RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 94/80/KE dwar id-dritt tal-vot u tal-kandidatura f'elezzjonijiet muniċipali minn ċittadini tal-Unjoni li jgħixu fi Stat Membru li tiegħu mhumiex ċittadini /* COM/2012/099 final */
RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT
EWROPEW U LILL-KUNSILL dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 94/80/KE
dwar
id-dritt tal-vot u tal-kandidatura f'elezzjonijiet muniċipali minn
ċittadini tal-Unjoni li jgħixu fi Stat Membru li tiegħu mhumiex
ċittadini
1.
Introduzzjoni
Iċ-ċittadini huma direttament
affettwati mid-deċiżjonijiet meħuda ta’ kuljum mill-awtoritajiet
lokali fis-setturi ekonomiċi, soċjali u kulturali. L-awtoritajiet
lokali jirrappreżentaw il-forma ta’ gvern li hija l-eqreb
taċ-ċittadin. Il-parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet
muniċipali, kemm billi wieħed jivvota jew billi jkun kandidat, huwa
dritt fundamentali stipulat fl-Artikolu 40 tal-Karta tad-Drittijiet
Fundamentali tal-Unjoni Ewropea[1];
tippermetti liċ-ċittadini jkunu involuti fil-ħajja demokratika u
sabiex jinfluwenzaw il-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet.
Barra minn hekk, tali parteċipazzjoni tipprovdi opportunità
għaċ-ċittadini tal-UE li jgħixu fi Stat Membru differenti
minn tagħhom sabiex isiru aktar integrati fil-ħajja politika u
soċjali tas-soċjetà li tospitahom. Taħt l-istess termini bħal
fl-Artikolu 40 tal-Karta[2],
l-Artikolu 22(1) tat-TFUE[3]
jagħti lil kull ċittadin tal-Unjoni d-dritt li jivvota u li
joħroġ bħala kandidat fl-elezzjonijiet muniċipali fl-Istat
Membru fejn huwa jew hija jgħix/tgħix, taħt l-istess
kondizzjonijiet applikabbli għaċ-ċittadini ta' dak l-Istat.
L-arranġamenti ddettaljati għall-eżerċizzju tad-dritt
għall-vot u għall-kandidatura fl-elezzjonijiet muniċipali huma
stabbiliti mid-Direttiva tal-Kunsill 94/80/KE (minn hawn ’il quddiem
“id-Direttiva”)[4]. Skont l-Artikolu 13 tad-Direttiva,
ir-Rapport preċedenti li kien ukoll l-ewwel wieħed, dwar
it-traspożizzjoni u l-implimentazzjoni tad-Direttiva ġie adottat
mill-Kummissjoni fl-2002. Għall-ewwel darba, ir-Rapport preżenti jittratta
l-kwistjoni usa’ ta’ parteċipazzjoni fid-demokrazija lokali u jevalwa
l-istat ta’ traspożizzjoni u implimentazzjoni tad-Direttiva fl-Istati
Membri li kienu għadhom mhumiex membri tal-Unjoni fl-2002, meta ġie
adottat l-ewwel Rapport. Għalkemm l-Istati Membri kollha ttrasponew
id-Direttiva, numru ta’ ostakoli li jfixklu l-eżerċizzju
sħiħ tad-drittijiet elettorali jeħtieġ li jiġu
indirizzati billi tiġi żgurata l-implimentazzjoni korretta u
t-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet tagħha. Ir-rapport jevalwa wkoll jekk l-għoti
tad-deroga skont l-Artikolu 22(1) tat-TFUE għadux ġustifikat. L-Artikolu 12(4) tad-Direttiva jistipula
li, sal-31 ta’ Diċembru 1998 u kull sitt snin minn hemm ’il
quddiem, il-Kummissjoni għandha tissottometti lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill
Rapport dwar dan. L-aħħar Rapport tad-deroga ġie adottat fl-2005[5]. L-Unjoni hija msejsa fuq il-valur tar-rispett
għad-demokrazija[6]
u kull ċittadin tal-Unjoni għandu d-dritt li jipparteċipa
fil-ħajja demokratika tal-Unjoni[7].
Għalhekk huwa importanti li jkunu ggarantiti l-prinċipji
tad-demokrazija parteċipattiva billi, fost l-oħrajn, tiġi
żgurata l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini kollha tal-Unjoni u
jsiru sforzi li jħeġġu l-parteċipazzjoni. Li jiġu ggarantiti l-prinċipji
tad-demokrazija parteċipattiva huwa ta’ importanza primarja
speċjalment fil-livell lokali fejn id-deċiżjonijiet meħuda
jaffettwaw direttament liċ-ċittadini. It-tnaqqis
fil-parteċipazzjoni tal-ħajja demokratika f'termini ta' numru baxx
ta’ votanti waqt l-elezzjonijiet jista’ jkollu l-effett mhux mixtieq li
jdgħajjef l-istatus tad-demokrazija rappreżentattiva. Fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri,
ġiet irreġistrata parteċipazzjoni ta’ inqas minn 50%
fl-elezzjonijiet Ewropej reċenti[8];
ix-xejra hija simili f'bosta Stati Membri rigward l-elezzjonijiet lokali
reċenti[9].
Skont tal-prinċipji li fuqhom twaqqfet l-Unjoni, il-Kummissjoni tqis li
huwa essenzjali li ddawwar din ix-xejra sabiex tissaħħaħ
ir-rabta bejn il-votanti u r-rappreżentanti eletti u sabiex
tissaħħaħ il-leġittimità tad-deċiżjonijiet
meħuda minn dawn tal-aħħar. F’din il-linja, it-tisħiħ
tad-drittijiet elettorali taċ-ċittadini ġie stabbilit bħala
waħda mill-prijoritajiet politiċi fil-programm ta’ Stokkolma. Il-Pjan
ta’ Azzjoni ta' Stokkolma tal-20 ta’ April 2010 jenfasizza kif "L-iffaċilitar
tal-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fil-ħajja demokratika
tal-Unjoni, u l-inkoraġġiment tiegħu, huwa kruċjali biex
iċ-ċittadini jinġiebu eqreb lejn il-proġett Ewropew. Hija
ambizzjoni komuni li tiżdied il-parteċipazzjoni tal-votanti
fl-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew. Id-dritt taċ-ċittadini
biex jivvutaw u jiġu eletti għall-elezzjonijiet lokali u Ewropej fejn
jgħixu għandu jiġi promoss u msaħħaħ aktar"[10]. Ir-Rapport attwali jikkontribwixxi
għall-implimentazzjoni tal-Azzjoni 18 tar-Rapport dwar
iċ-Ċittadinanza tal-UE tal-2010, għax l-għan tiegħu
huwa li jimbotta lill-Istati Membri sabiex isaħħu d-drittijiet
tal-vot taċ-ċittadini tal-UE li għandhom residenza fi Stat
Membru, u li jinformaw kif xieraq liċ-ċittadini tal-UE bid-drittijiet
elettorali tagħhom[11].
Għal dan il-għan, ir-Rapport jevalwa s-sensibilizzazzjoni u
l-użu tad-drittijiet elettorali taċ-ċittadini tal-UE
fl-elezzjonijiet muniċipali u jiffoka fuq il-miżuri
għall-informazzjoni meħuda mill-Istati Membri f’konformità
mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva. Jenfasizza wkoll l-aħjar prassi
fl-Istati Membri sabiex iwettqu kampanji ta’ informazzjoni u inizjattivi biex
jinkoraġġixxu liċ-ċittadini tal-UE li mhumiex
ċittadini tal-post biex jieħdu sehem fil-ħajja istituzzjonali u
politika fil-livell lokali.
2.
Is-sensibilizzazzjoni u l-parteċipazzjoni
2.1.
Is-sensibilizzazzjoni dwar id-drittijiet elettorali
fl-Unjoni Ewropea
Kif indikat mill-istatistiċi
tal-aħħar stħarriġ tal-Ewrobarometru imwettqa
mill-Kummissjoni Ewropea[12],
il-maġġoranza taċ-ċittadini fl-Istati Membri huma konxji
mid-dritt li jivvotaw u li joħroġu bħala kandidati
fl-elezzjonijiet muniċipali fl-Istat Membru ta' residenza tagħhom.
Is-sensibilizzazzjoni dwar id-drittijiet elettorali fil-livell lokali
żdied b'mod sinifikanti f'erba’ snin fl-Istati Membri kollha. Fil-livell
tal-UE, il-persentaġġ medju taċ-ċittadini li huma konxji
minn dawn id-drittijiet kważi rdoppja minn 37% (2007) għal 69%
(2010). Il-medja l-aktar baxxa żdiedet minn 22% (2007) għal
53% (2010), l-ogħla waħda minn 62% (2007) għal 83% (2010). Sors: Flash Eurobarometer Nru 292. Fis-snin riċenti, il-Kummissjoni Ewropea
kkontribwiet estensivament biex tinforma liċ-ċittadini tal-UE dwar
id-drittijiet elettorali tagħhom u inkoraġġiethom biex
jipparteċipaw b’mod attiv fil-ħajja demokratika tal-Unjoni.
Il-programm "Drittijiet Fundamentali u Ċittadinanza" 2007-2013
ta kontribut biex jiġu żviluppati azzjonijiet immirati biex
jippromwovu informazzjoni u inizjattivi dwar l-edukazzjoni ċivika sabiex
tiżdied ir-rata tal-votanti fl-elezzjonijiet. Matul il-perjodu 2007-2010,
12-il proġett dwar il-parteċipazzjoni attiva fil-ħajja
demokratika tal-Unjoni ġew iffinanzjati u ngħataw għotjiet li
qabżu l-ammont ta’ EUR 3,8 miljun[13].
Din il-prijorità tematika għadha qed tkun inkluża fil-Programm ta’
Ħidma tal-2011[14].
Reċentement, il-Kummissjoni Ewropea
pproponiet li l-2013 tkun intitolata bħala "s-Sena Ewropea
taċ-Ċittadini"[15].
Is-Sena Ewropea ser tikkontribwixxi għas-sensibilizzazzjoni
taċ-ċittadini tal-UE dwar id-dritt tagħhom li
jiċċaqalqu u jgħixu liberament fi ħdan l-Unjoni Ewropea u,
b’mod aktar ġenerali, dwar il-firxa wiesgħa tad-drittijiet
disponibbli lilhom taħt il-liġi tal-Unjoni f’kuntest transfruntier,
inklużi d-drittijiet elettorali. Diversi Stati Membri adottaw miżuri
mmirati biex jinfurmaw liċ-ċittadini tal-UE dwar id-drittijiet
elettorali tagħhom fl-elezzjonijiet muniċipali, għalkemm b'mezzi
differenti[16].
B’mod partikolari, id-Danimarka, l-Estonja, il-Finlandja, il-Ġermanja,
l-Ungerija, il-Litwanja, Spanja u l-Isvezja adottaw il-prattika li jibagħtu
skeda elettorali bil-posta liċ-ċittadini kkonċernati jew ittri
individwali li jkun fihom informazzjoni fuq il-proċedura elettorali.
Fir-rigward ta’ azzjonijiet meħuda fuq livell nazzjonali, diversi Stati
Membri, bħar-Repubblika Ċeka, id-Danimarka, il-Greċja, l-Italja,
il-Latvja, il-Litwanja, il-Polonja u s-Slovakkja, pprovdew informazzjoni
permezz tal-websajt uffiċjali. Il-Ġermanja u r-Renju Unit attivaw
“linja telefonika għall-għajnuna” apposta. F'Ċipru, Franza,
l-Irlanda, il-Lussemburgu, il-Portugall u r-Rumanija, l-informazzjoni ġiet
ipprovduta permezz ta' pubblikazzjonijiet stampati jew mill-istampa lokali.
2.2.
L-għadd ta’ votanti fl-elezzjonijiet lokali
Il-parteċipazzjoni ta’ ċittadini
tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post fil-ħajja demokratika tal-Istat
Membru tar-residenza tagħhom teħtieġ li tkun evalwata
fil-kuntest usa’ tal-votanti globali. Fir-rigward tal-aħħar elezzjonijiet
muniċipali miżmuma reċenti fil-bliet il-kbar, l-aktar fl-ibliet
kapitali tal-Istati Membri, f’seba’ Stati Membri ir-rata ta’ dawk li
ħarġu jivvutaw kienet ta’ bejn il-50 u s-60 fil-mija[17]. F’għaxra minn dawn
il-muniċipalitajiet ħarġu jivvutaw anqas minn 50%[18]. B’mod ġenerali, hemm
għoxrin Stat Membru fejn aktar minn terz tal-votanti eliġibbli ma
pparteċipawx fl-aħħar elezzjonijiet lokali li saru fl-ibliet
kapitali[19].
Il-parteċipazzjoni fi bliet oħra għajr dawk kapitali, skont
id-daqs, kienet saħansitra inqas[20].
Filwaqt li ġeneralment in-numru ta’ votanti fl-elezzjonijiet lokali huwa
ogħla milli fl-elezzjonijiet Ewropej, hemm xi eċċezzjonijiet
bħal fil-każ ta’ Ateni, Budapest, Kopenħagen u Riga[21]. Ġeneralment, id-dejta dwar
il-parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet lokali turi tendenza lejn
l-iskuntentizza politika taċ-ċittadini. Ir-rimedju kontra
‘d-defiċit demokratiku’ jibqa’ sfida għall-Istati Membri u
l-istituzzjonijiet Ewropej kif ukoll l-awtoritajiet lokali eletti madwar
l-Unjoni. Xi fatturi empiriċi dwar l-għadd
baxx ta' votanti huma komuni għal diversi Stati Membri. Hemm korrelazzjoni
negattiva bejn id-daqs tal-popolazzjoni u l-għadd ta’ votanti li
joħorġu jivvutaw fl-elezzjonijiet lokali. Fl-ibliet żgħar
ħafna, l-interess fil-politika lokali huwa akbar minħabba li
l-possibbiltà li t-teħid tad-deċiżjonijiet jista’ jiġi
influwenzat hija meqjusa aktar b’saħħitha. Din it-tendenza tidher li
bħala eċċezzjoni għandha l-każ tal-ibliet il-kbar,
fejn huwa osservat l-involviment usa' tal-popolazzjoni meta mqabbel ma' bliet
oħra. Jista’ jiġi preżunt li meta l-elezzjonijiet lokali
jseħħu flimkien mal-elezzjonijiet nazzjonali, l-ammont ta’ votanti jista’
jiżdied. Il-preżenza lokali tal-partiti nazzjonali tinċentiva
lill-individwi li jsegwu dawn il-partiti sabiex jivvotaw fl-elezzjonijiet
lokali[22].
Fl-aħħarnett, f’ħafna każijiet in-nuqqas ta’
parteċipazzjoni hija marbuta ma’ ċirkostanzi loġistiċi
bħan-nuqqas ta' proċeduri ta’ votazzjoni alternattivi (votazzjoni li
tista’ ssir qabel, il-vot postali, eċċ.) li jippermettu lill-votanti
li jistgħu ma jkunux f’qagħda li jipparteċipaw fl-elezzjonijiet
biex xorta jitfgħu l-vot.
2.3.
Il-parteċipazzjoni ta’ ċittadini tal-UE
li mhumiex ċittadini tal-post fl-elezzjonijiet muniċipali fl-Istat
Membru ta’ residenza tagħhom
Fi tmiem l-2010, aktar minn 8 miljun
ċittadin tal-UE li għandu l-età tal-vot kien jgħix fi Stat
Membru ieħor appartir dak tiegħu. L-akbar numru kien irreġistrat
fil-Ġermanja, ir-Renju Unit u l-Italja, segwiti minn Franza, Spanja u
l-Belġju. Dan ifisser li 8 miljun ċittadin tal-UE setgħu
jivvotaw fl-elezzjonijiet muniċipali fl-Istat Membru ta’ residenza
tagħhom. * Dejta parzjali. Dejta
pprovduta mir-Renju Unit dwar iċ-ċittadini tal-UE kollha residenti li
mhumiex ċittadini tal-post. Franza: id-dejta disponibbli tirreferi
għar-Rapport preċedenti. Il-Greċja pprovdiet informazzjoni dwar
ċittadini tal-UE residenti li mhumiex ċittadini tal-post li
għandhom ’il fuq minn 20 sena. L-Awstrija pprovdiet dejta li tirreferi
biss għall-kapitali. Dejta dwar il-Bulgarija, l-Estonja u l-Polonja
mhijiex disponibbli. Meta mqabbla mad-dejta tal-ewwel Rapport
maħruġ fl-2002[23],
f'bosta Stati Membri kien hemm żieda sinifikanti fin-numru ta'
ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post bl-età tal-vot li
jgħixu fi Stat Membru ieħor apparti dawk tagħhom.
Iċ-ċifri kienu speċifikament kif ġej: fl-Italja, minn
56 000 għal 1 050 000; fil-Ġermanja, minn
1 521 000 għal 2 239 641; fil-Greċja, minn
16 000 għal 114 377; fl-Irlanda, minn 76 000 għal
247 980; fid-Danimarka, minn 32 000 għal 108 806; u
fil-Portugall, minn 26 000 għal 94 157[24]. Minkejja din iż-żieda sinifikanti
fin-numru ta’ ċittadini tal-UE li għandhom l-età tal-vot li
jgħixu fi Stat Membru ieħor apparti dak tagħhom li mhumiex
ċittadini tal-post, huwa biss numru relattivament baxx ta’ dawn
iċ-ċittadini li fil-fatt eżerċitaw id-drittijiet elettorali
tagħhom fl-elezzjonijiet muniċipali li saru fis-snin reċenti
fl-Istat ta’ residenza tagħhom. Sabiex jipparteċipa fl-elezzjonijiet
muniċipali, l-individwu għandu jkun irreġistrat
fir-reġistru elettorali. Il-proċeduri ddettaljati
għar-reġistrazzjoni jvarjaw minn Stat Membru għall-ieħor[25]. F'dawk l-Istati Membri fejn
ir-reġistrazzjoni mhijiex awtomatika, id-dejta pprovduta turi li medja ta'
10% biss taċ-ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post
talbu sabiex jiddaħħlu fir-reġistri elettorali[26]. Stati Membri b’sistema mhux awtomatika ta’
reġistrazzjoni (mhijiex disponibbli dejta dwar il-Bulgarija,
ir-Repubblika Ċeka, Franza, il-Polonja u r-Renju Unit) Ta' min jinnota li d-dominanza ċara ta’
komunità nazzjonali speċifika fir-rigward tal-ammont totali ta’
ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post fl-Istat Membru
tikkorrispondi f'ċerti każijiet għal parteċipazzjoni
għolja fl-elezzjonijiet lokali din il-Komunità. Dan huwa l-każ
tal-Irlanda, Spanja u l-Iżvezja[27]. L-ebda dejta mhija disponibbli dwar
il-persentaġġ ta’ ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini
tal-post li fil-fatt ivvutaw wara li ddaħħlu fir-reġistru
elettorali; ladarba wieħed jiddaħħal fir-reġistru
elettorali, hemm l-ebda distinzjoni bejn votanti nazzjonali u mhux nazzjonali.
L-Istati Membri ġeneralment ma jiġbrux dejta bħal din sabiex
tiġi evitata d-diskriminazzjoni. Ftit li xejn hemm dejta disponibbli dwar
in-numru ta’ ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post li
joħorġu bħala kandidati u li jiġu eletti. B’mod
partikolari, l-Awstrija, ir-Repubblika Ċeka, il-Ġermanja u l-Isvezja
enfasizzaw d-diffikultajiet li ltaqgħu magħhom waqt il-ġbir ta’
din id-dejta mill-awtoritajiet lokali minħabba n-nuqqas ta’ punt uniku ta’
servizz, kif diġà enfasizzat fl-aħħar Rapport dwar
l-elezzjonijiet Ewropej[28]. L-ogħla persentaġġ ta’
ċittadini tal-UE eletti li mhumiex ċittadini tal-post meta mqabbel
ma’ dawk li joħorġu bħala kandidati kien irreġistrat minn
Franza (32,8%) u l-Isvezja (17,1%). L-Awstrija, il-Lussemburgu u Spanja indikaw
numru sinifikanti ta’ ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post
li ġew eletti.
3.
Trasposizzjoni u implimentazzjoni
3.1.
Is-sitwazzjoni attwali tat-traspożizzjoni
tad-Direttiva 94/80/KE
Ir-Rapport attwali jevalwa għall-ewwel
darba l-leġiżlazzjoni nazzjonali adottata mill-Istati Membri li
ssieħbu fl-UE mill-2004 ’l hawn, kif ukoll dawk
il-leġiżlazzjonijiet nazzjonali fi Stati Membri oħra li
daħlu fis-seħħ sa mir-Rapport tal-2002. Ta’ min isemmi li r-rapport ikopri wkoll
il-leġiżlazzjoni l-ġdida li s’issa ġiet ikkomunikata biss
permezz ta’ kwestjonarju, iżda li għadha ma ġietx formalment
innotifikata lill-Kummissjoni[29]. Fuq il-bażi tal-miżuri ta’
traspożizzjoni nazzjonali kkomunikati mill-Istati Membri, il-livell ta’
traspożizzjoni tad-Direttiva fil-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri
kollha jista' jitqies sodisfaċenti. Madankollu, xi kwistjonijiet ta’
traspożizzjoni mhux korretta jew mhux kompluta jridu jiġu indirizzati
sabiex tkun evitata l-implimentazzjoni mhux korretta, għax li kieku jkunu
ostaklu għall-eżerċizzju sħiħ tad-drittijiet
elettorali. F’xi Stati Membri[30] id-dispożizzjonijiet
tal-Artikolu 3 u 4 tad-Direttiva[31]
jidhru li ġew trasposti ħażin: f'dawn l-Istati Membri,
ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post jingħataw biss
id-dritt tal-vot jew tal-kandidatura fl-elezzjonijiet muniċipali wara
perjodu minimu ta’ residenza, mingħajr ma dawn ir-rekwiżiti jiġu
imposti fuq iċ-ċittadini tal-post. Barra minn hekk, din
il-leġiżlazzjoni ma tipprovdix għall-possibbiltà li, jekk
id-dritt tal-vot huwa kkundizzjonat minn perjodu minimu ta’ residenza,
ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post għandhom ikunu
meqjusa li ssodisfaw dan ir-rekwiżit, jekk ikun inkluż li kienu
residenti matul dan il-perjodu fi kwalunkwe Stat Membru ieħor, barra
mill-Istat Membru tar-residenza tagħhom. Stat Membru wieħed jistipula li votant
għandu jissottometti l-applikazzjoni tiegħu/tagħha sabiex
tiġi rreġistrata fir-reġistru elettorali fi żmien 30 jum
mill-akkwist tal-eliġibbiltà għall-vot. Dan jidher li jikkostitwixxi
diskriminazzjoni bejn iċ-ċittadini u dawk iċ-ċittadini
tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post. Id-dies a quo tal-limitu ta’
ħin msemmi huwa differenti: għaċ-ċittadini jibda minn meta
dawn ikollhom l-età tal-vot; għal dawk li mhumiex ċittadini jibda
mid-data tar-reġistrazzjoni bħala residenti. Il-konsegwenzi għal
din id-dispożizzjoni jidhru differenti għaċ-ċittadini, u
ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post[32]. L-Artikolu 7 jipprovdi li kull
ċittadin tal-UE għandu jeżerċita d-dritt
tiegħu/tagħha li jivvota/tivvota fl-elezzjonijiet muniċipali
fl-Istat Membru ta’ residenza jekk hu/hi tkun talbet dan id-dritt. Il-biċċa
l-kbira tal-Istati Membri (l-Awstrija, id-Danimarka, l-Estonja, il-Finlandja,
il-Ġermanja, l-Ungerija, il-Latvja, il-Litwanja, Malta, il-Pajjiżi
l-Baxxi, ir-Rumanija, is-Slovakkja, is-Slovenja u l-Isvezja) adottaw sistema
aktar favorevoli ta’ reġistrazzjoni awtomatika fir-reġistru
elettorali. Din tippermetti liċ-ċittadini biex jivvutaw mingħajr
ma jkollhom jitfgħu applikazzjoni sabiex jiġu rreġistrati sa
data ta' skadenza li torbot. L-Istati Membri għandhom jissodisfaw
ċerti dmirijiet stabbiliti fid-Direttiva li huma mmirati sabiex
jiffaċilitaw ir-reġistrazzjoni taċ-ċittadini tal-UE
fir-reġistru elettorali[33].
Wara lmenti minn ċittadini individwali, il-Kummissjoni fl-2010 kienet
f’kuntatt ma’ żewġ Stati Membri fejn iċ-ċittadini tal-UE li
kienu impjegati hemm ma’ korpi internazzjonali, kienu kkonfrontati b’ostakli
biex jeżerċitaw id-drittijiet elettorali tagħhom. Il-liġi
nazzjonali ma kinitx tippermetti lil dawk liċ-ċittadini li
jgħixu hemm sabiex jiġu rreġistrati biex jivvutaw fl-elezzjonijiet.
Wara kuntatti mal-Kummissjoni, dawn l-Istati Membri reċentement emendaw
il-leġiżlazzjoni tagħhom u neħħew l-ostakli
identifikati[34]. Meta ċittadin tal-UE intitolat li
joħroġ bħala kandidat jissottometti l-applikazzjoni
tiegħu/tagħha, hu/hija għandu/għandha
jippreżenta/tippreżenta l-istess dokumenti meħtieġa
bħal ta’ kandidat li huwa ċittadin nazzjonali. Numru limitat ta’
dokumenti opzjonali jistgħu jkunu meħtieġa mill-Istati Membri
minbarra dikjarazzjoni formali li turi ċ-ċittadinanza tiegħu/tagħha
u l-indiriżż tiegħu/tagħha fl-Istat Membru ta' residenza[35]. Il-Kummissjoni tqis li mhix
konformi mad-Direttiva kwalunkwe leġiżlazzjoni nazzjonali li skontha
dejjem ikun meħtieġ li jiġi ppreżentat ċertifikat
mill-Istat Membru tad-domiċilju li jiddikjara li ċ-ċittadin ma
ġiex imċaħħad mid-dritt li joħroġ bħala
kandidat. Skont id-Direttiva, tali ċertifikat jista’ jiġi mitlub biss
jekk ikun hemm dubju dwar l-awtentiċità tad-dikjarazzjoni. Dan
jikkostitwixxi piż addizzjonali fuq ċittadini li mhumiex
ċittadini tal-post sabiex ikun eżerċitat id-dritt
għall-vot. Barra minn hekk, il-ħtieġa tan-numru ta’ referenza
taċ-ċertifikat ta' residenza ma jidhirx li hija f’konformità
mad-Direttiva[36]. Id-Direttiva tirrikjedi li l-Istat Membru
tar-residenza għandu jgħarraf liċ-ċittadin tal-UE li
mhuwiex ċittadin tal-post dwar il-kundizzjonijiet u l-arranġamenti
ddettaljati biex huwa/hija jeżerċita/teżerċita d-drittijiet
elettorali tiegħu/tagħha fl-elezzjonijiet muniċipali “f’ħin
opportun u b'mod xieraq". B’mod partikolari, ċittadin tal-UE li
mhuwiex ċittadin tal-post għandu d-dritt li jkun infurmat dwar
l-azzjonijiet meħuda fuq l-applikazzjoni tiegħu/tagħha biex
jitniżżel/titniżżel fir-reġistru elettorali jew biex
joħroġ/toħroġ bħala kandidat/a. F’xi Stati Membri[37] l-ebda dispożizzjoni
speċifika ma ġiet stabbilita permezz tat-traspożizzjoni
tal-liġi nazzjonali fir-rigward tal-obbligu li ċ-ċittadini jkunu
infurmati dwar l-azzjonijiet meħuda. Fl-eventwalità li t-talba
għad-dħul fir-reġistru elettorali tiġi rrifjutata jew
it-talba biex persuna toħroġ bħala kandidat hija
miċħuda mill-Istat Membru ta’ residenza, id-Direttiva tistabbilixxi
wkoll id-dritt taċ-ċittadini tal-UE li jkunu infurmati dwar id-dritt
tagħhom għal rimedji legali kif ipprovdut
għaċ-ċittadini nazzjonali. F’xi każijiet il-liġi
nazzjonali ma tinkludix b’mod espliċitu din id-dispożizzjoni[38]. F'diversi Stati Membri[39] l-liġi nazzjonali ta'
traspożizzjoni ma tinkludix b’mod espliċitu id-dispożizzjoni
tad-Direttiva dwar l-obbligu għall-Istati Membri biex jinformaw
lill-votanti u lill-persuni intitolati li joħorġu bħala
kandidati f’ħin opportun u b'mod xieraq, bil-kondizzjonijiet u
l-arranġamenti ddettaljati sabiex jeżerċitaw id-drittijiet
elettorali. Madankollu, dawn l-Istati Membri kollha kkomunikaw azzjonijiet u
inizjattivi istituzzjonali bil-għan li jinfurmaw liċ-ċittadini
dwar kif jeżerċitaw id-drittijiet elettorali tagħhom
fl-aħħar elezzjonijiet muniċipali, biex b'hekk ikun żgurat
li dawn id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva jkunu implimentati.
3.2.
Analiżi tad-dispożizzjonijiet adottati
mill-Istati Membri, skont l-Artikolu 5(3)(4) tad-Direttiva immirati li
jillimitaw xi funzjonijiet għaċ-ċittadini nazzjonali
Ir-riżultat tad-dritt għall-vot u
d-dritt li persuna toħroġ bħala kandidat fl-elezzjonijiet
muniċipali tal-Istat Membru ta' residenza, skont id-Direttiva, hija li
ċittadin tal-UE jista’ jsir membru elett ta’ kunsill muniċipali u
jista’ jsir Sindku fi Stat Membru li tiegħu huwa/hija ma jkunx/tkunx
ċittadin nazzjonali. Id-Direttiva
tipprovdi l-possibbiltà għall-Istati Membri li jżommu numru ta’
karigi fl-amministrazzjoni lokali għaċ-ċittadini tagħhom
stess, speċjalment dawk li fil-muniċipalità huma eżekuttivi
(kap, deputat kap jew membru tal-kulleġġ li jiggverna
tal-eżekuttiv ta' unità bażika ta' gvern lokali), jekk jiġu
eletti biex iżżommu l-kariga għat-tul tal-mandat
tiegħu/tagħha jew għat-twettiq temporanju jew interim
tal-funzjonijiet. *L-Awstrija u l-Ġermanja huma Repubblika
Federali; id-dispożizzjonijiet ivarjaw skont il-pajjiż ta’ referenza. Id-Danimarka, l-Estonja, il-Finlandja,
l-Irlanda, il-Latvja, il-Lussemburgu, Malta, il-Pajjiżi l-Baxxi,
il-Portugall, is-Slovakkja, Spanja, l-Iżvezja u r-Renju Unit bħalissa
ma japplikaw l-ebda restrizzjoni, għalhekk ċittadini tal-UE li
mhumiex ċittadini tal-post jistgħu jiġu nnominati bħala kap,
deputat kap jew membru tal-kumitat eżekuttiv ta' unità bażika ta’
gvern lokali. Tliet Stati Membri[40]
llimitaw għaċ-ċittadini tagħhom biss il-kariga ta’ kap
tal-amministrazzjoni lokali. F’sitt Stati Membri oħra[41] ċittadini tal-UE li
mhumiex ċittadini tal-post ma jistgħux saħansitra jkollhom
il-kariga ta' deputat kap, iżda jista’ jkollhom il-kariga ta’ membru
tal-kumitat eżekuttiv. Fl-aħħarnett, Stati Membri oħra[42] applikaw ir-restrizzjonijiet
kollha taħt id-Direttiva u għalhekk ċittadini tal-UE li mhumiex
ċittadini tal-post saħansitra ma jistax ikollhom il-kariga ta' membru
tal-Kumitat Eżekuttiv. Il-Kummissjoni qed tanalizza dawn l-aspetti
tad-Direttiva għall-ewwel darba fir-rapport attwali. Il-Kummissjoni tqis
li l-leġiżlazzjonijiet anqas ristrettivi jistgħu jikkontribwixxu
b’mod aktar effiċjenti għall-integrazzjoni taċ-ċittadini u
fl-involviment tagħhom fil-ħajja demokratika tal-Istat Membru ta’
residenza.
3.3.
Aġġornament dwar l-anness tad-Direttiva:
"Unitajiet bażiċi ta’ gvernijiet lokali" fl-Istati Membri
Id-Direttiva tinkludi Anness b'lista ta' denominazzjonijiet
ta’ "unitajiet bażiċi ta' gvernijiet lokali" f'kull Stat
Membru, skont it-tifsira tal-Artikolu 2 (1) (a) tagħha[43]. Il-lista ta’ "unitajiet
bażiċi ta' gvernijiet lokali" tidentifika l-kamp ta'
applikazzjoni tad-Direttiva, jiġifieri l-applikazzjoni
tad-dispożizzjonijiet tagħha. F’dan ir-rigward, huwa essenzjali li
din il-lista tinżamm aġġornata. Dan l-Anness ġie emendat fl-2003[44] (fid-dawl tal-adeżjoni
ta’ 10 Stati Membri fl-2004) u fl-2006[45]
(fid-dawl tal-adeżjoni ta’ żewġ Stati Membri fl-2007) sabiex
tiżdied id-denominazzjoni "unitajiet bażiċi ta' gvernijiet
lokali" ta’ dawn l-Istati Membri. Barra minn hekk, ftit Stati Membri
reċentement għarrfu lill-Kummissjoni dwar il-leġiżlazzjoni
l-ġdida tagħhom li tbiddel id-denominazzjoni ta’ unitajiet bażiċi
ta' gvernijiet lokali fi ħdan it-tifsira tad-Direttiva[46]. Il-Kummissjoni stiednet
lill-Istati Membri kollha sabiex formalment jinnotifikaw kull
leġiżlazzjoni ġdida kkomunikata f'dan ir-rigward.
4.
Deroga skont l-Artikolu 22(1) tat-TFUE
L-Artikolu 22(1) tat-TFUE jistipula li
d-Direttiva tista’ tipprovdi għal derogi mir-regoli ġenerali meta
ġġustifikata minn sitwazzjoni speċifika għal Stat Membru. L-Artikolu 12 tad-Direttiva jippermetti
l-introduzzjoni ta’ eċċezzjonijiet għall-prinċipju
tat-trattament ugwali fejn dan huwa ġġustifikat minn problemi
speċifiċi għal Stat Membru. Stat Membru fejn il-proporzjon ta’
ċittadini tal-UE f'età tal-vot li għandhom ir-residenza, imma mhumiex
ċittadini, ta’ dak l-Istat jaqbeż l-20% tan-numru totali
taċ-ċittadini tal-UE li jgħixu hemm u li jkollhom l-età biex
jivvutaw, jista’ jitlob perjodu ta' residenza minima, kemm mill-votanti kif
ukoll mill-kandidati, jew jieħu miżuri rigward it-tfassil tal-listi
tal-kandidati, sabiex tiġi ffaċilitata l-integrazzjoni ta’
ċittadini li mhumiex ċittadini tal-post u biex tiġi evitata
l-polarizzazzjoni bejn listi ta’ kandidati "nazzjonali" u "mhux
nazzjonali”. Il-Lussemburgu huwa l-uniku Stat Membru li
għandu din il-kundizzjoni speċifika u inqeda b’din id-deroga billi
llimita d-dritt għall-vot taċ-ċittadini tal-UE li mhumiex
ċittadini tal-post li kellhom id-domiċilju legali fit-territorju
tal-Lussemburgu, u li għexu fit-territorju għal mill-inqas ħames
snin qabel ir-reġistrazzjoni[47].
Rigward id-dritt li joħorġu bħala kandidati, il-Lussemburgu
jitlob li ċ-ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post iridu
jkunu għexu hemm għal mill-inqas ħames snin qabel ma
jissottomettu l-applikazzjoni[48]. Il-Kummissjoni talbet[49] lill-awtoritajiet
tal-Lussumburgu sabiex iressqu t-tagħrif l-aktar riċenti li dwar
l-għadd ta’ ċittadini tal-UE fl-età tal-vot li għandhom
ir-residenza fil-Lussumburgu iżda li mhumiex ċittadini ta' dan
l-Istat, u l-għadd totali ta’ ċittadini tal-UE fl-età tal-vot li
għandhom ir-residenza fil-Lussumburgu. Skont id-dejta pprovduta mill-awtoritajiet
tal-Lussumburgu, l-għadd ta' ċittadini tal-UE li mhumiex
ċittadini tal-post fl-età tal-vot, li jgħixu fil-Lussumburgu kien ta'
174 250. L-għadd totali ta’ ċittadini tal-UE fl-età tal-vot li
jgħixu hemmhekk kien ta’ 406 300. Jirriżulta li l-proporzjon bejn
tal-ewwel u tal-aħħar kien ta’ 42,9%, lil hinn mil-limitu ta’ 20%
stipulat mid-Direttiva. Għalhekk, l-għotja ta’ deroga
lil-Lussemburgu għadha ġustifikata. Bil-liġi
tat-13 ta’ Frar 2011, il-Lussemburgu lil ċittadini ta'
pajjiżi terzi li jgħixu hemmhekk estendielhom id-dritt li
joħorġu kandidati. Wara d-dħul fis-seħħ ta’ din
il-liġi ċ-ċittadini li m’humiex ċittadini tal-post jista'
jkollhom il-kariga ta’ kap jew ta’ membru ta’ kumitat eżekuttiv f’unità
bażika ta' gvern lokali. L-Artikolu 12(2) jistipula li
l-Belġju jista’ japplika restrizzjonijiet pprovduti mid-Direttiva fuq
numru limitat ta’ unitajiet tal-gvern lokali, liema lista għandha
tiġi kkomunikata mill-inqas sena qabel l-elezzjonijiet tal-unità tal-gvern
lokali li dwarhom beħsiebha tinvoka d-deroga. Il-Beljġu qatt ma
invoka d-deroga prevista mill-Artikolu 12 (2) tad-Direttiva. Skont l-Artikolu 12(3) fejn
il-liġijiet ta' Stat Membru jippreskrivu illi ċittadini ta' Stat
Membru ieħor li għandhom residenza hemmhekk għandhom id-dritt li
jivvutaw għall-parlament nazzjonali ta' dak l-Istat u, għal dan
l-iskop, jistgħu jiddaħħlu fir-reġistru elettorali ta' dan
l-Istat eżattament taħt l-istess kondizzjonijiet tal-votanti
ċittadini ta' dak l-Istat, l-ewwel Stat Membru jista', permezz ta' deroga
minn din id-Direttiva, joqgħod lura milli japplika l-Artikoli 6 sa 11
fir-rigward ta' tali persuni. L-ebda Stat Membru ma invoka d-deroga prevista
mill-Artikolu 12(3)[50].
5.
Aktar sforzi sabiex ikunu infurzati d-drittijiet
elettorali u l-involviment taċ-ċittadini fil-ħajja demokratika
5.1.
Id-dritt biex persuna ssir membru jew biex twaqqaf
partiti politiċi fl-Istat tar-residenza
Skont il-prinċipju
tan-nondiskriminazzjoni, iċ-ċittadini tal-UE għandhom igawdu
minn drittijiet elettorali bl-istess kondizzjonijiet taċ-ċittadini
tal-Istat Membru fejn għandhom ir-residenza. Dan ifisser li
ċ-ċittadini tal-UE għandhom ikunu kapaċi jieħdu sehem
bis-sħiħ fil-ħajja politika tal-Istat Membru ta' residenza,
b'referenza partikolari għal sħubija f’partiti politiċi
eżistenti jew anke it-twaqqif ta' oħrajn ġodda. B’konformità mal-azzjonijiet imħabbra fir-Rapport
dwar iċ-Ċittadinanza tal-UE tal-2010 mmirati biex jiżguraw li
l-kundizzjonijiet għaċ-ċittadini tal-UE li mhumiex
ċittadini tal-post huma l-istess bħal taċ-ċittadini
nazzjonali, il-Kummissjoni riċentament kienet f'kuntatt mal-Istati Membri
fejn il-leġiżlazzjoni nazzjonali tillimita l-possibbiltà
għaċ-ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post li
jsiru membri ta’ partit politiku jew li jwaqqfu wieħed[51]. Kif diġà ġie
enfasizzat fir-Rapport l-aktar reċenti dwar l-elezzjonijiet Ewropej[52], il-Kummissjoni tqis li tali
restrizzjonijiet fil-liġijiet nazzjonali jikkostitwixxu ostaklu biex
jiġu eżerċitati d-drittijiet elettorali taċ-ċittadini
tal-UE. F'każijiet fejn dawn il-limitazzjonijiet ma jitneħħewx,
il-Kummissjoni se tagħmel użu mis-setgħat konferiti lilha
mit-Trattati, sabiex tiġi żgurata konformità mad-Direttiva.
5.2.
Prattiċi tajbin għall-promozzjoni
tal-parteċipazzjoni taċ-ċittadini tal-UE li mhumiex
ċittadini tal-post
Il-Kummissjoni tenfasizza l-importanza ta’
azzjonijiet u inizjattivi mmirati li jippromwovu u jħeġġu
l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini tal-UE fil-ħajja
demokratika tal-Istat tar-residenza. Xi prattiċi tajbin diġà daħlu
fis-seħħ f'xi Stati Membri li jistgħu jittieħdu bħala
eżempju. Dan huwa l-każ tad-Danimarka, l-Estonja, il-Finlandja,
il-Ġermanja, l-Ungerija, il-Litwanja, Spanja u l-Iżvezja li adottaw
miżuri mmirati sabiex jinfurmaw liċ-ċittadini tal-UE dwar
id-dritt li jivvutaw u li joħorġu bħala kandidati
fl-elezzjonijiet muniċipali, billi bagħtu ittri individwali bil-posta
jew skedi elettorali li fihom informazzjoni dwar il-proċeduri elettorali. F'dan il-kuntest, it-twettiq ta’ kampanja ta’
sensibilizzazzjoni speċifikament immirata lejn
iż-żgħażagħ fl-iskejjel, kif seħħ fil-Lussemburgu,
għandha titqies bħala strument effettiv biex tinkoraġixxi
l-parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet muniċipali. L-iskola hija punt
ċentrali ta’ referenza fil-ħajja tal-komunità lokali, b’mod
partikolari għal dawk li qed jivvutaw għall-ewwel darba, kif ukoll
l-attur prinċipali għall-integrazzjoni u l-edukazzjoni ċivika. Id-Direttiva tistipula li l-Istati Membri fejn
il-votazzjoni mhix obbligatorja jistgħu jadottaw sistema ta’
reġistrazzjoni awtomatika tal-votanti. Dan diġà qed iseħħ
fl-Awstrija (ħlief Burgenland), id-Danimarka, l-Estonja, il-Finlandja,
il-Ġermanja, l-Ungerija, il-Latvja, il-Litwanja, Malta, il-Pajjiżi
l-Baxxi, ir-Rumanija, is-Slovakkja, is-Slovenja u l-Isvezja. Il-Kummissjoni
tqis b’mod favorevoli l-prattika tar-reġistrazzjoni awtomatika taċ-ċittadini
tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post fir-reġistru elettorali,
fl-istess ħin li jiġu rreġistrati bħala residenti. Din
il-prattika tevita li jitpoġġa piż addizzjonali fuq
iċ-ċittadini li jixtiequ jeżerċitaw id-dritt tagħhom
għall-vot, peress illi dawn mhumiex meħtieġa li jissottomettu
applikazzjoni oħra sabiex jiġu reġistrati f'terminu perentorju. Għall-Istati Membri li jadottaw sistema
mhux awtomatika għar-reġistrazzjoni fir-reġistru elettorali,
il-Kummissjoni tikkunsidra prattika tajba li ma jkunx iffissat terminu
perentorju meta ssir applikazzjoni għar-reġistrazzjoni. Dan huwa
l-każ tal-Italja. Huwa lejn l-aħħar nett tal-fażi
tal-kampanja elettorali li ċ-ċittadini ikunu l-aktar involuti
f’diskussjonijiet politiċi u għalhekk jiddeċiedu li
jeżerċitaw id-dritt tagħhom għall-vot. Bħala
konsegwenza, li jiġi stabbilit terminu perentorju
għar-reġistrazzjoni fir-reġistru elettorali li jiskadi sew qabel
tmiem il-kampanja elettorali, jista’ jeskludi dawk iċ-ċittadini li
jiddeċiedu li jivvutaw fl-aħħar mument.
6.
Konklużjonijiet
It-tqabbil tad-dejta pprovduta fl-ewwel
rapport mad-dejta miġbura permezz tal-kwestjonarju fl-2011, l-għadd
ta’ ċittadini tal-UE fl-età tal-vot u li għandhom ir-residenza fi
Stat Membru ieħor minn dak tagħhom stess, żdied minn 4,7 miljun (2000)
sa 8 miljun (2010), l-aktar minħabba t-tkabbir[53]. In-numru ta’ ċittadini
tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post li jieħdu sehem b’mod attiv
fil-ħajja demokratika fil-livell lokali ma jidhirx li kiber fil-proporzjon
bħala riżultat, għallinqas f’termini li jitolbu sabiex ikunu
rreġistrati fir-reġistru elettorali. L-għadd ta’ votanti fit-tipi differenti
ta’ elezzjonijiet sar sfida għad-demokraziji Ewropej. Il-leġittimità
miksuba permezz ta’ elezzjonijiet ħielsa u universali hija l-pedament
tal-governanza demokratika. Il-livell ta’ parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet
huwa indikatur kritiku tal-kwalità tad-demokrazija. Għal dawn
ir-raġunijiet, r-rimedju għall-iskuntentizza politika għandu
jinżamm bħala prijorità għolja fuq l-aġenda tal-Unjoni u
l-Istati Membri. Iridu jsiru sforzi ġodda biex iċ-ċittadini
jiġu pprovduti b'informazzjoni mmirata fuq id-drittijiet elettorali
tagħhom, u l-proċeduri amministrattivi għandhom jiġu
sodisfatti sabiex huma jkunu jistgħu jeżerċitawhom. L-inizjattivi kollha mmirati biex isaħħu
s-sensibilizzazzjoni dwar id-drittijiet elettorali u li jħeġġu
l-parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet lokali għandhom jiġu
kkunsidrati bħala appoġġ utli u effettiv, inkluża
l-parteċipazzjoni fil-programmi ġestiti mill-Kummissjoni, kif muri
hawn fuq fil-kapitlu 2.1. Il-Kummissjoni se tkompli taħdem
f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri sabiex tissorvelja
t-traspożizzjoni korretta u l-implimentazzjoni tad-Direttiva u sabiex
tgħin lill-Istati Membri jadottaw il-miżuri kollha meħtieġa
sabiex ikun żgurat li jiġu eżerċitati bis-sħiħ
id-drittijiet elettorali, filwaqt li jitneħħew l-ostakli
għad-dritt tal-informazjoni dwar id-drittijiet elettorali tagħhom
fil-ħin opportun u b'mod xieraq. Il-proposta għal Sena Ewropea
taċ-Ċittadini fl-2013 tirrappreżenta opportunità reali sabiex
jissaħħu l-isforzi li jinkoraġġixxu l-parteċipazzjoni
fl-elezzjonijiet, bl-involviment tal-awtoritajiet nazzjonali u lokali, kif
ukoll tal-partijiet interessati li qed jiffurmaw il-ħajja politika
tal-Istati Membri u ċ-ċittadini tagħhom. Għal dan
il-għan, il-Kummissjoni biħsiebha tagħmel użu minn
pjattaforma informali ta' koperazzjoni mmirata li tiffaċilita djalogu
dirett bejn il-Kummissjoni, il-Kumitat tar-Reġjuni u
l-assoċjazzjonijiet nazzjonali tal-awtoritajiet lokali u reġjonali.
Din il-pjattaforma se tippermetti lill-Kummissjoni tidentifika kwalunkwe
diffikultajiet kontinwi li jiltaqgħu magħhom l-awtoritajiet lokali
fl-implimentazzjoni tad-drittijiet elettorali taċ-ċittadini tal-UE u
se tieħu direttament mill-ideat u l-għarfien espert ta’ dawn
l-awtoritajiet kif ukoll l-aħjar prattiċi li huma żviluppaw,
bil-ħsieb li jittejjeb l-eżerċitar effettiv ta' dawn
id-drittijiet fil-post ikkonċernat. [1] Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea
(ĠU C 83/389, 30.03.2010). [2] Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. [3] It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. [4] Id-Direttiva tal-Kunsill 94/80/KE
tad-19 ta' Diċembru 1994 li tistipula arranġamenti
dettaljati għall-eżerċizzju tad-dritt tal-vot u tal-kandidatura
f'elezzjonijiet muniċipali minn ċittadini tal-Unjoni li jgħixu
fi Stat Membru li tiegħu mhumiex ċittadini (ĠU L 368,
31.12.1994, p. 38). [5] COM(2005)382. [6] L-Artikolu 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE). [7] L-Artikolu 10(3) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE). [8] Rapport fuq l-elezzjonijiet Ewropej COM(2010)605. [9] Sors: kwestjonarju
mibgħut lill-Istati Membri fl-10 ta’ Jannar 2011 (minn hawn
’il quddiem: "il-kwestjonarju”). [10] Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, il-Kunsill,
il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u l-Kumitat tar-Reġjuni -
Il-kisba ta' żona ta' libertà, sigurtà u ġustizzja
għaċ-ċittadini tal-Ewropa - Pjan ta' Azzjoni li Jimplimenta
l-Programm ta' Stokkolma - COM/2010/0171 finali. [11] Fir-Rapport tal-2010 dwar
iċ-Ċittadinanza tal-UE "It-tneħħija tal-ostakoli
għad-drittijiet taċ-ċittadini tal-UE" - COM(2010)603 finali
-, il-Kummissjoni fasslet 25 azzjoni konkreta li għandhom jittieħdu
bl-għan li jitneħħew l-ostakli persistenti li jwaqqfu liċ-ċittadini milli jeżerċitaw effettivament
id-drittijiet tagħhom taħt il-liġi tal-UE f’diversi rwoli
fil-ħajja tagħhom ta’ kuljum, anki bħala atturi politiċi. Skont l-Azzjoni 18, il-Kummissjoni titlob
lill-Istati Membri “biex jiżguraw li d-drittijiet tal-vot
taċ-ċittadini tal-UE fl-Istat Membru fejn joqogħdu jiġu
infurzati bis-sħiħ, li ċ-ċittadini tal-UE jkunu
jistgħu jsiru membri ta’ jew jwaqqfu partiti politiċi fl-Istat Membru
fejn joqogħdu, u li l-Istati Membri jinfurmaw kif xieraq liċ-ċittadini
tal-UE bid-drittijiet elettorali tagħhom”. [12] Flash Eurobarometer Nru 292. [13] Informazzjoni disponibbli fuq il-link: http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/programme/ [14] Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni
tat-3 ta’ Diċembru 2010 dwar l-adozzjoni tal-programm ta’
ħidma tal-2011 għall-programm speċifiku Drittijiet Fundamentali
u Ċittadinanza - C(2010)8378. [15] COM(2011) 489 final [16] Sors: il-kwestjonarju. [17] Amsterdam: 51.38%; Lisbona: 53.44%; Kopenħagen: 54.42%;
Pariġi: 56.93%; Dublin: 57.77%; Ħelsinki 58,87; Riga: 58.92; Berlin
60.2% (Berlin hija Stat-Belt, għalhekk l-elezzjonijiet muniċipali
huma elezzjonijiet statali fl-istess ħin. Dan jispjega l-ammont ta’
votanti għoli. Elezzjonijiet muniċipali iżolati
fil-Ġermanja għandhom l-ammont ta’ votanti li jitbaxxa sa 25%, anki
fi bliet kbar). [18] Bukarest: 31,06%; Bratislava: 33.55%; Sofija: 37.85%; Vilnius:
42.28%; Ateni: 43.04%; Budapest: 43.59%; Praga: 44.43%; Ljubljana: 44.79%; Londra:
45.30%; Varsavja: 48,27%. [19] Sors: il-kwestjonarju. [20] Ostrava (ir-Repubblika Ċeka): 35.39%; Lille (Franza):
48.83%; Stuttgart (il-Ġermanja): 48.7%; Pecs (l-Ungerija): 33.24%; Galway
(l-Irlanda): 49.89%; Rotterdam (Il-Pajjiżi l-Baxxi): 47.9%; Krakovja
(il-Polonja) 35.37%; Maribor (is-Slovenja): 43.38%; Trnava (is-Slovakkja): 29.35%;
Salford (ir-Renju Unit): 33,50%. [21] Minn hawn ’il quddiem, l-ammont ta’ votanti
fl-aħħar elezzjonijiet lokali/Ewropej fil-bliet kapitali msemmija.
Ateni: 43,04%/45.6%; Budapest: 43.59%/44.91%; Kopenħagen: 54.42%/61.1%;
Riga: 58,92%/59,13%. [22] Fir-Renju Unit, l-għadd ta’ votanti fl-elezzjonijiet
lokali fl-2009 kien ta’ 39,1% u fl-2008 kien ta’ 39,9%; l-għadd ta’
votanti fl-elezzjonijiet lokali tal-2010, miżmuma flimkien
mal-elezzjonijiet ġenerali, kien ta’ 62.2%. Fil-Ġermanja, fl-elezzjonijiet
għal Sindku ħarġu jivvutaw 51,3% f'Koblenz fl-2002; fl-2009,
meta l-elezzjonijiet għal sindku saru flimkien mal-elezzjonijiet federali,
l-ammont ta’ votanti kien ta’66,7%. Fl-Italja, l-għadd ta’ votanti
fl-elezzjonijiet lokali f'Ruma fl-2006 kien ta’ 65,98%; fl-2008, meta
l-elezzjonijiet għal sindku saru flimkien mal-elezzjonijiet ġenerali,
l-għadd ta’ votanti kien ta’ 73.66%. [23] COM(2002)260. [24] Sors: il-kwestjonarju. [25] Fl-Awstrija (ħlief Burgenland), id-Danimarka,
l-Estonja, il-Finlandja, il-Ġermanja, l-Ungerija, il-Latvja, il-Litwanja,
Malta, il-Pajjiżi l-Baxxi, ir-Rumanija, is-Slovakkja, is-Slovenja u
l-Isvezja, ir-residenti kollha inklużi ċ-ċittadini tal-UE li
mhumiex ċittadini tal-post, jiddaħħlu awtomatikament
fir-reġistri elettorali. [26] Fil-kwestjonarju, l-Istati Membri ntalbu jipprovdu: dejta
dwar l-aħħar elezzjonijiet muniċipali fejn ikunu organizzati
f'Ġurnata waħda tal-Elezzjoni fil-livell nazzjonali; dejta
disponibbli għal elezzjonijiet muniċipali reċenti li jmorru lura
sal-aħħar tliet snin, f'każijiet oħra. [27] Fl-Irlanda, il-persentaġġ ta’ ċittadini tal-UE li
mhumiex ċittadini tal-post, irreġistrati, laħaq madwar 25%. Iċ-ċittadini Brittaniċi
jirrappreżentaw 25% tal-ammont totali taċ-ċittadini tal-UE li
mhumiex ċittadini tal-post u 74% minnhom huma rreġistrati sabiex
jivvutaw. Huma b’mod partikolari
involuti fil-ħajja politika Irlandiża, ġaladarba fuq
il-bażi tar-reċiproċità, huma jistgħu jivvotaw
fl-elezzjonijiet tad-Dáil Éireann (il-Kamra Minuri tal-Parlament)
bl-istess mod kif iċ-ċittadini Irlandiżi jistgħu jivvutaw
fl-elezzjonijiet parlamentari tar-Renju Unit. Fi Spanja l-persentaġġ ta’ ċittadini tal-UE li mhumiex
ċittadini tal-post, irreġistrati, hija ogħla minn 50%. Il-maġġoranza l-kbira ta’
ċittadini Brittaniċi u Ġermaniżi rreġistrati biex
jivvutaw, li jirrappreżentaw flimkien 18,5% tan-numru totali ta’
ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post. Raġuni oħra possibbli għal dan il-proporżjon
relattivament ogħli hija li Spanja hija l-uniku Stat Membru, fost dawk li
adottaw sistema mhux awtomatika ta’ reġistrazzjoni, li tibgħat ittra
individwali li jkun fiha informazzjoni fuq il-proċeduri elettorali
liċ-ċittadini tal-UE kollha li mhumiex ċittadini tal-post. Barra minn hekk, fl-Irlanda u Spanja
iċ-ċittadini tal-UE li ma kinux ċittadini tal-post diġà
setgħu jivvutaw fl-elezzjonijiet muniċipali, taħt ċerti
kondizzjonijiet, qabel mad-Direttiva daħlet fis-seħħ. Fl-aħħarnett, fl-Isvezja,
iċ-ċittadini Finlandiżi jirrappreżentaw 27,5% tan-numru
totali taċ-ċittadini tal-UE li mhumiex ċittadini tal-post, li
fl-aħħar elezzjonijiet lokali madwar 30% ġie stmat li
ħarġu jivvutaw. [28] COM(2010)605. [29] L-Awstrija, Ċipru, il-Litwanja, il-Lussemburgu u s-Slovenja. [30] Il-Kummissjoni bħalissa tanalizza l-każijiet tal-Litwanja u
s-Slovenja. L-awtoritajiet Sloveni
reċentement infurmaw lill-Kummissjoni li huma jaqblu li jemendaw
l-leġislazzjoni domestika tagħhom sabiex jiżguraw konformità
sħiħa mad-Direttiva. [31] L-Artikolu 3 tad-Direttiva jiggarantixxi d-dritt għall-vot u
li persuna toħroġ bħala kandidat fl-elezzjonijiet
muniċipali fl-Istat Membru ta’ residenza lil ċittadini tal-UE li
mhumiex ċittadini tal-post li jissodisfaw l-istess kondizzjonijiet
fir-rigward tal-istess drittijiet li dak l-Istat jimponi bil-liġi fuq
iċ-ċittadini tiegħu stess. L-Artikolu 4 jistipula li meta ċittadini ta’ Stat Membru
jkunu ġew mitluba li jqattgħu ċertu perjodu minimu bħala
residenti fit-territorju ta' dak l-Istat, votanti u persuni li jistgħu
joqogħdu bħala kandidati fl-elezzjonijiet muniċipali
għandhom ikunu meqjusa li ssodisfaw dik il-kundizzjoni fejn huma
għexu għal perjodu ekwivalenti fi Stati Membri oħrajn. [32] Il-Kummissjoni bħalissa qed tanalizza l-każ ta’ Ċipru. [33] Skont l-Artikolu 8 tad-Direttiva, a) L-Istati Membri għandhom
jieħdu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jippermettu lill-votant
li jiġi irreġistrat biżżejjed bil-quddiem fir-rigward
tad-data tal-votazzjoni; b)
ċittadini li mhumiex ċittadini tal-post li jitolbu sabiex
jiddaħħalu fir-reġistru elettorali iridu jipproduċi
l-istess dokumenti bħal dawk mitluba għal ċittadin; c) l-Istat Membru jistgħu jitlob lil
ċittadin li m’għandux iċ-ċittadinanza tal-post sabiex
jipproduċi dokument ta’ identità validu, flimkien ma' dikjarazzjoni
formali li tiddikjara ċ-ċittadinanza tiegħu/tagħha, u
l-indirizz tiegħu/tagħha fl-Istat Membru ta' residenza. [34] Il-Liġi nru 1545 tal-21/12/2010 tad-Danimarka u l-Liġi
nru 1843/2010 tal-Isvezja. [35] Dikjarazzjoni li huwa/hija ma ġiex/ġietx
imċaħħad/da mid-dritt li joħroġ/toħroġ
bħala kandidat fl-Istat Membru tad-domiċilju tiegħu/tagħha; f’każ ta’ dubju, ċertifikat mill-Istat
Membru tad-domiċilju li jgħid li huwa/hija ma ġiex/ġietx
imċaħħad/da mid-dritt li joħroġ/toħroġ
bħala kandidat/a; dokument ta'
identità validu; dikjarazzjoni
formali li huwa/hija m’għandu/ha l-ebda kariga li hija inkompatibbli; dikjarazzjoni li tindika l-aħħar
indirizz fl-Istat Membru tad-domiċilju. [36] Il-Kummissjoni bħalissa qed tanalizza l-każ tal-Bulgarija. [37] Il-Bulgarija, Ċipru, ir-Repubblika Ċeka, Franza, il-Polonja,
ir-Rumanija, is-Slovakkja, Spanja. [38] Franza, is-Slovakkja, Spanja. [39] Il-Belġju, il-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, Franza,
l-Italja, il-Latvija, il-Polonja, ir-Rumanija, is-Slovakkja, is-Slovenja,
Spanja. [40] L-Ungerija, il-Polonja u s-Slovenja. [41] Il-Belġju, Ċipru, ir-Repubblika Ċeka, Franza, l-Italja u
l-Litwanja. [42] Il-Bulgarija, il-Greċja u r-Rumanija. [43] L-Artikolu 2(1)(a) tad-Direttiva jiddefinixxi "unità
bażika ta' gvern lokali" bħala l-entitajiet amministrattivi
mniżżla fl-Anness li, skont il-liġijiet ta' kull Stat Membru,
jkun fihom korpi eletti b'vot dirett universali u għandhom il-poter li
jamministraw, fil-livell bażiku ta' organiżazzjoni politika u
amministrativa, ċerti affarijiet lokali bir-responsabbiltà proprja
taghħom. [44] L-Att li jikkonċerna l-kondizzjonijiet ta’ adeżjoni
tar-Repubblika Ċeka, l-Estonja, Ċipru, il-Latvja, il-Litwanja,
l-Ungerija, Malta, il-Polonja, is-Slovenja, is-Slovakkja u
l-aġġustamenti fit-Trattati fuq liema l-Unjoni Ewropea hija
stabbilita (ĠU L 236, 23.9.2003, p. 334). [45] Direttiva tal-Kunsill 2006/106/KE (ĠU L 363,
20/12/2006, p. 0409–0410). [46] Id-Danimarka, il-Greċja u l-Latvja. [47] L-Artikolu 2 tal-liġi tat-18/02/2003. [48] L-Artikolu 192 tal-liġi tat-18/02/2003. [49] Ittra tal-11 ta’ Frar 2011. [50] Skont l-Artikolu 12(3) fejn il-liġijiet ta' Stat Membru
jipprovdu illi ċittadini ta' Stat Membru ieħor li għandhom
residenza hemmhekk għandhom id-dritt li jivvutaw għall-parlament
nazzjonali ta' dak l-Istat u, għal dan l-iskop, jistgħu
jiddaħħlu fir-reġistru elettorali ta' dan l-Istat
eżattament taħt l-istess kondizzjonijiet tal-votanti ċittadini
ta' dak l-Istat, l-ewwel Stat Membru jista', permezz ta' deroga minn din
id-Direttiva, joqgħod lura milli japplika l-Artikoli 6 sa 11
fir-rigward ta' tali persuni. [51] Il-Kummissjoni bħalissa qed tanalizza l-każijiet
tar-Repubblika Ċeka, il-Ġermanja, il-Greċja, il-Litwanja,
il-Latvja, il-Polonja, s-Slovakkja u Spanja. Il-Finlandja diġà ħabbret li limitazzjonijiet eżistenti
f'dan ir-rigward se jitneħħew mill-leġiżlazzjoni
tagħha. [52] COM(2010)605. [53] Madwar 40% huma ċittadini mill-Istati Membri li
ssieħbu fl-UE mill-2004.