικό για την επίτευξη των σκοπών του. Η ανωτέρω αρχή εφαρμόζεται ανεξαρτήτως του αν το εθνικό μέτρο εισάγει ή όχι δυσμενή διάκριση (71).
77. Επομένως, όλα εξαρτώνται από το αν το μέτρο είναι κατάλληλο για την επίτευξη του προβαλλόμενου σκοπού και δεν υπερβαίνει το αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού αυτού μέτρο. «[Έ]να περιοριστικό μέτρο δύναται να θεωρηθεί ικανό να διασφαλίσει την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού μόνον αν πραγματικά ικανοποιεί την ανάγκη να επιτύχει τον σκοπό αυτόν με συνεπή και συστηματικό τρόπο» (72).
78. Κατόπιν των ανωτέρω, θα αναλύσω διαδοχικά καθεμιά από τις παραβάσεις που προσάπτονται στη Δημοκρατία της Αυστρίας.
Γ. Επί της απαγορεύσεως νυχτερινής κυκλοφορίας (πρώτη αιτίαση της προσφυγής)
79. Δεν αμφισβητείται ότι η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας ισοδυναμεί με ποσοτικό περιορισμό κατά την έννοια του άρθρου 36 ΣΛΕΕ. Δεν αμφισβητείται επίσης ότι, κατ’ αρχήν, η συγκεκριμένη απαγόρευση θα μπορούσε να δικαιολογείται από έναν από τους επιτακτικούς λόγους που μνημονεύονται στην ανωτέρω διάταξη (διασφάλιση της ποιότητας του αέρα χάριν της προστασίας της υγείας).
80. Αντιθέτως, οι διάδικοι ερίζουν όσον αφορά τον αναλογικό χαρακτήρα του μέτρου. Η Ιταλική Δημοκρατία, υποστηριζόμενη από την Επιτροπή, προβάλλει ορισμένα επιχειρήματα προς στήριξη της άποψης ότι η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας:
– έχει εγγενώς χαρακτήρα δυσμενούς διάκρισης, διότι προσδιορίζει τα επηρεαζόμενα οχήματα σε συνάρτηση με το μέγεθός τους,
– δεν είναι αναγκαία, δεδομένου ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι το επωφελές για την ποιότητα του αέρα αποτέλεσμα είναι άμεση συνέπεια της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας και όχι, αντιθέτως, αποτέλεσμα της γενικής ανανέωσης του συνόλου των κυκλοφορούντων οχημάτων,
– δεν είναι συνεπής, λόγω του τρόπου με τον οποίο έχει διαμορφωθεί η εξαίρεση σχετικά με την τοπική και περιφερειακή κυκλοφορία,
– δεν είναι συνεπής επίσης υπό το πρίσμα των χρονικών διαστημάτων εφαρμογής της.
81. Δεν θα εξετάσω τον ενδεχόμενο χαρακτήρα δυσμενούς διάκρισης της επιλογής των βαρέων οχημάτων σε συνάρτηση με το μέγεθός τους, ζήτημα στο οποίο η ίδια η Ιταλική Δημοκρατία αφιερώνει λίγες μόνο γραμμές, χωρίς να προσκομίζει επαρκείς αποδείξεις για την αντίκρουση των επιχειρημάτων της Δημοκρατίας της Αυστρίας περί του ουδέτερου (μη εισάγοντος δυσμενή διάκριση) χαρακτήρα του συγκεκριμένου κριτηρίου.
82. Θα επικεντρωθώ, επομένως, στα επιχειρήματα σχετικά με τον αντίκτυπο της ανανέωσης του στόλου οχημάτων και την ασυνέπεια του μέτρου και θα εξετάσω, εν συνεχεία, το επιχείρημα που αφορά την υποχρέωση αξιολόγησης μέτρων που περιορίζουν λιγότερο τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές.
1. Επί του αντικτύπου της ανανέωσης του στόλου
83. Η Ιταλική Δημοκρατία αμφισβητεί τον ισχυρισμό ότι η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στην περιοχή του Τιρόλου (η οποία δεν αμφισβητείται αυτή καθεαυτήν) οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην αποτελεσματικότητα της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας. Κατά τη γνώμη της, η εν λόγω βελτίωση οφείλεται επίσης σε παράγοντες όπως είναι ο εκσυγχρονισμός του συνόλου των κυκλοφορούντων οχημάτων στους αυτοκινητοδρόμους A12 και A13, ο οποίος συνέβαλε σταδιακά στο να τιθασευτούν και να μειωθούν οι εκπομπές καυσαερίων από το 2020.
84. Στο ίδιο πνεύμα, η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι λόγω του εκσυγχρονισμού του στόλου οχημάτων, η απαγόρευση δεν είναι αναγκαία. Από τα στοιχεία που προσκομίζει (73), η Ιταλική Δημοκρατία συμπεραίνει ότι «[…] το επιτευχθέν αποτέλεσμα μείωσης […] δεν οφείλεται στα μέτρα που έλαβε η Αυστρία, αλλά στο έμμεσο αποτέλεσμα των εν λόγω μέτρων στην ανανέωση του στόλου οχημάτων» (74).
85. Η Δημοκρατία της Αυστρίας αντικρούει τους ανωτέρω ισχυρισμούς προβάλλοντας επιχειρήματα σχετικά με την αναγκαιότητα (υπό ευρεία έννοια) και την αποτελεσματικότητα της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας, όσον αφορά τόσο τον περιορισμό των εκπομπών όσο και τον αντίκτυπο στον εκσυγχρονισμό του στόλου.
86. Είναι αμφίβολο αν ο εκσυγχρονισμός του στόλου αποτελεί μόνον έμμεσο αποτέλεσμα των επίμαχων στην υπό κρίση υπόθεση απαγορεύσεων κυκλοφορίας. Ο εν λόγω εκσυγχρονισμός είναι μάλλον αποτέλεσμα εσκεμμένης πολιτικής των αυστριακών αρχών στον τομέα του περιβάλλοντος, η οποία συνδυάζει τις απαγορεύσεις κυκλοφορίας με ένα σύστημα εξαιρέσεων που σχεδιάστηκε κατά τρόπο ώστε να ευνοεί τη χρήση βαρέων οχημάτων ολοένα και πιο αποδοτικών από ενεργειακή και περιβαλλοντική άποψη.
87. Δεν αποδεικνύεται ότι τα στοιχεία που προσκόμισε η Ιταλική Δημοκρατία λαμβάνουν δεόντως υπόψη τις ενδεχόμενες θετικές δευτερογενείς συνέπειες των αυστριακών μέτρων. Τούτο επισήμανε, ορθώς κατά τη γνώμη μου, η Δημοκρατία της Αυστρίας κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση (75).
88. Επομένως, το μέτρο απαγόρευσης της νυχτερινής κυκλοφορίας μπορεί να θεωρηθεί, κατ’ αρχήν, κατάλληλο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού. Με τα λοιπά επιχειρήματά της, η Ιταλική Δημοκρατία αμφισβητεί την ικανότητα του μέτρου να επιτύχει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα με συνεπή, συστηματικό και αναλογικό τρόπο.
2. Επί της ασυνέπειας του μέτρου λόγω των εξαιρέσεων υπέρ της τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας
89. Στο πλαίσιο της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας προβλέπεται εξαίρεση υπέρ της τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας, η οποία είναι ουσιαστικά πανομοιότυπη με την εξαίρεση που το Δικαστήριο εξέτασε το 2011.
90. Συναφώς, η αιτίαση της Ιταλικής Δημοκρατίας περιλαμβάνει δύο σκέλη:
– Η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι, λόγω της ανωτέρω εξαίρεσης, η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας στρεβλώνει τον ανταγωνισμό υπέρ των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στην κεντρική και στην ευρύτερη ζώνη.
– Κατά την Ιταλική Δημοκρατία, η εξαίρεση δεν είναι αντικειμενικώς αναγκαία για τη διασφάλιση του τοπικού εφοδιασμού καθότι, αφενός, υφίσταται άλλη γενική εξαίρεση υπέρ των προϊόντων που λόγω της φύσης τους πρέπει να παραδίδονται αμέσως· και, αφετέρου, η εξαίρεση τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας δεν αφορά συγκεκριμένα είδη προϊόντων, όπερ καταδεικνύει την έλλειψη συνέπειας με τον επιδιωκόμενο σκοπό.
91. Κατά τη Δημοκρατία της Αυστρίας, η εξαίρεση δεν στρεβλώνει τον ανταγωνισμό, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις μεταφορών μπορούν να υπαχθούν σε αυτή ανεξαρτήτως του τόπου της έδρας τους. Η εξαίρεση είναι αναγκαία για τη διασφάλιση του εφοδιασμού στην κεντρική και στην ευρύτερη ζώνη, λόγω έλλειψης βιώσιμων εναλλακτικών λύσεων (οδική ή σιδηροδρομική μεταφορά) που θα καθιστούσαν δυνατή την πρόσβαση στις συγκεκριμένες περιοχές.
92. Όσον αφορά το αποτέλεσμα στρέβλωσης του ανταγωνισμού, συντάσσομαι με την άποψη της Δημοκρατίας της Αυστρίας ότι δεν αποδείχθηκε με πειστικό τρόπο ο σύνδεσμος μεταξύ, αφενός, της εξαίρεσης τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας και, αφετέρου, της μείωσης του αριθμού των επιχειρήσεων μεταφορών στις γειτονικές ιταλικές περιοχές, καθώς και η αντίστοιχη αύξηση των επιχειρήσεων μεταφορών στο αυστριακό Τιρόλο.
93. Αντιθέτως, εκτιμώ ότι η εξαίρεση τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας θίγει σε σημαντικό βαθμό τη συνέπεια της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας. Προασπιζόμενη το βάσιμο της εν λόγω απαγόρευσης, η Δημοκρατία της Αυστρίας επαναλαμβάνει, κατ’ ουσίαν, τα επιχειρήματα που είχε ήδη αναπτύξει όσον αφορά την τομεακή απαγόρευση, τα οποία αφορούν την αναγκαιότητα της εξαίρεσης, λόγω της έλλειψης εναλλακτικών διαδρομών, και σχετικά με τον συνεπή χαρακτήρα της, που επιβεβαιώθηκε, κατ’ αυτήν, με την απόφαση Brenner II (76).
94. Τα ανωτέρω επιχειρήματα δεν είναι, όμως, πειστικά. Κατά τη γνώμη μου, εκτιμήσεις οι οποίες αφορούν την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας δεν πρέπει να εφαρμοστούν, άνευ ετέρου, σε διακριτό πλαίσιο, όπως είναι το πλαίσιο της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας (77). Συντάσσομαι με την άποψη της Επιτροπής ότι το ανωτέρω επιχείρημα δεν λαμβάνει δεόντως υπόψη ότι η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας εμφανίζει ουσιαστικές διαφορές σε σχέση με την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας, όχι μόνον ως προς τους επιδιωκόμενους σκοπούς, αλλά και όσον αφορά την αντικειμενική και χρονική εμβέλειά της.
95. Η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας που εξετάστηκε στο πλαίσιο της απόφασης Brenner II:
– επεδίωκε να στρέψει στο σύνολό της, ήτοι καθ’ όλο το εικοσιτετράωρο, τη μεταφορά συγκεκριμένων εμπορευμάτων προς εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς, οδικές ή σιδηροδρομικές, ουσιαστικά ισοδύναμες και αποδοτικότερες από περιβαλλοντική άποψη,
– αφορούσε περιορισμένες κατηγορίες εμπορευμάτων, οι οποίες προσδιορίζονταν σύμφωνα με το κριτήριο ότι «ενδείκνυνται για σιδηροδρομική μεταφορά», που διαμορφώθηκε βάσει μελετών ειδικών,
– απαγόρευε, άνευ ετέρου, την οδική μεταφορά των εν λόγω εμπορευμάτων στο οικείο τμήμα του αυτοκινητοδρόμου, πλην ορισμένων εξαιρέσεων που βασίζονταν στον μη βιώσιμο ή μη αποτελεσματικό χαρακτήρα της σιδηροδρομικής μεταφοράς για τις διαδρομές εντός της κεντρικής και της ευρύτερης ζώνης.
96. Αντιθέτως, η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας:
– δεν επιδιώκει να στρέψει τη νυχτερινή κυκλοφορία προς τη σιδηροδρομική μεταφορά ή προς εναλλακτικές οδικές διαδρομές, αλλά μόνον τη χρονική αναβολή της στις ώρες της ημέρας, όταν οι ατμοσφαιρικές συνθήκες είναι ευνοϊκότερες,
– δεν απαγορεύει πλήρως την οδική μεταφορά των οικείων εμπορευμάτων, αλλά την περιορίζει μόνον από χρονικής απόψεως,
– έχει πολύ ευρεία εμβέλεια, δεδομένου ότι αφορά όλα τα εμπορεύματα που μεταφέρονται με βαρέα οχήματα, πλην εκείνων που υπάγονται στις προβλεπόμενες από τον νόμο εξαιρέσεις.
97. Το δικαιολογητικό επιχείρημα που προβάλλει η Δημοκρατία της Αυστρίας, το οποίο βασίζεται στην απουσία εναλλακτικής διαδρομής μεταφοράς για την πρόσβαση στην κεντρική ή την ευρύτερη ζώνη, δεν είναι συνεπές με τον γενικό σκοπό της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας.
98. Συγκεκριμένα, ανεξαρτήτως της ενδεχόμενης ύπαρξης εναλλακτικών οδικών (78) ή σιδηροδρομικών (79) διαδρομών, προς τις οποίες θα μπορούσε να στραφεί, κατά τις νυχτερινές ώρες, η κυκλοφορία με προορισμό περιοχές εκτός της κεντρικής και της ευρύτερης ζώνης, τούτος δεν είναι ο θεωρητικός ή ο πρακτικός σκοπός (80)της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας. Υπενθυμίζεται ότι με την εν λόγω απαγόρευση δεν επιδιώκεται η μετατόπιση της κυκλοφορίας προς εναλλακτικές διαδρομές, αλλά μόνον η χρονική αναβολή της στις ώρες της ημέρας για την αξιοποίηση των ευνοϊκότερων συνθηκών ατμοσφαιρικής διασποράς.
99. Στο πλαίσιο αυτό, στην έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας αναγνωρίζεται ότι «η ύπαρξη εναλλακτικών λύσεων μεταφοράς δεν έχει την ίδια σημασία όπως στην περίπτωση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας, που εφαρμόζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας […], δεδομένου ότι [στο πλαίσιο της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας] η οδική μεταφορά παραμένει δυνατή σε συγκεκριμένες ώρες και απαιτείται μόνον προσαρμογή του χρονικού προγραμματισμού των μετακινήσεων» (81).
100. Πάντως, η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν αποδεικνύει με πειστικό τρόπο ότι η προσαρμογή και μόνον του χρονικού προγραμματισμού των παραδόσεων, εκ μέρους των λοιπών επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες εκτός της περιοχής στην οποία εφαρμόζεται η εξαίρεση, δεν αρκεί αφ’ εαυτής για να διασφαλίσει τον πραγματικό εφοδιασμό και στην κεντρική ή την ευρύτερη ζώνη.
101. Προς απόδειξη της πραγματικής αναγκαιότητας «νυχτερινού εφοδιασμού» της κεντρικής και της ευρύτερης ζώνης, η Δημοκρατία της Αυστρίας προσκομίζει μελέτη (82) κατά την οποία τα βαρέα οχήματα που μεταφέρουν εμπορεύματα από τις εξωτερικές ζώνες προς την κεντρική ζώνη κυκλοφορούν κατά τη διάρκεια της νύχτας σε ποσοστό (30,09 %) υψηλότερο του μέσου όρου που καταγράφεται κατά τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου (11,96 %).
102. Εντούτοις, δεδηλωμένος σκοπός της ως άνω μελέτης δεν ήταν να εξακριβώσει τις πραγματικές ανάγκες νυχτερινού εφοδιασμού της κεντρικής ζώνης, αλλά να «εξετάσει τον συχνά επαναλαμβανόμενο ισχυρισμό ότι οι επιχειρήσεις του Τιρόλου τύγχαναν, επιλεκτικώς, εικαζόμενου ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος» απορρέοντος από την εξαίρεση σχετικά με την τοπική και περιφερειακή κυκλοφορίας (83).
103. Τα ανωτέρω στοιχεία καταδεικνύουν μόνον ότι οι παραδόσεις προς την κεντρική ζώνη μεταφέρονται κατά προτίμηση τις νυχτερινές ώρες. Αντιθέτως, δεν μπορεί να συναχθεί μετά βεβαιότητας από τα ανωτέρω στοιχεία η ύπαρξη πραγματικής αναγκαιότητας εφοδιασμού κατά τις νυχτερινές ώρες, για δύο κυρίως λόγους:
– τα στοιχεία δεν μνημονεύουν τη φύση των εμπορευμάτων που μεταφέρονται κατά τις νυχτερινές ώρες προς την κεντρική ζώνη, ιδίως δε αν στα προμνησθέντα ποσοστά περιλαμβάνονται επίσης οι μεταφορές τροφίμων, αλληλογραφίας και περιοδικού Τύπου οι οποίες επιτρέπονται δυνάμει της «γενικής» εξαίρεσης που προβλέπεται για τον σκοπό αυτόν (84). Επομένως, η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν επιτυγχάνει να αντικρούσει το επιχείρημα της Ιταλικής Δημοκρατίας (ότι η αναγκαιότητα νυχτερινού εφοδιασμού της κεντρικής ζώνης διασφαλιζόταν επαρκώς δυνάμει της γενικής εξαίρεσης)·
– Ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι το ανωτέρω στοιχείο αφορά μόνον κατηγορίες προϊόντων που δεν εμπίπτουν σε άλλες εξαιρέσεις, η εξήγηση που παρέχει η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν μπορεί να αποκλείσει άλλη, διαφορετική και εξίσου ευλογοφανή, ερμηνεία.(85)
104. Επομένως, η εξαίρεση τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας εξακολουθεί να επιτρέπει (ακόμη και να υποκινεί) τη νυχτερινή κυκλοφορία σημαντικού αριθμού βαρέων οχημάτων ανεξαρτήτως οποιασδήποτε εκτίμησης σχετικά με τη δυνατότητα αντιμετώπισης των αναγκών εφοδιασμού της κεντρικής ζώνης αναπρογραμματίζοντας ή αναβάλλοντας χρονικά τις «μη επείγουσες» παραδόσεις στις ώρες της ημέρας.
105. Μολονότι η αδυναμία πρόσβασης στην κεντρική και στην ευρύτερη ζώνη μέσω εναλλακτικών διαδρομών θα μπορούσε να δικαιολογήσει εξαίρεση για τη διασφάλιση του εφοδιασμού τους, πέραν των δυνατοτήτων που παρέχουν οι «γενικές» εξαιρέσεις, τέτοια εξαίρεση θα έπρεπε να σχεδιαστεί (και να δικαιολογηθεί δεόντως) σε συνάρτηση με τους σκοπούς του μέτρου της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας, και όχι να βασιστεί στην παρέκταση μιας εξαίρεσης που σχεδιάστηκε για διαφορετικό μέτρο.
106. Ως εκ τούτου, υπό το πρίσμα του παρόντος περιεχομένου της εξαίρεσης τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας, φρονώ ότι η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας δεν ανταποκρίνεται στη βούληση επίτευξης του επιδιωκόμενου σκοπού κατά τρόπο συνεπή και συστηματικό. Η διαπίστωση αυτή αρκεί για να γίνει δεκτή η πρώτη αιτίαση της προσφυγής.
107. Εντούτοις, χάριν πληρότητας θα εξετάσω επίσης τα λοιπά επιχειρήματα της Ιταλικής Δημοκρατίας.
3. Επί της ασυνέπειας που απορρέει από τον καθορισμό των χρονικών διαστημάτων
108. Η Ιταλική Δημοκρατία και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας έχει ασυνεπή και δυσανάλογο χαρακτήρα, στο μέτρο που:
– συνεπάγεται εμμέσως τη συγκέντρωση της κυκλοφορίας σε χρονικό διάστημα κατά το οποίο οι εκπομπές έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στις συγκεντρώσεις ρύπων στον αέρα,
– εφαρμόζεται το καλοκαίρι και τον χειμώνα, μολονότι η θερμοκρασιακή αναστροφή έχει διαφορετικές συνέπειες κατά τις δύο εποχές.
α) Επί του καθορισμού των ωρών λήξης της απαγόρευσης
109. Κατά την Ιταλική Δημοκρατία, «η λήξη της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας στις 5 π.μ. προκαλεί κυκλοφοριακή αιχμή κατά τις πρώτες πρωινές ώρες, όταν η κυκλοφορία των βαρέων οχημάτων προστίθεται στην κυκλοφορία των ιδιωτών μετακινουμένων. Με άλλα λόγια, η κυκλοφορία βαρέων οχημάτων μειώνεται κατά τις ώρες καλύτερης ροής της κυκλοφορίας και συγκεντρώνεται στις ώρες μεγαλύτερης συμφόρησης» (86).
110. Κατά τη Δημοκρατία της Αυστρίας, ο καθορισμός της λήξης της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας στις 5 π.μ. ανταποκρίνεται στον σκοπό επίτευξης ισορροπίας μεταξύ, αφενός, της καταπολέμησης της περιβαλλοντικής ρύπανσης και, αφετέρου, των αναγκών μεταφοράς εμπορευμάτων, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στον αναλογικό χαρακτήρα του μέτρου (87)
111. Με την αιτιολογημένη γνώμη της, η Επιτροπή δέχθηκε ότι ο καθορισμός της λήξης της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας στις 5 π.μ. αντικατοπτρίζει έναν εύλογο συγκερασμό των παράλληλων σκοπών που μνημόνευσε η Δημοκρατία της Αυστρίας. Η Επιτροπή παρατήρησε επιπλέον ότι «η Αυστρία […] υποστήριξε, χωρίς να αντικρουστεί επ’ αυτού από την Ιταλία, ότι ο αρνητικός αντίκτυπος στην ποιότητα του αέρα λόγω της πρωινής κυκλοφοριακής συμφόρησης αντισταθμίζεται με το παραπάνω από το συνολικό όφελος για την ποιότητα του αέρα που συνεπάγεται η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας» (88). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν επανήλθε στο συγκεκριμένο ζήτημα με το υπόμνημα παρεμβάσεως.
112. Εντούτοις, η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι, «[…] λαμβανομένης υπόψη […] της μέγιστης τιμής του “παράγοντα τ” [(89)] […], η αύξηση της νυχτερινής συγκέντρωσης μπορεί να αντισταθμιστεί σε μεγάλο βαθμό, ή κατά το μεγαλύτερο μέρος της, με τη μείωση που επιτυγχάνεται μέσω της μη συγκέντρωσης της κυκλοφορίας στο χρονικό διάστημα από τις 6 έως τις 8 π.μ.» (90).
113. Πάντως:
– Η Ιταλική Δημοκρατία δεν αναπτύσσει το ανωτέρω επιχείρημα, πέραν των προεκτεθέντων (91), ούτε τις πληροφορίες που θεωρεί ότι συνάγονται από τα υποβληθέντα γραφήματα.
– Τα γραφήματα (92) απεικονίζουν 1) την ημερήσια διακύμανση της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων το 2022, στον σταθμό του Vomp, από την οποία προκύπτει κυκλοφοριακή αιχμή στο χρονικό διάστημα από τις 6 έως τις 8 π.μ., ακολουθούμενη από φθίνουσα τάση έως τις 12 π.μ.· και 2) την εξέλιξη του «παράγοντα τ» στον σταθμό του Vomp, από την οποία προκύπτει αύξουσα τάση από τα μεσάνυχτα έως τις 6 π.μ. (μέγιστη τιμή), ακολουθούμενη από φθίνουσα εξέλιξη σε σχήμα U, με ελάχιστη τιμή μεταξύ 12 μ.μ. και 2 μ.μ. και εκ νέου αύξουσα τάση έως τις 12 π.μ.
114. Οι πληροφορίες που υπέβαλε η Ιταλική Δημοκρατία δεν μπορούν να τεκμηριώσουν, αφ’ εαυτών, τη θέση της ότι από τα προμνησθέντα γραφήματα συνάγεται «σαφώς» και ανεπιφύλακτα το εικαζόμενο αποτέλεσμα αντιστάθμισης.
115. Η Δημοκρατία της Αυστρίας επιδιώκει να αποδείξει ότι η αύξηση των εκπομπών λόγω της συγκέντρωσης της κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια των ωρών της ημέρας είναι μικρότερη από την αύξηση που θα προέκυπτε εάν τα βαρέα οχήματα (ή ορισμένα εξ αυτών) μπορούσαν να κυκλοφορούν ελεύθερα επίσης κατά τη διάρκεια της νύχτας.
116. Συναφώς, από την έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας και τις λοιπές επιστημονικές μελέτες που υπέβαλε η Δημοκρατία της Αυστρίας προκύπτει ότι, για την εκτίμηση των πιθανών επιπτώσεων ενός τέτοιου μέτρου στο πλαίσιο που αναλύεται σε κάθε μελέτη, λήφθηκαν υπόψη, αφενός, δεδομένα σχετικά με συγκεκριμένα σενάρια στα οποία δεν ίσχυε καμία ανάλογη απαγόρευση και, αφετέρου, προβλέψεις σχετικά με την κατάσταση που θα επικρατούσε στον άξονα του Brenner σε περίπτωση εφαρμογής του μέτρου αυτού:
– κατ’ αρχάς, χρησιμοποιήθηκαν τα στοιχεία κυκλοφορίας στον αυτοκινητόδρομο A12 για τα έτη 2000 και 2001, όταν το μέτρο απαγόρευσης της νυχτερινής κυκλοφορίας δεν είχε τεθεί ακόμη σε ισχύ. Στο σενάριο αυτό, υπολογίστηκε ότι χωρίς απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας, ο ετήσιος μέσος όρος των εκπομπών NO2 θα είχε αυξηθεί κατά περίπου 2 μg/m³ (93) ·
– κατά τον νέο υπολογισμό του 2018, για την αξιολόγηση του αντικτύπου στην ποιότητα του αέρα απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας χωρίς τη γενική εξαίρεση για τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI, έγινε δεκτό ότι τέτοιο μέτρο θα συνεπαγόταν ημερήσια κατανομή του όγκου (των διερχόμενων) βαρέων οχημάτων παρόμοια με την ημερήσια κατανομή στον αυτοκινητόδρομο A2 στην Ελβετία. Υπό τις συνθήκες αυτές, εκτιμήθηκαν μειώσεις του ετήσιου μέσου όρου εκπομπών NO2 από –0,01 μg/m³ το 2020 έως –1,15 μg/m³ το 2023 (94) ·
– στις πιο πρόσφατες μελέτες επιπτώσεων, «επισημαίνεται ότι, χωρίς [απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας] στον αυτοκινητόδρομο A12, η ημερήσια κατανομή [της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων] θα ήταν ίδια με την κατανομή στον αυτοκινητόδρομο A1», ήτοι έναν αυστριακό αυτοκινητόδρομο στον οποίο δεν εφαρμόζεται ανάλογη απαγόρευση (95). Επομένως, «ο πραγματικός συνολικός αντίκτυπος της [απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας] (συμπεριλαμβανομένων της αυστηροποίησης της εξαίρεσης για τα διερχόμενα οχήματα προδιαγραφών Euro VI από την 1η Ιανουαρίου 2021 και των προγενέστερων [απαγορεύσεων] που θεσπίστηκαν πριν από το 2019) ήταν –2,2 μg/m³ NO2 στον ετήσιο μέσο όρο του 2023» (96).
117. Κατά τη γνώμη μου, τα στοιχεία που υπέβαλε η Δημοκρατία της Αυστρίας αποδεικνύουν κατάλληλη στάθμιση μεταξύ, αφενός, του αντικτύπου της ενδεχόμενης κατάργησης της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας (και της επακόλουθης ανακατανομής της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων κατά τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου) και, αφετέρου, του πραγματικού αντικτύπου της ισχύουσας απαγόρευσης επί του επιπέδου συγκέντρωσης των εκπομπών NO2.
118. Από τα στοιχεία που υποβλήθηκαν συνάγεται ότι, μολονότι ο «παράγοντας τ» που αντιστοιχεί στην κυκλοφοριακή αιχμή κατά της πρώτες πρωινές ώρες έχει ενδεχομένως αρνητικό αντίκτυπο, το μέτρο καθιστά δυνατή την επίτευξη μεγαλύτερης μείωσης, σε απόλυτες τιμές, των εκπομπών NO2 από τη μείωση που θα επιτυγχανόταν χωρίς την εφαρμογή ανάλογης απαγόρευσης.
119. Το επιχείρημα της Ιταλικής Δημοκρατίας (ότι η συγκέντρωση της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων συμπίπτει με τις ώρες μεγαλύτερης συμφόρησης των ιδιωτικών μετακινήσεων) γεννά αμφιβολίες όσον αφορά τη συνέπεια της απαγόρευσης, δεδομένου ότι η ίδια η Δημοκρατία της Αυστρίας αναγνωρίζει ότι ο επιβλαβής αντίκτυπος των εκπομπών NO2 στην ανθρώπινη υγεία είναι συνέπεια χρόνιας έκθεσης σε υψηλά επίπεδα συγκέντρωσης.
120. Έστω και αν η ανωτέρω αιτίαση μπορεί να είναι βάσιμη in abstracto, η Ιταλική Δημοκρατία δεν προσκόμισε επιστημονικά στοιχεία τα οποία να αποδεικνύουν τεκμηριωμένα, όσον αφορά τη συγκεκριμένη λεπτομέρεια, ότι η απαγόρευση όπως θεσπίστηκε έχει ενδεχομένως αποτέλεσμα αντίθετο προς το επιδιωκόμενο.
121. Επομένως, συντάσσομαι με την άποψη της Επιτροπής ότι το επιχείρημα της Δημοκρατίας της Αυστρίας σχετικά με τον καθορισμό της ώρας λήξης της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας, η οποία δεν θίγει τη συνέπεια του μέτρου, είναι ευλογοφανές.
β) Επί της εφαρμογής του μέτρου καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους
122. Η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας η οποία εφαρμόζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους δεν είναι συνεπής με τον δικαιολογητικό λόγο που προέβαλε η Δημοκρατία της Αυστρίας (ήτοι, αντιμετώπιση των συνεπειών της θερμοκρασιακής αναστροφής) (97). Το συγκεκριμένο φαινόμενο είναι, κατά την Ιταλική Δημοκρατία, «εξαιρετικά σπάνιο» το καλοκαίρι και έχει τουλάχιστον διπλάσιο αντίκτυπο τον χειμώνα, πλην όμως η απαγόρευση είναι ουσιαστικά ίδια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους (κατά δύο μόνον ώρες βραχύτερη το καλοκαίρι).
123. Η Δημοκρατία της Αυστρίας:
– αρνείται ότι ισχυρίστηκε ότι σκοπός της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας είναι η καταπολέμηση της θερμοκρασιακής αναστροφής,
– υποστηρίζει ότι, στην κοιλάδα του Inn, κατά το χρονικό διάστημα εφαρμογής της απαγόρευσης, ο αντίκτυπος της θερμοκρασιακής αναστροφής είναι ουσιαστικά παρόμοιος το καλοκαίρι και τον χειμώνα,
– επαναλαμβάνει ότι η θερμοκρασιακή αναστροφή είναι ένας μόνον από τους διάφορους παράγοντες που συμβάλλουν στην αποτελεσματικότητα της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας στην ποιότητα του αέρα και ότι δεν προβάλλεται ως δικαιολογητικός λόγος για την εφαρμογή του μέτρου καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους,
– υπογραμμίζει ότι το κρίσιμης σημασίας στοιχείο είναι ότι το όριο των εκπομπών που καθορίζεται από τη νομοθεσία της Ένωσης υπολογίζεται ως ετήσιος μέσος όρος.
124. Από τη δικογραφία προκύπτει η Δημοκρατία της Αυστρίας μνημόνευσε για πρώτη φορά το φαινόμενο της θερμοκρασιακής αναστροφής στο προ της ασκήσεως της προσφυγής στάδιο της διαδικασίας εκθέτοντας το «άμεσο αποτέλεσμα» του μέτρου (μετατόπιση της κυκλοφορίας προς τις ώρες της ημέρας) (98). Η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν προέβαλε το φαινόμενο ως δικαιολογητικό λόγο για την απαγόρευση της νυχτερινής κυκλοφορίας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους (99), αλλά μόνον ως έναν από τους παράγοντες που συμβάλλουν στη δημιουργία δυσμενέστερων συνθηκών ατμοσφαιρικής διασποράς κατά τη διάρκεια της νύχτας.
125. Στο πλαίσιο αυτό, είναι κρίσιμο ένα στοιχείο το οποίο υπέβαλε η Δημοκρατία της Αυστρίας: το 2023, «κατά τη διάρκεια των ωρών απαγόρευσης της νυχτερινής κυκλοφορίας, η συχνότητα των αναστροφών ήταν ακριβώς ίδια το καλοκαίρι (από τις 10 μ.μ. έως τις 5 π.μ) και τον χειμώνα (από τις 8 μ.μ. έως τις 5 π.μ.), ήτοι ανήλθε σε αμφότερες τις περιπτώσεις σε 34 %» (100).
126. Επομένως, ο αντίκτυπος της θερμοκρασιακής αναστροφής μπορεί να γίνει δεκτός ως ένας εκ των πλειόνων παραγόντων που συμβάλλουν στην επεξήγηση του αντικτύπου της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας στην ποιότητα του αέρα. Υπό τις συνθήκες αυτές, ο ισχυρισμός ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας οι συνθήκες διασποράς είναι λιγότερο ευνοϊκές, λόγω των πολύ χαμηλών θερμοκρασιών και των συχνών θερμοκρασιακών αναστροφών, παραμένει βάσιμος και συνεπής, ανεξαρτήτως του σταθμού μέτρησης που λαμβάνεται υπόψη.
127. Το κρίσιμο ζήτημα είναι να εξακριβωθεί αν απαγόρευση της κυκλοφορίας η οποία εφαρμόζεται κατά τη διάρκεια χρονικού διαστήματος που παραμένει ουσιαστικά ίδιο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και της οποίας η αποτελεσματικότητα είναι μειωμένη κατά το θερινό εξάμηνο είναι σύμφωνη προς την αρχή της αναλογικότητας.
128. Η Δημοκρατία της Αυστρίας επισημαίνει (101) ότι, στην περίπτωση του NO2, το δίκαιο της Ένωσης θεσπίζει την οριακή τιμή ως ετήσιο μέσο όρο, καθότι επιβλαβείς για την υγεία δεν είναι οι ανώτατες τιμές ρύπανσης, αλλά και η χρόνια έκθεση στη ρύπανση. Ως εκ τούτου, τα μέτρα για τη μείωση του NO2 θα πρέπει να εφαρμόζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
129. Από τα υποβληθέντα στο Δικαστήριο στοιχεία προκύπτει ότι:
– οι μέσες συγκεντρώσεις NO2 κατά το θερινό εξάμηνο είναι συνήθως κατώτερες των μέσων συγκεντρώσεων κατά τη διάρκεια του χειμώνα (102),
– ανά ώρα, η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας υπήρξε κατά μέσο όρο μόνον 15 % λιγότερο αποτελεσματική κατά το θερινό εξάμηνο σε σύγκριση με το χειμερινό εξάμηνο (103).
130. Κατά τη Δημοκρατία της Αυστρίας, λαμβανομένου υπόψη του ανωτέρω ποσοστού, «δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υποστηριχθεί ότι η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας έχει σαφώς μικρότερο αντίκτυπο το καλοκαίρι από ό,τι τον χειμώνα» (104). Η Δημοκρατία της Αυστρίας υπογραμμίζει ότι η μειωμένη αποτελεσματικότητα του μέτρου λήφθηκε υπόψη μειώνοντας κατά δύο ώρες τη διάρκεια της απαγόρευσης κατά το θερινό εξάμηνο. Η διατήρηση του μέτρου καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους είναι, κατ’ αυτήν, αναγκαία για τη διασφάλιση της βιώσιμης εκπλήρωσης των υποχρεώσεων που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης. Οι μειώσεις που επιτυγχάνονται το καλοκαίρι, μολονότι μικρότερες, συμβάλλουν τουλάχιστον κατά το ένα τρίτο στον συνολικό αντίκτυπο του μέτρου, αναλογία η οποία είναι σημαντική.
131. Μολονότι οι ανωτέρω ισχυρισμοί μπορεί να είναι αποδεκτοί in abstracto, τούτο δεν συνεπάγεται ότι, όταν τίθεται ζήτημα διατήρησης της εφαρμογής ενός μέτρου, όπως είναι η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια επτά ωρών, σε εξάμηνο κατά το οποίο τα επίπεδα εκπομπών είναι χαμηλότερα σε απόλυτες τιμές και μολονότι αναγνωρίζεται η (πιο) περιορισμένη αποτελεσματικότητα του μέτρου κατά την εν λόγω περίοδο, η διατήρηση του μέτρου δεν επιβάλλει ενισχυμένη υποχρέωση δικαιολόγησης. Ειδικότερα, θα πρέπει να αποδεικνύεται η έλλειψη λιγότερο περιοριστικών και εξίσου αποτελεσματικών εναλλακτικών λύσεων για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού.
132. Όσον αφορά την εφαρμογή του μέτρου κατά τη διάρκεια του θερινού εξαμήνου, φρονώ ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν εκπλήρωσε την υποχρέωσή της «να εξετάσ[ει] επισταμένως τη δυνατότητα χρησιμοποιήσεως άλλων μέσων που να περιορίζουν λιγότερο την ελευθερία κυκλοφορίας και να τα απορρίψ[ει] μόνον εφόσον αποδεικνυόταν σαφώς ότι ήταν απρόσφορα για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού» (105).
133. Από την έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας, στην οποία εκτίθεται η κατάσταση στις 14 Σεπτεμβρίου 2020, προκύπτει ότι, κατά τον χρόνο εκείνο, η προτεραιότητα της Δημοκρατίας της Αυστρίας ήταν να αντιδράσει ταχέως στη «σαφή απόκλιση από την ετήσια μέση οριακή τιμή NO2» που έχει καθορίσει η Ένωση, με σκοπό να «διασφαλιστεί το συντομότερο δυνατόν η συμμόρφωση προς την [εν λόγω οριακή τιμή] στα σημεία μέτρησης στο Τιρόλο που βρίσκονται πλησίον των αυτοκινητοδρόμων όπου καταγράφονται οι υπερβάσεις [των συγκεντρώσεων εκπομπών]» (106).
134. Κατά την ως άνω έκθεση, «δεν είναι επίσης δυνατή η αντικατάσταση της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας με άλλα μέτρα, ανεξαρτήτως του αν τα εν λόγω μέτρα θα ήταν πραγματικά λιγότερο περιοριστικά». Στην έκθεση επισημαίνεται ότι τα λοιπά κυκλοφοριακά μέτρα άμεσου αποτελέσματος τα οποία μπορούσαν να εξεταστούν, ήτοι ο περιορισμός της ταχύτητας ή η απαγόρευση κυκλοφορίας οχημάτων ορισμένων προδιαγραφών Euro, τα οποία το Δικαστήριο μνημόνευσε με την απόφαση Brenner II, είχαν εφαρμοστεί ή αποφασιστεί, όπως και μια τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας (107).
135. Εντούτοις, στην έκθεση επισημαίνεται επίσης ότι «το κριτήριο της αναγκαιότητας, ή η επακόλουθη υποχρέωση να ληφθούν, σε κάθε περίπτωση, τα λιγότερο περιοριστικά μέτρα τα οποία είναι πρόσφορα για την επίτευξη του σκοπού, δεν έχει επίσης την έννοια ότι […] πρέπει να εφαρμοστεί […], κατ’ αρχάς, το λιγότερο περιοριστικό μέτρο, ή ακόμη να αξιολογηθεί ο αντίκτυπός του, προκειμένου να μπορεί να ληφθεί ένα πιο περιοριστικό μέτρο […]» (108).
136. Η ανωτέρω προσέγγιση, η οποία είναι πιθανώς κατάλληλη σε συνθήκες όπως εκείνες του 2020, όταν η υπέρβαση των οριακών τιμών εξέθετε τον πληθυσμό σε κίνδυνο για την υγεία του, δεν είναι πρόσφορη όταν οι συνθήκες έχουν μεταβληθεί και όταν έχει αποδειχθεί ότι, στον σταθμό του Vomp, οι οριακές τιμές που καθορίζονται από την οδηγία 2008/50 τηρούνται συστηματικά. Επομένως, δεν υφίσταται ανάγκη λήψης μέτρων η οποία να δικαιολογεί τη διατήρηση της προσέγγισης που εφαρμόστηκε το 2020.
137. Απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Δημοκρατία της Αυστρίας:
– Αναγνώρισε ότι τα περιοριστικά μέτρα πρέπει να τηρούν, ανά πάσα στιγμή, την αρχή της αναλογικότητας, η οποία, κατά τη γνώμη της, τηρούνταν πριν από το 2024. Έως τότε, οι τιμές που καταγράφονταν στον Τιρόλο, μολονότι δεν υπερέβαιναν το όριο που καθορίζεται από την οδηγία 2008/50, ήταν ελάχιστα κατώτερες του ανώτατου ορίου που καθορίζεται από τη νομοθεσία της Ένωσης, χάρη στη δέσμη των ληφθέντων μέτρων.
– Επισήμανε επιπλέον ότι το 2025 ήταν το μόνο έτος στο οποίο μπορεί να καταγράφηκαν τιμές σημαντικά κατώτερες από τις οριακές τιμές ώστε να μπορεί να επανεξεταστεί ο αναλογικός χαρακτήρας των μέτρων σε ένα πλαίσιο που δεν είχε επείγοντα χαρακτήρα. Εντούτοις, η έναρξη ισχύος της οδηγίας (ΕΕ) 2024/2881 (109) επρόκειτο να καταστήσει μη βιώσιμη την ανωτέρω προσέγγιση, λόγω του νέου στόχου μείωσης που πρέπει να επιτευχθεί το αργότερο το 2030.
138. Πάντως, δεν θεωρώ ότι η ανωτέρω προσέγγιση είναι ορθή.
139. Πρώτον, το 2022 η μέση τιμή η οποία μετρήθηκε στον σταθμό του Vomp ήταν 33,3 μg/m3 (110), ήτοι σημαντικά κατώτερη του ανώτατου ορίου των 40 μg/m3 που καθορίστηκε από τη νομοθεσία της Ένωσης, ακόμη και λαμβανομένου υπόψη του «περιθωρίου ασφαλείας» των 3 μg/m3 που έχουν επιβεβαιώσει ειδικοί (111). Η εν λόγω τιμή συνέχισε την καθοδική πορεία της κατά τα επόμενα έτη και έφτασε στα 26,7 μg/m3, ως πρόβλεψη για το 2026 (112).
140. Τα ανωτέρω στοιχεία, τα οποία προσκόμισε η ίδια η Δημοκρατία της Αυστρίας, επιβεβαιώνουν τη σκοπιμότητα της επανεξέτασης του αναλογικού χαρακτήρα του μέτρου πριν από το 2025, όταν η οδηγία 2024/2881 δεν είχε δημοσιευθεί ακόμη.
141. Δεύτερον, η οδηγία 2024/2881 δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη για την εκτίμηση της επίμαχης στην παρούσα υπόθεση παράβασης, δεδομένου ότι η εν λόγω οδηγία εκδόθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2024, μετά την περάτωση του προ της ασκήσεως της προσφυγής σταδίου της διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής. Όπως προεκτέθηκε, το Δικαστήριο πρέπει να εξακριβώσει αν οι παραβάσεις ήταν βάσιμες σε σχέση με την κατάσταση που υφίστατο στις 14 Μαΐου 2024. Κατά την ημερομηνία εκείνη, τα επίπεδα εκπομπών με τα οποία όφειλε να συμμορφώνεται η Δημοκρατία της Αυστρίας ήταν (μόνον) τα προβλεπόμενα από την οδηγία 2008/50.
142. Τρίτον, δεν είναι δυνατή η επίκληση της οδηγίας 2024/2881 για τη διατήρηση του περιορισμού ως έχει σήμερα (113). Το άρθρο 36 ΣΛΕΕ επιτρέπει «[…] στις εθνικές νομοθεσίες να αποκλίνουν από την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων κατά το μέτρο που αυτό είναι και εξακολουθεί να είναι δικαιολογημένο για την επίτευξη των σκοπών αυτής της διατάξεως» (114).
143. Επιλήψιμο δεν είναι το γεγονός ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν κατάργησε στο σύνολό της τη δέσμη μέτρων που έλαβε, αλλά ότι δεν επανεξέτασε τον αναλογικό χαρακτήρα της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας βάσει επικαιροποιημένης εκτίμησης του κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία, όπως απαιτούσαν τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία (115).
144. Η συμμόρφωση επί πλείονα έτη με τις οριακές τιμές που καθορίζονται από το δίκαιο της Ένωσης μετρίασε τον αρχικώς εικαζόμενο κίνδυνο υπέρμετρης έκθεσης του τοπικού πληθυσμού σε ρύπους. Ως εκ τούτου, η Δημοκρατία της Αυστρίας όφειλε να έχει διενεργήσει, πριν από το 2025, διεξοδική ανάλυση της δυνατότητας λήψης εναλλακτικών και λιγότερο περιοριστικών μέτρων, έστω με σκοπό να τα απορρίψει αιτιολογημένα, εάν δεν θεωρούνταν αρκούντως αποτελεσματικά.
145. Τούτο είναι αληθές κατά μείζονα λόγο εάν, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μελέτες, η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας είναι λιγότερο αποτελεσματική κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων περιόδων του έτους, όπερ επιρρωννύει τη σκοπιμότητα ειδικής παρέμβασης αντικατάστασης μέτρων για την επίτευξη ενός αποτελέσματος μέτριας εμβέλειας.
146. Δεν εντόπισα στα έγγραφα που προσκόμισε η Δημοκρατία της Αυστρίας (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που επισήμανα ως κρίσιμων κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση) οποιοδήποτε έγγραφο με το οποίο να εξετάζεται, μετά το 2020, με κριτικό πνεύμα, ο αναλογικός χαρακτήρας stricto sensu της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας. Οι υποβληθείσες εκθέσεις επικεντρώνονται στην απόδειξη της αποτελεσματικότητας της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας χωρίς να εξετάζονται άλλες εναλλακτικές λύσεις, πέραν των προεκτεθεισών (116). Η απόδειξη της καταλληλότητας ενός μέτρου για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού δεν απαλλάσσει το κράτος μέλος που το λαμβάνει από την εξέταση του αν υπερβαίνει ενδεχομένως το αναγκαίο μέτρο για την επίτευξή του.
147. Χωρίς να απαιτείται να αποδειχθεί θετικά ότι κανένα άλλο εφικτό μέτρο δεν μπορούσε να επιτύχει τον σκοπό της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας κατά τη θερινή περίοδο, η Δημοκρατία της Αυστρίας έπρεπε να αποδείξει ότι είχε αξιολογήσει επισταμένως επαρκή αριθμό εναλλακτικών λύσεων (117) οι οποίες περιόριζαν λιγότερο την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων.
148. Εκτιμώ, επομένως, ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ και ότι, κατά συνέπεια, η πρώτη αιτίαση της προσφυγής πρέπει να γίνει δεκτή.
Δ. Επί της τομεακής απαγορεύσεως κυκλοφορίας (δεύτερη αιτίαση της προσφυγής)
149. Η Ιταλική Δημοκρατία επικρίνει την απαγόρευση κυκλοφορίας σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12, η οποία επιβλήθηκε στα βαρέα οχήματα που φορτώνουν συγκεκριμένα εμπορεύματα που θεωρείται ότι ενδείκνυνται για σιδηροδρομική μεταφορά. Η τομεακή απαγόρευση συνοδεύεται από τις εξαιρέσεις που προεκτέθηκαν (118).
150. Με τις αποφάσεις Brenner I και Brenner II, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, υποχρεώνοντας τις οικείες επιχειρήσεις να αναζητήσουν οικονομικά βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις για τη μεταφορά των επίμαχων εμπορευμάτων, το εθνικό μέτρο είχε ως αποτέλεσμα τον περιορισμό των συναλλαγών μεταξύ της βόρειας Ευρώπης και της βόρειας Ιταλίας (119).
151. Η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση απαγόρευση είναι, κατ’ ουσίαν, παρεμφερής με εκείνη που εξετάστηκε με την απόφαση Brenner II, αλλά εμφανίζει τρεις διαφορές: η παρούσα απαγόρευση αφορά ελαφρώς μικρότερο τμήμα αυτοκινητοδρόμου (120) και ευρύτερο κατάλογο εμπορευμάτων (121), προβλέπει δε εξαίρεση για τα λιγότερο ρυπογόνα οχήματα (122), η οποία δεν προβλεπόταν στην απαγόρευση που εξετάστηκε το 2011. Εντούτοις, όπως προεκτέθηκε (123), η εν λόγω εξαίρεση περιορίστηκε σημαντικά κατά τα τελευταία έτη.
152. Εκ πρώτης όψεως, η ερμηνεία των αποφάσεων Brenner I και Brenner II φαίνεται να συνηγορεί υπέρ της θέσεως της Ιταλικής Δημοκρατίας στην υπό κρίση προσφυγή: το Δικαστήριο θα πρέπει να αρκεστεί να επιβεβαιώσει τις διαπιστώσεις που περιέχονται στις εν λόγω αποφάσεις.
153. Η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν αμφισβητεί τον περιοριστικό χαρακτήρα της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας, πλην όμως τη θεωρεί αναγκαία για την προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος: ειδικότερα για την καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και τη συμμόρφωση προς τα ανώτατα επίπεδα εκπομπών που προβλέπονται στη νομοθεσία της Ένωσης (124).
154. Η Ιταλική Δημοκρατία αμφισβητεί τον συνεπή, συστηματικό και αναλογικό χαρακτήρα της απαγόρευσης υποστηρίζοντας ότι:
– εισάγει δυσμενή διάκριση, διότι ο κατάλογος των επηρεαζόμενων εμπορευμάτων είναι αυθαίρετος και προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των τοπικών και των διασυνοριακών παραγωγών,
– δεν είναι κατάλληλη για την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών κατά τρόπο συνεπή και συστηματικό, λόγω των εξαιρέσεων υπέρ της τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας και υπέρ των βαρέων οχημάτων προδιαγραφών Euro VI που έχουν ταξινομηθεί μετά την 31η Αυγούστου 2018,
– υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών, διότι οι συγκεντρώσεις ρύπων στις οικείες περιοχές έχουν διατηρεί επί πλείονα έτη σε επίπεδα κατώτερα των οριακών τιμών που καθορίζονται από την οδηγία 2008/50, το δε διατροπικό σύστημα του «σιδηροδρομικού αυτοκινητοδρόμου» (Rollende Landstraße ή Ro.La.) (125), ως εναλλακτική λύση στην οδική μεταφορά, εμφανίζει σημαντικούς περιορισμούς δυναμικότητας, δεν είναι αρκούντως αξιόπιστο και συνεπάγεται μακροχρόνιες αναμονές.
1. Επί του εισάγοντος δυσμενή διάκριση χαρακτήρα του μέτρου
155. Με το υπόμνημα απαντήσεως, η Ιταλική Δημοκρατία επικεντρώνει την αιτίασή της στη συμπερίληψη των σιτηρών στον κατάλογο των εμπορευμάτων που επηρεάζονται από τον τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας, η οποία, κατ’ αυτήν, στρεβλώνει τον ανταγωνισμό υπέρ των Αυστριακών γεωργών. Εκ νέου, ο ισχυρισμός δεν τεκμηριώνεται με την προσκόμιση συγκεκριμένων στοιχείων.
156. Σε σχέση με την ανωτέρω αιτίαση, υπενθυμίζεται ότι, με την απόφαση Brenner II, το Δικαστήριο απέρριψε ανάλογο επιχείρημα της Επιτροπής, η οποία είχε θέσει υπό αμφισβήτηση τον ουδέτερο χαρακτήρα των εμπορευμάτων και το αν «ενδείκνυνται για σιδηροδρομική μεταφορά», ως κριτήριο για την εξακρίβωση του πεδίου εφαρμογής της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας.
157. Η Δημοκρατία της Αυστρίας εξέθεσε λεπτομερώς τα αντικειμενικά κριτήρια που λήφθηκαν υπόψη για την επιλογή των εμπορευμάτων που υπάγονται στην απαγόρευση, μεταξύ άλλων σε σχέση με τη συμπερίληψη των σιτηρών στον οικείο κατάλογο (126).
158. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των Ιταλών παραγωγών και των παραγωγών που είναι εγκατεστημένοι στις περιοχές του αυστριακού Τιρόλου, όσον αφορά συγκεκριμένα προϊόντα, δεν αρκεί ως επιχείρημα προκειμένου να αποδειχθεί ότι η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας συνιστά αυθαίρετη δυσμενή διάκριση ή συγκεκαλυμμένο περιορισμό στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.
159. Κανένα από τα στοιχεία που το Δικαστήριο έχει στη διάθεσή του δεν μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το μέτρο, το οποίο θεμελιώνεται σε λόγους προστασίας του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας (τους οποίους προέβαλε η Δημοκρατία της Αυστρίας), καταστρατηγήθηκε, συνεπάγεται δυσμενείς διακρίσεις για τα εμπορεύματα προελεύσεως άλλων κρατών μελών ή προστατεύει εμμέσως συγκεκριμένα εγχώρια προϊόντα (127).
2. Επί του καθεστώτος των εξαιρέσεων
160. Δεν θεωρώ αναγκαίο να σταθώ στις αιτιάσεις που προβάλλει η Ιταλική Δημοκρατία σε σχέση με την εξαίρεση τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας, με τις οποίες επαναλαμβάνονται κατ’ ουσίαν επιχειρήματα που το Δικαστήριο εξέτασε και απέρριψε με την απόφαση Brenner II.
161. Συγκεκριμένα, εν αντιθέσει προς όσα εξέθεσα κατά την εξέταση της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας, η συλλογιστική που το Δικαστήριο εφάρμοσε με την απόφαση Brenner II έχει εφαρμογή, τηρουμένων των αναλογιών, στη (νέα) τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας. Ο σκοπός του μέτρου που εξετάστηκε το 2011 ταυτίζεται με τον σκοπό της παρούσας τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας, όπως επίσης και η σημασία που πρέπει να αποδοθεί στην έλλειψη εφικτών και αποδοτικών εναλλακτικών λύσεων για τις τοπικές μεταφορές.
162. Ελλείψει άλλων στοιχείων τα οποία να θέτουν υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα παρέκτασης, στο παρόν πλαίσιο, της λύσης που προκρίθηκε με την απόφαση Brenner II, εξαίρεση η οποία σχεδιάστηκε κατά τρόπο παρόμοιο με την εξαίρεση που εξετάστηκε το 2011 δεν θίγει «τον συνεπή και συστηματικό χαρακτήρα» της επίμαχης απόφασης (128).
163. Όσον αφορά τον εικαζόμενο ασυνεπή χαρακτήρα της εξαίρεσης για τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI, θα υπενθυμίσω το ιστορικό θέσπισης και τη ratio της οριακής ημερομηνίας. Όπως προεκτέθηκε, οι αυστριακές αρχές θέσπισαν την εξαίρεση υπέρ των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής (129) και περιόρισαν μεταγενέστερα την εμβέλειά της προβλέποντας οριακή ημερομηνία με σκοπό τη μείωση του αριθμού των οχημάτων που θα μπορούν να κυκλοφορούν δυνάμει του συγκεκριμένου καθεστώτος που εισάγει εξαίρεση (130). Από τη δικογραφία προκύπτει ότι:
– το 2016, κατά τον χρόνο θέσπισης της «νέας» απαγόρευσης τομεακής κυκλοφορίας, προβλεπόταν «σταδιακή κατάργηση της εξαίρεσης» υπέρ των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI, η οποία δικαιολογούνταν, μεταξύ άλλων, «από την αναγκαιότητα να ληφθούν υπόψη τα οικονομικά συμφέροντα της σιδηροδρομικής επιχείρησης» (131),
– επ’ ευκαιρία της τροποποίησης του 2019, οι αυστριακές αρχές έκλιναν υπέρ της πλήρους κατάργησης της εξαίρεσης για τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI (132), αλλά προέκριναν τη θέσπιση του κανόνα της οριακής ημερομηνίας ως «εύλογη συμβιβαστική λύση», λόγω των «σοβαρών επιφυλάξεων, υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης», τις οποίες διατύπωσε η Επιτροπή «σε σχέση με τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας η οποία θα καταλάμβανε επίσης οχήματα με το καλύτερο επίπεδο εκπομπών» (133) ,
– ο καθορισμός της οριακής ημερομηνίας της 31ης Αυγούστου 2018 υπήρξε ένας ακόμη συμβιβασμός, με σκοπό να μην αποκλειστούν από το πεδίο εφαρμογής της εξαίρεσης ορισμένα οχήματα προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας D, μολονότι, ως αντιστάθμιση, ο καθορισμός της εν λόγω ημερομηνίας είχε ως αποτέλεσμα την υπαγωγή στην εξαίρεση ορισμένων οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας C πρόσφατης ταξινόμησης (134),
– η εν λόγω οριακή ημερομηνία είναι πιθανό να τροποποιηθεί κατά τρόπο πιο περιοριστικό στο μέλλον (135).
164. Λαμβανομένου υπόψη του προεκτεθέντος πλαισίου, πρέπει να εξεταστούν οι αντίστοιχες θέσεις της Ιταλικής Δημοκρατίας και της Επιτροπής.
165. Απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Ιταλική Δημοκρατία διευκρίνισε ότι δεν αμφισβητεί τόσο τον καθορισμό της οριακής ημερομηνίας (31η Αυγούστου 2018) όσο τη θέσπιση του κανόνα, του οποίου το αποτέλεσμα περιορίζει την ευρύτερη εξαίρεση που αφορούσε όλα τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI, η οποία προβλεπόταν στην αρχική απαγόρευση. Κατά την Ιταλική Δημοκρατία, ο δραστικός χαρακτήρας της εν λόγω τροποποίησης δεν αντισταθμίζεται επαρκώς από το προκύπτον όφελος της μείωσης των εκπομπών, σε απόλυτες τιμές (136).
166. Διατυπωμένη ως ανωτέρω, η αιτίαση της Ιταλικής Δημοκρατίας αφορά μάλλον τον αναλογικό χαρακτήρα της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας, εξεταζόμενης στο σύνολό της, και όχι τη συνέπεια του καθεστώτος εξαιρέσεων από την εν λόγω απαγόρευση. Θα εξετάσω την εν λόγω αιτίαση κατωτέρω.
167. Αντιθέτως, η Επιτροπή δεν επικρίνει τη θέσπιση του κανόνα της οριακής ημερομηνίας αυτού καθεαυτόν, αλλά τον καθορισμό της την 31η Αυγούστου 2018, υποστηρίζοντας ότι στερείται συνέπειας.
168. Εντούτοις, η επιχειρηματολογία της Επιτροπής ενέχει κάποια αμφισημία: με το υπόμνημα παρεμβάσεως, η Επιτροπή φαίνεται να επικρίνει αποκλειστικά και μόνον την υπαγωγή ορισμένων οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας C στο πεδίο εφαρμογής της εξαίρεσης (137). Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή εξέθεσε, αντιθέτως, ότι η προμνησθείσα ημερομηνία όχι μόνον καθιστά δυνατή την κυκλοφορία ορισμένων οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας C, τα οποία είναι πιο ρυπογόνα από τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI των κατηγοριών D και Ε, αλλά επιπλέον αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της εξαίρεσης σημαντικό αριθμό οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας D, τα οποία μπορούσαν να ταξινομηθούν από τον Οκτώβριο του 2016. Ως πιο συνεπή εναλλακτική λύση, η Επιτροπή πρότεινε ένα σύστημα βασισμένο σε μεταγενέστερη οριακή ημερομηνία (την 31η Αυγούστου 2019), από το οποίο εξαιρούνται πλήρως τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας C, συνοδευόμενο από «εξαίρεση από την εξαίρεση» ώστε να επιτρέπεται η κυκλοφορία των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας D που ταξινομήθηκαν πριν από την ως άνω νέα ημερομηνία.
169. Δεν είναι αναγκαίο να σταθώ στις διαφορετικές θέσεις της Επιτροπής και της Δημοκρατίας της Αυστρίας όσον αφορά την ημερομηνία από την οποία μπορούσαν να ταξινομηθούν τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας D. Κατά τη γνώμη μου, το επιχείρημα της Επιτροπής δεν είναι, εν πάση περιπτώσει, πειστικό, καθότι:
– Το εναλλακτικό σύστημα που προτείνει είναι ιδιαιτέρως περίπλοκο και η πρακτική εφαρμογή του ενέχει αβεβαιότητα. Δυνάμει της ισχύουσας νομοθεσίας, δεν φαίνεται να υφίσταται ημερομηνία ταξινόμησης ή έγκρισης τύπου η οποία καθιστά δυνατή την εκ πρώτης όψεως διαφοροποίηση των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας C από τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI των κατηγοριών D και E. Επιπλέον, οι άδειες ταξινόμησης των οχημάτων, ή τα λοιπά έγγραφα που πρέπει να τηρούνται στα οχήματα, ενδέχεται να μην περιέχουν τις πληροφορίες που είναι αναγκαίες για την ταχεία και βέβαιη εξακρίβωση της κατηγορίας προδιαγραφών Euro VI στην οποία ανήκει συγκεκριμένο όχημα. Η άμεση εξακρίβωση της συγκεκριμένης πληροφορίας, σε περίπτωση οδικού ελέγχου, είναι αβέβαιη (138).
– Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί ότι –όπως υποστηρίζει η Δημοκρατία της Αυστρίας– η παλαιότητα και η φθορά ενός οχήματος το καθιστούν σταδιακά πιο ρυπογόνο, ανεξαρτήτως της τεχνολογίας του, όπερ καθιστά εκ νέου συνεπή την εξαίρεση (139).
170. Εν κατακλείδι, φρονώ ότι καμία από τις επικρίσεις οι οποίες προβλήθηκαν σε σχέση με το καθεστώς των εξαιρέσεων δεν θέτει υπό αμφισβήτηση τον συνεπή χαρακτήρα της απαγόρευσης.
3. Επί του αναλογικού χαρακτήρα του μέτρου και της υπάρξεως λιγότερο περιοριστικών εναλλακτικών λύσεων
171. Η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας μπορεί να είναι κατάλληλο μέτρο για τη διασφάλιση της επίτευξης του επιδιωκόμενου σκοπού της προστασίας του περιβάλλοντος. Με την απόφαση Brenner II, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας συνεπάγεται μείωση των εκπομπών ατμοσφαιρικών ρύπων και συμβάλλει, επομένως, στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι «η ανάγκη μείωσης των οδικών μεταφορών εμπορευμάτων, ενδεχομένως με τη διοχέτευση των επιχειρηματιών προς άλλους τρόπους μεταφοράς, φιλικότερους για το περιβάλλον, όπως οι σιδηροδρομικές μεταφορές, έχει αναγνωριστεί στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής μεταφορών» (140). Η ανωτέρω συλλογιστική μπορεί να επεκταθεί στην υπό κρίση προσφυγή.
172. Η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει, εντούτοις, ότι η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και συνιστά, επομένως, δυσανάλογο μέτρο. Ειδικότερα, η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι:
– Η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν απέδειξε την ύπαρξη κατάλληλων εναλλακτικών λύσεων για τις μεταφορές.
– Ένα τόσο αυστηρό μέτρο δεν είναι αναγκαίο, δεδομένου ότι οι συγκεντρώσεις ρύπων στις οικείες περιοχές έχουν διατηρεί επί πλείονα έτη σε επίπεδα κατώτερα των οριακών τιμών που καθορίζονται από την οδηγία 2008/50. Κατά την Ιταλική Δημοκρατία, δεν αποδείχθηκε επίσης η έλλειψη ή η αναποτελεσματικότητα άλλων μέτρων που περιορίζουν λιγότερο την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων.
α) Επί της υπάρξεως κατάλληλου σιδηροδρομικού δικτύου
173. Η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι το διατροπικό σύστημα Ro.La. εμφανίζει σημαντικούς περιορισμούς δυναμικότητας, δεν είναι αρκούντως αξιόπιστο και συνεπάγεται μακροχρόνιες αναμονές. Επιπλέον, λόγω του χρόνου και του κόστους της σιδηροδρομικής μεταφοράς, που είναι σημαντικά υψηλότεροι από τον χρόνο και το κόστος της οδικής μεταφοράς, το σύστημα Ro.La. δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «ελκυστική επιλογή».
174. Με την απόφαση Brenner I (141), το Δικαστήριο έκρινε ότι οι αυστριακές αρχές δεν είχαν αποδείξει ότι αξιολόγησαν καταλλήλως, «πριν από τη λήψη ενός τόσο δραστικού μέτρου όπως η καθολική απαγόρευση κυκλοφορίας», τη διαθεσιμότητα επαρκούς σιδηροδρομικού δικτύου για τη μεταφορά των οικείων εμπορευμάτων.
175. Στην υπό κρίση υπόθεση, η Δημοκρατία της Αυστρίας προσκόμισε λεπτομερείς πληροφορίες και αριθμητικά στοιχεία προκειμένου να αποδείξει ότι η σιδηροδρομική μεταφορά –είτε μέσω Ro.La. είτε σε εμπορευματικές φορτάμαξες– μπορούσε να συνιστά εύλογη εναλλακτική λύση (από απόψεως χρόνου και κόστους μεταφοράς) στην οδική μεταφορά.
176. Οι αιτιάσεις της Ιταλικής Δημοκρατίας επ’ αυτού είναι πολύ γενικές και δεν τεκμηριώνονται με μελέτες ή άλλα έγγραφα με κατάλληλη αποδεικτική αξία. Επομένως, ο ισχυρισμός της Ιταλικής Δημοκρατίας περί ελλείψεως εναλλακτικών λύσεων δεν μπορεί να θεωρεί αποδεδειγμένος.
β) Επί του αναγκαίου χαρακτήρα του μέτρου και της δέουσας αξιολόγησης λιγότερο περιοριστικών εναλλακτικών λύσεων
177. Με την απόφαση Brenner I (142), το Δικαστήριο έκρινε ότι οι αυστριακές αρχές δεν απέδειξαν ότι είχαν αξιολογήσει επαρκώς λιγότερο περιοριστικές εναλλακτικές λύσεις. Στο πλαίσιο της υπόθεσης εκείνης, η Επιτροπή είχε εξετάσει την ύπαρξη διαφόρων εναλλακτικών μέτρων, τα οποία, μολονότι μπορούσαν να περιορίσουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, θα καθιστούσαν δυνατή την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού περιορίζοντας λιγότερο την άσκηση της εν λόγω ελευθερίας (143).
178. Η Επιτροπή επανέλαβε το ανωτέρω επιχείρημα στο πλαίσιο της υπόθεσης Brenner II (144). Εκ νέου, το Δικαστήριο έκρινε βάσιμη την αιτίασή της, αποδίδοντας ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο στο οποίο εντασσόταν η επίμαχη απαγόρευση, ήτοι στο σύνολο των μέτρων που περιλαμβάνονταν στη δέσμη μέτρων στην οποία ανήκε η απαγόρευση. Ειδικότερα, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ένα σταθερό όριο ταχύτητας στα οικεία τμήματα αυτοκινητοδρόμων συνιστούσε λιγότερο περιοριστικό μέτρο, με δυναμικό μείωσης των εκπομπών NO2 το οποίο η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν είχε λάβει επαρκώς υπόψη (145).
179. Για την εκτίμηση της παράβασης που προσάπτεται στη Δημοκρατία της Αυστρίας με την υπό κρίση προσφυγή, πρέπει να εξεταστεί η εξέλιξη των κυκλοφοριακών μέτρων στους αυτοκινητοδρόμους A12 και A13 κατά την περίοδο προ της απόφασης Brenner II και κατά την περίοδο μετά την απόφαση Brenner II (2011).
– Το 2007 θεσπίστηκε η πρώτη δέσμη μέτρων (την οποία το Δικαστήριο εξέτασε το 2011) η οποία περιελάμβανε, επιπλέον της προμνησθείσας τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας, απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (λιγότερο αυστηρή από την τρέχουσα και μη αμφισβητηθείσα από την Επιτροπή στο πλαίσιο της υπόθεσης Brenner II), κυμαινόμενο όριο ταχύτητας αναλόγως των εκπομπών, απαγόρευση κυκλοφορίας για συγκεκριμένες κατηγορίες ιδιαιτέρως ρυπογόνων βαρέων οχημάτων και φορολογικά μέτρα, όπως τη διαφοροποίηση του κόστους των διοδίων αναλόγως των κατηγοριών εκπομπών.
– Το 2011 η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας ήρθη, λόγω της παράβασης που διαπιστώθηκε με την απόφαση Brenner II.
– Το 2014 θεσπίστηκε το σταθερό όριο ταχύτητας που μνημονεύεται στην απόφαση Brenner II.
– Το 2016 η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας θεσπίστηκε εκ νέου, με διεύρυνση του καταλόγου των επηρεαζόμενων εμπορευμάτων, συνοδευόμενη όμως από προσωρινή εξαίρεση υπέρ των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI.
– Το 2018 θεσπίστηκε, για πρώτη φορά, το σύστημα περιορισμού της διέλευσης που αποτελεί αντικείμενο της τέταρτης αιτίασης της υπό κρίση προσφυγής.
– Το 2020 θεσπίστηκε ο κανόνας της οριακής ημερομηνίας για την περαιτέρω επέκταση της εμβέλειας της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας. Από τις προπαρασκευαστικές εργασίες προκύπτει ότι οι αυστριακές αρχές έκλιναν υπέρ της πλήρους κατάργησης της εξαίρεσης υπέρ των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI, αλλά δεν προέκριναν τη λύση αυτή λόγω της ενδεχόμενης ασυμβατότητας της με το δίκαιο της Ένωσης και του επακόλουθου κινδύνου προσβολής του μέτρου ενώπιον του Δικαστηρίου και λήψης προσωρινών μέτρων (146). Όπως προεκτέθηκε, οι αυστριακές αρχές μνημόνευσαν το ενδεχόμενο περαιτέρω αυστηροποίησης του κανόνα της οριακής ημερομηνίας στο μέλλον.
– Το 2021 καταργήθηκε η γενική εξαίρεση υπέρ των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI στο πλαίσιο της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας. Η εν λόγω τροποποίηση επηρεάζει επίσης τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI τα οποία εξακολουθούν να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας, των οποίων η κυκλοφορία περιορίζεται, επομένως, στις ώρες της ημέρας.
– Τα έτη 2023 και 2024 εγκρίθηκε η χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας που αποτελεί αντικείμενο της τρίτης αιτίασης της υπό κρίση προσφυγής.
180. Επομένως, η Δημοκρατία της Αυστρίας έλαβε σωρευτικώς όλα τα «εναλλακτικά μέτρα» τα οποία προέβαλε η Επιτροπή στην υπόθεση Brenner I κατά τη δεκαετία μετά την απόφαση Brenner II. Εντούτοις, η προσέγγιση αυτή είναι καθεαυτήν αντίθετη προς την έννοια του «εναλλακτικού μέτρου» (147).
181. Συγκεκριμένα, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει ότι όλα τα ανωτέρω μέτρα είναι αναγκαία για την επίτευξη της συμμόρφωσης προς την ανώτατη τιμή εκπομπών που καθορίζεται από το δίκαιο της Ένωσης. Έστω και αν ληφθεί υπόψη αποκλειστικά και μόνο το όριο που καθορίζεται από την οδηγία 2008/50, δεν αμφισβητείται ότι, έως το 2021, η σωρευτική εφαρμογή των ληφθέντων μέτρων δεν καθιστούσε δυνατή την επίτευξη του στόχου που τέθηκε με την εν λόγω οδηγία, όπως καταδεικνύεται από τη διαδικασία λόγω παραβάσεως που η Επιτροπή κίνησε το 2016.
182. Όπως προεξέθεσα σε σχέση με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας, η λήψη του επίμαχου συνόλου μέτρων είχε –τόσο άμεσα (ήτοι μέσω της μείωσης των εκπομπών) όσο και έμμεσα (ήτοι ενθαρρύνοντας την ανανέωση του στόλου)– θετικό αντίκτυπο στη συγκέντρωση των εκπομπών. Από το 2021 τα ανώτατα επίπεδα της οδηγίας 2008/50 έχουν τηρηθεί σε όλα τα σχετικά τμήματα των αυτοκινητοδρόμων A12 και A13, ακόμη και όταν στα εν λόγω όρια προστίθεται το «περιθώριο ασφάλειας» των 3 μg/m³ που έχουν επιβεβαιώσει οι ειδικοί.
183. Μολονότι μια «θεραπεία-σοκ», όπως αυτή που εφαρμόστηκε κατά την περίοδο 2016-2020, μπορεί να ήταν εύλογη υπό το πρίσμα της συστηματικής υπέρβασης των οριακών τιμών κατά την εν λόγω περίοδο, τα μεταγενέστερα του 2021 στοιχεία γεννούν προβληματισμό. Όπως υπομνήσθηκε, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι κάθε εξαίρεση από τις ελευθερίες κυκλοφορίας που προβλέπονται στις Συνθήκες πρέπει να πληροί τα κριτήρια που απαιτούνται προκειμένου να δικαιολογείται όχι μόνον κατά τον χρόνο θέσπισής της, αλλά και καθ’ όλη τη διάρκεια της εφαρμογής της.
184. Επομένως, το κράτος μέλος οφείλει να αποδείξει, σε σχέση με τις συνθήκες της συγκεκριμένης περίπτωσης, ότι τα μέτρα που συνιστούν εξαίρεση από την ελευθερία κυκλοφορίας είναι δικαιολογημένα και δεν υπερβαίνουν το αναγκαίο μέτρο. Σε περίπτωση σημαντικής μεταβολής των συνθηκών που υπαγόρευσαν τη λήψη των μέτρων, τα κράτη μέλη οφείλουν να αξιολογήσουν εκ νέου τον αναγκαίο και τον αναλογικό χαρακτήρα τους, εξετάζοντας το ενδεχόμενο άρσης των μέτρων ή αντικατάστασής τους με άλλα λιγότερο περιοριστικά.
185. Εκ νέου, εκτιμώ ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη την ανωτέρω υποχρέωση. Στηρίζω την εκτίμηση αυτή στα ακόλουθα στοιχεία:
– Στην έκθεση σχετικά με την τροποποίηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας του 2019 επισημαίνεται ότι, ως εναλλακτικό μέτρο στην αυστηροποίηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας, εξετάστηκε το ενδεχόμενο ενίσχυσης των λοιπών απαγορεύσεων, περιλαμβανομένης της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας, η οποία, εντούτοις, είχε θεσπιστεί (148). Υπογραμμίζω ότι, κατά τον χρόνο εκείνο, κανένα από τα ανωτέρω μέτρα δεν συνιστούσε πραγματικά «εναλλακτική λύση».
– Από την ίδια έκθεση προκύπτει ότι η άλλη πραγματικά «εναλλακτική» (πιο περιοριστική) λύση, η οποία εξετάστηκε με την τεχνική ανάλυση (η πλήρης κατάργηση της εξαίρεσης υπέρ όλων των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI), απορρίφθηκε λόγω της ενδεχόμενης ασυμβατότητάς της με το δίκαιο της Ένωσης και του κινδύνου, σε περίπτωση προσβολής της ενώπιον του Δικαστηρίου, να παραμείνει χωρίς αποτέλεσμα βραχυπρόθεσμα λόγω της λήψης προσωρινών μέτρων.
– Οι μεταγενέστερες επιστημονικές μελέτες τις οποίες προσκόμισε η Δημοκρατία της Αυστρίας αποδεικνύουν μόνον την αποτελεσματικότητα της δέσμης μέτρων και την καταλληλότητά τους για την επίτευξη της μείωσης των συγκεντρώσεων εκπομπών, αλλά δεν επανεξετάζουν διεξοδικά τον αναλογικό χαρακτήρα τους υπό το πρίσμα των νέων συνθηκών.
– Παρά τη συμμόρφωση με τις οριακές τιμές το 2021 και το 2022, όχι μόνον τα υφιστάμενα μέτρα δεν έγιναν λιγότερο αυστηρά, αλλά, το 2023 και το 2024, προστέθηκε σε αυτά η χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας (149).
– Δεν προκύπτει ότι η απόφαση διατήρησης σε ισχύ όλων των υφιστάμενων μέτρων, όπως έχουν επί του παρόντος, επανεξετάστηκε στο πλαίσιο των συζητήσεων που προηγήθηκαν της υπό κρίση προσφυγής λόγω παραβάσεως. Από τη δικογραφία συνάγεται ότι, από το 2018, έχουν πραγματοποιηθεί, στους κόλπους των θεσμικών οργάνων της Ένωσης, ειδικές πολυμερείς συναντήσεις σχετικά με τα μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας στους αυτοκινητοδρόμους A12 και A13. Το 2023 οι επαφές αυτές είχαν εντατικοποιηθεί, με αποτέλεσμα η Επιτροπή να υποβάλει στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη μια «συμβιβαστική» δέσμη μέτρων.
186. Δεν ισχυρίζομαι ότι, το 2024 ή τα προηγούμενα έτη η κατάσταση στο Τιρόλο ήταν τέτοια ώστε να καθιστά αναγκαία την πλήρη κατάργηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας. Δεν αρνούμαι επίσης ότι το συγκεκριμένο μέτρο μπορούσε να διασφαλίσει την ποιότητα του αέρα στο Τιρόλο και ότι, στο πλαίσιο αυτό, ο σκοπός της διοχέτευσης τμήματος της μεταφοράς εμπορευμάτων στον σιδηρόδρομο παραμένει θεμιτός.
187. Οι επιφυλάξεις μου όσον αφορά την επίμαχη απαγόρευση είναι άλλης φύσεως: εκτιμώ ότι η κατάσταση που υφίστατο από το 2022 επέβαλλε στις αυστριακές αρχές την υποχρέωση να εξετάσουν αν η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας μπορούσε να καταστεί λιγότερο αυστηρή ή –στην περίπτωση που θα διατηρείτο αμετάβλητη– αν άλλα περιοριστικά μέτρα του ίδιου κανονιστικού πλαισίου (όπως, για παράδειγμα, η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας) μπορούσαν να καταργηθούν ή να μετριαστούν.
188. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, εκτιμώ ότι η δεύτερη αιτίαση της προσφυγής πρέπει να γίνει δεκτή.
Ε. Επί της χειμερινής απαγορεύσεως κυκλοφορίας (τρίτη αιτίαση της προσφυγής)
189. Η Ιταλική Δημοκρατία επικρίνει την απαγόρευση κυκλοφορίας των βαρέων οχημάτων στους αυτοκινητοδρόμους A12 και A13, όταν κατευθύνονται προς την Ιταλία ή τη Γερμανία ή άλλη χώρα προσβάσιμη μέσω των κρατών αυτών, κάθε Σάββατο κατά την περίοδο από τον Ιανουάριο έως τις αρχές Μαρτίου του 2023, από τις 7 π.μ. έως τις 3 μ.μ.
190. Η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν αμφισβητεί τον περιοριστικό χαρακτήρα του μέτρου, το οποίο (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) απαγορεύει την οδική μεταφορά εμπορευμάτων με βαρέα οχήματα επί οκτώ συνεχείς ώρες, κάθε Σάββατο επί δύο μήνες. Εντούτοις, κατά τη Δημοκρατία της Αυστρίας, ο εν λόγω περιορισμός δικαιολογείται από επιτακτική απαίτηση γενικού συμφέροντος: τη διασφάλιση της οδικής ασφάλειας και την ομαλή λειτουργία των αυτοκινητοδρόμων σε περιόδους σημαντικής κυκλοφοριακής συμφόρησης.
191. Η Ιταλική Δημοκρατία και η Επιτροπή παρατηρούν ότι η ανωτέρω επιτακτική απαίτηση γενικού συμφέροντος δεν περιλαμβάνεται στους λόγους δημόσιου συμφέροντος που μνημονεύονται ρητώς στο άρθρο 36 ΣΛΕΕ και, επομένως, δεν μπορεί να προβληθεί εάν διαπιστωθεί ότι έχει χαρακτήρα δυσμενούς διάκρισης. Η Ιταλική Δημοκρατία και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι τέτοιο χαρακτήρα δυσμενούς διάκρισης έχει η απαγόρευση η οποία εφαρμόζεται επιλεκτικώς, μόνον στα δρομολόγια τα οποία έχουν ως προορισμό την Ιταλία ή τη Γερμανία και όχι, αντιθέτως, στις αμιγώς εσωτερικές μετακινήσεις ή στις διεθνείς μεταφορές με προορισμό την Αυστρία. Η Ιταλική Δημοκρατία και η Επιτροπή υπογραμμίζουν επίσης ότι, από την άποψη της οδικής ασφάλειας και του αυξημένου κινδύνου κυκλοφοριακής συμφόρησης και ατυχημάτων, ο τελικός προορισμός της μεταφοράς στερείται παντελώς σημασίας.
192. Η Δημοκρατία της Αυστρίας αντιτάσσει ότι το μέτρο εφαρμόζεται αδιακρίτως, ανεξαρτήτως της προέλευσης των μεταφερόμενων εμπορευμάτων και της χώρας ταξινόμησης του οχήματος.
193. Τα αμυντικά επιχειρήματα της Δημοκρατίας της Αυστρίας δεν αρκούν προς άρση των σοβαρών επιφυλάξεων που διατηρώ σε σχέση με τη συγκεκριμένη απαγόρευση, της οποίας ο εισάγων δυσμενή διάκριση χαρακτήρας φαίνεται αδιαμφισβήτητος.
194. Συντάσσομαι με την άποψη της Ιταλικής Δημοκρατίας και της Επιτροπής ότι ο προσδιορισμός του πεδίου εφαρμογής της απαγόρευσης αποκλειστικά και μόνο σε συνάρτηση με τον τελικό προορισμό του οχήματος, περιορίζοντάς την στα δρομολόγια με προορισμό την αλλοδαπή, δεν δικαιολογείται, ιδίως υπό το πρίσμα του σκοπού που, θεωρητικώς, επιδιώκεται με το μέτρο. Δεν εντόπισα στα υπομνήματα της Δημοκρατίας της Αυστρίας επαρκείς λόγους που να τεκμηριώνουν την ανωτέρω επιλογή (150).
195. Ο εισάγων δυσμενή διάκριση χαρακτήρας της ανωτέρω απαγόρευσης δεν αποκλείει, αφ’ εαυτού, το ενδεχόμενο να δικαιολογείται από επιτακτική απαίτηση γενικού συμφέροντος η οποία γίνεται δεκτή από τη νομολογία του Δικαστηρίου (151). Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν το εν λόγω μέτρο είναι κατάλληλο για να εξασφαλίσει την επίτευξη του σκοπού διασφάλισης της οδικής ασφάλειας και αν δεν υπερβαίνει το αναγκαίο προς τούτο μέτρο.
196. In abstracto, η απαγόρευση της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων σε συγκεκριμένες ώρες ή συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα μπορεί να διασφαλίζει υψηλό επίπεδο οδικής ασφάλειας, όταν μπορεί ευλόγως να θεωρηθεί ότι η κυκλοφορία, ιδίως επιβατικών οχημάτων, θα είναι ιδιαιτέρως αυξημένη (για παράδειγμα, λόγω αργιών ή σε συγκεκριμένα διαστήματα της τουριστικής περιόδου).
197. Επομένως, μεμονωμένα εξεταζόμενο, και ανεξαρτήτως του εάν συνεπάγεται δυσμενή διάκριση, θα μπορούσε πιθανώς να θεωρηθεί ότι το επίμαχο μέτρο δεν παρουσιάζει προβλήματα συμβατότητας με τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ.
198. Εντούτοις, η κατάσταση είναι διαφορετική όταν ο αντίκτυπος της χειμερινής απαγόρευσης κυκλοφορίας στις ενδοκοινοτικές μετακινήσεις αξιολογείται υπό το πρίσμα των λοιπών υφιστάμενων μέτρων, με τα οποία αλληλεπιδρά.
199. Συγκεκριμένα, τα Σάββατα του χειμώνα η κυκλοφορία βαρέων οχημάτων επιτρεπόταν μόνον από τις 5 π.μ. (με τη λήξη της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας) έως τις 7 π.μ. (οπότε εφαρμόζεται το επίμαχο μέτρο). Μόλις έληγε η χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας ξεκινούσε η απαγόρευση κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια του σαββατοκύριακου, η οποία εφαρμόζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους από τις 3 μ.μ. το Σάββατο έως τις 10 μ.μ. την Κυριακή.
200. Επιπλέον, τις Κυριακές που έπονται των Σαββάτων κατά τα οποία εφαρμόζεται η χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας, η δυνατότητα κυκλοφορίας περιοριζόταν σε μία και μόνη ώρα (από τις 10 μ.μ. έως τις 11 μ.μ.), δεδομένου ότι αμέσως μετά ξεκινούσε η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας, η οποία εφαρμοζόταν έως τις 5 π.μ. τη Δευτέρα.
201. Εν ολίγοις, από τις 10 μ.μ. της Παρασκευής έως τις 5 π.μ. της Δευτέρας, τα βαρέα οχήματα με προορισμό την Ιταλία ή τη Γερμανία μπορούσαν να κυκλοφορούν στον οδικό άξονα των αυτοκινητοδρόμων A12 και A13 επί τρεις ώρες. Το σύντομο αυτό χρονικό διάστημα, σε συνδυασμό με την επιμήκυνση της διαδρομής μεταξύ Γερμανίας και Ιταλίας και την αναγκαιότητα τήρησης των καθορισμένων ορίων ταχύτητας, καθιστούσε σχεδόν αδύνατη στην πράξη τη διεθνή μεταφορά εμπορευμάτων με βαρέα οχήματα κατά τη διάρκεια του σαββατοκύριακου. Επιπλέον, λαμβανομένης υπόψη της εβδομάδας στο σύνολό της, τα βαρέα οχήματα μπορούσαν να κυκλοφορούν χωρίς περιορισμούς μόνον κατά τη διάρκεια του 46 % περίπου του συνολικών ωρών της εβδομάδας.
202. Στο πλαίσιο αυτό, η θεωρητική ανάγκη αύξησης της οδικής ασφάλειας και αποφυγής της κυκλοφοριακής συμφόρησης κατά τη διάρκεια οκτώ ωρών τα Σάββατα του χειμώνα οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στα αποτελέσματα των λοιπών κυκλοφοριακών μέτρων που έλαβε η Δημοκρατία της Αυστρίας, τα οποία παρεμποδίζουν ή απαγορεύουν τις διεθνείς μεταφορές με βαρέα οχήματα, τόσο κατά τις ώρες που προηγούνται όσο και κατά τις ώρες που έπονται του προμνησθέντος χρονικού διαστήματος (το συνδυασμένο αποτέλεσμα της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας και της απαγόρευσης κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια του σαββατοκύριακου είναι η συγκέντρωση της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων κατά τις ώρες της ημέρας του Σαββάτου).
203. Υπό τις συνθήκες αυτές, η χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας, για όσο διάστημα εφαρμόστηκε, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως πραγματικά αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του δεδηλωμένου σκοπού.
204. Συγχρόνως, η απαγόρευση συνεπάγεται επίσης προβλήματα από την άποψη της αναλογικότητας stricto sensu. Συγκεκριμένα, η απαγόρευση θα ήταν λιγότερο επαχθής, εάν, λαμβανομένης υπόψη της απαγόρευσης που ισχύει κατά τις ώρες της ημέρας τα Σάββατα του χειμώνα, μειώνονταν κατ’ ανάλογο αριθμό ωρών η διάρκεια της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας τη νύχτα της Παρασκευής ή/και της κυκλοφορίας κατά το σαββατοκύριακο. Τα συμφέροντα που προστατεύονται από τα λοιπά μέτρα (η μείωση των εκπομπών ρύπων) θα διασφαλίζονταν επαρκώς, κατά τα εν λόγω Σάββατα, με την απαγόρευση κυκλοφορίας κατά τις ώρες της ημέρας.
205. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας εμπορευμάτων τον οποίο συνεπάγεται η χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας, όχι μόνον έχει χαρακτήρα δυσμενούς διάκρισης, αλλά επιπλέον δεν δικαιολογείται δεόντως. Ως εκ τούτου, η τρίτη αιτίαση της προσφυγής πρέπει να γίνει δεκτή.
ΣΤ. Επί του συστήματος περιορισμού της διέλευσης (τέταρτη αιτίαση της προσφυγής)
206. Η Ιταλική Δημοκρατία επικρίνει ένα μέτρο, το οποίο εφαρμόζεται από τον Μάρτιο του 2018 και το οποίο περιορίζει σε τριακόσια κατ’ ανώτατο όριο ανά ώρα τα διερχόμενα βαρέα οχήματα προέλευσης Γερμανίας που κατευθύνονται προς τον νότο μέσω του αυτοκινητοδρόμου A12. Το μέτρο εφαρμόζεται σε συγκεκριμένες ημέρες, τις οποίες οι αυστριακές αρχές καθορίζουν εκ των προτέρων και κοινοποιούν περιοδικώς.
207. Η Δημοκρατία της Αυστρίας αμφισβητεί τον περιοριστικό χαρακτήρα του ανωτέρω μέτρου. Η Δημοκρατία της Αυστρίας υπογραμμίζει ότι σκοπός του μέτρου είναι να διευκολύνει τη ροή της κυκλοφορίας στις ημερομηνίες κατά τις οποίες αναμένεται, εκ πείρας, σημαντική αύξηση της κυκλοφορίας οχημάτων. Επιπλέον, κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης μπορούν να πραγματοποιούν τις αναγκαίες επεμβάσεις πιο αποτελεσματικά.
208. Κατά τη Δημοκρατία της Αυστρίας, ο περιορισμός της διέλευσης δεν παρεμποδίζει πραγματικά την κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Το εν λόγω σύστημα εφαρμόζεται μόνον τις ημέρες κατά τις οποίες είναι απολύτως αναγκαίο και για λίγες ώρες (συνήθως το πρωί). Δεν προβλέπεται προκαθορισμένος αριθμός οχημάτων, διότι η μείωση των εισερχόμενων οχημάτων επιτυγχάνεται καθορίζοντας πρόσθετο όριο ταχύτητας.
209. Γενικώς, η μείωση του αριθμού βαρέων οχημάτων που επιτρέπεται να κυκλοφορούν σε τμήμα αυτοκινητοδρόμου του διευρωπαϊκού δικτύου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικό περιορισμό επί των εισαγωγών, κατά την έννοια του άρθρου 34 ΣΛΕΕ. Ως τέτοιο, το μέτρο θα μπορούσε να αποθαρρύνει, ή ακόμη και να καθυστερεί σημαντικά, τις ενδοκοινοτικές μεταφορές εμπορευμάτων, καθιστώντας τες πιο περίπλοκες και πιο δαπανηρές.
210. Πάντως, δεν είμαι πεπεισμένος ότι οποιοδήποτε μέτρο το οποίο περιορίζει τον αριθμό βαρέων οχημάτων που μπορούν να κυκλοφορούν σε τμήμα αυτοκινητοδρόμου σε συγκεκριμένο χρόνο είναι, αυτομάτως, μη συμβατό με το άρθρο 34 ΣΛΕΕ.
211. Η ικανότητα του μέτρου να έχει αποτέλεσμα περιορισμού της ελεύθερης κυκλοφορίας εμπορευμάτων εξαρτάται από πλείονες παράγοντες. Συγκεκριμένα, εάν το μέτρο εφαρμόζεται κατ’ εξαίρεση, όταν είναι αναγκαίο για την αποφυγή κυκλοφοριακής συμφόρησης, και διατηρείται μόνον για τον απολύτως αναγκαίο χρόνο, θα μπορούσε –όπως υποστηρίζει η Δημοκρατία της Αυστρίας– να έχει ακόμη και θετικό αντίκτυπο στην ελεύθερη κυκλοφορία.
212. Αντιθέτως, μέτρο το οποίο εφαρμόζεται με σχετική συχνότητα, ακόμη και σε περιπτώσεις στις οποίες η χρησιμότητά του δεν προκύπτει σαφώς, θα έχει αποτελέσματα που περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία.
213. Εάν, όπως υποστήριξε η Δημοκρατία της Αυστρίας, ο περιορισμός της διέλευσης συνιστά στην πραγματικότητα απλώς και μόνον όριο ταχύτητας το οποίο επιβάλλεται, κατ’ εξαίρεση, σε συγκεκριμένα τμήματα του αυτοκινητοδρόμου υπό ιδιαίτερες περιστάσεις, λόγω βάσιμων προβλέψεων κυκλοφοριακής συμφόρησης, θεωρώ ότι δεν είναι επιλήψιμος.
214. Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω παραδοχών, δεν θεωρώ ότι η Ιταλική Δημοκρατία ανταποκρίθηκε στο βάρος που έφερε να αποδείξει ότι το προσβαλλόμενο σύστημα περιορισμού της διέλευσης είναι αντίθετο προς το άρθρο 34 ΣΛΕΕ.
215. Πρώτον, τα στοιχεία που είναι αναγκαία για την κατανόηση των λεπτομερειών του προσβαλλόμενου μέτρου και του συγκεκριμένου τρόπου εφαρμογής του δεν προκύπτουν ρητώς από το κείμενο της σχετικής εθνικής νομοθεσίας. Συγκεκριμένα, η διάταξη στην οποία βασίζεται το μέτρο έχει πολύ ευρύ, ακόμη και αόριστο, περιεχόμενο (152).
216. Υπό τις συνθήκες αυτές, απέκειτο στην Ιταλική Δημοκρατία, ως προσφεύγουσα, i) να παράσχει στο Δικαστήριο κάθε χρήσιμη πληροφορία για την κατανόηση της διάρθρωσης και της λειτουργίας του προσβαλλόμενου μέτρου και ii) να προσκομίσει τις αποδείξεις που τεκμηριώνουν τους ισχυρισμούς της.
217. Φρονώ ότι η Ιταλική Δημοκρατία δεν συμμορφώθηκε προς τις ανωτέρω υποχρεώσεις. Συγκεκριμένα, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστήριξε ότι η περιγραφή του μέτρου, με το δικόγραφο της προσφυγής, δεν είναι ακριβής, χωρίς η Ιταλική Δημοκρατία να αντικρούσει με πειστικό τρόπο τις αντιρρήσεις της, είτε με το υπόμνημα απαντήσεως είτε με τις παρατηρήσεις επί του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής είτε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
218. Κατά τα λοιπά, η Ιταλική Δημοκρατία δεν προσκομίζει αποδείξεις προς τεκμηρίωση της θέσης της (όπως, για παράδειγμα, διοικητικές αποφάσεις ή εγκυκλίους), ούτε παραπέμπει σε δημόσια διαθέσιμα έγγραφα τα οποία θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν τα προβαλλόμενα πραγματικά στοιχεία. Συναφώς, το υπόμνημα παρεμβάσεως της Επιτροπής εμφανίζει παρόμοιες ελλείψεις.
219. Τα επιχειρήματα της Ιταλικής Δημοκρατίας σχετικά με τα πραγματικά περιοριστικά αποτελέσματα του μέτρου είναι ελλιπή. Η Ιταλική Δημοκρατία ισχυρίζεται μόνον ότι, μετά τη θέσπιση του μέτρου το 2018, ο αριθμός των ημερών εφαρμογής του αυξήθηκε σταδιακά με την πάροδο του χρόνου (153). Η Ιταλική Δημοκρατία δεν εκθέτει επίσης αν, και σε ποιες περιπτώσεις, ο περιορισμός της διέλευσης επιβλήθηκε μολονότι δεν υφίστατο πραγματική ανάγκη ή για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους που προέβαλε η Δημοκρατία της Αυστρίας.
220. Επομένως, η Ιταλική Δημοκρατία δεν απέδειξε ότι το σύστημα περιορισμού της διέλευσης έχει επιπτώσεις στην ελεύθερη κυκλοφορία οι οποίες μπορούν να συνιστούν «περιορισμό» κατά την έννοια του άρθρου 34 ΣΛΕΕ. Ελλείψει συγκεκριμένων αποδείξεων συναφώς, τα τυχόν περιοριστικά αποτελέσματα του επίμαχου μέτρου είναι υπέρμετρα αβέβαια και απομακρυσμένα ώστε να μπορούν να θεωρηθούν λυσιτελή.
221. Εν κατακλείδι, φρονώ ότι η τέταρτη αιτίαση της προσφυγής πρέπει να απορριφθεί.
VI. Επί των δικαστικών εξόδων
222. Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
223. Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 140, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η Επιτροπή θα φέρει τα δικαστικά έξοδά της.
VII. Πρόταση
224. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί ως εξής:
1) Η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ θεσπίζοντας τα άρθρα 3 και 4 της Verordnung des Landeshauptmannes vom 27. Oktober 2010, mit der auf der A12 Inntal Autobahn ein Nachtfahrverbot für Schwerfahrzeuge erlassen wird (απόφασης του υπουργού-προέδρου, της 27ης Οκτωβρίου 2010, με την οποία θεσπίζεται απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας για τα βαρέα οχήματα στον αυτοκινητόδρομο A12 της κοιλάδας του Inn), όπως τροποποιήθηκε το 2021.
2) Η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ θεσπίζοντας τα άρθρα 3 και 4 της Verordnung des Landeshauptmannes vom 18. Mai 2016, mit der auf einem Abschnitt der A12 Inntal Autobahn der Transport bestimmter Güter im Fernverkehr verboten wird (απόφασης του υπουργού-προέδρου, της 18ης Μαΐου 2016, με την οποία απαγορεύεται η μεταφορά συγκεκριμένων εμπορευμάτων σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12 της κοιλάδας του Inn), όπως τροποποιήθηκε τελευταία φορά το 2023.
3) Η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 34 και 35 ΣΛΕΕ εκδίδοντας την Verordnung der Bundesministerin für Klimaschutz, Umwelt, Energie, Mobilität, Innovation und Technologie, mit der für die A12 Inntalautobahn und die A13 Brennerautobahn an bestimmten Samstagen im Winter 2023 ein Fahrverbot für Lastkraftfahrzeuge verfügt wird (απόφαση της ομοσπονδιακής υπουργού Προστασίας του Κλίματος, Περιβάλλοντος, Ενέργειας, Κινητικότητας, Καινοτομίας και Τεχνολογίας, με την οποία επιβάλλεται απαγόρευση κυκλοφορίας των φορτηγών στον αυτοκινητόδρομο A12 της κοιλάδας του Inn και στον αυτοκινητόδρομο A13 του Brenner σε συγκεκριμένα Σάββατα του χειμώνα του 2023).
4) Η προσφυγή απορρίπτεται κατά τα λοιπά.
5) Η Ιταλική Δημοκρατία, η Δημοκρατία της Αυστρίας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
2 Οι οποίοι θα καλούνται επίσης «αυτοκινητόδρομος της κοιλάδας του Inn» και «αυτοκινητόδρομος του Brenner», αντιστοίχως.
3 Αποφάσεις της 15ης Νοεμβρίου 2005, Επιτροπή κατά Αυστρίας (C‑320/03, στο εξής: απόφαση Brenner I, EU:C:2005:684), και της 21ης Δεκεμβρίου 2011, Επιτροπή κατά Αυστρίας (C‑28/09, στο εξής: απόφαση Brenner II, EU:C:2011:854).
4 Απόφαση Brenner II (σκέψη 116): «[…] το τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12 αποτελεί μία από τις κυριότερες επίγειες οδούς επικοινωνίας μεταξύ της νότιας Γερμανίας και της Βόρειας Ιταλίας. Υποχρεώνοντας τις οικείες επιχειρήσεις να αναζητήσουν αποδοτικές εναλλακτικές λύσεις για τη μεταφορά των εμπορευμάτων στα οποία αναφέρεται η επίδικη απόφαση, η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη διέλευση υπό καθεστώς διαμετακόμισης των εμπορευμάτων μεταξύ των βόρειων χωρών της Ευρώπης και της Βόρειας Ιταλίας».
5 Καθιερώθηκε με το πρωτόκολλο αριθ. 9 για τις οδικές, σιδηροδρομικές και συνδυασμένες μεταφορές στην Αυστρία, το οποίο προσαρτήθηκε στην πράξη περί των όρων προσχωρήσεως του Βασιλείου της Νορβηγίας, της Δημοκρατίας της Αυστρίας, της Δημοκρατίας της Φινλανδίας και του Βασιλείου της Σουηδίας και των προσαρμογών των συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ένωση (ΕΕ 1994, C 241, σ. 9, και ΕΕ 1995, L 1, σ. 1),
6 Βλ. καταλόγους εμπορευμάτων που παρατίθενται στη σκέψη 24 της απόφασης Brenner I και στη σκέψη 19 της απόφασης Brenner II. Ταυτίζονται, ως επί το πλείστον, με τα εμπορεύματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ισχύουσας επί του παρόντος τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας.
7 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 2008, για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και καθαρότερο αέρα για την Ευρώπη (ΕΕ 2008, L 152, σ. 1).
8 Διαδικασία INFR(2016) 2006. Μετά τη διαπίστωση της μείωσης του ετήσιου επιπέδου εκπομπών NO2 στο Τιρόλο και της συστηματικής συμμόρφωσης, από το 2020, με την οριακή τιμή που καθορίστηκε από το δίκαιο της Ένωσης, το 2023 η Επιτροπή έθεσε στο αρχείο τη διαδικασία λόγω παραβάσεως.
9 Ρυθμίζεται στα άρθρα 3 και 4 της Verordnung des Landeshauptmannes vom 27. Oktober 2010, mit der auf der A12 Inntal Autobahn ein Nachtfahrverbot für Schwerfahrzeuge erlassen wird (απόφασης του υπουργού-προέδρου, της 27ης Οκτωβρίου 2010, με την οποία θεσπίζεται απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας για τα βαρέα οχήματα στον αυτοκινητόδρομο A12 της κοιλάδας του Inn) (LGBl. αριθ. 64/2010), όπως τροποποιήθηκε (LGBl. αριθ. 141/2021) (στο εξής: απόφαση περί απαγορεύσεως νυχτερινής κυκλοφορίας).
10 Εξαιρούνται από την απαγόρευση τα αποκλειστικώς ηλεκτρικά οχήματα ή τα οχήματα που είναι εξοπλισμένα με τεχνολογία κυψελών καυσίμου υδρογόνου. Στο εξής, οι παραπομπές σε βαρέα οχήματα χωρίς περαιτέρω διευκρίνιση νοούνται ως παραπομπές σε βαρέα οχήματα με μέγιστη επιτρεπόμενη μάζα άνω των 7,5 τόνων.
11 Η απαγόρευση εφαρμόζεται στις δύο κατευθύνσεις κυκλοφορίας του αυτοκινητοδρόμου A12 μεταξύ του χιλιομέτρου 6,35 (Δήμος Langkampfen) και του χιλιομέτρου 90 (Δήμος Zirl).
12 Erläuternde Bemerkungen zur Verordnung des Landeshauptmannes, mit der die Verordnung, mit der auf der A12 Inntal Autobahn ein Nachtfahrverbot für Schwerfahrzeuge erlassen wird, geändert wird (αιτιολογική έκθεση της απόφασης του υπουργού-προέδρου περί τροποποιήσεως της απόφασης με την οποία θεσπίζεται απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας για τα βαρέα οχήματα στον αυτοκινητόδρομο A12 της κοιλάδας του Inn, στο εξής: έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας).
13 Ως εκ τούτου, σκοπός του μέτρου δεν είναι η ποσοτική μείωση της οδικής κυκλοφορίας των βαρέων οχημάτων στο οικείο τμήμα αυτοκινητοδρόμου, αλλά η ανακατανομή της σε χρονικό διάστημα ευνοϊκότερο για τη διασπορά των εκπομπών (έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας, σ. 64, όπου το μέτρο αντιπαραβάλλεται με την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας).
14 Έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (σ. 63).
15 Βλ. κανονισμό (ΕΚ) 595/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2009, σχετικά με την έγκριση τύπου των μηχανοκίνητων οχημάτων και κινητήρων όσον αφορά τις εκπομπές των βαρέων επαγγελματικών οχημάτων (ευρώ VI) και σχετικά με την πρόσβαση σε πληροφορίες επισκευής και συντήρησης οχημάτων, καθώς και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 715/2007 και της οδηγίας 2007/46/ΕΚ, και για την κατάργηση των οδηγιών 80/1269/ΕΟΚ, 2005/55/ΕΚ και 2005/78/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 188, σ. 1).
16 Στην έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας επισημαίνεται ότι, χάρη στα κυκλοφοριακά μέτρα που λήφθηκαν με την πάροδο του χρόνου, επιτεύχθηκε σημαντική ανανέωση του στόλου που κυκλοφορεί στον διάδρομο του Brenner, ο οποίος είναι «πιο σύγχρονος από τον συνήθη στόλο» (σ. 60· βλ. επίσης τα στοιχεία που παρατίθενται στις σ. 12, 13 και 39). Στην έκθεση διευκρινίζεται επιπλέον ότι, δυνάμει του προϊσχύσαντος καθεστώτος, σημαντικός αριθμός βαρέων οχημάτων εξακολουθούσε να έχει δικαίωμα κυκλοφορίας κατά τις νυχτερινές ώρες βάσει της γενικής εξαίρεσης για τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI, όπερ έθιγε την αποτελεσματικότητα του μέτρου και τη συμβολή του στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Για τον λόγο αυτόν, με την τροποποίηση του 2021, η ανωτέρω εξαίρεση δεν παρατάθηκε.
17 Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι μεταφορές που είναι αναγκαίες για τη συνέχεια της επείγουσας ιατρικής φροντίδας, έργα στο δίκτυο αυτοκινητοδρόμων ή στο σιδηροδρομικό δίκτυο, υπηρεσίες γερανού και βοήθειας σε περίπτωση αβαριών, υπηρεσίες διάσωσης και επείγουσες μετακινήσεις του ομοσπονδιακού στρατού.
18 Η εξαίρεση αφορά την «κεντρική» ζώνη και την «ευρύτερη» ζώνη, τις οποίες το Δικαστήριο έλαβε υπόψη αποφαινόμενο επί της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας (απόφαση Brenner II, σκέψεις 20 και 21). Στο εξής, θα χρησιμοποιώ τη φράση «εξαίρεση τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας» σε σχέση με την εν λόγω εξαίρεση.
19 Στην «κεντρική ζώνη» εντάσσονται οι περιφέρειες Imst, Innsbruck Land, Innsbruck Stadt, Kufstein και Schwaz.
20 Η «ευρύτερη ζώνη» περιλαμβάνει, στην Αυστρία, τις περιφέρειες Kitzbühel, Landeck, Lienz, Reutte και Zell am See, στη Γερμανία, τις επαρχιακές περιφέρειες Bad Tölz, Garmisch-Partenkirchen, Miesbach, Rosenheim (συμπεριλαμβανομένου του Δήμου) και Traunstein και, τέλος, στην Ιταλία, τις κοινοτικές περιφέρειες Valle Isarco/Eisacktal, Val Pusteria/Pustertal και Alta Valle Isarco/Wipptal.
21 Μετά την κατάργηση της γενικής εξαίρεσης υπέρ των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI.
22 Έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (σ. 60): «[η] πρόσβαση στις εν λόγω ζώνες[που θίγονται ιδιαιτέρως] διασφαλίζεται κυρίως μέσω της “απαγορευμένης διαδρομής”. Η απαγόρευση των μετακινήσεων στην εν λόγω διαδρομή θα έχει ως αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις που βρίσκονται σε αυτήν να θιγούν πολύ περισσότερο από τις επιχειρήσεις που βρίσκονται σε ζώνες προσπελάσιμες μέσω άλλων διαδρομών ή από άλλα σημεία. Επιπλέον, για τις μετακινήσεις εντός της ευρύτερης ζώνης, ο σιδηρόδρομος δεν αποτελεί βιώσιμη εναλλακτική λύση διότι οι αποστάσεις είναι μικρές. Επομένως, για λόγους ασφάλειας του εφοδιασμού, οι οδικές μετακινήσεις πρέπει να εξακολουθήσουν να επιτρέπονται στην τοπική και στην περιφερειακή κυκλοφορία».
23 Ρυθμίζεται στα άρθρα 3 και 4 της Verordnung des Landeshauptmannes vom 18. Mai 2016, mit der auf einem Abschnitt der A12 Inntal Autobahn der Transport bestimmter Güter im Fernverkehr verboten wird (απόφασης του υπουργού-προέδρου, της 18ης Μαΐου 2016, με την οποία απαγορεύεται η μεταφορά συγκεκριμένων εμπορευμάτων σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12 της κοιλάδας του Inn) (LGBl. αριθ. 44/2010), όπως τροποποιήθηκε (LGBl. αριθ. 48/2023) (στο εξής: απόφαση περί τομεακής απαγορεύσεως κυκλοφορίας). Το περιεχόμενο της εν λόγω απόφασης αναλύεται στην Erläuternde Bemerkungen zur Verordnung des Landeshauptmannes, mit der auf einem Abschnitt der A12 Inntal Autobahn der Transport bestimmter Güter im Fernverkehr verboten wird (αιτιολογική έκθεση της απόφασης του υπουργού-προέδρου με την οποία απαγορεύεται η μεταφορά μεγάλων αποστάσεων συγκεκριμένων εμπορευμάτων σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A12 της κοιλάδας του Inn, στο εξής: έκθεση σχετικά με την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας).
24 Ο κατάλογος των εμπορευμάτων τα οποία αφορά η εν λόγω απαγόρευση περιλαμβάνει τα μνημονευόμενα στις αποφάσεις Brenner I και Brenner II εμπορεύματα. Σε αυτά προστίθενται επιπλέον τα ακόλουθα: χαρτί και χαρτόνι· υγρά πετρελαϊκά προϊόντα· τσιμέντο, άσβεστος και γύψος· σωλήνες και κοίλες διατομές· σιτηρά.
25 Η απαγόρευση εφαρμόζεται στις δύο κατευθύνσεις κυκλοφορίας του αυτοκινητοδρόμου A12 μεταξύ του χιλιομέτρου 6,35 (Δήμος Langkampfen) και του χιλιομέτρου 72 (Δήμος Ampass).
26 Έκθεση σχετικά με την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας (σ. 27 και 28).
27 Στην έκθεση σχετικά με την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας επαναλαμβάνονται παρατηρήσεις παρεμφερείς με εκείνες που η Δημοκρατία της Αυστρίας ανέπτυξε στο πλαίσιο της υπόθεσης Brenner II (απόφαση Brenner II, σκέψεις 102 και 103).
28 Επί του παρόντος, η κεντρική ζώνη και η ευρύτερη ζώνη οριοθετούνται ακριβώς όπως εκτέθηκε σε σχέση με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας. Έως την 31η Δεκεμβρίου 2023 η ευρύτερη ζώνη περιελάμβανε και άλλες περιοχές στην Αυστρία, την Ελβετία και το Λιχτενστάιν.
29 Όπως επιβεβαιώθηκε με την απόφαση Brenner II (σκέψη 134).
30 Όσον αφορά την τελευταία ως άνω εξαίρεση, στην έκθεση σχετικά με την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας (σ. 56) επισημαίνεται ότι περιελάμβανε, αρχικώς, όλα τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI, ανεξαρτήτως της ημερομηνίας ταξινόμησής τους. Σκοπός της εξαίρεσης ήταν να παρασχεθεί στις επιχειρήσεις επαρκής χρόνος για να προσαρμόσουν τις υλικοτεχνικές πτυχές της μεταφοράς στη νέα νομική κατάσταση και να ενθαρρυνθεί ο ταχύς εκσυγχρονισμός του στόλου. Εντούτοις, προβλέφθηκε εξαρχής η σταδιακή κατάργηση της εξαίρεσης, λόγω, αφενός, του αυξανόμενου αρνητικού αντικτύπου της στη συνολική αποτελεσματικότητα της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας (δεδομένου ότι ο σταδιακός εκσυγχρονισμός του στόλου που επιτεύχθηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο επιφέρει την αύξηση του αριθμού βαρέων οχημάτων που δικαιούνται να κυκλοφορούν δυνάμει της εν λόγω εξαίρεσης) και, αφετέρου, των οικονομικών συμφερόντων της σιδηροδρομικής επιχείρησης.
31 Δημοσιεύθηκε στην LGBl. αριθ. 81/2019.
32 Αντιστοιχεί στο πρότυπο Euro VI των κατηγοριών D και E, που είναι πιο αποδοτικές από περιβαλλοντικής απόψεως, εξαιρουμένων των (πιο ρυπογόνων) κατηγοριών A, B και, εν μέρει, C.
33 Η Δημοκρατία της Αυστρίας προσκομίζει (σημείο 121 του υπομνήματος αντικρούσεως) μελέτες από τις οποίες φαίνεται να προκύπτει «αποτέλεσμα απομείωσης λόγω διανυθέντων χιλιομέτρων».
34 Πρόκειται περί εξαιρέσεων υπέρ των αποκλειστικά ηλεκτρικών οχημάτων ή των οχημάτων που είναι εξοπλισμένα με τεχνολογία κυψελών καυσίμου υδρογόνου· συγκεκριμένων μεταφορών που προηγούνται ή έπονται της μεταφόρτωσης σε σιδηροδρομικά οχήματα· των υπηρεσιών διάσωσης και των επειγουσών μετακινήσεων του ομοσπονδιακού στρατού (που προβλέπονται στο άρθρο 4, στοιχεία c, d, f και g, αντιστοίχως, της απόφασης περί τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας).
35 Verordnung der Bundesministerin für Klimaschutz, Umwelt, Energie, Mobilität, Innovation und Technologie, mit der für die A12 Inntalautobahn und die A13 Brennerautobahn an bestimmten Samstagen im Winter 2023 ein Fahrverbot für Lastkraftfahrzeuge verfügt wird (Winterfahrverbotskalender 2023) [απόφαση της ομοσπονδιακής υπουργού Προστασίας του Κλίματος, Περιβάλλοντος, Ενέργειας, Κινητικότητας, Καινοτομίας και Τεχνολογίας, με την οποία επιβάλλεται απαγόρευση κυκλοφορίας των φορτηγών στον αυτοκινητόδρομο A12 της κοιλάδας του Inn και στον αυτοκινητόδρομο A13 του Brenner σε συγκεκριμένα Σάββατα τον χειμώνα του 2023 (ημερολόγιο απαγόρευσης κυκλοφορίας τον χειμώνα του 2023)] (BGB1 II αριθ. 3/2023) (στο εξής: ημερολόγιο χειμερινής απαγόρευσης κυκλοφορίας του 2023).
36 BGBl. II αριθ. 2/2024.
37 Όπως φαίνεται, το μέτρο δεν περιοριζόταν σε συγκεκριμένα τμήματα των εν λόγω αυτοκινητοδρόμων, αλλά εκτεινόταν σε όλο το μήκος τους.
38 Το 2023 το μέτρο εφαρμόστηκε συνολικά κατά τη διάρκεια δέκα διαδοχικών Σαββάτων, από τις 7 Ιανουαρίου έως τις 11 Μαρτίου. Το 2024 εφαρμόστηκε από τις 13 Ιανουαρίου έως τις 9 Μαρτίου.
39 Στο ημερολόγιο χειμερινής απαγόρευσης κυκλοφορίας του 2023 απαριθμούνταν ποικίλα εμπορεύματα που εξαιρούνταν από το μέτρο: μεταφορά ζώων, ταχυδρομικές αποστολές και αποστολές εφημερίδων, προϊόντα εφοδιασμού χώρων εστίασης ή γαστρονομικών εκδηλώσεων, διάφορες μετακινήσεις για την παροχή υπηρεσιών γενικού συμφέροντος. Αντιθέτως, δεν προβλεπόταν γενική εξαίρεση για τα ευπαθή προϊόντα.
40 Bundesgesetz vom 6. Juli 1960, mit dem Vorschriften über die Straßenpolizei erlassen werden (ομοσπονδιακός νόμος, της 6ης Ιουλίου 1960, περί εγκρίσεως διατάξεων σχετικά με την οδική ασφάλεια) (BGBl. αριθ. 159/1960).
41 Με το υπόμνημα αντικρούσεως (σημείο 186), η Δημοκρατία της Αυστρίας εκθέτει ότι σκοπός του περιορισμού της διέλευσης κατά τις πρωινές ώρες αιχμής κατά τη διάρκεια της επίμαχης περιόδου είναι «να διασφαλίζεται ότι ο αριθμός βαρέων οχημάτων που διέρχονται τα σύνορα στο Kufstein ανταποκρίνεται αυστηρά στην ικανότητα απορρόφησης των αυτοκινητοδρόμων της κοιλάδας του Inn και του Brenner». Συγχρόνως, περιορίζεται η ταχύτητα των βαρέων οχημάτων που κινούνται με κατεύθυνση το Ίνσμπρουκ. Στη διαδικασία ενώπιον της Επιτροπής, η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν έκανε λόγο για μείωση της ταχύτητας, αλλά επισήμανε ότι «ο αριθμός των διερχόμενων βαρέων οχημάτων μειώνεται και ανακατανέμεται κατά τη διάρκεια της επίμαχης περιόδου» (σημείο 5.1).
42 Με τον τρόπο αυτόν διευκολύνεται ο προγραμματισμός των μεταφορών και καθίσταται δυνατός ο μετριασμός των επιπτώσεων του περιορισμού της διέλευσης, μέσω είτε της μετατόπισης των μετακινήσεων σε λιγότερο βεβαρημένα χρονικά διαστήματα είτε της ανακατεύθυνσης στη σιδηροδρομική μεταφορά.
43 C(2024) 3219 final (στο εξής: αιτιολογημένη γνώμη).
44 Απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Τσεχικής Δημοκρατίας (C‑525/14, EU:C:2016:714, σκέψεις 16 και 18 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45 Άρθρο 21, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άρθρο 120, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
46 Απόφαση της 31ης Μαρτίου 1992, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑362/90, EU:C:1992:158, σκέψεις 11 έως 13).
47 Απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Ισπανίας (C‑678/11, EU:C:2014:2434, σκέψη 60 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
48 Βλ., γενικώς, απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2015, Επιτροπή κατά Σλοβακίας (C‑433/13, EU:C:2015:602, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
49 Απόφαση της 30ής Μαΐου 1991, Επιτροπή κατά Ελλάδας (C‑110/89, EU:C:1991:227, σκέψη 24).
50 Απόφαση της 27ης Μαρτίου 2019, Επιτροπή κατά Γερμανίας (C‑620/16, EU:C:2019:256, σκέψεις 48, 49 και 96).
51 Απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2001, Γερμανία κατά Επιτροπής (C‑276/99, EU:C:2001:576, σκέψη 32).
52 Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Szpunar στην υπόθεση Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υλικά δομικών κατασκευών για υποδομές ζωτικής σημασίας) (C‑499/23, EU:C:2025:61, σημεία 34 έως 40).
53 Απόφαση της 11ης Μαΐου 1999, Monsees (C‑350/97, EU:C:1999:242, σκέψη 23).
54 Απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 1998, Bluhme (C‑67/97, EU:C:1998:584, σκέψη 20).
55 Απόφαση της 14ης Ιουλίου 1994, Peralta (C‑379/92, EU:C:1994:296, σκέψη 24).
56 Απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2026, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Πρόσθετο εξορυκτικό τέλος) (C‑144/24, EU:C:2026:34, σκέψη 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
57 Απόφαση της 24ης Ιουνίου 2021, Επιτροπή κατά Ισπανίας (Υποβάθμιση της φυσικής περιοχής Doñana) (C‑559/19, EU:C:2021:512, σκέψη 47).
58 Αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑565/08, EU:C:2011:188, σκέψεις 52 έως 55), και της 12ης Ιουλίου 2012, Επιτροπή κατά Γερμανίας (C‑562/10, EU:C:2012:442, σκέψεις 41 έως 43).
59 Απόφαση της 19ης Ιουνίου 2003, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑420/01, EU:C:2003:363, σκέψη 30).
60 Απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2025, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υλικά δομικών κατασκευών για υποδομές ζωτικής σημασίας) (C‑499/23, EU:C:2025:875, σκέψη 73).
61 Η απαγόρευση προσλαμβάνει διαφορετική μορφή στις τρεις περιπτώσεις και εφαρμόζεται είτε κατά τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου (σε σχέση με συγκεκριμένα εμπορεύματα μόνο) είτε κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων χρονικών διαστημάτων ή σε συγκεκριμένες ημέρες σε σχέση με τη μεγάλη πλειονότητα των εμπορευμάτων. Εντούτοις, κατά το χρονικό διάστημα εφαρμογής κάθε απαγόρευσης, η οδική μεταφορά των οικείων εμπορευμάτων είναι αδύνατη ή περιορίζεται στις εξαιρετικές περιπτώσεις που προβλέπονται από τον νόμο.
62 Σε σχέση με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας και την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας, στις αιτιολογικές εκθέσεις των αποφάσεων για τη θέσπιση των εν λόγω μέτρων αναγνωρίζεται ο περιοριστικός χαρακτήρας τους: βλ. έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (σ. 62) και έκθεση σχετικά με την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας (σ. 35). Όσον αφορά τη χειμερινή απαγόρευση κυκλοφορίας, στα σημεία 151 έως 154 του υπομνήματος αντικρούσεως, η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν αμφισβητεί την ύπαρξη περιορισμού, αλλά μόνον τον εισάγοντα δυσμενή διάκριση χαρακτήρα του.
63 Απόφαση Brenner II (σκέψεις 108 έως 111).
64 Αποφάσεις Brenner II (σκέψη 117), και Brenner I (σκέψη 69).
65 Αποφάσεις Brenner II (σκέψη 119), και Brenner I (σκέψη 70).
66 Απόφαση της 20ής Φεβρουαρίου 1979, Rewe-Zentral (120/78, EU:C:1979:42).
67 Απόφαση της 26ης Απριλίου 1988, Bond van Adverteerders κ.λπ. (352/85, EU:C:1988:196, σκέψη 32).
68 Με την απόφαση Brenner II (σκέψη 122), το Δικαστήριο δέχθηκε ότι οι «σκοπ[οί] της προστασίας του περιβάλλοντος και της προστασίας της υγείας […] συνδέονται στενά μεταξύ τους, ιδίως στο πλαίσιο της καταπολέμησης της ατμοσφαιρικής μόλυνσης […]».
69 Προτάσεις στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Essent Belgium (C‑204/12 έως C‑208/12, EU:C:2013:294, σημεία 86 έως 98).
70 Αποφάσεις της 13ης Μαρτίου 2001, PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160, σκέψεις 68 έως 81), της 11ης Δεκεμβρίου 2008, Επιτροπή κατά Αυστρίας (C‑524/07, EU:C:2008:717, σκέψεις 54 και 55), της 30ής Απριλίου 2009, Fachverband der Buch- und Medienwirtschaft (C‑531/07, EU:C:2009:276, σκέψεις 22 και 34), και της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Essent Belgium (C‑204/12 έως C‑208/12, EU:C:2014:2192, σκέψεις 90 έως 96).
71 Με την επιφύλαξη της διεξοδικότερης ανάλυσης, αναλόγως των περιστάσεων, του αναγκαίου και του αναλογικού χαρακτήρα του μέτρου που εισάγει δυσμενή διάκριση.
72 Απόφαση Brenner II (σκέψη 126 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) (η υπογράμμιση δική μου).
73 Από τα εν λόγω στοιχεία συνάγεται ότι ανάλογη τάση μείωσης των καυσαερίων παρατηρείται στον σταθμό του Bressanone (Brixen), στην επαρχία Alto Adige (Νότιο Τιρόλο, Ιταλία), όπου η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας δεν εφαρμόζεται, και στον σταθμό μέτρησης του Vomp / σταθμό εξυπηρέτησης αυτοκινητιστών του αυτοκινητοδρόμου A12, στο Τιρόλο (Αυστρία), όπου η απαγόρευση εφαρμόζεται. Ο σταθμός μέτρησης του Vomp χρησιμοποιείται ως σημείο αναφοράς διότι, όπως επισημαίνεται στην έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας, σε αυτόν έχουν καταγραφεί ιστορικά τα υψηλότερα επίπεδα συγκέντρωσης NO2.
74 Παρατηρήσεις της Ιταλικής Δημοκρατίας επί του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής (σημείο 12) (η υπογράμμιση δική μου).
75 Μπορεί ευλόγως να υποστηριχθεί ότι ο εκσυγχρονισμός του στόλου είναι επίσης επωφελής για τις γειτονικές ιταλικές περιοχές. Εάν, προκειμένου να κυκλοφορούν χωρίς περιορισμούς στους αυστριακούς αυτοκινητοδρόμους, τα βαρέα οχήματα πρέπει να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις των προδιαγραφών Euro VI, μπορεί να γίνει δεκτό ότι ο στόλος που θα κυκλοφορεί στα ιταλικά τμήματα επέκτασης του αυτοκινητοδρόμου A13 θα είναι επίσης πιο σύγχρονος (το Bressanone βρίσκεται στην κοιλάδα του Isarco, που περιλαμβάνεται στην «ευρύτερη ζώνη» στην οποία εφαρμόζεται η εξαίρεση για τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI).
76 Βλ. έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (σ. 60).
77 Η Δημοκρατία της Αυστρίας εμμένει στον παρεμφερή χαρακτήρα των δύο απαγορεύσεων. Η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει ότι η απόφαση Brenner II δεν αφορούσε άμεσα την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας, αλλά, αντιθέτως, γενικώς, τα «εθνικά μέτρα που θεσπίζονται προκειμένου να κατευθύνουν τη ροή των μεταφορών ή να επηρεάσουν τους τρόπους μεταφοράς», εκτίμηση η οποία μπορεί να εφαρμοστεί επίσης στην απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας.
78 Με τις παρατηρήσεις της επί του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής (σημείο 16, πρώτη περίπτωση), η Δημοκρατία της Αυστρίας μνημονεύει ως εναλλακτική επιλογή τον αυτοκινητόδρομο A10. Ο εν λόγω αυτοκινητόδρομος διασχίζει το αυστριακό έδαφος από σημείο ευρισκόμενο ανατολικότερα του άξονα που σχηματίζουν οι αυτοκινητόδρομοι A12 και A13, ήτοι από το Σάλτσμπουργκ έως την πόλη Villach, κοντά στα σύνορα με τη Σλοβενία. Για τις διαδρομές με προορισμό την κεντρική-βόρεια Ιταλία, η συγκεκριμένη πορεία συνεπάγεται, παρά την εγγύτητα με την περιφέρεια Friuli-Venezia Giulia (Ιταλία), σημαντική ανακατεύθυνση.
79 Σε σχέση με τα (πιο ολιγάριθμα) εμπορεύματα που επηρεάζονται από την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας, η Δημοκρατία της Αυστρίας απέδειξε, προσκομίζοντας μελέτες ειδικών με τις οποίες τα εμπορεύματα συγκρίνονται ως προς το αν «ενδείκνυνται για σιδηροδρομική μεταφορά», ότι η σιδηροδρομική μεταφορά μπορεί να είναι εφικτή εναλλακτική λύση. Εντούτοις, η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν απέδειξε το ίδιο σε σχέση με τα (πιο πολυάριθμα) εμπορεύματα που επηρεάζονται από την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας τα οποία μπορεί να μην ενδείκνυται για σιδηροδρομική μεταφορά. Η Δημοκρατία της Αυστρίας αναγνωρίζει το γεγονός αυτό στο σημείο 16, πρώτη περίπτωση, των παρατηρήσεων της επί του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής.
80 Υπό το πρίσμα των στοιχείων που προσκόμισε η Δημοκρατία της Αυστρίας, η χρήση εναλλακτικών οδών δεν φαίνεται να συνιστά επιλογή η οποία χρησιμοποιείται πραγματικά σε ευρεία κλίμακα στην πράξη, όπως αποδεικνύεται από την κυκλοφοριακή αιχμή βαρέων οχημάτων η οποία καταγράφεται κατά τις πρώτες ώρες μετά τη λήξη της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας.
81 Έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (σ. 60) (η υπογράμμιση δική μου).
82 Γνωμοδότηση της 7ης Απριλίου 2025, της Υπηρεσίας Προγραμματισμού της Κινητικότητας του Γραφείου της Περιφερειακής Κυβέρνησης Τιρόλου (στο εξής: γνωμοδότηση της Κυβέρνησης του Τιρόλου), βασισμένη στα συμπεράσματα επιστημονικής μελέτης η οποία είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση https://www.tirol.gv.at/fileadmin/buergerservice/Beauftragte_Gutachten_Studien_Umfragen/Ergebnisse_Lkw-Erhebungen_A12_2024.pdf.
83 Η γνωμοδότηση της Κυβέρνησης του Τιρόλου επικεντρώνεται στη σύγκριση των ποσοστών κυκλοφορούντων οχημάτων με μέγιστη επιτρεπόμενη μάζα άνω των 3,5 τόνων βάσει της κατεύθυνσης της μετακίνησής τους κατά τη διάρκεια του νυχτερινού ωραρίου. Από τη σύγκριση προκύπτει ότι, κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος εφαρμογής της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας, το 20,06 % των ανωτέρω οχημάτων αναχωρούν από την κεντρική ζώνη με κατεύθυνση «εξωτερικές» ζώνες (έναντι μέσου όρου 21,16 % στο σύνολο του εικοσιτετραώρου). Αντιθέτως, το 30,09 % των ανωτέρω οχημάτων κατευθύνονται προς την κεντρική ζώνη από εξωτερικές ζώνες (έναντι 11,96 % στη διάρκεια του εικοσιτετραώρου). Επομένως, από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι, κατά το νυχτερινό ωράριο, η κεντρική ζώνη παραλαμβάνει περισσότερα εμπορεύματα από όσα αποστέλλει. Στη γνωμοδότηση της Κυβέρνησης του Τιρόλου διαπιστώνεται συμπερασματικά ότι τα ανωτέρω δεδομένα: 1) αποδεικνύουν ότι η εξαίρεση τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας «εξυπηρετεί κυρίως τη διασφάλιση της προμήθειας εμπορευμάτων στην κεντρική ζώνη», και 2) αντικρούουν την ύπαρξη ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, λαμβανομένου υπόψη του εμπορικού ελλείμματος που χαρακτηρίζει την κεντρική ζώνη κατά τις νυχτερινές ώρες.
84 Μολονότι στον πίνακα που περιλαμβάνεται στη γνωμοδότηση της Κυβέρνησης του Τιρόλου χρησιμοποιούνται διαφορετικά χρώματα για τη διαφοροποίηση μεταξύ, αφενός, μετακινήσεων που πραγματοποιούνται δυνάμει της εξαίρεσης τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας και, αφετέρου, των μετακινήσεων που επιτρέπονται δυνάμει άλλων καθεστώτων εξαίρεσης, οι μετακινήσεις που αφορούν την κεντρική ζώνη παρουσιάζονται συγκεντρωτικά και αποδίδονται στο σύνολό τους στην ανωτέρω εξαίρεση. Τούτο προκύπτει από την απουσία ειδικής στήλης σχετικά με τη μεταφορά τροφίμων, εκδόσεων και ταχυδρομείου με προορισμό την κεντρική ζώνη, μολονότι τα εν λόγω προϊόντα αντιπροσωπεύουν, κατά τη μελέτη που μνημονεύθηκε στην υποσημείωση 82, σημαντικό ποσοστό του συνόλου των εμπορευμάτων που μεταφέρονται κατά τις νυχτερινές ώρες (37 % και 12 %, αντιστοίχως, των συνολικών μετακινήσεων).
85 Κατ’ άλλη ερμηνεία θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι τα στοιχεία αντικατοπτρίζουν, απλώς και μόνον, την εύλογη τάση αξιοποίησης μιας ευκαιρίας, ήτοι τη συγκέντρωση των παραδόσεων κατά τη διάρκεια της νύχτας για την αξιοποίηση της καλύτερης ροής της κυκλοφορίας, την οποία ευνοεί η απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας που ισχύει για τα λοιπά βαρέα οχήματα, ή για την αποφυγή άλλων περιορισμών που εφαρμόζονται κατά την κυκλοφοριακή αιχμή, όπως είναι ο περιορισμός της διέλευσης.
86 Δικόγραφο της προσφυγής (σημείο 56).
87 Υπόμνημα αντικρούσεως (σημεία 71 έως 73). Η Δημοκρατία της Αυστρίας επισημαίνει επιπλέον ότι, όσον αφορά την ποιότητα του αέρα, η παράταση της απαγόρευσης έως τις 8 π.μ. θα ήταν προτιμότερη, λαμβανομένης υπόψη της πορείας του «παράγοντα τ», και θα καθιστούσε το μέτρο πιο αποτελεσματικό. Εντούτοις, η λήξη της απαγόρευσης ορίστηκε στις 5 π.μ. για τον καλύτερο προγραμματισμό της μεταφοράς εμπορευμάτων και τη διασφάλιση του κατάλληλου εφοδιασμού των επιχειρήσεων πριν από την έναρξη των εργασιών τους στις 7 π.μ.
88 Αιτιολογημένη γνώμη (σημείο 51).
89 Ο «παράγοντας τ» εκφράζει τη σχέση μεταξύ των συγκεντρώσεων και των εκπομπών από συγκεκριμένη πηγή. Στην υποσημείωση 1 των παρατηρήσεων της Ιταλικής Δημοκρατίας επί του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής παρατίθεται ένα γράφημα το οποίο καταδεικνύει ότι η τιμή του «παράγοντα τ» είναι υψηλότερη τη νύχτα και, κυρίως, κατά τις πρώτες πρωινές ώρες. Επομένως, αποδεικνύεται ότι οι εκπομπές των οχημάτων κατά τις εν λόγω ώρες ευθύνονται για τις υψηλότερες συγκεντρώσεις.
90 Παρατηρήσεις της Ιταλικής Δημοκρατίας επί του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής (σημείο 17).
91 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Ιταλική Δημοκρατία επανέλαβε τα σχόλια που εκτίθενται στην υποσημείωση 1 των παρατηρήσεών της επί του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής: «Η τιμή που παρέχει η Αυστρία, η οποία λαμβάνει υπόψη τη μέγιστη τιμή (στις 6 π.μ.) και την ελάχιστη τιμή (στις 12 μ.μ.) του συνολικού χρονικού διαστήματος, δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική κατάσταση. Συγκεκριμένα, θα ήταν ορθότερο να ληφθούν υπόψη οι μέσες τιμές των χρονικών διαστημάτων εφαρμογής των απαγορεύσεων νυχτερινής κυκλοφορίας (από τα μεσάνυχτα έως τις 5 π.μ.) και οι μέσες τιμές του χρονικού διαστήματος στο οποίο μετατοπίζεται, κατά πάσα πιθανότητα, η απαγορευμένη κατά τη διάρκεια της νύχτας (έως τις 8 π.μ.) κυκλοφορία. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η μέση τιμή διαμορφώνεται από περίπου 0,11 g/km τη νύχτα σε περίπου 0,07 g/km κατά τη διάρκεια της ημέρας, ήτοι λιγότερο από το ήμισυ». Προκειμένου να είναι αξιόπιστο και πειστικό, το ανωτέρω επιχείρημα θα έπρεπε να τεκμηριώνεται με στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η προτεινόμενη προσέγγιση είναι η «ορθότερη» και να αναπτύσσεται αναλυτικότερα.
92 Τα γραφήματα περιλαμβάνονται στις παρατηρήσεις της Ιταλικής Δημοκρατίας επί του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής (σημεία 16 και 17 και υποσημείωση 1).
93 Έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (σ. 28).
94 Έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (σ. 44). Ο αυτοκινητόδρομος A2 (αυτοκινητόδρομος του San Gottardo) είναι ένας από τους κύριους άξονες βορρά-νότου της Ελβετίας και συνδέει τη Βασιλεία με τα ιταλικά σύνορα. Η σύγκριση οφείλεται στο γεγονός ότι το 2017 εφαρμοζόταν στον συγκεκριμένο αυτοκινητόδρομο απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας χωρίς καμία εξαίρεση για τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI.
95 Έκθεση Ökoscience του 2024 (σ. 17), στην οποία διευκρινίζεται ότι «στο σενάριο “χωρίς [απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας]” στον αυτοκινητόδρομο A12, η πρόσθετη κυκλοφορία στον αυτοκινητόδρομο A12 κατά τη διάρκεια της ημέρας κατανέμεται κατά τη διάρκεια της νύχτας κατά τέτοιο τρόπο ώστε η σχετική ημερήσια εξέλιξη να είναι ανάλογη της ημερήσιας εξέλιξης στον αυτοκινητόδρομο A1».
96 Έκθεση Ökoscience του 2024 (σ. 19).
97 Πρόκειται για το φαινόμενο κατά το οποίο, σε ορισμένες πεδιάδες ή κοιλάδες (όπως είναι αυτές τις οποίες διασχίζουν οι αυτοκινητόδρομοι A12 και A13), η θερμοκρασία του αέρα αυξάνεται με την αύξηση του υψομέτρου με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η διασπορά της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η οποία εγκλωβίζεται στα στρώματα ψυχρού αέρα που παραμένουν πλησίον του εδάφους.
98 Παρατηρήσεις της Δημοκρατίας της Αυστρίας ενώπιον της Επιτροπής, τμήμα II.3. Η θερμοκρασιακή αναστροφή μνημονεύεται μία και μόνη φορά παρεμπιπτόντως.
99 Εντούτοις, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή υποστήριξε ότι το επιχείρημα είχε ιδιαίτερη σημασία για την άμυνα της Δημοκρατίας της Αυστρίας κατά τη διάρκεια του προ της ασκήσεως της προσφυγής σταδίου της διαδικασίας.
100 Υπόμνημα αντικρούσεως (σημείο 79) (η υπογράμμιση δική μου). Το ως άνω επιχείρημα φαίνεται ευλογοφανές υπό το πρίσμα της έκθεσης Ökoscience της 26ης Σεπτεμβρίου 2024, με τίτλο «Zur Entwicklung der Häufigkeit atmosphärischer Inversionen im Alpenraum 1997 – 2023» (Εξέλιξη της συχνότητας των ατμοσφαιρικών αναστροφών στην περιοχή των Άλπεων στο διάστημα από το 1997 έως το 2023) (σ. 25).
101 Προς τούτο, η Δημοκρατία της Αυστρίας παραπέμπει σε μελέτη της Ökoscience της 7ης Απριλίου 2025, με τίτλο «Stellungnahme zu zwei Aspekten des SNF-Verkehrs auf A12/A13: Ganzjährige Wirkung des Nachtfahrverbotes (NFV) und Anteil der SNF an den NOx-Emissionen und -Immissionen» [Γνωμοδότηση σχετικά με δύο πτυχές της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων στους αυτοκινητοδρόμους A12 και A13: ο αντίκτυπος, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας (NFV) και το ποσοστό των εκπομπών και των συγκεντρώσεων NOx που αποδίδονται στα βαρέα οχήματα, στο εξής: έκθεση Ökoscience του 2025].
102 Κατά την έκθεση Ökoscience του 2025, το 2023 η μείωση του μέσου όρου εκπομπών η οποία επιτεύχθηκε το καλοκαίρι χάρη στην απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (1,5 μg/m3) αντιστοιχεί στο 5 % του μέσου όρου εκπομπών κατά το θερινό εξάμηνο, ενώ το αποτέλεσμα το οποίο επιτεύχθηκε τον χειμώνα (μείωση κατά 3 μg/m3) αντιστοιχεί στο 7,5 % του μέσου όρου εκπομπών κατά το χειμερινό εξάμηνο. Επομένως, οι μέσες εκπομπές κατά τα δύο εξάμηνα είναι 30 και 40 μg/m3, αντιστοίχως.
103 Κατά την έκθεση Ökoscience του 2025, ο αντίκτυπος της απαγόρευσης νυχτερινής κυκλοφορίας επί των εκπομπών υπήρξε κατά 1,5 φορά μεγαλύτερος τον χειμώνα, αλλά πρέπει να ληφθεί επίσης υπόψη ότι η απαγόρευση διήρκεσε περίπου 1,3 φορά (δύο ώρες) περισσότερο κατά τη διάρκεια του χειμερινού εξαμήνου. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή τόνισε ότι σημασία έχουν μόνον οι απόλυτες τιμές και, επομένως, παραμένει βάσιμη η διαπίστωση ότι η αποτελεσματικότητα του μέτρου μειώνεται «κατά το ήμισυ» κατά τη διάρκεια του θερινού εξαμήνου.
104 Σημείο 21 των παρατηρήσεων επί του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής.
105 Απόφαση Brenner II (σκέψη 140).
106 Έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (σ. 64).
107 Έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας (σ. 64, τελευταία παράγραφος).
108 Η υπογράμμιση δική μου. Η εν λόγω έκθεση αφορά μια τροποποίηση της απόφασης περί απαγορεύσεως της νυχτερινής κυκλοφορίας, η οποία επικεντρώνεται στην κατάργηση της εξαίρεσης που εφαρμόζεται στην κυκλοφορία οχημάτων προδιαγραφών Euro VI. Εντούτοις, ούτε στην προηγούμενη έκθεση του 2010, στην οποία παραπέμπει η έκθεση του 2020, εντόπισα κατάλληλη δικαιολόγηση του αναλογικού χαρακτήρα του μέτρου και επαρκή εξέταση λιγότερο περιοριστικών εναλλακτικών λύσεων. Στην αιτιολογική έκθεση σχετικά με την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας των βαρέων οχημάτων στον αυτοκινητόδρομο A12 της κοιλάδας του Inn (κείμενο του 2010, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.tirol.gv.at/fileadmin/themen/umwelt/luftqualitaet/EB_NFV_Stammfassung_2010.pdf), επισημαίνεται μόνον (σ. 8) ότι «[…] οι τεχνικές μελέτες που παρουσιάστηκαν ανωτέρω στο σημείο 1.3 δικαιολογούν πλήρως την αναγκαιότητα των μέτρων για τη μείωση των εκπομπών, τα οποία προβλέπονται με την παρούσα απόφαση, και, επομένως, την επιδίωξη του σκοπού της προστασίας της ποιότητας του αέρα […]». Στο σημείο 1.3 επισημαίνεται επιπλέον: «[…] απόδειξη του ότι το μέτρο παραμένει αναγκαίο αποτελεί το γεγονός ότι, στον σταθμό του Vomp, καταγράφηκε ετήσια μέση τιμή 63 μg/m³ για τον ατμοσφαιρικό ρύπο NO2 και το 2009».
109 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2024, για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και για καθαρότερο αέρα για την Ευρώπη (ΕΕ L, 2024/2881).
110 Έκθεση Ökoscience του 2024 (σ. 24).
111 Έκθεση Ökoscience της 5ης Απριλίου 2023, με τίτλο «Stellungnahme zu IG-L-Maßnahmen für die A12» (Γνωμοδότηση σχετικά με τα μέτρα [της νομοθεσίας για την ποιότητα του αέρα] στον αυτοκινητόδρομο A12) (σ. 3).
112 Έκθεση Ökoscience του 2024 (σ. 21).
113 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Δημοκρατία της Αυστρίας υπογράμμισε ότι οι οριακές τιμές που καθορίζονται στην οδηγία 2024/2881 δεν θα μπορέσουν να επιτευχθούν έως το 2030 εάν δεν αρχίσουν να λαμβάνονται περιοριστικά μέτρα από τώρα καθώς και ότι η άρση οποιασδήποτε από τις επί του παρόντος εφαρμοζόμενες απαγορεύσεις θα θέσει σε κίνδυνο την επίτευξη του εν λόγω στόχου. Μολονότι είναι αληθές ότι η οδηγία 2024/2881 θα έχει καθοριστικής σημασίας για τις μελλοντικές δράσεις των αυστριακών αρχών, τούτο δεν τις απάλλασσε από την υποχρέωση να εξετάσουν λεπτομερώς τον αναλογικό χαρακτήρα stricto sensu της απαγόρευσης της νυχτερινής κυκλοφορίας υπό το πρίσμα των πιο πρόσφατων στοιχείων, τα οποία καταδείκνυαν τη μικρότερη αποτελεσματικότητά της κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Με την έκθεση Ökoscience του 2024 (σ. 24 και 25), μολονότι συνιστάται η διατήρηση όλων των μέτρων για την επίτευξη του στόχου του 2030, αναγνωρίζεται η ύπαρξη ενός «σημαντικού παράγοντα αβεβαιότητας» ο οποίος επηρεάζει την ακρίβεια των προβλέψεων και απορρέει από τον βαθμό εξηλεκτρισμού του στόλου οχημάτων κατά τα επόμενα έτη.
114 Απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 1979, Denkavit Futtermitel (251/78, EU:C:1979:252, σκέψη 14). Η υπογράμμιση δική μου.
115 Απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2010, Επιτροπή κατά Γαλλίας (C‑333/08, EU:C:2010:44, σκέψη 92).
116 Σημείο 134 των παρουσών προτάσεων. Απαντώντας σε σχετική ερώτηση του Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστήριξε ότι το ενδεχόμενο λήψης εναλλακτικών και λιγότερο περιοριστικών μέτρων εξετάστηκε με το πρόγραμμα για την προστασία του αέρα, το οποίο δεν υποβλήθηκε στο Δικαστήριο. Εντούτοις, αντιλαμβάνομαι ότι πρόκειται περί εγγράφου το οποίο εκπονήθηκε πριν από την έκθεση σχετικά με την απαγόρευση της νυχτερινής κυκλοφορίας. Εν πάση περιπτώσει, τονίζω ότι η προσέγγιση που εφαρμόστηκε το 2020 με την εν λόγω έκθεση δεν είναι αυτή καθεαυτήν επιλήψιμη: το κρίσιμο ζήτημα είναι η έλλειψη επανεξέτασης του αναλογικού χαρακτήρα του μέτρου σε μεταγενέστερο χρόνο.
117 Η έννοια της εναλλακτικής λύσης απαιτεί επιλογή μεταξύ διαφορετικών δυνατοτήτων, όπερ προϋποθέτει συγκριτική αξιολόγηση και τον επακόλουθο αποκλεισμό ορισμένων εξ αυτών. Κανένα από τα μέτρα που μνημονεύθηκαν στο σημείο 134 των παρουσών προτάσεων δεν συνιστούσε πραγματική «εναλλακτική λύση», στο μέτρο που δεν αποκλείονται αλλά χρησιμοποιούνται συμπληρωματικώς και σωρευτικώς.
118 Σημείο 23 των παρουσών προτάσεων.
119 Απόφαση Brenner I (σκέψεις 66 έως 68 και 87), και απόφαση Brenner II (σκέψεις 114 έως 117 και 140).
120 Κατά 18,5 χιλιόμετρα.
121 Βλ. υποσημείωση 24 των παρουσών προτάσεων.
122 Κατά την Erläuternde Bemerkungen zur Verordnung des Landeshauptmannes, mit der die Sektorales Fahrverbot-Verordnung geändert wird (αιτιολογική έκθεση της απόφασης του υπουργού-προέδρου περί τροποποιήσεως της απόφασης για την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας, στο εξής: έκθεση σχετικά με την τροποποίηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας) (σ. 4, 22 και 75), η θέσπιση γενικής εξαίρεσης υπέρ των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI ήταν η προϋπόθεση την οποία έθεσε η Επιτροπή για την αρχειοθέτηση της διαδικασίας λόγω παραβάσεως που κίνησε το 2016.
123 Βλ. υποσημειώσεις 30 και 32 των παρουσών προτάσεων.
124 Όσον αφορά την υπό κρίση προσφυγή, υπενθυμίζω ότι λυσιτελείς είναι μόνον οι οριακές τιμές που καθορίζονται από την οδηγία 2008/50, ανεξαρτήτως της τροποποίησης που επέφερε η οδηγία 2024/2881.
125 Υποδομή η οποία καθιστά δυνατή τη σιδηροδρομική μεταφορά βαρέων οχημάτων.
126 Βλ., μεταξύ άλλων, έκθεση σχετικά με την τροποποίηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας (σ. 68).
127 Απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2015, Visnapuu (C‑198/14, EU:C:2015:751, σκέψεις 123 και 124).
128 Απόφαση Brenner II (σκέψη 137).
129 Βλ. υποσημείωση 123 των παρουσών προτάσεων.
130 Βλ. υποσημείωση 30 των παρουσών προτάσεων.
131 Έκθεση σχετικά με την τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας (σ. 56).
132 Η επιλογή αυτή εξετάστηκε στο τεχνικό μέρος της έκθεσης σχετικά με την τροποποίηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας.
133 Έκθεση σχετικά με την τροποποίηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας (σ. 70). Η υπογράμμιση δική μου.
134 Με το υπόμνημα αντικρούσεως (σημεία 117 έως 121), η Δημοκρατία της Αυστρίας εκθέτει ότι η ημερομηνία υπαγωγής στην εξαίρεση των βαρέων οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας D ήταν η 1η Σεπτεμβρίου 2018, μολονότι η πρώτη ταξινόμηση των βαρέων οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας C ήταν δυνατή έως την 31η Αυγούστου 2019. Η τελευταία αυτή ημερομηνία δεν προκρίθηκε ως οριακή ημερομηνία λόγω της βούλησης να μην αποκλειστούν από το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω εξαίρεσης τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας D τα οποία ταξινομήθηκαν στο διάστημα από την 1η Σεπτεμβρίου 2018 έως την 31 Αυγούστου 2019. Προκρίθηκε, επομένως, η (λιγότερο περιοριστική) λύση της υπαγωγής στην εξαίρεση τμήματος των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας C (εκείνων που ταξινομήθηκαν για πρώτη φορά εντός του ανωτέρω χρονικού διαστήματος).
135 Στη σ. 73 της έκθεσης σχετικά με την τροποποίηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας επισημαίνονται τα εξής: «η οριακή ημερομηνία [που έχει πλέον καθοριστεί] θα πρέπει να καθοριστεί εκ νέου στο μέλλον, δεδομένου ότι ο αριθμός των “προνομιακών” οχημάτων, που είναι επί του παρόντος σχετικά περιορισμένος, θα αυξηθεί σταδιακά λόγω της συνεχούς ανανέωσης του στόλου, όπερ θα μειώσει τον αντίκτυπο [του μέτρου] στην ποιότητα του αέρα».
136 Η Ιταλική Δημοκρατία δεν αμφισβητεί ότι, κατά τη μετάβαση από τις προδιαγραφές Euro VI της κατηγορίας C στις προδιαγραφές Euro VI της κατηγορίας D, υπήρξε μείωση των εκπομπών κυμαινόμενη από 29 % έως 43 %. Εντούτοις, η Ιταλική Δημοκρατία υπογραμμίζει ότι πρόκειται περί ποσοστών που παραπέμπουν σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές και ότι το πραγματικό ποιοτικό άλμα πραγματοποιήθηκε κατά τη μετάβαση από τις προδιαγραφές Euro V στις προδιαγραφές Euro VI, οπότε καταγράφηκε μείωση κατά 700 %. Η Ιταλική Δημοκρατία παρατήρησε, επίσης, ότι στην εξαίρεση τοπικής και περιφερειακής κυκλοφορίας δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός με κριτήριο την οριακή ημερομηνία ταξινόμησης, όπερ επιβεβαιώνει ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας έχει επίγνωση της έλλειψης συνέπειας που συνεπάγεται η διαφοροποίηση εντός της κατηγορίας οχημάτων προδιαγραφών Euro VI.
137 Η αιτίαση αυτή δεν συμβιβάζεται με την προηγούμενη θέση της Επιτροπής σχετικά με την εξαίρεση υπέρ των οχημάτων προδιαγραφών Euro VI.
138 Το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι τα κράτη μέλη δύνανται να θεσπίζουν «γενικούς και απλούς κανόνες, οι οποίοι θα είναι εύληπτοι στους οδηγούς και θα εφαρμόζονται από αυτούς ευχερώς, η δε διαχείριση και ο έλεγχος της εφαρμογής τους θα είναι επίσης ευχερής για τις αρμόδιες αρχές». Αποφάσεις της 10ης Φεβρουαρίου 2009, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑110/05, EU:C:2009:66, σκέψη 67), και της 24ης Μαρτίου 2011, Επιτροπή κατά Ισπανίας (C‑400/08, EU:C:2011:172, σκέψη 124).
139 Το επιχείρημα της Δημοκρατίας της Αυστρίας είναι ευλογοφανές: οι εκπομπές των (λιγοστών) οχημάτων προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας C, πρόσφατης ταξινόμησης, που κυκλοφορούν δυνάμει της ανωτέρω εξαίρεσης, δεν είναι ιδιαιτέρως σημαντικές. Αντιστοίχως, τα οχήματα προδιαγραφών Euro VI της κατηγορίας D παλαιότερης ταξινόμησης είναι, κατ’ αρχήν, πιο ρυπογόνα, λόγω, κατά πάσα πιθανότητα, μεγαλύτερου αριθμού διανυθέντων χιλιομέτρων, όπερ δεν εμποδίζει την υπαγωγή τους στην απαγόρευση.
140 Απόφαση Brenner II (σκέψεις 129 και 130).
141 Απόφαση Brenner I (σκέψεις 87 έως 89).
142 Απόφαση Brenner I (σκέψεις 87 και 89).
143 Απόφαση Brenner I (σκέψη 46).
144 Απόφαση Brenner II (σκέψη 139).
145 Απόφαση Brenner II (σκέψεις 148 και 149).
146 Στην έκθεση σχετικά με την τροποποίηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας (σ. 5 και 6), επισημαίνεται ότι τούτο συνέβη σε σχέση με το προσβαλλόμενο μέτρο στην υπόθεση Brenner I. Στη σελίδα 70 της έκθεσης επισημαίνονται τα εξής: «[η] Επιτροπή […] διατυπώνει […] σοβαρές επιφυλάξεις […], όσον αφορά τις θεμελιώδεις ελευθερίες (συγκεκριμένα την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων), σε σχέση με τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας η οποία καταλαμβάνει επίσης τα οχήματα με καλύτερο επίπεδο εκπομπών. […] Επομένως, υφίσταται κάποια ανασφάλεια δικαίου όταν θεσπίζεται απαγόρευση κυκλοφορίας χωρίς οποιαδήποτε εξαίρεση βασισμένη στις προδιαγραφές Euro, καθώς και κάποιος κίνδυνος η εν λόγω απαγόρευση να μη μπορέσει να τεθεί σε εφαρμογή βραχυπρόθεσμα εάν η Επιτροπή […] ή άλλοι ενδιαφερόμενοι […] κάνουν χρήση των προσωρινών μέτρων που έχουν στη διάθεσή τους. Εντούτοις, τέτοια καθυστέρηση πρέπει να αποφευχθεί, λαμβανομένης υπόψη της επείγουσας ανάγκης επίτευξης, όσο το δυνατόν συντομότερα, νέων βελτιώσεων της ποιότητας του αέρα, η οποία παραμένει επί του παρόντος πολύ κακή στον [σταθμό του Vomp]». Η υπογράμμιση δική μου.
147 Βλ. υποσημείωση 118 των παρουσών προτάσεων.
148 Έκθεση σχετικά με την τροποποίηση της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας (σ. 74).
149 Όπως θα εκθέσω κατωτέρω, μολονότι σκοπός του ανωτέρω μέτρου δεν είναι η προστασία του περιβάλλοντος, η αναγκαιότητα λήψης του για τη διασφάλιση της οδικής ασφάλειας απορρέει, τουλάχιστον εν μέρει, από την απόφαση να μην καταστούν λιγότερο αυστηρές οι υφιστάμενες απαγορεύσεις που αποσκοπούν στην προστασία του περιβάλλοντος.
150 Στο έγγραφο με τίτλο «Fahrverbot für Lastkraftfahrzeuge auf der A12 Inntal Autobahn und A13 Brenner Autobahn an Samstagen in den Wintermonaten» (Απαγόρευση της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων στον αυτοκινητόδρομο A12 της κοιλάδας του Inn και στον αυτοκινητόδρομο A13 του Brenner τα Σάββατα κατά τους χειμερινούς μήνες), της 22ας Νοεμβρίου 2018, σ. 46, υπογραμμίζονται τα προβλήματα κυκλοφοριακής συμφόρησης και κορεσμού στους υφιστάμενους σταθμούς εξυπηρέτησης αυτοκινητιστών κατά μήκος των αυτοκινητοδρόμων A12 και A13, τα οποία καθιστούν αναγκαία την απαγόρευση της πρόσβασης στους εν λόγω αυτοκινητοδρόμους με κατεύθυνση τα γερμανικά και τα ιταλικά σύνορα. Εντούτοις, τα εν λόγω προβλήματα καταγράφονται ανεξαρτήτως προορισμού: δεν είναι κατανοητός ο λόγος για τον οποίο η απαγόρευση πρέπει να αφορά μόνον τις μεταφορές με προορισμό την Ιταλία ή τη Γερμανία.
151 Βλ. σημεία 70 έως 77 των παρουσών προτάσεων.
152 Πρόκειται, όπως προεκτέθηκε, περί της γενικής διάταξης του αυστριακού κώδικα οδικής κυκλοφορίας που επιτρέπει στις αρμόδιες για την οδική ασφάλεια αρχές να δίδουν συγκεκριμένες εντολές στους χρήστες των δημόσιων οδών, όταν το απαιτούν η ασφάλεια, η ροή και η διευκόλυνση της κυκλοφορίας.
153 Η Δημοκρατία της Αυστρίας υπέβαλε συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με την εφαρμογή του συστήματος περιορισμού της διέλευσης. Η Δημοκρατία της Αυστρίας εξέθεσε ότι, μολονότι ο αριθμός των ημερών εφαρμογής του μέτρου αυξήθηκε, καταγράφηκε μείωση τόσο της μέσης διάρκειας κάθε εφαρμογής του μέτρου όσο και του συνολικού αριθμού ωρών εφαρμογής του κατά τη διάρκεια του έτους.