Opinion of the Advocate-General

I – Introduzzjoni

1. Permezz ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, l‑Arbetsdomstolen (l-Isvezja) jistaqsi, essenzjalment, jekk kumpannija, li għandha s-sede tagħha fi Stat Membru tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea tat-2 ta’ Mejju 1992 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim ŻEE”) (2), proprjetarja ta’ vapur li jġorr bandiera ta’ Stat terz, taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, kif applikabbli għat-trasport marittimu bis-saħħa tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4055/86, tat-22 ta’ Diċembru 1986, li japplika l-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi (3), inkorporat ukoll fil-Ftehim ŻEE (4) .

2. Din id-domanda tqajmet fil-kuntest ta’ kawżi tal-kumpannija Norveġiża Fonnship A/S, kumpannija Norveġiża (iktar ’il quddiem “Fonnship”) kontra Svenska Transportarbetarförbundet (Federazzjoni Svediża tal-Ħaddiema tat‑Trasport, iktar ’il quddiem l-“ST”) u Facket för Service och Kommunikation (sindakat ta’ ħaddiema fl-oqsma tas-servizzi u tal‑komunikazzjoni, iktar ’il quddiem is-“SEKO”), assoċjazzjonijiet Svediżi dwar azzjonijiet sindakali, meħuda fl-2001 u fl-2003, li allegatament affettwaw ħażin, fiż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), il-provvista ta’ servizzi permezz ta’ vapur li jappartjeni lil Fonnship (is-Sava Star), irreġistrat fir-reġistru marittimu tal-Panama u, għalhekk, iġorr il-bandiera ta’ dan il-pajjiż terz (5) .

3. B’mod iktar preċiż, peress li l-ekwipaġġ tas-Sava Star użat minn Fonnship, kompost biss, fil-perijodu tal-fatti tal-kawża prinċipali, minn ċittadini ta’ pajjiżi terzi (6), ma kienx jirċievi salarju biżżejjed li jista’ jiġi kkunsidrat bħala raġonevoli għal vapur li jopera prinċiparjament fl-Ewropa, ST, fl-2001, waqt waqfa ta’ dan il-vapur f’port Svediż, bdiet azzjoni sindakali intiża sabiex twaqqaf il-ħatt u t-tgħabbija tas-Sava Star, jekk ma tkunx tista’ tikseb mingħand Fonnship l-assigurazzjoni li kienet ser tiffirma ftehim kollettiv maqbul mal-Federazzjoni Internazzjonali tal-Ħaddiema tat-Trasport (iktar ’il quddiem l-“ITF”) (7) . Minkejja li apparentement marbuta bi ftehim kollettiv Russu, Fonnship xorta aċċettat li tiffirma l-ftehim kollettiv maqbul mal-ITF wara l-azzjoni sindakali u li tħallas il-miżati u l-kontribuzzjonijiet mitluba minn ST, biex b’hekk is-Sava Star seta’ jitlaq mill-port.

4. Wara li skada l-ftehim kollettiv iffirmat fl-2001, inbdiet azzjoni simili minn SEKO waqt waqfa oħra tas-Sava Star f’port Svediż. Taħt protesta, Fonnship iffirmat il-ftehim kollettiv maqbul mal-ITF, mitlub mis-SEKO u ħallset l-ispejjeż u l-kontribuzzjonijiet mitluba mill-istess ftehim, li ppermetta lis-Sava Star sabiex ikompli bir-rotta tiegħu.

5. Permezz ta’ żewġ azzjonijiet separati, Fonnship ipproċediet kontra ST u SEKO quddiem il-qorti tar-rinviju sabiex, dawn l-assoċjazzjonijiet jiġu kkundannati jħallsu d-danni allegatament subiti li jirriżultaw mill-illegalità tal-azzjonijiet sindikali meħuda u min-nullità tal-ftehim kollettivi li hija kienet kostretta tiffirma. Min-naħa tagħha, ST ipproċediet kontra Fonnship quddiem il-qorti tar-rinviju sabiex din tal-aħħar tiġi kkundannata tħallasha d-danni peress li din il-kumpannija ma ħallsitx ir-remunerazzjoni prevista mill-ftehim kollettiv iffirmat fl-2001.

6. Il-qorti tar-rinviju tqis li l-kwistjoni tal-legalità tal-azzjonijiet sindakali hija deċiżiva għad-deċiżjoni tal-kawżi prinċipali u li sabiex tirrispondi din id-domanda jeħtieġ illi tiddeċiedi jekk id-dritt Svediż dwar azzjonijiet sindakali huwiex kompatibbli mar-regoli tad-dritt tal-Unjoni (taż-ŻEE) dwar il-libertà tal-provvista ta’ servizzi. Madankollu, fid-dawl ta’ dak li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà stabbilit fis-sentenzi Viking Line, iċċitata iktar ’il fuq, u Laval un Partneri (8), il-qorti tar-rinviju tqis, kuntrarjament għal dak li sostniet Fonnship quddiemha, li ma hemmx bżonn li l-Qorti tal-Ġustizzja tiġi mitluba tagħti pożizzjoni dwar din il-kwistjoni.

7. Min-naħa l-oħra, l-Arbetsdomstolen il-qorti tar-rinviju hija tal-opinjoni illi d-domanda, diskussa wkoll quddiemha iżda li għadha ma ġietx eżaminata mill-Qorti tal-Ġustizzja, dwar jekk id-dritt taż-ŻEE huwiex applikabbli f’sitwazzjoni bħal dik f’din il-kawża, fejn vapur irreġistrat f’pajjiż terz u fejn ir-relazzjonijiet abbord huma, bħala prinċipju, irregolati mid-dritt tal-Istat tal-bandiera, teħtieġ illi jiġu sospiżi l-proċeduri u li ssir d-domanda preliminari li ġejja:

“Ir-regola prevista fil-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea dwar il-moviment liberu tas-servizzi, servizzi ta’ trasport bil-baħar — li hemm regola ekwivalenti għaliha fit-Trattat KE — hija applikabbli għal kumpannija li għandha l-uffiċċju rreġistrat tagħha fi Stat tal-EFTA fir-rigward tal-attivitajiet tagħha fil-forma ta’ servizzi ta’ trasport lejn Stat Membru tal-Unjoni Ewropea jew lejn Stat tal-EFTA permezz ta’ bastiment li huwa rreġistrat, itajjar il-bandiera, ta’ pajjiż terz barra mill-Unjoni/Żona Ekonomika Ewropea?”

8. Din id-domanda kienet is-suġġett ta’ osservazzjonijiet bil-miktub li saru mill-partijiet fil-kawża prinċipali, mill-Gvern Svediż u dak Grieg, mill-Awtorità tas-Sorveljanza EFTA u mill-Kummissjoni Ewropea. Dawn il-partijiet ikkonċernati ġew ittrattati wkoll fis-seduta li saret fit-28 ta’ Jannar 2014.

II – Analiżi

A – Rimarki preliminari dwar il-portata tat-talba għal deċiżjoni preliminari

9. Kif irrilevajt fil-punt 6 iktar ’il fuq, il-qorti tar-rinviju b’mod ċar irrifjutat tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà tal-azzjonijiet sindakali mad-dritt taż-ŻEE, peress li kkunsidrat, fid-dawl tas-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Viking Line u Laval un Partneri, li għandha tkun hi, fil-każ li r-regoli taż-ŻEE dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi japplikaw għal sitwazzjonijiet bħal dawk li wasslu għall-kawżi prinċipali, li tiddeċiedi dwar kemm kienu neċessarji u xierqa l-imsemmija azzjonijiet. Madankollu, hija ma tindikax kif bi ħsiebha tiddeċiedi din il-kwistjoni.

10. Quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, Fonnship iddedikat parti sostanzjali mill-osservazzjonijiet tagħha sabiex tikkritika lill-qorti tar-rinviju talli limitat it-talba għal deċiżjoni preliminari għall-kwistjoni tal-applikabbiltà tad-dritt taż-ŻEE, filwaqt li rrifjutat li tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà ma’ dan id-dritt tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Svediż li jawtorizzaw azzjonijiet sindakali tat-tip bħal dawk li saru minn ST u SEKO kontra Sava Star.

11. Mingħajr ma speċifikament titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex fir-risposta tagħha għat-talba għal deċiżjoni preliminari tinkludi kunsiderazzjonijiet dwar il-kompatibbiltà u l-proporzjonalità tal-azzjonijiet sindakali mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi fil-każ li tirrispondi b’mod pożittiv għad-domanda magħmula, Fonnship tqis li, fid-dawl tad-diskussjonijiet quddiem il-qorti tar-rinviju, din kellha l-obbligu li titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tindirizza l-kwistjonijiet kollha tad-dritt tal-Unjoni li huma meħtieġa sabiex tiġi deċiża l-kwistjoni fil-kawżi prinċipali. Fil-fatt, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata illi l-libertà li jiġu pprovduti servizzi hija applikabbli f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tinkludi, fit-talba tagħha, id-domanda dwar il-kompatibbiltà tal-azzjonijiet sindakali mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi kien jippermetti, fl-opinjoni ta’ Fonnship, li jiġi evitat, fid-dawl tal-inċertezza tad-dritt taż-ŻEE fuq dan il-punt, li kawża li ilha pendenti iktar minn għaxar snin terġa’ tkun is-suġġett ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja jew, fin-nuqqas, li Fonnship ikollha terġa’ tiftaħ kawża għad-danni kontra r-Renju tal-Isvezja.

12. Għalkemm ma iniex totalment insensittiv għall-istedina impliċita ta’ Fonnship sabiex, anki b’mod sussidjarju, fl-evalwazzjoni tal-kwistjoni li ġiet sottomessa lilha jiġu inklużi wkoll kunsiderazzjonijiet dwar in-neċessità u l-proporzjonalità tal-azzjonijiet sindakali fir-rigward tad-dispożizzjonijiet taż-ŻEE rilevanti, b’mod partikolari għal raġunijiet ta’ ekonomija tal-ġudizzju u fid-dawl tal-fatt illi hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi finalment, tali inklużjoni teħtieġ, fil-każ inkwistjoni f’din il-kawża, li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħżel li tibdel b’mod sostanzjali l-ġurisprudenza tagħha fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 267 TFUE.

13. Huwa magħruf, li din il-ġurisprudenza tirrikonoxxi illi hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha l-fakultà li tistabbilixxi d-domandi li għandhom isiru lill-Qorti tal-Ġustizzja (9) u l-esklużività li tiddefinixxi s-suġġett tad-domandi li hija għandha l-intenzjoni li tagħmlilha (10), filwaqt li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tkun kostretta minn waħda mill-partijiet fil-kawża prinċipali li tagħmel domanda (11), jew li tibdel il-portata tagħha (12) .

14. Din il-ġurisprudenza hija bbażata, minn naħa, fuq argument testwali li l-Artikolu 267 TFUE jistabbilixxi kooperazzjoni diretta bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali, skont proċedura mhux kontenzjuża u mingħajr intervent tal-partijiet (13) u, min-naħa l-oħra, fuq l-obbligu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiżgura l-possibbiltà lill-gvernijiet tal-Istati Membri u tal-partijiet ikkonċernati li jippreżentaw sottomissjonijiet, skont l-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, fid-dawl tal-fatt illi, bis-saħħa ta’ din id-dispożizzjoni, huma biss id-deċiżjonijiet tar-rinviju li huma nnotifikati lill-partijiet ikkonċernati (14) .

15. Huwa għalhekk illi l-Qorti tal-Ġustizzja tirrifjuta, bħala regola, li tirrispondi għal domandi kumplimentari msemmija mill-partijiet fil-kawża prinċipali jew mill-partijiet ikkonċernati, li ma jaqgħux fil-kuntest ta’ dik magħmula mill-qorti nazzjonali (15) jew, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-validità ta’ att tal-Unjoni, li testendi din l-evalwazzjoni għal motivi oħra minbarra dawk imsemmija mill-qorti tar-rinviju (16) .

16. Xorta jibqa’ l-fatt illi jidher li hemm ċertu diskrepanza bejn din il-ġurisprudenza u prassi ġurisprudenzjali tal-Qorti tal-Ġustizzja li xxaqleb iktar lejn il-ħtieġa li tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju.

17. Fil-fatt, f’ħafna sentenzi, il-Qorti tal-Ġustizzja ma toqgħodx lura, minkejja d-delimitazzjoni tar-rinviju għal d eċiżjoni preliminari magħmul mill-qorti nazzjonali, kemm milli tivverifika, fid-dawl tal-fatti u tal-argumenti mqajma matul il-proċedura, jekk l-applikabbiltà ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, li ma kinitx is-suġġett ta’ talba għal deċiżjoni preliminari, tistax xorta tkun applikabbli għall-kawża (17), kemm, sabiex tingħata risposta utli lill-qorti nazzjonali, sabiex tiddeċiedi jekk l-argument ta’ wieħed mill-partijiet fil-kawża prinċipali fir-rigward tal-applikabbiltà ta’ dispożizzjoni mhux imsemmija fir-rinviju għal deċiżjoni preliminari huwiex fondat (18), kif ukoll sabiex tifformula mill-ġdid id-domandi magħmula sabiex tinkludi fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni waħda jew iktar mid-dispożizzjonijiet imsemmija minn waħda mill-partijiet, anki jekk ex officio , dejjem bl-istess ħsieb illi tagħti risposta utli lill-qorti nazzjonali (19) .

18. Minkejja li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk ma tidhirx univoka, ma jidhirlix li hawnhekk huwa meħtieġ li jiġu eżaminati fid-dettall l-eventwali kriterji li jippermettu li jsir qari koerenti ta’ dawn is-sentenzi kollha.

19. Fil-fatt, jidher li hemm tal-inqas eżempju wieħed, li fl-opinjoni tiegħi, japplika għal din il-kawża, li fih il-Qorti tal-Ġustizzja tirrifjuta b’mod sistematiku li tibdel jew testendi s-suġġett tat-talba għal deċiżjoni preliminari lil hinn mill-kuntest iddefinit mill-qorti nazzjonali. Dan huwa l-każ li fih il-qorti tar-rinviju tkun, espliċitament jew impliċitament, irrifjutat li tiddeferixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja domanda addizzjonali ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mqajma espressament minn waħda mill-partijiet fil-kawża prinċipali (20) .

20. F’din il-kawża, huwa veru li, kuntrarjament għall-kawżi li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikament iddeċidiet fuq dan il-punt, il-qorti tar-rinviju għandha tiddeċiedi finalment u ammettiet ir-rilevanza tad-domanda magħmula minn Fonnship, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi b’mod pożittiv għal dak li ġie mitlub lilha (21) .

21. Barra minn hekk, qari oġġettiv tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE jista’ jagħti x’jifhem illi meta “titqajjem” kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni f’kawża pendenti quddiem qorti li tiddeċiedi finalment, din il-qorti “għandha” tirreferi lill-Qorti tal-Ġustizzja.

22. Tali interpretazzjoni tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE tista’ b’mod partikolari tiġi użata fil-każijiet fejn il-qorti li ser tiddeċiedi finalment tissuġġerixxi, insostenn tar-rifjut tagħha li tagħmel domanda addizzjonali lill-Qorti tal-Ġustizzja, interpretazzjoni manifestament żbaljata tad-dritt tal-Unjoni jew tifformula d-domanda tagħha abbażi ta’ premessa ġuridika manifestament ineżatta, li għalhekk tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja, wara l-osservazzjonijiet tal-partijiet ikkonċernati u tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, li terġa’ teżamina n-natura żbaljata tal-interpretazzjoni żbaljata proposta jew tal-premessa ġuridika (22) . Fil-fatt, jidhirli inkonċepibbli, b’mod partikolari fir-rigward tal-ħtieġa li tiġi żgurata interpretazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni, li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ konxjentament ma tirrettifikax tali żbalji kommessi minn qorti li ser tiddeċiedi finalment, għad-detriment tal-partijiet fil-kawża, billi jiġu mċaħħda, fil-fatt, mill-possibbiltà effettiva illi jsostnu r-responsabbiltà tal-Istat Membru, li fuqu tiddependi l-imsemmija qorti, minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni.

23. Madankollu, dawn il-kunsiderazzjonijiet ma japplikawx f’din il-kawża, b’mod partikolari minħabba l-fatt li l-qorti tar-rinviju ma tat l-ebda informazzjoni li tippermetti li jkun magħruf, b’mod partikolari, f’liema sens hija ser tiddeċiedi l-kwistjoni dwar in-neċessità u l-proporzjonalità tal-azzjonijiet sindakali mal-osservanza tar-regoli tal-Ftehim ŻEE dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi.

24. B’mod iktar ġenerali, fis-sentenza tat-18 ta’ Lulju 2013, Consiglio nazionale dei geologi u Autorità garante della concorrenza e del mercato, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja — adita minn qorti li tagħti deċiżjoni finali, jiġifieri l-Consiglio di Stato (l-Italja), fir-rigward tal-portata tal-kompetenza ta’ din il-qorti li tagħżel u tifformula mill-ġdid id-domandi proposti minn waħda mill-partijiet fil-kawża prinċipali — ċaħdet l-eżistenza ta’ obbligu inkundizzjonat ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari ta’ kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mqajma minn waħda mill-partijiet (23), filwaqt li fakkret ukoll illi d-deċiżjoni dwar u l-formulazzjoni tad-domandi li jsirulha huma kompitu esklużiv tal-qorti nazzjonali (24) .

25. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena nqis illi l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tillimita ruħha sabiex tirrispondi d-domanda li saritilha, li tirrigwarda l-applikabbiltà tar-regoli tal-Ftehim ŻEE fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, mingħajr, għalhekk ma teżamina dik, imqajma minn Fonnship quddiem il-qorti tar-rinviju iżda espressament miċħuda minnha, dwar l-eventwali kompatibbiltà ta’ azzjonijiet sindakali mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi.

B – Fuq it-talba għal deċiżjoni preliminari u l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 4055/86

26. Jekk, fid-domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju rreferiet b’mod ġeneriku għar-regoli tal-Ftehim ŻEE dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għandha, fl-opinjoni tiegħi, tkun limitata biss għad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 4055/86, kif issuġġerew ukoll il-partijiet fil-kawża prinċipali u l-partijiet l-oħra kkonċernati li ppreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

27. Fil-fatt, huwa stabbilit illi l-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport hija rregolata mid-dispożizzjonijiet tat-trattat dwar it-trasport u li, fir-rigward b’mod partikolari tan-navigazzjoni marittima, huwa l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea li għandu jiddeċiedi, skont l-Artikolu 84(2) tat-Trattat KEE, jekk setgħux jittieħdu dispożizzjonijiet xierqa f’dan is-settur, dak li effettivament ġie kkonstatat u applikat, bl-adozzjoni, fit-22 ta’ Diċembru 1986, tar-Regolament Nru 4055/86, fil-verżjoni oriġinali tiegħu, li japplika l-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport marittimu, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 1987. Peress li r-Regolament Nru 4055/86 li, kif diġà indikat, ġie inkorporat fil-Ftehim ŻEE, id-domanda magħmula għandha tiġi fformulata mill-ġdid billi tiġi limitata għall-interpretazzjoni ta’ dan l-att.

28. Fid-dawl tal-provi fil-proċess u tal-osservazzjonijiet tal-partijiet ikkonċernati, id-domanda magħmula tista’ wkoll tiġi limitata għal kjarifika tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tar-Regolament Nru 4055/86, li huwa stipulat fl-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament, sabiex jiġi ddeterminat jekk kumpannija legalment stabbilita fiż-ŻEE, f’dan il-każ fin-Norveġja, proprjetarja ta’ vapur li jopera servizzi ta’ trasport marittimu fiż-ŻEE iżda li jġorr bandiera ta’ pajjiż terz, f’dan il-każ il-Panama, taqax taħt dan l-att u, jekk ikun il-każ, tistax, bħala regola, tibbenefika mil-libertà li huwa jagħti.

1. Fuq il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tar-Regolament Nru 4055/86

29. Risposta pożittiva, mal-ewwel impressjoni sempliċi, tidher li tirriżulta mill-kliem stess tal-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4055/86 u mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.

30. Fil-fatt, skont l-ewwel paragrafu ta’ din id-dispożizzjoni, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u l-pajjiżi terzi, hija applikabbli għaċ-ċittadini tal-Istati Membri stabbiliti fi Stat Membru ieħor minbarra dak li huwa destinatarju tas-servizzi, peress illi, permezz tar-riferiment li jsir fit-tielet paragrafu tiegħu b’mod partikolari għall-Artikolu 58 tat-Trattat KEE (li sar l-Artikolu 48 KE), il-kumpanniji stabbiliti fl-Unjoni Ewropea (taż-ŻEE) huma assimilati mal-persuni fiżiċi ċittadini tal-Istati Membri.

31. Huwa b’dan il-mod illi, fil-kuntest ta’ kumpannija stabbilita fi Stat Membru li tħaddem servizz ta’ trasport regolari lejn Stat Membru ieħor, iżda li l-vapuri tagħha kienu rreġistrati u kienu jġorru l-bandiera tal-Panama, il-Qorti tal-Ġustizzja mill-kliem tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86 iddeduċiet li dan huwa “intiż għaċ-ċittadini tal-Istati Membri stabbiliti fi Stat Membru ieħor u mhux dak li huwa destinatarju tas-servizzi u ma jirreferix għar-reġistrazzjoni jew għall-bandiera ta’ vapuri użati mill-impriża ta’ trasport ” (25) .

32. In-nuqqas ta’ rilevanza tar-reġistrazzjoni u/jew tal-bandiera tal-vapuri sabiex jiġi stabbilit il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86 huwa msaħħaħ, a contrario , mit-tieni paragrafu ta’ din l-istess dispożizzjoni. Dan il-paragrafu fil-fatt jistipula illi dan l-att japplika wkoll għaċ-ċittadini tal-Istati Membri stabbiliti barra mill-Unjoni u għall-kumpaniji marittimi stabbiliti barra mill-Unjoni u kkontrollati minn ċittadini ta’ Stat Membru, jekk il-vapuri tagħhom ikunu rreġistrati f’dak l-Istat Membru skont il-leġiżlazzjoni tiegħu.

33. Kif irrilevat l-Awtorità tas-Sorveljanza EFTA fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, l-ispjegazzjoni mogħtija fl-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 4055/86 tirrifletti dak li huwa komunament magħruf bħala l-“eċċezzjoni Griega” (26) . Fil-fatt, peress li, skont id-dritt Grieg, iċ-ċittadini Griegi stabbiliti f’pajjiżi terzi huma awtorizzati jirreġistraw il-vapuri tagħhom fir-reġistru marittimu ta’ dan l-Istat Membru, li kieku din is-sitwazzjoni ma ġietx ikkunsidrata mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament kien jitnaqqas proporzjon sinjifikattiv ta’ tunnellaġġ totali appartenenti lil ċittadini tal-Istati taż-ŻEE (27) .

34. Għalhekk ma hemmx dubju illi l-leġiżlatur tal-Unjoni ma kellux il-ħsieb li jissuġġetta l-applikazzjoni tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86 għal kundizzjoni dwar il-post tar-reġistrazzjoni tal-vapuri.

35. Għalhekk, kuntrarjament għal dak li ST u SEKO argumentaw fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, il-fatt li ċ-ċittadini ta’ Stati taż-ŻEE li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din l-istess dispożizzjoni jirreġistraw il-vapuri tagħhom f’pajjiż terz ma jfissirx li dawn iċ-ċittadini ma għadhomx stabbiliti fi Stat taż-ŻEE.

36. Ir-raġunament imsemmi iktar ’il fuq lanqas ma għandu jkun ikkontestat bl-argument ta’ ST u ta’ SEKO li, sakemm il-kawża prinċipali tikkonċerna l-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ekwipaġġ ta’ vapur li jaqgħu fid-dritt ta’ pajjiż terz, id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 4055/86 ma humiex applikabbli jew, tal-inqas, huma suġġetti għal rabta mill-qrib suffiċjenti bejn ir-relazzjoni tal-impjieg mat-territorju tal-Unjoni (taż-ŻEE), li hija nieqsa f’dan il-każ.

37. Fil-fatt, dan l-argument għandu jiġi miċħud mill-ewwel għaliex, minn perspettiva proċedurali, huwa intiż, b’mod definittiv, peress illi huwa bbażat fuq numru ta’ sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema (28), sabiex jikkontesta r-rilevanza tad-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju mill-perspettiva ta’ provvista ta’ servizzi filwaqt li, skont il-ġurisprudenza, din il-qorti bħala regola tibqa’ l-unika waħda kompetenti sabiex tiddefinixxi s-suġġett tad-domandi tagħha u li għandha tevalwa kemm in-neċessità kif ukoll ir-rilevanza fir-rigward tal-partikolaritajiet tal-kawża li minnha tkun adita (29) .

38. Barra minn hekk, l-argument ta’ ST u ta’ SEKO għandu wkoll jiġi miċħud għaliex il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 4055/86 huwa stabbilit mid-dispożizzjonijiet tiegħu stess u ma jiddependix fuq id-dritt applikabbli għar-relazzjonijiet tal-impjieg li jorbot lill-ekwipaġġ ta’ vapur ma’ fornitur ta’ servizzi ta’ trasport marittimu li jistgħu jaqgħu taħt dan ir-regolament. Minħabba l-fatt li r-Regolament Nru 4055/86 ma jsemmi xejn, pereżempju, dwar il-kriterji sabiex jiġi stabbilit id-dritt applikabbli għal kuntratti individwali ta’ impjieg ta’ membri ta’ ekwipaġġ, b’mod partikolari fir-rigward tar-relazzjonijiet li dan l-att għandu jkollu mal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali, iffirmata f’Ruma fid-19 ta’ Ġunju 1980 (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Ruma”) (30) .

39. Fl-aħħar nett, l-argument inkwistjoni xorta ma jistax jintlaqa’ għaliex, jekk inhu possibbli li jiġi aċċettat, kif isostnu ST u SEKO, li r-relazzjonijiet ta’ impjieg abbord vapur fl-ibħra internazzjonali huma rregolati mid-dritt tal-Istat tal-bandiera, skont l-Artikoli 91 u 94 tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-liġi tal-baħar, iffirmata f’Montego Bay fl-10 ta’ Diċembru 1982 (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Montego Bay”) (31), punt li huwa barra minn hekk irrikonoxxuta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (32), mir-Regolament Nru 4055/86 ma jirriżulta bl-ebda mod li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried jillimita l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament għaċ-ċittadini li joffru servizzi ta’ trasport marittimu permezz ta’ vapuri li abbord tagħhom ir-relazzjonijiet tal-impjieg huma rregolati mid-dritt ta’ Stat Membru (jew minn dak ta’ Stat taż-ŻEE) (33) .

40. Li l-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 4055/86 jiġi ssuġġettat għal tali kundizzjoni supplimentari jista’ jippreġudika l-għan tar-Regolament li huwa li jestendi l-libertà li jiġu pprovduti servizzi għat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u l-pajjiżi terzi bil-għan li jiġu aboliti b’mod progressiv ir-restrizzjonijiet eżistenti u l-introduzzjoni ta’ restrizzjonijiet ġodda (34) .

41. Min-naħa l-oħra, hija iktar delikata l-kwistjoni, ukoll diskussa mill-partijiet ikkonċernati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex tiġi ddeterminata l-portata eżatta tal-benefiċjarji tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi marittimi, kif imsemmija fl-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86, b’mod partikolari jekk minħabba s-sempliċi residenza jew l-istabbiliment tiegħu fi Stat taż-ŻEE, il-proprjetarju ta’ vapur jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.

42. Din il-mistoqsija toriġina minn nuqqas ta’ qbil bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali dwar l-identità u l-post tal-istabbiliment tal-entità li hija inkarigata mill-amministrazzjoni u mill-operazzjoni kummerċjali tas-Sava Star, peress li ST u SEKO jsostnu li l-attivitajiet kienu ttrasferiti lil kumpannija stabbilita fil-Panama, filwaqt li Fonnship issostni li hija assumiet, matul il-perijodu rilevanti, l-operazzjoni kummerċjali kollha tas-Sava Star min-Norveġja.

43. Evidentement ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li fil-kuntest tal-kooperazzjoni stabbilita permezz tal-Artikolu 267 TFUE li għandha tiddeċiedi dwar din il-kwistjoni fattwali, li għandha tiġi evalwata mill-qorti tar-rinviju, anki jekk, skont il-kliem tad-domanda preliminari, din il-qorti milli jidher kienet diġà telqet mill-premessa illi Fonnship kienet eżerċitat, matul il-perijodu tal-fatti li taw lok għall-kawża prinċipali, “attività li tikkonsisti f’li toffri servizzi ta’ trasport” u li ċerti dokumenti trażmessi minn din il-kumpannija fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll matul is-seduta jikkonfermaw din l-impressjoni.

44. Madankollu, jekk din il-kontroversja fattwali titwarrab mal-ġenb, sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86, huwa meħtieġ l-ewwel nett li jitfakkar li din id-dispożizzjoni tiddefinixxi l-benefiċjarji tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu bejn l-Istati Membri u l-Istati Membri u l-pajjiżi terzi f’termini li huma sostanzjalment simili għal dawk tal-Artikolu 49 KE (35), jiġifieri li kemm il-persuni fiżiċi kif ukoll dawk ġuridiċi stabbiliti fit-territorju ta’ Stat Membru tal-Unjoni (taż-ŻEE), jagħtu jew jibbenefikaw minn, bi ħlas, servizzi transkonfinali fi ħdan iż-ŻEE (36) .

45. Abbażi ta’ din il-premessa ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà aċċettat illi fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86 jaqgħu, kumpannija stabbilita taħt id-dritt Norveġiż li topera vapuri fl-ibħra internazzjonali (37), aġent marittimu, li għandu s-sede tiegħu fi Stat Membru, li jopera vapur li ma kienx proprjetà tiegħu, u li kien joffri servizz regolari bejn il-portijiet ta’ żewġ Stati Membri (38), sidien ta’ vapuri Griegi li kienu jikru kompletament il-bastimenti tagħhom lil aġenziji tal-ivvjaġġar għal eskursjonijiet ta’ ġurnata bejn Stat Membru u pajjiż terz (39) kif ukoll il-kaptan, ta’ nazzjonalità Taljana, ta’ vapur li joffri trasport marittimu bejn żewġ portijiet ta’ Stati Membri (40) .

46. Din il-ġurisprudenza tagħti interpretazzjoni flessibbli tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86, ċertament kompatibbli max-xewqa li jiġi żgurat illi l-maġġoranza tal-attivitajiet ekonomiċi li ma jaqgħux taħt il-moviment liberu tal-merkanzija, tal-kapital jew tal-persuni fl-istess ħin ma jiġux esklużi mill-applikazzjoni tat-Trattat KE (jew tal-Ftehim ŻEE) (41) .

47. Madankollu xorta jibqa’ l-fatt li l-ġurisprudenza ma tgħid xejn espliċitament dwar il-kwistjoni jekk sempliċi proprjetarju ta’ vapur għandux jiġi kkunsidrat bħala fornitur ta’ servizzi ta’ trasport marittimu.

48. Gwida utli, fis-sens ta’ risposta negattiva għal din il-mistoqsija, fl-opinjoni tiegħi, tista’ tinkiseb mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar mezzi oħra tat-trasport.

49. Fil-fatt, minn din il-ġurisprudenza jirriżulta, b’mod partikolari mis-sentenzi Cura Anlagen (42), Jobra (43) u Waypoint Aviation (44), li jekk il-proprjetarju ta’ vettura jista’ faċilment jiġi kklassifikat bħala fornitur ta’ servizzi li jaqgħu taħt l-Artikolu 49 KE meta huwa joffri tali vettura għall-kiri (dan ikun għalhekk, b’mod definittiv, provvista ta’ servizzi ta’ kiri), min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja qatt ma waslet sabiex tikkunsidrah bħala fornitur ta’ servizzi ta’ trasport .

50. Sabiex jiġi kklassifikat bħala tali, għalhekk jeħtieġ illi l-proprjetarju huwa stess jeżerċita l-attivitajiet ta’ trasport, f’dan il-każ l-attivitajiet ta’ trasport permezz tal-użu tal-vapuri tiegħu.

51. Din il-klassifikazzjoni hija koerenti mad-definizzjoni tal‑espressjoni “proprjetarju ta’ vapur tal-Komunità”, mogħtija fl-Artikolu 2(2)(a) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3577/92, li tirreferi għal “dawk ta’ nazzjonalità ta’ Stat Membru stabbiliti fi Stat Membru […] li jagħmlu attivitajiet tal-ġarr bil-baħar ” (45) .

52. Jidhirli li hija wkoll fuq l-istess linji mad-definizzjoni tat-terminu “sid ta’ vapur” li jinsab pereżempju, fil-klawżola 2 tal-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/63/KE, tal-21 ta’ Ġunju 1999, dwar il-Ftehim dwar l-organizzazzjoni tal-ħin ta’ xogħol tal-baħħara konkluż mill-Assoċjazzjoni tal-Komunità Ewropea tas-Sidien tal-Bastimenti (ECSA) u l-Federazzjoni tal-Unjonijiet tal-Ħaddiema tat-Trasport (FST) (46), li tiddeskrivi “sid tal-vapur jew kwalunkwe organizzazzjoni jew persuna oħra, bħall-amministratur jew kerrej tal-vapur, li jkun ħa r-responsabbiltà għall-ħidma tal-vapur mingħand is-sid tal-vapur u li malli jkun ħa responsabbilità bħal din, ikun qabel li jieħu f’idejh id-dmirijiet u r-responsabbilitajiet li tagħhom ikun hemm bżonn.”. Fil-fatt, minn din id-definizzjoni jirriżulta mingħajr dubju li l-proprjetà ta’ vapur ma tikkoinċidix mar-responsabbiltà tal-operazzjoni kummerċjali tiegħu.

53. Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, huwa biss il-proprjetarju ta’ vapur li jassumi r-responsabbiltà tal-operazzjoni kummerċjali tiegħu li jista’ jiġi kkunsidrat bħala li qed iforni servizzi ta’ trasport marittimu. Min-naħa l-oħra, jekk jagħti din ir-responsabbiltà lil oħrajn, huma dawn tal-aħħar li jassumu l-provvista tas-servizz.

54. Il-kwistjoni dwar jekk il-proprjetarju ta’ vapur jistax jikkwalifika bħala fornitur ta’ servizz ta’ trasport marittimu jekk jassumi biss parti mill-attivitajiet relatati mal-operazzjoni kummerċjali tal-vapur hija madankollu delikata u tiddependi mingħajr dubju fuq iċ-ċirkustanzi fattwali ta’ kull kawża.

55. Madankollu jidhirli li għandhom isiru xi riflessjonijiet ġenerali f’dan ir-rigward, li iżda huma sempliċi ħafna meta mqabbla mal-kumplessità tal-organizzazzjoni tal-attivitajiet ta’ trasport marittimu internazzjonali.

56. B’hekk, meta proprjetarju ta’ vapur jikrih għal perijodu determinat (kirja għal perijodu) jew għal vjaġġ partikolari (kirja għal vjaġġ) huwa possibbli li jiġi preżunt li huwa jżomm, bħala regola, ir-responsabbiltà tal-ekwipaġġ tal-vapur. Minkejja li huwa l-persuna li tikri li għandha tiżgura t-trasport għall-klijenti tagħha, dan l-operatur juża l-ekwipaġġ tal-vapur użat u magħmul għad-dispożizzjoni tiegħu mill-proprjetarju. F’tali każ, jekk il-proprjetarju tal-vapur jibqa’ direttament responsabbli mill-ekwipaġġ tal-vapur, jidhirli li jista’ jiġi kkunsidrat illi kemm il-persuna li tikri kif ukoll is-sid qed joffru l-istess provvista ta’ servizzi ta’ trasport marittimu. Għaldaqstant, jista’ jiġi preżunt li t-tnejn jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 4055/86 (47) .

57. Għall-kuntrarju, fil-każ ta’ bareboat charter, jiġifieri vapur mikri mingħajr ekwipaġġ, jiena nħoss li s-sid ta’ dan il-vapur jista’ jiġi eskluż mill-persuni, fiżiċi jew morali, li jistgħu jipprevalixxu ruħhom mill-kwalità ta’ fornitur ta’ servizzi ta’ trasport marittimu, sakemm il-pożizzjoni tiegħu ma hijiex finalment differenti minn dik ta’ proprjetarji ta’ mezzi oħra tat-trasport mogħtija b’kirja, li sa issa ma ġewx ikkunsidrati mill-Qorti tal-Ġustizzja bħala li jaqgħu fil-kategorija ta’ fornituri ta’ servizzi ta’ trasport.

58. B’dan premess, hija l-qorti tar-rinviju, fid-dawl tal-provi kollha sottomessi quddiemha, li għandha tivverifika jekk Fonnship, matul il-perijodu tal-kawżi prinċipali, assumietx l-operazzjoni kummerċjali tas-Sava Star b’tali mod li tipprovdi servizzi ta’ trasport marittimu fis-sens tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86.

59. Jekk dan ikun il-każ, għad irid jiġi evalwat jekk l-applikabbiltà tar-Regolament Nru 4055/86 tistax xorta titwarrab minħabba l-fatt, kif argumentat minn ST u SEKO kif ukoll mill-Gvern Svediż, li r-regoli taż-ŻEE ma humiex intiżi sabiex jipproteġu impriżi ta’ trasport li ddeċidew li jiskartaw dritt ta’ Stat taż-ŻEE kif ukoll kundizzjonijiet raġonevoli aċċettati internazzjonalment fil-qasam tal-impjieg u tar-remunerazzjoni, billi jirreġistraw il-vapuri tagħhom f’pajjiżi terzi, bħall-Panama fil-perijodu tal-fatti tal-kawżi prinċipali, li jagħtu bnadar ta’ konvenjenza.

2. Fuq il-kwistjoni ta’ eventwali abbuż ta’ dritt

60. F’sitwazzjoni li sa issa għadha ma nqalgħetx, li dwarha ser nitkellem iktar tard, l-argument ta’ dawn il-partijiet ikkonċernati jirreferi mingħajr dubju għall-projbizzjoni, magħmula b’mod pretorjan, lill-operaturi ekonomiċi li jinvokaw b’mod abbużiv id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni kemm sabiex jiskartaw il-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom kif ukoll sabiex jiksbu vantaġġi li huma kuntrarji għall-finalitajiet u l-għanijiet tal-imsemmija dispożizzjonijiet (48) .

61. Fid-dawl tad-delimitazzjoni tad-domanda preliminari, l-eżami tal-kwistjoni ta’ eventwali “abbuż ta’ dritt” xorta ma huwiex ħieles minn diffikultajiet proċedurali, peress li fis-seduta, l-Awtorità tas-Sorveljanza EFTA qieset li dan kien ifisser preċiżament li għandha tiġi analizzata l-kwistjoni li, b’mod definittiv, il-qorti tar-rinviju rrifjutat li tirreferi lill-Qorti tal-Ġustizzja.

62. Minkejja li l-Awtorità tas-Sorveljanza EFTA ma komplietx tiżviluppa l-pożizzjoni tagħha, din tista’ tinftiehem, jidhirli, jekk il-kunċett ta’ abbuż ta’ dritt jitqies bħala regola jew prinċipju (49) li jista’ jillimita l-eżerċizzju ta’ dritt (suġġettiv) mogħti mid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni (taż-ŻEE) u mhux bħala regola li tista’ tiddelimita l-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija dispożizzjonijiet.

63. F’dan il-każ, li tikkwalifika l-kunċett ta’ abbuż ta’ dritt bħala regola li tillimita l-eżerċizzju ta’ dritt mogħti mid-dritt tal-Unjoni (taż-ŻEE) twassal, fil-fatt, sabiex tiġi rikonoxxuta l-applikabbiltà tar-Regolament Nru 4055/86 u tissostitwixxi l-analiżi abbażi ta’ rapporti bejn id-dritt mogħti minn dan l-att lil Fonnship u l-azzjonijiet sindakali ta’ ST u ta’ SEKO, kwistjoni li l-qorti tar-rinviju rrifjutat li tindirizza lill-Qorti tal-Ġustizzja.

64. Għall-kuntrarju, jekk jiġi aċċettat li l-kunċett ta’ abbuż ta’ dritt jopera bħala regola li tippermetti li tiddelimita l-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (taż-ŻEE), ikun permissibli, f’din il-kawża, li l‑eżami ta’ eventwali prattika abbużiva jintrabat mad-domanda preliminari li ġiet riferuta lill-Qorti tal-Ġustizzja li tirrigwarda l-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tar-Regolament Nru 4055/86.

65. Fil-ġurisprudenza tagħha, ma jidhirlix li l-Qorti tal-Ġustizzja qatt għażlet xi waħda jew l-oħra minn dawn il-kwalifikazzjonijiet tal-abbuż ta’ dritt.

66. Hija b’hekk iddikjarat illi hija “ġurisprudenza stabbilita li l-applikazzjoni tar-regolamenti tal-Unjoni ma tistax tiġi estiża sabiex tkopri prattiki abbużivi ta’ kummerċjanti” (50), li konsegwentement tagħti x’tifhem li l-kunċett ta’ abbuż (ta’ dritt) jikkostitwixxi regola ta’ delimitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni (51), filwaqt li, għall-kuntrarju, hija kkonstatat “illi l-eventwali użu abbużiv tad-drittijiet mogħtija mill-ordni ġuridiku [tal-Unjoni] bis-saħħa tad-dispożizzjonijiet relatati mal-moviment liberu tal-ħaddiema jippresupponi li l-persuna kkonċernata taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tat-trattat , u tissodisfa l-kundizzjonijiet sabiex tiġi kklassifikata bħala ‘ħaddiem’” (52) u eżaminat ukoll il-ġlieda kontra l-prattiki abbużivi minħabba motivi ta’ interess ġenerali li jistgħu jiġġustifikaw restrizzjonijiet għal-libertajiet ta’ moviment (53), li jippresupponi wkoll li s-sitwazzjonijiet inkwistjoni jaqgħu verament fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn il-libertajiet.

67. Minn naħa tiegħi, jien nippreferi din l-aħħar direzzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, minflok li l-kunċett ta’ abbuż ta’ dritt jiġi kkonċepit bħala prinċipju ta’ delimitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni (taż-ŻEE).

68. Hemm numru ta’ raġunijiet li jsaħħu l-konvinzjoni tiegħi f’dan ir-rigward.

69. L-ewwel nett, motiv sempliċement semantiku, li jista’ jiġi deskritt fil-qosor kif ġej, jiġifieri dritt ma jistax ikun is-suġġett ta’ użu abbużiv ħlief jekk dan id-dritt ikun ġie rrikonoxxut minn qabel. Meta tagħmel riferiment regolari dwar il-ħtieġa li jitwaqqaf “l-abbuż tad-dritt”, l-“aġir abbużiv” jew il-“prattiki abbużivi” ta’ individwi jew ta’ operaturi ekonomiċi, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-intenzjoni, fl-opinjoni tiegħi, li tagħti lil dawn l-espressjonijiet differenti funzjoni limitata tad-drittijiet suġġettivi li dawn tal-aħħar għandhom abbażi tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari l-libertajiet tal-moviment li huwa jiggarantixxi. Peress li tali drittijiet huma wkoll mogħtija permezz tal-Ftehim ŻEE (54), ma hemm l-ebda ostakolu, fuq dan il-punt, sabiex jiġi adottat dan il-ħsieb tal-kunċett ta’ abbuż ta’ dritt.

70. Sussegwentement, jekk il-projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt titqies bħala prinċipju li jiddelimita l-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, dan ifisser, fl-opinjoni tiegħi, li fir-rigward tal-libertajiet fundamentali ta’ moviment, ikun qed jingħata l-istatus analogu għal dak ta’ regola ta’ raġonevolezza (“rule of reason”), ħaġa li jidhirli li ma hijiex korretta u opportuna. Fil-fatt, tali rikonoxximent iwassal sabiex ikun il-ħtieġa li jiġi vverifikat, fil-każijiet kollha, jekk sitwazzjoni partikolari timplikax abbuż ta’ dritt qabel ma dik is-sitwazzjoni tiġi kkunsidrata bħala li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Tali artikolazzjoni bejn l-abbuż u d-dritt, li tagħti preferenza lill-eżami tal-abbuż tad-dritt fuq dak tad-dritt, tikkawża, fl-opinjoni tiegħi, preġudizzju sinjifikattiv għall-effett utli tal-libertajiet ta’ moviment iggarantiti mit-Trattat KE u mill-Ftehim ŻEE.

71. Barra minn hekk, il-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja tikklassifika l-projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt bħala prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni (55), status li, jista’ wkoll, jekk ikun il-każ, jiġi aċċettat fil-kuntest tal-Ftehim ŻEE (56), li l-interpretazzjoni skorretta tiegħu tista’ tfisser il-limitazzjoni jew iċ-ċaħda tal-benefiċċju tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni invokati, issaħħaħ l-idea li l-funzjoni ta’ dan il-kunċett tmur lil hinn minn dik ta’ regola ta’ interpretazzjoni tan-normi tad-drittijiet tal-Unjoni (57) .

72. Finalment, kif turi s-sentenza Halifax et , iċċitata iktar ’il fuq, mogħtija fil-qasam tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT), il-ġurisprudenza turi li, fi kwalunkwe każ, it-tranżazzjonijiet involuti fi prattika abbużiva ma humiex eżentati mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, li, min-naħa l-oħra, hija l-konsegwenza ta’ konstatazzjoni ta’ abbuż ta’ dritt jekk dan ikollu l-funzjoni li jiddelimita l-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli ta’ dan id-dritt. Fil-fatt, kif jirriżulta minn din il-kawża, il-fatt li tranżazzjonijiet li jikkostitwixxu prattika abbużiva għandhom jiġu ddefiniti mill-ġdid b’mod li jerġgħu jistabbilixxu s-sitwazzjoni kif kienet tkun teżisti fin-nuqqas ta’ tali tranżazzjonijiet tfisser li l-abbuż ta’ dritt jieħu rwol bħala prinċipju li jillimita drittijiet suġġettivi tal-individwi mogħtija mid-dritt tal-Unjoni. Dan l-approċċ, minn naħa, jawtorizza lill-operatur ikkonċernat sabiex igawdi mill-eżerċizzju adegwat tad-drittijiet tiegħu (58) filwaqt li, min-naħa l-oħra, jopera bħala test ta’ proporzjonalità tal-aġir abbużiv u tal-miżuri intiżi sabiex jipprojbixxih.

73. Fid-dawl tad-delimitazzjoni tad-domanda preliminari li għamlet il-qorti tar-rinviju, il-konsegwenza proċedurali, f’din il-kawża, tal-argument li jassimila l-funzjoni tal-abbuż ta’ dritt għal regola ta’ limitazzjonijiet tad-drittijiet suġġettivi li l-individwi għandhom abbażi tad-dritt tal-Unjoni jista’ sempliċement ifisser li ma jsirx eżami ta’ eventwali abbuż ta’ dritt, peress illi dan l-eżami jirriskja li jidħol fuq id-domanda, li deliberatament ma ġietx riferuta mill-qorti tar-rinviju, dwar l-eżerċizzju tad-dritt li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu skont ir-Regolament Nru 4055/86 u l-limiti li jistgħu leġittimament isirulu. Jiena nippreferi din id-direzzjoni.

74. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx ma’ din is-soluzzjoni, b’mod partikolari mal-motiv li l-kunċett ta’ abbuż ta’ dritt għandu bħala funzjoni d-delimitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, jiena nixtieq nagħmel l-osservazzjonijiet segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex inpoġġiha fl-aħjar kundizzjonijiet sabiex tagħti s-sentenza tagħha.

75. L-ewwel nett, nixtieq infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ripetutament aċċettat li Stat Membru għandu d-dritt li jieħu l-miżuri li jimpedixxu li, permezz tal-faċilitajiet maħluqa bit-Trattat, uħud miċ-ċittadini jippruvaw joħorġu rwieħhom b’mod abbużiv mill-kamp tal-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom u li l-individwi ma jistgħux jagħmlu użu abbużiv jew qarrieqi tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni (59) .

76. Ir-rikonoxximent tal-interess leġittimu tal-Istati Membri sabiex jiġġieldu kontra l-evażjoni abbużiva tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom ma jikkorrispondix b’mod manifest mas-sitwazzjoni li minnha oriġinaw il-kawżi prinċipali.

77. Fil-fatt, jirriżulta b’mod ċar kemm mill-proċess kif ukoll mill-osservazzjonijiet tal-partijiet fil-kawża prinċipali, li l-azzjonijiet tas-sindakati Svediżi kontra Fonnship, jekk dawn jiġu assimilati ma’ dawk tal-awtoritajiet ta’ Stat Membru (60), ma kinux isegwu l-għan li jevitaw li din il-kumpannija, billi tikseb vantaġġ tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 4055/86 applikabbli bħala regola għall-vapuri li jġorru bandiera ta’ pajjiż terz, tneħħi l-kuntratti ta’ impjieg tal-membri tal-ekwipaġġ tas-Sava Star minn taħt id-dritt Svediż jew, tal-inqas, minn taħt id-dispożizzjonijiet mandatorji tal-liġi Svediża (61) .

78. Skont is-sottomissjonijiet ta’ ST u ta’ SEKO, dawn l-azzjonijiet saru sabiex jevitaw li Fonnship tkun tista’ tiskarta d-dritt tal-impjieg Norveġiż jew “kundizzjonijiet raġonevoli aċċettati internazzjonalment fil-qasam tax-xogħol u tar-remunerazzjoni”.

79. Għalhekk, sabiex jiġi aċċettat li fil-kawżi prinċipali tħaddmet l-ipoteżi li “xi ċittadini jippruvaw joħorġu rwieħhom b’mod abbużiv mill-kamp tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom” fis-sens tal-ġurisprudenza, jeħtieġ li mhux biss jiġu assimilati l-azzjonijiet sindakali ma’ dawk ta’ Stat Membru, iżda wkoll li jiġi rikonoxxut illi Stat taż-ŻEE jista’ leġittimament jiġġieled kontra l-evażjoni minn operaturi ekonomiċi stabbiliti fi Stat ieħor taż-ŻEE tal-leġiżlazzjoni tal-impjieg ta’ dan l-Istat l-ieħor, jiġifieri, skont ST u SEKO, ta’ “kundizzjonijiet raġonevoli aċċettati internazzjonalment fil-qasam tax-xogħol u tar-remunerazzjoni”, mingħajr il-ħtieġa li tali kundizzjonijiet jiġu speċifikati iktar u mingħajr ma teżisti, fil-livell taż-ŻEE, approssimazzjoni tal-liġijiet nazzjonali fil-qasam tal-paga minima, b’mod partikolari dik tal-baħrin (62) .

80. Ikun x’ikun, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja hija lesta li tagħmel dan il-pass, mill-ġurisprudenza jirriżulta wkoll li jekk il-qrati nazzjonali huma awtorizzati, każ b’każ, u billi jibbażaw ruħhom fuq elementi oġġettivi, jikkunsidraw l-aġir abbużiv tal-persuni kkonċernati sabiex jirrifjutawlhom il-benefiċċju tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni invokati, dawn il-qrati għandhom, fl-evalwazzjoni ta’ tali aġir, jikkunsidraw l-għanijiet li għandhom jintlaħqu mid- dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni (63) .

81. Barra minn hekk, dejjem skont il-Qorti tal-Ġustizzja, il-prova ta’ prattika abbużiva teħtieġ, minn naħa, grupp ta’ ċirkustanzi oġġettivi li minnhom jirriżulta li, minkejja l-osservanza formali tal-kundizzjonijiet previsti mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, l-għan li għandu jintlaħaq minn din il-leġiżlazzjoni ma ġiex milħuq u, min-naħa l-oħra, element suġġettiv li jikkonsisti fil-volontà li jinkiseb vantaġġ li jirriżulta mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni billi jinħolqu artifiċjalment il-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex jintlaħaq (64) .

82. Jekk, b’konformità mal-ġurisprudenza msemmija fil-punt 80 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-eżami jiġi limitat għall-għan li għandu jintlaħaq mid-dispożizzjonijiet inkwistjoni, jiġifieri l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86, dan l-għan huwa, kif diġà indikat, li jagħti liċ-ċittadini tal-Istati taż-ŻEE d-dritt tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu bejn l-Istati taż-ŻEE u bejn dawn tal-aħħar u l-pajjiżi terzi, irrispettivament mir-reġistrazzjoni jew il-bandiera tal-vapuri użati minn dawn iċ-ċittadini.

83. Għalhekk, is-sempliċi fatt li ċittadin stabbilit fi Stat taż-ŻEE juża vapur li jġorr il-bandiera ta’ pajjiż terz sabiex jeżerċita l-libertà li jipprovdi servizzi fih innifsu ma għandux jikkostitwixxi użu abbużiv ta’ din il-libertà kif stabbilita fl-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86.

84. Barra minn hekk, lanqas jista’ jikkostitwixxi tali użu l-fatt għal tali ċittadin li juża vapur li jġorr il-bandiera ta’ konvenjenza ta’ pajjiż terz, jiġifieri minkejja li ma teżistix definizzjoni uffiċjali, vapur li ma għandux rabta ġenwina (“genuine link”) mal-Istat li tiegħu jġorr il-bandiera, fis-sens tal-Artikolu 91(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montego Bay (65), billi huwa reġistrat hemm minn jew għan-nom ta’ proprjetarju barrani għal raġunijiet ta’ opportunità bil-għan, prinċiparjament, li jikseb vantaġġ ta’ garanzija ta’ kunfidenzjalità, tal-fiskalità tad-dħul u tal-applikazzjoni ta’ normi lokali fil-qasam soċjali u tas-sigurtà, inkluż ambjentali (66) .

85. Fil-fatt, filwaqt li huwa stabbilit illi, tal-inqas sal-mument tal-fatti tal-kawżi prinċipali, il-Panama kienet tikkostitwixxi wieħed mill-fornituri prinċipali ta’ bnadar ta’ konvenjenza (67), il-Qorti tal-Ġustizzja ma kellha l-ebda riżerva, fis-sentenzi tagħha ċċitati iktar ’il fuq Corsica Ferries u Corsica Ferries France, sabiex tammetti l-applikabbiltà tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86 għal impriżi ta’ transport li jużaw vapuri li jġorru bandiera ta’ dan il-pajjiż terz.

86. Madankollu, fid-dawl tal-ġurisprudenza msemmija fil-punt 81 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-prova ta’ prattika abbużiva teħtieġ ukoll li jiġi kkunsidrat l-għan li għandu jintlaħaq mhux biss mid-dispożizzjonijiet inkwistjoni, iżda, b’mod iktar ġenerali, bil- leġiżlazzjoni msemmija, f’dan il-każ ir-Regolament Nru 4055/86 stess.

87. Għandu jitfakkar illi s-sitt u s-seba’ premessi ta’ dan ir-regolament jinsistu dwar il-fatt li, fir-rigward ta’ kumpanniji li joperaw fil-qasam ta’ trasport bil-massa jew “tbaħħir mingħajr korsa regolari”, l-Unjoni tixtieq b’mod partikolari żżomm f’dan is-settur ta’ attivitajiet “sistema ta’ kompetizzjoni ġusta” u li, l-imsemmija kumpanniji, b’mod partikolari, ma għandhomx jinżammu milli joperaw “sakemm iżommu mal-prinċipju ta’ kompetizzjoni ġusta fuq bażi kummerċjali”.

88. Jekk inhu veru li l-kunċett ta’ “kompetizzjoni ġusta” ma huwiex iddefinit minkejja li jinsab mhux biss fil-preambolu tat-Trattat KE (68) iżda wkoll f’diversi atti tad-dritt sekondarju tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet illi “il-prevenzjoni tal-kompetizzjoni żleali” min-naħa tal-impriżi li jħallsu lill-ħaddiema tagħhom f’livell inqas minn dak tal-paga minima setgħet titqies bħala għan leġittimu (69) .

89. L-osservanza ta’ kompetizzjoni ġusta, li għandha tintlaħaq mir-Regolament Nru 4055/86, tiġi kompromessa, fl-opinjoni tiegħi, b’mod partikolari, fil-każ fejn kien muri li impriża tat-trasport marittimu, li topera fil-qasam ta’ trasport bil-massa jew “tbaħħir mingħajr korsa regolari” bejn l-Istati taż-ŻEE billi topera vapur irreġistrat f’pajjiż terz li miegħu dan il-vapur ma għandux rabta ġenwina, iħallas lill-ekwipaġġ tal-vapur tiegħu f’livell sinjifikattiv inqas mill-paga minima jew, fin-nuqqas, mill-paga ġeneralment aċċettata fis-settur, li kienet bħala regola tkun applikabbli li kieku l-vapur kien irreġistrat fl-Istat taż-ŻEE li fih hija stabbilita din l-impriża (70) .

90. Għalhekk, f’każ bħal dan, minkejja l-osservanza formali tal-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 4055/86, l-għan ta’ dan tal-aħħar li jiżgura r-rispett tal-kompetizzjoni ġusta fis-settur tas-servizzi ta’ trasport bil-massa jew “tbaħħir mingħajr korsa regolari” fiż-ŻEE, ma jintlaħaqx.

91. Skont il-ġurisprudenza, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk din il-kundizzjoni hijiex issodisfatta fil-kawżi prinċipali, skont ir-regoli tal-prova tad-dritt nazzjonali, sa fejn jiġi żgurat li l-effikaċja tad-dritt tal-Unjoni ma tiġix ippreġudikata (71) .

92. Dwar l-element suġġettiv li jikkostitwixxi l-prova ta’ prattika abbużiva, kundizzjoni li l-qorti tar-rinviju wkoll trid tara jekk hijiex issodisfatta (72), jiena nqis, abbażi tal-ġurisprudenza, li żewġ ċirkustanzi, mhux bil-fors kumulattivament, għandhom jiġu vverifikati.

93. Minn naħa, aġir abbużiv jista’ jiġi kkonstatat jekk jirriżulta minn numru ta’ elementi oġġettivi li l-“għan essenzjali” li għandu jintlaħaq miċ-ċittadin ta’ Stat taż-ŻEE, sid ta’ vapur li jġorr bandiera ta’ konvenjenza ta’ pajjiż terz, kien li jevita l-applikazzjoni ta’ kundizzjonijiet ta’ remunerazzjoni tal-ekwipaġġ ta’ dan il-vapur normalment applikabbli li kieku dan tal-aħħar kien ġie rreġistrat fl-Istat taż-ŻEE li fih il-proprjetarju huwa stabbilit (73), u b’hekk konsegwentement jikkomprometti l-għan tal-osservanza ta’ kompetizzjoni ġusta, kif stipulat bir-Regolament Nru 4055/86 (74) .

94. Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tista’ wkoll ikollha tivverifika jekk iċ-ċittadin ta’ Stat taż-ŻEE, proprjetarju ta’ vapur li jġorr il-bandiera ta’ konvenjenza ta’ pajjiż terz, “ħoloqx b’mod artifiċjali” il-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 4055/86 permezz ta’ arranġamenti li bihom huwa jeżerċita b’mod fittizju l-operazzjoni kummerċjali, kollha jew parzjali, ta’ dan il-vapur, minn kumpannija waħda jew diversi li huma marbuta miegħu, stabbiliti f’pajjiż terz (75) . Fil-fatt, f’dan l-aħħar każ, dan iċ-ċittadin għandu jiġi kkunsidrat bħala sempliċi proprjetarju ta’ dan il-vapur u ma jistax, għalhekk, kif jiena indikajt preċedentement, validament jiġi inkluż fil-kategorija ta’ persuni li jibbenefikaw mil-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu, kif stabbilit fl-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86 (76) .

III – Konklużjoni

95. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domanda preliminari magħmula mill-Arbetsdomstolen kif ġej:

L-Artikolu 1(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) tat-22 ta’ Diċembru 1986, li japplika l-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi, kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3573/90, tal-4 ta’ Diċembru 1990, integrat hu stess fil-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea, iffirmat fit-2 ta’ Mejju 1992, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu tapplika għal kumpannija stabbilita fi Stat taż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), proprjetarja ta’ vapur, li jġorr il-bandiera ta’ pajjiż terz u li jopera servizzi ta’ trasport marittimu bejn l-Istati taż-ŻEE, bil-kundizzjoni li din il-kumpannija tassumi hi stess ir-responsabbiltà tal-operazzjoni kummerċjali ta’ dan il-vapur, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.

(1) .

(2)  – Ftehim iffirmat fit-2 ta’ Mejju 1992 (ĠU 1994, L 1, p. 3).

(3)  – ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 174, b’rettifika fil-ĠU 1987, L 93, p. 17 u kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3573/90, tal-4 ta’ Diċembru 1990, ĠU L 353, p. 16 .

(4)  – Ara l-Anness XIII tal-Ftehim ŻEE, ĠU 1994, L 1, p. 422.

(5)  – Mill-proċess u mill-osservazzjonijiet ta’ Fonnship jirriżulta li s-Sava Star kien vapur tal-merkanzija li kien joffri servizzi ta’ “trasport mhux regolari” essenzjalment fiż-ŻEE. Skont l-Artikolu 1(3)(a) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4056/86, tat-22 ta’ Diċembru 1986, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikoli 85 u 86 tat-Trattat għat-trasport marittimu (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 1, p. 241), is-servizzi (internazzjonali) ta’ “trasport mhux regolari” huma ddefiniti bħala “il-ġarr ta’ oġġetti bil-grossa jew partijiet kbar f’bastiment mikri totalment jew parzjalment lil baħħar wieħed jew iżjed fuq il-bażi ta’ vjaġġ jew l-iskeda taż-żmien jew xi forma oħra ta’ kuntratt għal tbaħħir li m’huwiex skedat regolarment jew li m’huwiex irreklamat regolarment meta r-rati tal-ġarr tal-merkanzija huma nnegozjati b’mod ħieles każ b’każ skond il-kundizzjonijiet tal-provvista u tad-domanda.” Dan għalhekk essenzjalment jinvolvi trasport mingħajr skeda ta’ kommodità waħda li timla l-vapur kollu, ara wkoll il-punt 11 tal-Linji ta’ Gwida dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 81 tat-Trattat tal-KE għas-servizzi ta’ trasport marittimu (ĠU 2008, C 245, p. 2).

(6)  – Fil-perijodu tal-fatti fil-kawża prinċipali, dawn kienu erba’ uffiċjali Pollakki u żewġ baħrin Russi.

(7)  – Kif ikkonstatat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal-11 ta’ Diċembru 2007, International Transport Workers’ Federation u Finnish Seamen’s Union, imsejħa “Viking Line” (C‑438/05, Ġabra p. I‑10779, punti 7 u 8), l-ITF tiġbor is-sindikati tal-ħaddiema fis-settur tat-trasport u wieħed mill-għanijiet tal-politika tagħha hija l-kampanja tagħha kontra l-“bnadar ta’ konvenjenza”. L-għanijiet essenzjali ta’ din il-politika huma, minn naħa, li tiġi stabbilita konnessjoni vera bejn il-bandiera ta’ vapur u n-nazzjonalità ta’ proprjetarju kif ukoll, min-naħa l-oħra, il-protezzjoni u t-titjib tal-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ekwipaġġi tal-vapuri taħt bandiera ta’ konvenjenza. L-ITF tqis li vapur huwa rreġistrat taħt bandiera ta’ konvenjenza meta l-proprjetà effettiva u l-kontroll tal-vapur jinsabu fi Stat li ma jkunx dak tal-bandiera li fih ġie rreġistrat il-vapur.

(8)  – Sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2007, Laval un Partneri (C‑341/05, Ġabra p. I‑11767).

(9)  – Ara, pereżempju, is-sentenzi tat-12 ta’ Novembru 1992, Kerafina - Keramische und Finanz-Holding u Vioktimatiki (C‑134/91 u C‑135/91, Ġabra p. I‑5699, punt 16); tas-17 ta’ Lulju 1997, Affish (C‑183/95, Ġabra p. I‑4315, punt 23), kif ukoll tal-21 ta’ Diċembru 2011, Danske Svineproducenter (C‑316/10, Ġabra p. I‑13721, punt 32).

(10)  – Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-6 ta’ Lulju 2006, Kersbergen-Lap u Dams‑Schipper (C‑154/05, Ġabra p. I‑6249, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata), u dik tal-11 ta’ Lulju 2013, Belgian Electronic Sorting Technology (C‑657/11, punt 28).

(11)  – Sentenza tad-9 ta’ Diċembru 1965, Singer (44/65, Ġabra p. 1191, 1199).

(12)  – Idem (p. 1198) kif ukoll, b’mod partikolari, is-sentenzi Kerafina - Keramische und Finanz-Holding u Vioktimatiki, iċċitata iktar ’il fuq (punt 16); tas-17 ta’ Settembru 1998, Kainuun Liikenne u Pohjolan Liikenne (C‑412/96, Ġabra p. I‑5141, punt 23), kif ukoll tal-15 ta’ Ottubru 2009, Hochtief u Linde-Kca-Dresden (C‑138/08, Ġabra p. I‑9889, punt 21).

(13)  – Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Singer, iċċitata iktar ’il fuq (p. 1199), tad-19 ta’ Jannar 1994, SAT Fluggesellschaft (C‑364/92, Ġabra p. I‑43, punt 9); tas-6 ta’ Lulju 2000, ATB et (C‑402/98, Ġabra p. I‑5501, punt 29); tas-16 ta’ Diċembru 2008, Cartesio (C‑210/06, Ġabra p. I‑9641, punt 90); tal-15 ta’ Ottubru 2009, Acoset (C‑196/08, Ġabra p. I‑9913, punt 34), kif ukoll tat-18 ta’ Lulju 2013, Consiglio nazionale dei geologi u Autorità garante della concorrenza e del mercato (C‑136/12, punt 28).

(14)  – Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Kainuun Liikenne u Pohjolan Liikenne (punt 24); Hochtief u Linde-Kca-Dresden (punt 22), kif ukoll Danske Svineproducenter (punt 32).

(15)  – Ara, pereżempju, is-sentenzi Kainuun Liikenne u Pohjolan Liikenne, iċċitata iktar ’il fuq (punt 24); Kersbergen-Lap u Dams-Schipper, iċċitata iktar ’il fuq (punt 22); tal-14 ta’ April 2011, Vlaamse Dierenartsenvereniging u Janssens (C‑42/10, C‑45/10 u C‑57/10, Ġabra p. I‑2975, punti 42 sa 45); tat-13 ta’ Ottubru 2011, DHL International (C‑148/10, Ġabra p. I‑9543, punti 25, 28 u 30), kif ukoll Danske Svineproducenter, iċċitata iktar ’il fuq (punt 33).

(16)  – Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ATB et , iċċitata iktar ’il fuq (punti 28, 30 u 31); tas-26 ta’ Ġunju 2007, Ordre des barreaux francophones et germanophones et (C‑305/05, Ġabra p. I‑5305, punt 19), kif ukoll tal-15 ta’ April 2008, Nuovo Agricast (C‑390/06, Ġabra p. I‑2577, punt 44).

(17)  – Ara, fost oħrajn, is-sentenzi tat-12 ta’ Diċembru 1990, Hennen Olie (C‑302/88, Ġabra p. I‑4625, punt 20), kif ukoll tas-17 ta’ Ottubru 2013, Welte (C‑181/12, punti 16 u 27).

(18)  – Ara, pereżempju, is-sentenza tat-3 ta’ Ġunju 2010, Internetportal und Marketing (C‑569/08, Ġabra p. I‑4871, punti 27 sa 30).

(19)  – Ara, pereżempju, is-sentenzi tad-29 ta’ April 2004, Weigel (C‑387/01, Ġabra p. I‑4981, punt 44); tal-21 ta’ Frar 2006, Ritter-Coulais (C‑152/03, Ġabra p. I‑1711, punt 39); tal-25 ta’ Jannar 2007, Dyson (C‑321/03, Ġabra p. I‑687, punt 26); tat‑30 ta’ Mejju 2013, Worten (C‑342/12, punti 30 u 31), kif ukoll tat-12 ta’ Diċembru 2013, Hay (C‑267/12, punt 23).

(20)  – Ara s-sentenzi tal-5 ta’ Ottubru 1988, Alsatel (247/86, Ġabra p. 5987, punti 7 u 8) kif ukoll DHL International, iċċitata iktar ’il fuq (punti 25 u 30). Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-2 ta’ Ġunju 1994, AC-ATEL Electronics (C‑30/93, Ġabra p. I‑2305, punti 19 u 20), kif ukoll tal-10 ta’ Lulju 1997, Palmisani (C‑261/95, Ġabra p. I‑4025, punti 30 u 31). Ara wkoll, il-punt 25 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Lenz fil-kawża li tat lok għas-sentenza AC-ATEL Electronics iċċitata iktar ’il fuq; punt 46 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2011, Air Transport Association of America et (C‑366/10, Ġabra p. I‑13755) kif ukoll il-punt 18 tal‑konklużjonijiet tiegħi fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-11 ta’ Lulju 2013, Belgian Electronic Sorting Technology, iċċitata iktar ’il fuq.

(21)  – Fis-sentenza DHL International, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat, fil-punt 30 tas-sentenza tagħha, li l-qorti tar-rinviju ma ammettiet “la l-ħtieġa u lanqas ir-relevanza” ta’ kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni addizzjonali ssuġġeriti quddiemha mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali.

(22)  – Dan huwa wkoll dak li pproponew, fil-prattika, rispettivament, l-Avukat Ġenerali Léger fil-punt 46 tal-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas-26 ta’ Settembru 2000, Engelbrecht (C‑262/97, Ġabra p. I‑7321) u l-Avukat Ġenerali Bot fil-punti 34 u 35 tal-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2010, Winner Wetten (C‑409/06, Ġabra p. I‑8015), bil-ħsieb illi jagħtu risposta utli lill-qrati nazzjonali. Dan huwa wkoll dak li l-Qorti tal-Ġustizzja tammetti fis-sentenza tagħha tat-12 ta’ Frar 2009, Vereniging Noordelijke Land- en Tuinbouw Organisatie (C‑515/07, Ġabra p. I‑839, punti 29 u 40), wara l-konklużjonijiet tiegħi f’dan is-sens (ara b’mod partikolari l‑punt 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet). Ir-raġunijiet li għalihom ġew miċħuda l‑ewwel żewġ proposti u li għalihom intlaqgħet it-tielet proposta ma jidhrux mill‑motivi tas-sentenzi. Madankollu, huwa interessanti li jiġi rrilevat illi kienet biss il-kawża li tat lok għas-sentenza Vereniging Noordelijke Land- en Tuinbouw Organisatie, iċċitata iktar ’il fuq, li kienet introdotta minn qorti nazzjonali li tiddeċiedi b’mod finali.

(23)  – Ara s-sentenza tal-Consiglio nazionale dei geologi u Autorità garante della concorrenza e del mercato, iċċitata iktar ’il fuq (punt 34). Għandu jiġi nnotat illi, fil-punt 25 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja tindika illi qorti li d-deċiżjonijiet tagħha ma huma suġġetti għal ebda rikors ġudizzjarju hija, “ fil-prinċipju , marbuta li tirreferi għall-Qorti tal-Ġustizzja fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE meta tiġi invokata quddiemha domanda relatata mal-interpretazzjoni tat-Trattat FUE” (enfasi miżjud minni).

(24)  – Ibid . (punt 29).

(25)  – Sentenza tas-17 ta’ Mejju 1994, Corsica Ferries (C-18/93, Ġabra p. I‑1783, punt 29) (enfasi miżjud minni). Il-fatt li l-vapuri użati minn din il-kumpannija kienu rreġistrati u kellhom il-bandiera tal-Panama jirriżulta mill-punt 8 ta’ din is‑sentenza. Ara wkoll is-sentenza tat-18 ta’ Ġunju 1998, Corsica Ferries France (C‑266/96, Ġabra p. I‑3949, punt 3).

(26)  – Ara f’dan ir-rigward, fost oħrajn, A. Bredima-Savopoulou u J. Tzoannos, The Common Shipping Policy of the EC , North Holland, Amsterdam, 1990, p. 176 u P.J. Baena Baena, La politica comunitaria de los transportes maritimos , Marcial Pons, Madrid, 1995, p. 127.

(27)  – Skont awtur, dan hu l-każ ta’ 85 % tal-flotta li għandha l-bandiera Griega: ara, S. Martinez Lage, “El régimen comunitario del transporte marítimo y el Real Decreto 990/1986 sobre ordenación del transporte marítimo en España”, Gaceta Juridica de la CEE , Nru°10, 1988, p. 408.

(28)  – Fil-punti 79 u 80 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, ST u SEKO jsemmu, insostenn tal-argument tagħhom, is-sentenzi tat-12 ta’ Lulju 1984, Prodest (237/83, Ġabra p. 3153, punt 6); tas-27 ta’ Settembru 1989, Lopes da Viega (9/88, Ġabra p. 2989, punt 15); tad-29 ta’ Ġunju 1994, Aldewereld (C‑60/93, Ġabra p. I‑2991, punt 14) u tat-30 ta’ April 1996, Boukhalfa (C‑214/94, Ġabra p. I‑2253, punt 15), li kollha jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-trattat jew ta’ dritt sekondarju dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema.

(29)  – Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Kersbergen-Lap u Dams-Schipper (punt 21) kif ukoll Danske Svineproducenter (punt 32).

(30)  – ĠU 2005, C 169, p. 10. Jien niftakar li l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma intitolat “Kuntratti individwali ta’ impjieg” jipprovdi essenzjalment, li fil-kuntratt ta’ impjieg, l-għażla ta’ liġi magħmula mill-partijiet tal-liġi applikabbli ma għandhiex ikollha r-riżultat li ċċaħħad lill-impjegat mill-protezzjoni mogħtija lilu mir-regoli mandatarji tal-liġi li tkun applikabbli skont dan l-Artikolu 6(2) fin-nuqqas ta’ għażla. Skont dan il-paragrafu, il-kuntratt ta’ impjieg huwa regolat, minn naħa bil-liġi tal-pajjiż li fih l-impjegat fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt is-soltu jagħmel ix-xogħol tiegħu jew, min-naħa l-oħra, jekk l-impjegat mhux soltu jagħmel ix-xogħol tiegħu f’pajjiż wieħed, skont il-liġi tal-pajjiż fejn il-post tan-negozju li minnu jkun tqabbad ikun jinsab. Dawn il-kriterji japplikaw sakemm ma jkunx jidher miċ-ċirkustanzi kollha li l-kuntratt ikollu rabta eqreb ma’ pajjiż ieħor, f’liema każ il-kuntratt għandu jkun irregolat mil-liġi ta’ dak il-pajjiż. Dwar l-applikazzjoni u l-artikolazzjoni ta’ dawn il-kriterji dwar id-determinazzjoni tal-liġi applikabbli fil-kuntest ta’ tkeċċija ta’ membru ta’ ekwipaġġ ta’ vapur, sentenza tal-15 ta’ Diċembru 2011, Voogsgeerd (C‑384/10, Ġabra p. I‑13275).

(31)  – Inklużi fil-parti VII tal-Konvenzjoni ta’ Montego Bay, intitolata “Ibħra internazzjonali”, l-Artikoli 91 u 94 jistipulaw rispettivament, b’mod partikolari, minn naħa, li l-vapuri li għandhom iċ-ċittadinanza tal-Istat li tiegħu jġorru l-bandiera, irid ikun hemm rabta sostanzjali bejn l-Istat u l-vapur, u, min-naħa l-oħra, li kull Stat għandu jeżerċita b’mod effettiv il-ġurisdizzjoni tiegħu u l-kontroll tiegħu fis-settur amministrattiv, tekniku u dak soċjali fuq il-vapuri li jġorru l-bandiera tiegħu, b’mod partikolari, skont id-dritt intern tiegħu, fuq il-kaptan, l-uffiċjali u l-ekwipaġġ għall-kwistjonijiet amministrattivi, tekniċi u soċjali li jikkonċernaw il-vapur.

(32)  – Ara s-sentenza tal-24 ta’ Novembru 1992, Poulsen u Diva Navigation (C‑286/90, Ġabra p. I‑6019, punti 18 u 22).

(33)  – Ara f’dan is-sens, b’analoġija, is-sentenza tad-9 ta’ Marzu 2006, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑323/03, Ġabra p. I‑2161, punt 26), dwar ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tassimila t-termini użati fir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3577/92, tas-7 ta’ Diċembru 1992, li japplika l-prinċipju ta’ libertà li jiġu pprovduti servizzi għat-trasport marittimu fi ħdan l-Istati Membri (kabotaġġ marittimu) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 10) ma’ dawk tal-Konvenzjoni ta’ Montego Bay, ħaġa li kien ikollha bħala effett il-limitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjon i tal-imsemmi regolament.

(34)  – Ara l-premessa ta’ qabel tal-aħħar tar-Regolament Nru 4055/86. Għal raġunament simili, ara s-sentenza Il‑Kummissjoni vs Spanja, iċċitata iktar ’il fuq (punt 24).

(35)  – Ara s-sentenzi tal-14 ta’ Lulju 1994, Peralta (C‑379/92, Ġabra p. I‑3453, punt 39); tal-5 ta’ Ottubru 1994, Il‑Kummissjoni vs Franza (C‑381/93, Ġabra p. I‑5145, punt 10), kif ukoll tat-13 ta’ Ġunju 2002, Sea-Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, Ġabra p. I‑5235, punt 30).

(36)  – Ara, fir-rigward tal-Artikolu 36 tal-Ftehim ŻEE (libertà li jiġu pprovduti servizzi), sentenza tal-Qorti EFTA, sentenza tal-25 ta’ April 2012, Granville Establishment (E‑13/11, EFTA Court Report 2012, p. 403, punti 38 u 39).

(37)  – Ara s-sentenza Sea-Land Service u Nedlloyd Lijnen, iċċitata iktar ’il fuq (punti 16, 26 sa 29). Għandu jiġi nnotat illi jekk l-Qorti tal-Ġustizzja ħalliet lill-qorti nazzjonali l-inkarigu li tivverifika jekk is-sitwazzjonijiet li minnhom oriġinaw il-kwistjonijiet f’din il-kawża kinux jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tar-Regolament Nru 4055/86, dan ġara probabbilment, wara qari tal-punti 63 sa 76 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Alber f’din il-kawża, minħabba l-fatt li l-kumpannija l-oħra tat-trasport involuta fil-kawża prinċipali (Sea-Land Service) kienet stabbilita fl-Istati Uniti tal-Amerika u li l-qorti tar-rinviju ma kinitx tat biżżejjed indikazzjonijiet dwar jekk il-kundizzjonijiet stipulati fl-Artikolu 1(2) ta’ dan ir-regolament kinux issodisfatti.

(38)  – Ara s-sentenza Corsica Ferries iċċitata iktar ’il fuq (punti 8 u 30), kif ukoll il-punt 2 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali van Gerven f’din il-kawża. Ara, ukoll, Corsica Ferries France, iċċitata iktar ’il fuq (punt 3). Kif diġà indikat, il-vapuri kellhom bandiera tal-Panama.

(39)  – Ara s-sentenza tal-14 ta’ Novembru 2002, Geha Naftiliaki et (C‑435/00, Ġabra p. I‑10615, punti 5 u 6) kif ukoll il-punti 5 u 6 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Alber f’din il-kawża.

(40)  – Sentenza Peralta, iċċitata iktar ’il fuq (punt 42). Is-sid tal-vapur kien Taljan u l-vapur kellu bandiera Taljana.

(41)  – Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-23 ta’ April 2009, Falco Privatstiftung u Rabitsch (C‑533/07, Ġabra p. I‑3327, punt 35).

(42)  – Sentenza tal-21 ta’ Marzu 2002 (C‑451/99, Ġabra p. I‑3193, punt 18). Din il-kawża kienet tirrigwarda l-obbligu ta’ reġistrazzjoni fi Stat ta’ użu ta’ vetturi meħuda b’leasing minn impriża stabbilita fi Stat Membru ieħor.

(43)  – Sentenza tal-4 ta’ Diċembru 2008 (C‑330/07, Ġabra p. I‑9099, punt 22). Din il-kawża kienet tirrigwarda rifjut mill-awtoritajiet ta’ Stat Membru li jingħata primjum tal-investiment lil kumpannija li kienet tat b’leasing trakkijiet prinċiparjament użati fit-territorju ta’ Stati Membri oħra.

(44)  – Sentenza tat-13 ta’ Ottubru 2011 (C‑9/11, Ġabra p. I‑9697, punti 17 u 20). Il-kawża kienet tikkonċerna, essenzjalment, l-interdizzjoni ta’ konċessjoni ta’ użu ta’ inġenji tal-ajru lil kumpannija mhux stabbilita fi Stat Membru li kien ta vantaġġ finanzjarju għall-finanzjament tax-xiri tiegħu.

(45)  – Enfasi miżjud minni.

(46)  – ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 363. Din id-direttiva kienet applikabbli fiż-żmien tal-fatti tal-kawża prinċipali, inkluż fiż-ŻEE, bis-saħħa tad-Deċiżjoni Nru 66/2000 tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE , tat-2 ta’ Awwissu 2000, li temenda l-Anness XI (Servizzi ta’ Telekomunikazzjoni) għall-Ftehim taż-ŻEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 4, p. 188). Il-kundizzjonijiet ta’ din id-direttiva ġew estiżi permezz tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 1999/95/KE, tat-13 ta’ Diċembru 1999, li tikkonċerna l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet fejn għandhom x’jaqsmu s-sigħat tax-xogħol tal-baħħara abbord vapuri li jidħlu f’portijiet Komunitarji (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 407) għall-vapuri li jieqfu fl-Unjoni [din id-direttiva kienet hija stess integrata fil-Ftehim ŻEE bid-Deċiżjoni Nru 94/2000 tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE, tas-27 ta’ Ottubru 2000, li temenda l-Anness XIII (Trasport) għall-Ftehim taż-ŻEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 5, p. 181)]. Madankollu, permezz tal-Artikolu 11 tad-Direttiva 1999/95, il-kundizzjonijiet imposti xorta ma kinux applikabbli għall-vapuri bil-bandiera ta’ Stati terzi li mill-10 ta’ Jannar 2004, il-jum tad-dħul fis-seħħ tal-Protokoll tal-1996 tal-Konvenzjoni Nru 147 tal-Organizzazzjoni Dinjija tax-Xogħol (ILO) dwar ir-regoli minimi li għandhom jiġu osservati fuq il-vapuri tal-merkanzija, jiġifieri xi ġimgħat qabel l-azzjoni kollettiva ta’ SEKO. Għandu jiġi nnotat ukoll, fir-rigward tal-istrumenti li daħlu fis-seħħ b’mod komplet wara l-fatti tal-kawżi prinċipali, definizzjoni analoga li tinsab fl-Artikolu 2(j) tal-Konvenzjoni tax-xogħol marittimu 2006 adottata taħt l-awspiċi tal-ILO u li daħlet fis-seħħ fl-20 ta’ Awwissu 2013. Din id-definizzjoni kienet riprodotta fl-anness tad-Direttiva tal-Kunsill 2009/13/KE, tas-16 ta’ Frar 2009, li timplimenta l-Ftehim konkluż mill-Assoċjazzjonijiet tas-Sidien tal-Bastimenti tal-Komunità Ewropea (ECSA) u l-Federazzjoni Ewropea tal-Ħaddiema tat-Trasport (ETF) dwar il-Konvenzjoni dwar ix-Xogħol Marittimu, 2006, u li temenda d-Direttiva 1999/63/KE (ĠU L 124, p. 30).

(47)  – Min kif jidher, din hija s-sitwazzjoni li minnha oriġinat is-sentenza Geha Naftiliaki et , iċċitata iktar ’il fuq.

(48)  – Ara, f’dan is-sens, il-punt 63 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Poiares Maduro fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-21 ta’ Frar 2006, Halifax et (C‑255/02, Ġabra p. I‑1609).

(49)  – Jien niftakar li fis-sentenza tagħha tal-5 ta’ Lulju 2007, Kofoed (C‑321/05, Ġabra p. I‑5795, punt 38), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet illi l-projbizzjoni ta’ abbuż tad-dritt kien jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni.

(50)  – Sentenza tat-12 ta’ Settembru 2013, Slancheva sila (C-434/12, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata) (enfasi miżjud minni). Ara wkoll għal formola simili, is-sentenzi Halifax et , iċċitata iktar ’il fuq (punt 69), kif ukoll tas-6 ta’ April 2006, Agip Petroli (C‑456/04, Ġabra p. I‑3395, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).

(51)  – Ibbażata fuq numru ta’ sentenzi preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, fosthom, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-21 ta’ Ġunju 1988, Lair (39/86, Ġabra p. 3161, punt 43), kif ukoll tat-23 ta’ Settembru 2003, Akrich (C‑109/01, Ġabra p. I‑9607, punt 57 u l-punt 2 tad-dispożittiv), din il-klassifikazzjoni tal-kunċett ta’ abbuż (tad-dritt) kienet ukoll sostnuta mill-Avukat Ġenerali Poiares Maduro fil-punt 69 tal-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża li tat lok għas-sentenza Halifax et , iċċitata iktar ’il fuq.

(52)  – Sentenza tas-6 ta’ Nov embru 2003, Ninni-Orasche (C‑413/01, Ġabra p. I‑13187, punt 31) (enfasi miżjud minni). Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenzi tad-9 ta’ Marzu 1999, Centros (C‑212/97, Ġabra p. I‑1459, punt 18) u tal-21 ta’ Frar 2013, A (C‑123/11, punt 27), fejn huwa indikat li: “il-kwistjoni tal- applikazzjoni ” tal-artikoli tat-Trattat li jirregolaw il-libertà ta’ stabbiliment hija “ distinta minn dik dwar jekk Stat Membru jistax jieħu miżuri sabiex jimpedixxi li, billi jirrikorru għall-possibbiltajiet offruti mit-Trattat, xi wħud miċ-ċittadini tiegħu jippruvaw jevitaw abbużivament l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom” (enfasi miżjud minni).

(53)  – Ara, fir-rigward tal-libertà ta’ stabbiliment, is-sentenzi tat-12 ta’ Settembru 2006, Cadbury Schweppes u Cadbury Schweppes Overseas (C‑196/04, Ġabra p. I‑7995, punt 55); tat-13 ta’ Marzu 2007, Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation (C‑524/04, Ġabra p. I‑2107, punti 74 u 80) u tas-17 ta’ Jannar 2008, Lammers & Van Cleeff (C‑105/07, Ġabra p. I‑173, punt 29), kif ukoll, is-sentenza tal-Qorti EFTA, Arcade Drilling (E‑15/11, EFTA Court Report 2012, p. 676, punt 88). Ara, f’dak li jirrigwarda l-provvista tas-servizzi, is-sentenzi Jobra, iċċitata iktar ’il fuq (punt 35) u tal-5 ta’ Lulju 2012, SIAT (C‑318/10, punt 50).

(54)  – Dan huwa kkonfermat mill-konstatazzjoni doppja illi “wieħed mill-għanijiet prinċipali tal-Ftehim ŻEE huwa li jinkiseb bl-iktar mod komplet possibbli l‑moviment liberu tal-merkanzija, tal-persuni, tas-servizzi u tal‑kapital fiż-ŻEE kollha, b’tali mod li s-suq intern maħluq fit-territorju tal‑Unjoni jiġi estiż għall-Istati tal-EFTA” [ara s-sentenzi tat-23 ta’ Settembru 2003, Ospelt u Schlössle Weissenberg (C‑452/01, Ġabra p. I‑9743, punt 29) u tas-26 ta’ Settembru 2013, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (C‑431/11, punt 50)] u li dak li huwa stipulat fl-artikoli tal-Ftehim ŻEE dwar il-libertajiet ta’ moviment għandhom l-istess portata ġuridika bħal dik tad-dispożizzjonijiet, identiċi fis-sustanza, tal-artikoli tat-Trattat KE li jiggarantixxu dawn il-libertajiet. Ara, pereżempju, fir-rigward tal-Artikolu 36 tal-Ftehim ŻEE (libertà li jiġu pprovduti servizzi), sentenza tas-6 ta’ Ottubru 2009, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑153/08, Ġabra p. I‑9735 punt 48). Ara wkoll dwar in-natura sui generis tal-Ftehim ŻEE u tad-drittijiet li huma mogħtija lill-individwi u lill-operaturi ekonomiċi, is-sentenza tal-Qorti EFTA, Eva María Sveinbjörnsdóttir (E‑9/97, EFTA Court Report 1998, p. 95, punti 58 u 59) kif ukoll b’mod partikolari, dwar dan is-suġġett, C. Baudenbacher, “L’individu, principal protagoniste de l’accord EEE”, f’ Le droit à la mesure de l’homme: Mélanges en l’honneur de Philippe Léger , Pedone, Pariġi, 2006, p. 335.

(55)  – Ara s-sentenza Kofoed, iċċitata iktar ’il fuq (punt 38). Il-projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt issa hija wkoll stabbilita fl-Artikolu 54 tal-Karta tad-drittijiet fundamentali tal-Unjoni Ewropea, li madankollu ma kellha l-ebda saħħa vinkolanti fil-mument tal-fatti tal-kawża prinċipali.

(56)  – In-natura tal-Ftehim ŻEE ma tostakolax illi l-prinċipji ġenerali tad-dritt taż-ŻEE (“general principles of EEA law”) jistgħu, permezz ta’ interpretazzjoni, jiġu sseparati mill-għanijiet tiegħu (bħal dak tal-interpretazzjoni omoġenika tad-dispożizzjonijiet sostanzjalment identiċi għal dawk tat-Trattat KE) u mid-dispożizzjonijiet tiegħu. Ara, fir-rigward tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, is-sentenza tal-Qorti EFTA, Posten Norge (E‑15/10, EFTA Court Report 2012, p. 246, punt 86), li fiha l-Qorti EFTA tirreferi kemm għall-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1980, kif ukoll għall-Artikolu 47 tal-Karta tad-drittijiet fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Ara wkoll, fir-rigward tar-rispett taċ-ċertezza legali, is-sentenza tal-Qorti EFTA, EFTA Surveillance Authority vs Norway (E‑9/11, EFTA Court Report 2012, p. 442, punt 99) u fir-rigward tal-protezzjoni tal-aspettattiva leġittima, is-sentenza tal-Qorti EFTA, DB Schenker vs EFTA Surveillance Authority (E‑7/12, EFTA Court Report 2013, punt 117).

(57)  – Ara wkoll f’dan is-sens, b’mod partikolari R.N. Ionescu, L’abus de droit de l’Union européenne , Bruylant, Brussell, 2012, p. 428.

(58)  – Ara s-sentenza Halifax et , iċċitata iktar ’il fuq (punti 94 sa 97).

(59)  – Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Centros, iċċitata iktar ’il fuq (punt 24) u Cadbury Schweppes u Cadbury Schweppes Overseas, iċċitata iktar ’il fuq (punt 35), kif ukoll tat-23 ta’ Ottubru 2008, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑286/06, Ġabra p. I‑8025, punt 69).

(60)  – Ipoteżi li jiena madankollu ma aċċetajtx fil-punti 136 u 137 tal-konklużjonijiet tiegħi ppreżentati fil-kawża li tat lok għas-sentenza Laval un Partneri, iċċitata iktar ’il fuq.

(61)  – Dan seta’ teoretikament jiġi kkonċepit jekk, minn naħa, is-sindakati kienu kkunsidraw, fid-dawl pereżempju, tar-rabtiet tal-ankrar u tal-waqfien tas-Sava Star, li l-membri tal-ekwipaġġ kienu abitwalment iwettqu xogħolhom fl-Isvezja u, min‑naħa l-oħra, l-għażla tal-liġi applikabbli magħmula mill-partijiet kellha bħala riżultat li tippriva lil dawn il-ħaddiema mill-protezzjoni li kienu jagħtuhom id-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-pajjiż li fih huma abitwalment iwettqu xogħolhom, fis-sens tal-Artikolu 6(2)(a) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma. Fil-fatt, mis-sentenza Voogsgeerd, iċċitata iktar ’il fuq, jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja tippreferi l-kriterju ta’ rabta stipulat fl-imsemmi Artikolu 6(2)(a) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma dwar id-dritt tal-Istat tal-bandiera tal-vapur, jekk dan tal-aħħar jirriżulta f’li jippriva lill-ħaddiem mill-protezzjoni li kien jikseb bl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet mandatarji tal-liġi li kienet tkun applikabbli għalih fin-nuqqas tal-għażla tal-partijiet.

(62)  – Kif diġà indikat (ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet), fil-perijodu tal-fatti tal-kawżi prinċipali, kienet applikabbli d-Direttiva 1999/63, li kienet intiża sabiex timplementa l-Ftehim bejn l-imsieħba soċjali Ewropej dwar l-organizzazzjoni tal-ħin ta’ xogħol tal-baħħara, estiża bid-Direttiva 1999/95 għall-vapuri kollha li jieqfu fil-portijiet tal-Unjoni, tkun xi tkun il-bandiera tagħhom, mill-10 ta’ Jannar 2003. Skont l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 1999/95, l-Istati Membri għandhom jieħdu miżuri xierqa sabiex il-vapuri li ma jġorrux il-bandiera tagħhom jirrispettaw il-klawżoli 1 sa 12 tal-ftehim li jinsab fl-anness tad-Direttiva 1999/63, jiġifieri, essenzjalment, il-klawżoli dwar il-ħin tax-xogħol u l-ħin tal-mistrieħ abbord il-vapuri, iżda mhux dawk relatati mal-protezzjoni tal-baħrin fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa (klawżola 15) u lanqas dik li tirrigwarda t-tul tal-leave mħallas (klawżola 16), li jinkludu kundizzjonijiet li jmorru lil hinn minn dawk previsti mill-Konvenzjoni Nru 180 tal-ILO dwar it-tul tax-xogħol tal-baħħara u l-ekwipaġġ tal-vapur, adottata fit-22 ta’ Ottubru 1996 u li daħlet fis-seħħ fit-8 ta’ Awwissu 2002.

(63)  – Ara b’mod partikolari, is-sentenzi Centros, iċċitata iktar ’il fuq (punt 25); Agip Petroli, iċċitata iktar ’il fuq (punt 21), u tal-21 ta’ Lulju 2011, Oguz (C‑186/10, Ġabra p. I‑6957, punt 25).

(64)  – Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-16 ta’ Ottubru 2012, L‑Ungerija vs Is‑Slovakkja (C‑364/10, punt 58) u tat-12 ta’ Marzu 2014, O. u B. (C‑456/12, punt 58). Minn dawn is-sentenzi kif ukoll mis-sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2000, Emsland-Stärke (C‑110/99, Ġabra p. I‑11569, punti 52 u 53), jirriżulta b’mod ċar li l-imsemmija kundizzjonijiet huma rilevanti inkluż f’kuntesti li fihom l-atti ta’ dritt sekondarju tal-Unjoni ma jagħmlux riferiment għalihom.

(65)  – Ir-rekwiżit ta’ rabta ġenwina bejn il-vapur u l-Istat li tiegħu jġorr il-bandiera, stipulat fl-Artikoli 91 u 94 tal-Konvenzjoni ta’ Montego Bay, huwa sabiex tkun żgurata osservanza effiċjenti mill-Istati tal-bandiera tal-obbligazzjonijiet tagħhom, b’mod partikolari dawk dwar l-eżerċizzju effettiva tal-ġurisdizzjoni u tal-kontroll tiegħu fil-qasam amministrattiv, tekniku u soċjali. Ara sentenza tat-Tribunal Internazzjonali tad-Dritt tal-Baħar, tal-1 ta’ Lulju 1999, Saint-Vincent-et les-Grenadines vs Il‑Ginea, kawża tal-vapur “Saiga” (Nru 2), Ġabra ta’ sentenzi, opinjonijiet konsultattivi u digrieti, Vol. 3, 1999 (punti 81 sa 83), kif ukoll is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Ottubru 2004, Il‑Kummissjoni vs Il‑Pajjiżi l‑Baxxi, (C‑299/02, Ġabra p. I‑9761, punt 23) li tirreferi għall-punti 51 sa 59 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger ippreżentati f’din il-kawża. Minn dawn is-sentenzi jirriżulta wkoll li n-nuqqas ta’ tali rabta bejn il-vapur u l-Istat tal-bandiera ma jawtorizzax lill-Istati l-oħra li jikkontestaw il-validità tar-reġistrazzjoni tal-imsemmi vapur (ara wkoll fuq dan is-suġġett u l-miżuri li huma awtorizzati: Y. Takei, “International legal responses to the flag State in breach of its duties: possibilities for other States to take action against the flag State”, Nordic Journal of International Law , Nru 2, 2013, p. 283). Ma hemmx dubju illi Saint-Vincent-et-les-Grenadines, li minnu oriġinat il-kawża tal-vapur “Saiga”, imressqa quddiem it-Tribunal internazzjonali tad-dritt tal-baħar, huwa wieħed mill-Istati li jagħtu bandiera ta’ konvenjenza. Ara, pereżempju, A. Mandaraka-Sheppard, Modern Maritime Law and Risk Management , it-tieni edizzjoni, Routledge-Cavendish, Londra New-York, 2007, p. 279.

(66)  – L-ewwel darba li ssemmiet b’mod uffiċjali l-espressjoni “bandiera ta’ konvenjenza” kien fil-preambolu tal-Konvenzjoni Nru 147 tal-ILO dwar ir-regoli minimi li għandhom jiġu osservati fuq il-vapuri tal-merkanzija, adottata fid-29 ta’ Ottubru 1967 u li daħlet fis-seħħ fit-28 ta’ Novembru 1981, mingħajr madankollu ma ngħatat definizzjoni. Ara, b’mod partikolari, dwar id-definizzjoni u l-karatteristiċi tal-bnadar ta’ konvenjenza, Unterm, http://unterm.un.org/DGAACS/unterm.nsf; A., Mandaraka-Sheppard, op.cit. , p. 278 u 279; A. Masutti, “Genuine link e bandiere ombra”, f’A. Antonini, Trattato breve di diritto marittimo , Vol. I., Giuffrè, Milano, 2007, p. 430 u 431 u H. Slim, “Les pavillons de complaisance”, f’ Le Pavillon , il-minuti tas-seduti miżmuma fit-2 u 3 ta’ Marzu 2007 fl-Institut océanographique de Paris, Pedone, Pariġi, 2007, p. 93.

(67)  – Skont l-istudju ta’ H. Slim, op.cit. (p. 89), fis-snin 2000, il-Panama, flimkien mal-Liberja, kellha l-maġġoranza tal-bnadar ta’ konvenjenza fil-flotta mondjali. Barra minn hekk, skont ir-rapport tas-senatur Franċiż Marini, fl-1998, kważi 30 % tal-baħrin kienu jbaħħru taħt bandiera ta’ konvenjenza, fost liema l-iktar waħda sinjifikattiva kienet dik Panamiża, b’104 000 baħri. Ara r- Rapport sur les actions menées en faveur de la politique maritime et littorale de la France , Nru 345, Pariġi, 1998, p. 29. Matul il-perijodu 2001 sa 2003, il-Panama kienet ukoll fuq il-lista s-sewda tal-bnadar li jkopru vapuri ta’ “standard inferjuri”, stabbilita bil-memorandum ta’ ftehim ta’ Pariġi (Paris MoU) dwar il-kontroll ta’ vapuri mill-Istat tal-port (ara, Paris MoU, 2003 Annual Report on Port State Control , Pariġi, p. 25), ftehim adottat fl-1982 u li l-istruttura organizzattiva tiegħu tiġbor bħalissa, fi ħdan il-kumitat tiegħu, 27 amministrazzjoni marittima nazzjonali u l-Kummissjoni. L-esperjenza miksuba fi ħdan il-memorandum ta’ ftehim ta’ Pariġi fil-qasam tal-ispezzjoni tal-vapuri tibqa’ riferiment għal dawk assenjati fuq il-vapuri li jieqfu fl-Unjoni. Ara, fl-ewwel lok, ir-riferimenti għal memorandum u għall-kriterji u għall-proċeduri ta’ spezzjoni żviluppati taħt il-qafas tiegħu bid-Direttiva tal-Kunsill 95/21/KE, tad-19 ta’ Ġunju 1995, li tikkonċerna l-infurzar, fir‑rigward ta’ bastimenti li jużaw l-portijiet tal-Komunità u li jbaħħru fl-ibħra taħt il-ġurisdizz joni tal-Istati Membri, ta’ standards internazzjonali għas-sigurtà tal‑bastimenti, il-prevenzjoni ta’ tniġġis u l-kondizzjonijiet tal-għajxien u tax‑xogħol abbord (kontroll portwali tal-Istat) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 2, p. 263) u fl-aħħar lok, dawk magħmula bid-Direttiva 2009/16/KE, tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ April 2009, dwar il-kontroll tal-Istat tal-Port, (ĠU L 131, p. 57), kif emendata bid-Direttiva 2013/38/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-12 ta’ Awwissu 2013 (ĠU L 218, p. 1).

(68)  – Skont il-preambolu, il-partijiet kontraenti għolja jirrikonoxxu “li t-tneħħija tal-ostakoli eżistenti titlob ħidma konċertata sabiex tiggarantixxi […] kompetizzjoni ġusta”.

(69)  – Ara s-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004, Wolff & Müller (C‑60/03, Ġabra p. I‑9553, punt 41).

(70)  – Numru ta’ Stati taż-ŻEE ma stabbilixxewx, fis-sens proprju tal-kelma, paga minima applikabbli fit-territorju tagħhom, peress li l-livell tal-pagi ġeneralment ikun stabbilit permezz ta’ ftehim kollettivi. Barra minn hekk, għandu jiġi nnotat illi diversi Stati taż-ŻEE introduċew, sabiex iwaqqfu lis-sidien tal-vapuri Ewropej milli jirrikorru għall-bnadar ta’ konvenjenza, reġistri msejħa internazzjonali bħal, fil-każ tar-Renju tan-Norveġja, in-Norwegian International Ship Register (NIS) li jippermetti illi jiġu ngaġġati bħala membri tal-ekwipaġġ ċittadini ta’ Stati terzi iżda li jiggarantixxi, permezz tal-konklużjoni ta’ ftehim kollettivi maqbula mal-ITF, l-osservanza tal-kundizzjonijiet tal-paga li jitqiesu xierqa (ara, A. Massuti, op.cit. , p. 444). Fi Franza, il-Liġi Nru 2005‑412 tat-3 ta’ Mejju 2005 li toħloq reġistru internazzjonali Franċiż (JORF tal-4 ta’ Mejju 2005, p. 7697) permezz tad-Deċiżjoni Nru 2005‑514 DC tal-Qorti Kostituzzjonali tat-28 ta’ April 2005, tistipula illi l-baħrin residenti barra Franza impjegati abbord ta’ vapuri rreġistrati fir-Reġistru internazzjonali Franċiż jibbenefikaw mir-regoli tal-ordni pubbliku soċjali, bl-osservanza tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma u ta’ ftehim internazzjonali u Komunitarji ta’ Franza, u tistabbilixxi garanziji minimi fil-qasam tal-pagi u tal-protezzjoni soċjali. Ir-reġistru internazzjonali Ġermaniż u dak Daniż rispettivament kienu s-suġġett, mill-perspettiva tad-dritt ta’ għajnuna mill-Istat, ta’ kawżi li taw lok għas-sentenzi tas-17 ta’ Marzu 1993, Sloman Neptun (C‑72/91 u C‑73/91, Ġabra p. I‑887); tad-9 ta’ Lulju 2009, 3F vs Il‑Kummissjoni (C‑319/07 P, Ġabra p. I‑5963), u tal-24 ta’ Jannar 2013, Falles Fagligt Forbund (3F) vs Il‑Kummissjoni (C-646/11 P). Il-punt komuni ta’ dawn ir-reġistri internazzjonali, li jiżguraw lill-impriżi ta’ trasport marittimu vantaġġi fiskali u soċjali huwa li, bid-differenza tal-bnadar ta’ konvenjenza, l-Istati jżommu l-kontroll tal-vapuri rreġistrati fit-territorju tagħhom. Ara, A. Massuti, op.cit. , p. 444.

(71)  – Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Emsland-Stärke (punt 54) kif ukoll Agip Petroli (punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).

(72)  – Iż-żewġ elementi li jikkostitwixxu prattika abbużiva fil-fatt huma kumulattivi, ara, b’mod partikolari, is-sentenza Emsland-Stärke, iċċitata iktar ’il fuq (punt 55).

(73)  – Ara, b’analoġija, is-sentenza Agip Petroli, iċċitata iktar ’il fuq (punt 23 u l‑ġurisprudenza ċċitata).

(74)  – Għandu jiġi nnotat illi, wara l-mistoqsija bil-miktub tal-Qorti tal-Ġustizzja u waqt is-seduta, Fonnship indikat illi s-Sava Star kien irreġistrat il-Panama minħabba raġunijiet relatati ma’ restrizzjonijiet fil-qasam tal-kabotaġġ marittimu fin-Norveġja, mingħajr ma tressqu jew ġew issostanzjati spjegazzjonijiet iktar preċiżi jew komprensibbli. Għandu jitfakkar illi, skont ir-Regolament Nru 3577/92 integrat mal-Ftehim ŻEE [ara d-Deċiżjoni Nru 70/97 tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE, tal-4 ta’ Ottubru 1997, li temenda l-Anness XIII (Trasport) għall-Ftehim taż-ŻEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 2, p. 325)], il-libertà li jiġu pprovduti servizzi fil-qasam il-kabotaġġ marittimu japplika biss għal sidien ta’ vapuri taż-ŻEE li jużaw vapuri rreġistrati fi Stat taż-ŻEE u li jġorru bandiera ta’ dan l-Istat. Huwa għalhekk diffiċli li tinftiehem l-allegazzjoni li r-reġistrazzjoni tas-Sava Star fil-Panama setgħet tiffaċilita l-kabotaġġ marittimu fin-Norveġja.

(75)  – Ara b’analoġija, sabiex jiġu kkunsidrati r-rabtiet ta’ natura ġuridika, ekonomika u/jew personali bejn il-persuni involuti fi tranżazzjoni biex tistabbilixxi n-natura artifiċjali tal-ħolqien tal-kundizzjonijiet meħtieġa għall-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Emsland-Stärke (punt 58) u Slancheva sila (punt 40).

(76)  – Jiena nżid, għall-finijiet kollha utli, li din is-sitwazzjoni ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 4055/86 peress illi, tal-inqas, il-vapur ma jissodisfax il-kundizzjoni ta’ reġistrazzjoni fl-Istat taż-ŻEE li tiegħu huwa ċittadin il-proprjetarju tal-vapur.