ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 6ης Ιουλίου 2023 ( * ) ʹ ( i )
«Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2011/95/ΕΕ – Κανόνες σχετικά με τις προϋποθέσεις χορήγησης του καθεστώτος πρόσφυγα ή του καθεστώτος επικουρικής προστασίας – Άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ – Ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα – Υπήκοος τρίτης χώρας ο οποίος έχει καταδικαστεί τελεσίδικα για τη διάπραξη ιδιαίτερα σοβαρού εγκλήματος – Κίνδυνος για την κοινωνία – Έλεγχος αναλογικότητας»
Στην υπόθεση C‑8/22,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Βέλγιο) με απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 5 Ιανουαρίου 2022, στο πλαίσιο της δίκης
XXX
κατά
Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους A. Arabadjiev, πρόεδρο τμήματος, L. Bay Larsen (εισηγητή), Αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, P. G. Xuereb, T. von Danwitz και A. Kumin, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: J. Richard de la Tour
γραμματέας: M. Krausenböck, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 10ης Νοεμβρίου 2022,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
|
– |
ο XXX, εκπροσωπούμενος από τον J. Hardy, avocat, |
|
– |
η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις M. Jacobs, C. Pochet, A. Van Baelen και M. Van Regemorter, |
|
– |
η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις M. K. Bulterman και C. S. Schillemans, |
|
– |
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις A. Azema και L. Grønfeldt, |
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 16ης Φεβρουαρίου 2023,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
|
1 |
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας (ΕΕ 2011, L 337, σ. 9). |
|
2 |
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του ΧΧΧ, υπηκόου τρίτης χώρας, και του Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Γενικού Επιτρόπου για τους πρόσφυγες και τους απάτριδες, Βέλγιο, στο εξής: Commissaire général), σχετικά με την απόφαση του δευτέρου να ανακαλέσει το καθεστώς πρόσφυγα του πρώτου. |
|
Το νομικό πλαίσιο |
|
Το διεθνές δίκαιο |
|
3 |
Η Σύμβαση περί του καθεστώτος των προσφύγων, η οποία υπεγράφη στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951 [Recueil des traités des Nations unies, τόμος 189, σ. 150, αριθ. 2545 (1954)], τέθηκε σε ισχύ στις 22 Απριλίου 1954. Συμπληρώθηκε και τροποποιήθηκε με το Πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων, το οποίο συνήφθη στη Νέα Υόρκη στις 31 Ιανουαρίου 1967 (στο εξής: Σύμβαση της Γενεύης). |
|
4 |
Το άρθρο 1, ΣΤ, της Σύμβασης έχει ως εξής: |
«Αι διατάξεις της Συμβάσεως ταύτης δεν εφαρμόζονται επί προσώπων διά τα οποία υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύη τις ότι:
[…]
β) έχουν διαπράξει σοβαρόν αδίκημα του κοινού ποινικού δικαίου ευρισκόμενα εκτός της χώρας της εισδοχής πριν ή γίνουν ταύτα δεκτά ως πρόσφυγες υπό της χώρας ταύτης·
[…]».
|
5 |
Το άρθρο 33, παράγραφος 2, της Σύμβασης ορίζει τα εξής: |
«Το εκ της παρούσης διατάξεως απορρέον ευεργέτημα δεν δύναται πάντως να επικαλήται πρόσφυξ όστις, διά σοβαράς αιτίας, θεωρείται επικίνδυνος εις την ασφάλειαν της χώρας ένθα ευρίσκεται ή όστις, έχων τελεσιδίκως καταδικασθή δι’ ιδιαιτέρως σοβαρόν αδίκημα, αποτελεί κίνδυνον διά την Χώραν.»
|
Το δίκαιο της Ένωσης |
|
Η οδηγία 2004/38/ΕΚ |
|
6 |
Το άρθρο 27, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (ΕΕ 2004, L 158, σ. 77, και διορθωτικό ΕΕ 2004, L 229, σ. 35), ορίζει τα εξής: |
«Κάθε μέτρο που λαμβάνεται για λόγους δημόσιας τάξης ή δημόσιας ασφάλειας πρέπει να τηρεί την αρχή της αναλογικότητας και να θεμελιώνεται αποκλειστικά στην προσωπική συμπεριφορά του αφορώμενου ατόμου. Προηγούμενες ποινικές καταδίκες δεν αποτελούν αφ’ εαυτών λόγους για τη λήψη τέτοιων μέτρων.
Η προσωπική συμπεριφορά του αφορώμενου ατόμου πρέπει να συνιστά πραγματική, ενεστώσα και αρκούντως σοβαρή απειλή, στρεφόμενη κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας. Αιτιολογίες που δεν συνδέονται με τα στοιχεία της υπόθεσης ή στηρίζονται σε εκτιμήσεις γενικής πρόληψης δεν γίνονται αποδεκτές.»
|
Η οδηγία 2011/95 |
|
7 |
Η αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας 2011/95 έχει ως εξής: |
«Κύριος στόχος της παρούσας οδηγίας είναι η διασφάλιση, αφενός, ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν κοινά κριτήρια για τον προσδιορισμό των προσώπων που χρήζουν όντως διεθνούς προστασίας και, αφετέρου, ότι τα εν λόγω πρόσωπα έχουν πρόσβαση σε ελάχιστο επίπεδο παροχών σε όλα τα κράτη.»
|
8 |
Το άρθρο 1 της οδηγίας αυτής ορίζει τα εξής: |
«Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η θέσπιση απαιτήσεων για την αναγνώριση υπηκόων τρίτων χωρών ή ανιθαγενών ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας.»
|
9 |
Το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της εν λόγω οδηγίας διευκρινίζει τα εξής: |
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
[…]
δ) “πρόσφυγας”, ο υπήκοος τρίτης χώρας ο οποίος, συνεπεία βάσιμου φόβου δίωξης λόγω φυλής, θρησκείας, ιθαγένειας, πολιτικών πεποιθήσεων ή ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, ευρίσκεται εκτός της χώρας της ιθαγένειάς του και δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να θέσει εαυτόν υπό την προστασία της εν λόγω χώρας ή ο ανιθαγενής ο οποίος, ευρισκόμενος εκτός της χώρας της προηγούμενης συνήθους διαμονής του για τους ίδιους προαναφερθέντες λόγους, δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να επιστρέψει σε αυτήν και στον οποίο δεν έχει εφαρμογή το άρθρο 12».
|
10 |
Το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας οδηγίας ορίζει τα εξής: |
«Υπήκοος τρίτης χώρας ή ανιθαγενής αποκλείεται από το καθεστώς πρόσφυγα όταν υπάρχουν σοβαροί λόγοι για να θεωρείται ότι:
[…]
β) έχει διαπράξει σοβαρό μη πολιτικό έγκλημα εκτός της χώρας ασύλου πριν γίνει δεκτός ως πρόσφυγας, ήτοι πριν από τον χρόνο έκδοσης άδειας διαμονής βασισμένης στην αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα […]».
|
11 |
Το άρθρο 13 της οδηγίας 2011/95 προβλέπει τα ακόλουθα: |
«Τα κράτη μέλη χορηγούν το καθεστώς πρόσφυγα σε υπηκόους τρίτων χωρών ή σε ανιθαγενείς που πληρούν τις οικείες προϋποθέσεις σύμφωνα με τα κεφάλαια ΙΙ και ΙΙΙ.»
|
12 |
Το άρθρο 14, παράγραφοι 4 και 6, της οδηγίας αυτής ορίζει τα εξής: |
«4. Τα κράτη μέλη δύνανται να ανακαλούν, να τερματίζουν ή να αρνούνται να ανανεώσουν το καθεστώς που χορηγήθηκε σε πρόσφυγα από κυβερνητικό, διοικητικό, δικαστικό ή οιονεί δικαστικό όργανο, όταν:
α) μπορεί για εύλογους λόγους να θεωρηθεί ότι το πρόσωπο αυτό συνιστά κίνδυνο για την ασφάλεια του κράτους μέλους στο οποίο ευρίσκεται·
β) δεδομένου ότι έχει καταδικασθεί τελεσίδικα για τη διάπραξη ιδιαίτερα σοβαρού εγκλήματος, συνιστά κίνδυνο για την κοινωνία του κράτους μέλους αυτού.
[…]
6. Τα πρόσωπα στα οποία έχουν εφαρμογή οι παράγραφοι 4 ή 5 απολαύουν δικαιωμάτων που προβλέπονται ή είναι ανάλογα των προβλεπόμενων στα άρθρα 3, 4, 16, 22, 31, 32 και 33 της σύμβασης της Γενεύης, εφόσον είναι παρόντα στο κράτος μέλος.»
|
13 |
Το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και δʹ, της εν λόγω οδηγίας διευκρινίζει τα εξής: |
«Υπήκοος τρίτης χώρας ή ανιθαγενής δεν δικαιούται επικουρική προστασία όταν υπάρχουν σοβαροί λόγοι για να θεωρείται ότι:
[…]
β) έχει διαπράξει σοβαρό έγκλημα·
[…]
δ) συνιστά κίνδυνο για την κοινωνία ή για την ασφάλεια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται.»
|
14 |
Το άρθρο 21, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας οδηγίας έχει ως εξής: |
«Οσάκις δεν απαγορεύεται από τις διεθνείς υποχρεώσεις της παραγράφου 1, ένα κράτος μέλος δύναται να επαναπροωθήσει πρόσφυγα, ανεξαρτήτως του αν αναγνωρίζεται επισήμως ως τέτοιος, όταν:
[…]
β) δεδομένου ότι έχει καταδικασθεί τελεσίδικα για τη διάπραξη ιδιαίτερα σοβαρού εγκλήματος, συνιστά κίνδυνο για την κοινωνία του κράτους μέλους αυτού.»
|
15 |
Το άρθρο 23, παράγραφος 4, της οδηγίας 2011/95 ορίζει τα εξής: |
«Κατά παρέκκλιση των παραγράφων 1 και 2, τα κράτη μέλη δύνανται να αρνούνται, να περιορίζουν ή να ανακαλούν τα προαναφερόμενα ευεργετήματα για λόγους εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης.»
|
16 |
Το άρθρο 24 της οδηγίας αυτής προβλέπει τα ακόλουθα: |
«1. Το συντομότερο μετά τη χορήγηση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας, με την επιφύλαξη του άρθρου 21 παράγραφος 3 και εάν δεν υφίστανται επιτακτικοί λόγοι εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης περί του αντιθέτου, τα κράτη μέλη χορηγούν στους δικαιούχους καθεστώτος του πρόσφυγα άδεια διαμονής, η οποία πρέπει να ισχύει για μία τριετία τουλάχιστον και να είναι ανανεώσιμη.
[…]
2. Το συντομότερο μετά τη χορήγηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας, τα κράτη μέλη χορηγούν στους δικαιούχους του καθεστώτος επικουρικής προστασίας και στα μέλη των οικογενειών τους ανανεώσιμη άδεια διαμονής η οποία πρέπει να ισχύει για ένα έτος τουλάχιστον και, σε περίπτωση ανανέωσης, για δύο χρόνια τουλάχιστον, εκτός αν επιβάλλουν άλλως επιτακτικοί λόγοι εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης.»
|
17 |
Το άρθρο 25 της εν λόγω οδηγίας ορίζει τα εξής: |
«1. Τα κράτη μέλη χορηγούν στους δικαιούχους καθεστώτος πρόσφυγα ταξιδιωτικά έγγραφα, σύμφωνα με το υπόδειγμα που περιέχεται στο παράρτημα της σύμβασης της Γενεύης, ούτως ώστε να μπορούν να ταξιδεύσουν στο εξωτερικό, εκτός αν το αντίθετο υπαγορεύεται από επιτακτικούς λόγους εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης.
2. Τα κράτη μέλη χορηγούν στους δικαιούχους καθεστώτος επικουρικής προστασίας οι οποίοι αδυνατούν να εξασφαλίσουν εθνικό διαβατήριο, έγγραφα που τους επιτρέπουν να ταξιδεύουν εκτός του εδάφους τους, εκτός αν υπαγορεύεται το αντίθετο από επιτακτικούς λόγους εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης.»
|
Η οδηγία 2013/32/ΕΕ |
|
18 |
Το άρθρο 45, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ 2013, L 180, σ. 60), ορίζει τα εξής: |
«1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι, όταν η αρμόδια αρχή εξετάζει το ενδεχόμενο ανάκλησης διεθνούς προστασίας υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενούς […], ο ενδιαφερόμενος απολαύει των ακόλουθων εγγυήσεων:
[…]
β) έχει τη δυνατότητα να προβάλει, στο πλαίσιο προσωπικής συνέντευξης […], τους λόγους για τους οποίους θεωρεί ότι δεν πρέπει να ανακληθεί η διεθνής προστασία του.
[…]
3. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι η απόφαση της αρμόδιας αρχής να ανακαλέσει τη διεθνή προστασία δίδεται γραπτώς. Η απόφαση αναφέρει τους πραγματικούς και νομικούς λόγους και παρέχονται γραπτώς πληροφορίες σχετικά με τις δυνατότητες προσβολής της απόφασης.»
|
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα |
|
19 |
Με απόφαση του Commissaire général της 23ης Φεβρουαρίου 2007, χορηγήθηκε στον ΧΧΧ το καθεστώς του πρόσφυγα. |
|
20 |
Με απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2010, το Cour d’assises de Bruxelles (κακουργιοδικείο Βρυξελλών, Βέλγιο) καταδίκασε τον XXX σε ποινή κάθειρξης 25 ετών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στις παρατηρήσεις της Βελγικής Κυβέρνησης, η καταδίκη αυτή αφορούσε, μεταξύ άλλων, την κατά συναυτουργία τέλεση ληστείας διαφόρων κινητών πραγμάτων και ανθρωποκτονίας εκ προθέσεως με σκοπό τη διευκόλυνση της ληστείας ή τη διασφάλιση της ατιμωρησίας των δραστών. |
|
21 |
Με απόφαση της 4ης Μαΐου 2016, ο Commissaire général ανακάλεσε το καθεστώς πρόσφυγα του ΧΧΧ. |
|
22 |
Ο XXX άσκησε προσφυγή κατά της ως άνω απόφασης ενώπιον του Conseil du contentieux des étrangers (Συμβουλίου επίλυσης ενδίκων διαφορών επί υποθέσεων αλλοδαπών, Βέλγιο). |
|
23 |
Με απόφαση της 26ης Αυγούστου 2019, το εν λόγω δικαιοδοτικό όργανο απέρριψε την προσφυγή. Εκτίμησε ότι ο κίνδυνος που συνιστά ο XXX για την κοινωνία απορρέει από την καταδίκη του για τη διάπραξη ιδιαίτερα σοβαρού εγκλήματος. Υπό τις συνθήκες αυτές, ο Commissaire général δεν όφειλε να αποδείξει ότι ο XXX συνιστά πραγματικό, ενεστώτα και αρκούντως σοβαρό κίνδυνο για την κοινωνία. Αντιθέτως, εναπέκειτο στον XXX να αποδείξει ότι, παρά την καταδίκη του για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα, δεν συνιστά πλέον κίνδυνο για την κοινωνία. |
|
24 |
Στις 26 Σεπτεμβρίου 2019, ο XXX άσκησε αναίρεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας, Βέλγιο), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο. |
|
25 |
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, ο ΧΧΧ υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι εναπόκειται στον Commissaire général να αποδείξει την ύπαρξη πραγματικού, ενεστώτος και αρκούντως σοβαρού κινδύνου για την κοινωνία και ότι είναι αναγκαίο να διενεργηθεί έλεγχος αναλογικότητας προκειμένου να διαπιστωθεί αν ο κίνδυνος τον οποίο φέρεται να συνιστά ο ΧΧΧ δικαιολογεί την ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα που του χορηγήθηκε. |
|
26 |
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα: |
«1) Έχει το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [2011/95] την έννοια ότι ο κίνδυνος για την κοινωνία αποδεικνύεται από το γεγονός και μόνον ότι ο δικαιούχος του καθεστώτος του πρόσφυγα έχει καταδικασθεί τελεσίδικα για τη διάπραξη ιδιαίτερα σοβαρού εγκλήματος ή πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι το γεγονός και μόνον ότι έχει καταδικασθεί τελεσίδικα για τη διάπραξη ιδιαίτερα σοβαρού εγκλήματος δεν αρκεί για να αποδειχθεί η ύπαρξη κινδύνου για την κοινωνία;
2) Εάν το γεγονός και μόνον της τελεσίδικης καταδίκης για τη διάπραξη ιδιαίτερα σοβαρού εγκλήματος δεν αρκεί για να αποδειχθεί η ύπαρξη κινδύνου για την κοινωνία, έχει το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [2011/95] την έννοια ότι επιβάλλει στο κράτος μέλος να αποδείξει ότι ο αναιρεσείων εξακολουθεί μετά την καταδίκη του να συνιστά κίνδυνο για την κοινωνία; Πρέπει το κράτος μέλος να αποδείξει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός και ενεστώς ή αρκεί η ύπαρξη δυνητικού κινδύνου; Έχει το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [2011/95], ερμηνευόμενο αυτοτελώς ή σε συνδυασμό με την αρχή της αναλογικότητας, την έννοια ότι παρέχει τη δυνατότητα ανάκλησης του καθεστώτος του πρόσφυγα μόνον εάν η ανάκληση αυτή είναι αναλογική και εάν ο κίνδυνος που συνιστά ο δικαιούχος αυτού του καθεστώτος είναι αρκούντως σοβαρός ώστε να δικαιολογεί την ανάκληση;
3) Εάν το κράτος μέλος δεν υποχρεούται να αποδείξει ότι, μετά την καταδίκη του, ο αναιρεσείων εξακολουθεί να συνιστά κίνδυνο για την κοινωνία και ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, ενεστώς και αρκούντως σοβαρός ώστε να δικαιολογεί την ανάκληση του καθεστώτος του πρόσφυγα, έχει το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [2011/95] την έννοια ότι ο κίνδυνος για την κοινωνία αποδεικνύεται, κατ’ αρχήν, από το γεγονός ότι ο δικαιούχος του καθεστώτος του πρόσφυγα έχει καταδικασθεί τελεσίδικα για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα, αλλά ότι ο τελευταίος μπορεί να αποδείξει ότι δεν συνιστά ή δεν συνιστά πλέον τέτοιο κίνδυνο;»
|
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων |
|
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος |
|
27 |
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι η ύπαρξη κινδύνου για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας μπορεί να θεωρηθεί ως αποδεικνυόμενη από το γεγονός και μόνον ότι ο εν λόγω υπήκοος καταδικάστηκε τελεσίδικα για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα. |
|
28 |
Το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη δύνανται να ανακαλούν το καθεστώς που χορηγήθηκε σε πρόσφυγα όταν ο τελευταίος, δεδομένου ότι έχει καταδικαστεί τελεσίδικα για τη διάπραξη ιδιαίτερα σοβαρού εγκλήματος, συνιστά κίνδυνο για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται. |
|
29 |
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το γράμμα της, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας η εν λόγω διάταξη αποτελεί μέρος [απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2022, Centre public d’action sociale de Liège (Ανάκληση ή αναστολή απόφασης επιστροφής), C‑825/21, EU:C:2022:810, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. |
|
30 |
Κατ’ αρχάς, ως προς το γράμμα του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, επισημαίνεται ότι η διάταξη αυτή αναφέρει δύο διακριτά στοιχεία τα οποία αφορούν την ύπαρξη, αφενός, τελεσίδικης καταδίκης για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα και, αφετέρου, κινδύνου για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας. |
|
31 |
Μολονότι η ακριβής σχέση μεταξύ των δύο ως άνω στοιχείων δεν διευκρινίζεται ρητώς, τα στοιχεία αυτά διαλαμβάνονται, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 63 των προτάσεών του, σε όλες τις γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, τούτο δε παρά το ότι ο νομοθέτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε τη δυνατότητα να αναφερθεί αποκλειστικά στην ύπαρξη μιας τέτοιας καταδίκης εάν, κατά τη βούλησή του, η καταδίκη αυτή αρκούσε για να δικαιολογηθεί η λήψη μέτρου προβλεπόμενου στην εν λόγω διάταξη. |
|
32 |
Περαιτέρω, όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, πρέπει, πρώτον, να υπογραμμιστεί ότι η διάταξη αυτή συνιστά παρέκκλιση από τον κανόνα του άρθρου 13 της οδηγίας, κατά τον οποίο τα κράτη μέλη χορηγούν το καθεστώς πρόσφυγα σε υπηκόους τρίτων χωρών που πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις. Συνεπώς, η πρώτη αυτή διάταξη πρέπει να ερμηνεύεται στενά (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2018, Ahmed, C‑369/17, EU:C:2018:713, σκέψη 52). |
|
33 |
Δεύτερον, η επιλογή του νομοθέτη της Ένωσης να αναφερθεί, στο άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, στην ύπαρξη τόσο ποινικής καταδίκης όσο και κινδύνου για την κοινωνία, αντί να αναφέρει μόνον την πρώτη από τις προϋποθέσεις αυτές, δεν μπορεί να παραβλεφθεί, δεδομένου ότι, στο άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας, ο νομοθέτης επέλεξε διαφορετική διατύπωση, προβλέποντας ρητώς ότι υπήκοος τρίτης χώρας πρέπει να αποκλείεται από το καθεστώς πρόσφυγα όταν έχει διαπράξει σοβαρό μη πολιτικό έγκλημα εκτός της χώρας ασύλου πριν γίνει δεκτός ως πρόσφυγας, χωρίς να απαιτείται να συνιστά ο υπήκοος αυτός κίνδυνο για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται. |
|
34 |
Συναφώς, η διαφορά μεταξύ της διατύπωσης του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και εκείνης του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 αντικατοπτρίζει, κατ’ ουσίαν, τη διάκριση μεταξύ του άρθρου 1, ΣΤ, και του άρθρου 33, παράγραφος 2, της Σύμβασης της Γενεύης, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του διεθνούς νομικού συστήματος προστασίας των προσφύγων [πρβλ. απόφαση της 14ης Μαΐου 2019, M κ.λπ. (Ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα), C‑391/16, C‑77/17 και C‑78/17, EU:C:2019:403, σκέψη 81 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. |
|
35 |
Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι περιπτώσεις του άρθρου 14, παράγραφος 4, της οδηγίας, στις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να ανακαλέσουν το καθεστώς πρόσφυγα ή να αρνηθούν τη χορήγησή του, αντιστοιχούν κατ’ ουσίαν στις περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να επαναπροωθήσουν πρόσφυγα βάσει του άρθρου 33, παράγραφος 2, της Σύμβασης της Γενεύης [πρβλ. απόφαση της 14ης Μαΐου 2019, M κ.λπ. (Ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα), C‑391/16, C‑77/17 και C‑78/17, EU:C:2019:403, σκέψη 93]. |
|
36 |
Το άρθρο 33, παράγραφος 2, της Σύμβασης της Γενεύης, όμως, ερμηνεύεται γενικώς, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 73 των προτάσεών του, υπό την έννοια ότι απαιτεί τη συνδρομή δύο σωρευτικών προϋποθέσεων οι οποίες αφορούν την ύπαρξη τελεσίδικης καταδίκης για ιδιαίτερα σοβαρό ποινικό αδίκημα και κινδύνου για το κοινωνικό σύνολο της χώρας στην οποία βρίσκεται ο ενδιαφερόμενος. |
|
37 |
Τρίτον, πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί ότι, όσον αφορά τη χορήγηση επικουρικής προστασίας, η οποία μπορεί να παρέχει πιο περιορισμένη προστασία σε σχέση με το καθεστώς του πρόσφυγα, το άρθρο 17, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/95 αναφέρεται, στο στοιχείο βʹ, στη διάπραξη σοβαρού εγκλήματος και, στο στοιχείο δʹ, στην ύπαρξη κινδύνου για την κοινωνία, τα δε στοιχεία αυτά παρουσιάζονται ρητώς ως εναλλακτικές προϋποθέσεις, καθεμία από τις οποίες, θεωρούμενη μεμονωμένα, συνεπάγεται τον αποκλεισμό από την επικουρική προστασία. |
|
38 |
Τέταρτον, δεδομένου ότι ο νομοθέτης της Ένωσης αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τους ίδιους όρους στο άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, και στο άρθρο 21, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, η ερμηνεία των δύο αυτών διατάξεων πρέπει να παρουσιάζει συνοχή. |
|
39 |
Από τη νομολογία, όμως, του Δικαστηρίου σχετικά με το άρθρο 21, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας προκύπτει ότι η εφαρμογή της διάταξης αυτής εξαρτάται από τη συνδρομή δύο διακριτών προϋποθέσεων (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιουνίου 2015, T., C‑373/13, EU:C:2015:413, σκέψη 72). |
|
40 |
Πέμπτον, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Βελγική Κυβέρνηση, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η ερμηνεία του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 υπό την έννοια ότι απαιτείται η συνδρομή δύο διακριτών προϋποθέσεων θα καθιστούσε τη διάταξη αυτή άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας, για τον λόγο ότι το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο αʹ, της οδηγίας επιτρέπει ήδη την ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα ενός υπηκόου τρίτης χώρας ο οποίος συνιστά κίνδυνο, ακόμη και όταν ο εν λόγω υπήκοος δεν έχει καταδικαστεί τελεσίδικα για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα. |
|
41 |
Πράγματι, από τη σύγκριση των δύο αυτών διατάξεων προκύπτει ότι το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αναφέρεται σε κίνδυνο για την ασφάλεια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας, ενώ το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας αναφέρεται σε κίνδυνο για την κοινωνία του εν λόγω κράτους μέλους. Συνεπώς, οι δύο αυτές διατάξεις αφορούν δύο διαφορετικά είδη κινδύνου. |
|
42 |
Τέλος, επισημαίνεται ότι ο κύριος σκοπός της οδηγίας 2011/95, όπως προκύπτει από το άρθρο 1 και την αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας, ο οποίος συνίσταται στο να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν κοινά κριτήρια για τον προσδιορισμό των προσώπων που χρήζουν όντως διεθνούς προστασίας και ότι τα εν λόγω πρόσωπα έχουν πρόσβαση σε ένα ελάχιστο επίπεδο παροχών σε όλα τα κράτη μέλη, συνηγορεί επίσης υπέρ της στενής ερμηνείας του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας. |
|
43 |
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η εφαρμογή της τελευταίας αυτής διάταξης εξαρτάται από τη συνδρομή δύο διακριτών προϋποθέσεων, ήτοι, αφενός, ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας πρέπει να έχει καταδικαστεί τελεσίδικα για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα και, αφετέρου, πρέπει να έχει αποδειχθεί ότι ο εν λόγω υπήκοος συνιστά κίνδυνο για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται. |
|
44 |
Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό, χωρίς να παραγνωριστεί η ως άνω επιλογή του νομοθέτη της Ένωσης, ότι το γεγονός ότι πληρούται η μία από τις δύο αυτές προϋποθέσεις αρκεί για να διαπιστωθεί ότι πληρούται και η δεύτερη. |
|
45 |
Κατά συνέπεια, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι η ύπαρξη κινδύνου για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αποδεικνυόμενη από το γεγονός και μόνον ότι ο ενδιαφερόμενος καταδικάστηκε τελεσίδικα για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα. |
|
Επί του δεύτερου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος |
|
46 |
Με το δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι, για να εφαρμοστεί η διάταξη αυτή, η αρμόδια αρχή πρέπει να αποδείξει ότι ο κίνδυνος τον οποίο συνιστά ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται είναι πραγματικός, ενεστώς και σοβαρός και ότι η ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα συνιστά μέτρο ανάλογο προς τον κίνδυνο αυτόν. |
|
47 |
Όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 43 της παρούσας απόφασης, το καθεστώς πρόσφυγα μπορεί να ανακληθεί, δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, μόνον εφόσον πληρούνται δύο προϋποθέσεις, εκ των οποίων η δεύτερη αφορά την απόδειξη του ότι ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας συνιστά κίνδυνο για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται. |
|
48 |
Προκειμένου να προσδιοριστεί, πρώτον, το περιεχόμενο της κατά την ως άνω διάταξη έννοιας του «κινδύνου για την κοινωνία», υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, μπορεί να θεωρηθεί ότι πολίτης της Ένωσης που έχει κάνει χρήση του δικαιώματός του για ελεύθερη κυκλοφορία και ορισμένα μέλη της οικογένειάς του συνιστούν απειλή για τη δημόσια τάξη μόνον εάν η ατομική συμπεριφορά τους συνιστά πραγματική, ενεστώσα και αρκούντως σοβαρή απειλή, η οποία θίγει θεμελιώδες συμφέρον της κοινωνίας του οικείου κράτους μέλους [απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2019, G.S. και V.G. (Απειλή για τη δημόσια τάξη), C‑381/18 και C‑382/18, EU:C:2019:1072, σκέψη 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. |
|
49 |
Δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η έννοια του «κινδύνου για την κοινωνία», κατά το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, μπορεί ενδεχομένως να οριστεί βάσει του κριτηρίου που έχει καθιερώσει η νομολογία αυτή, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί, γενικώς, ότι κάθε αναφορά σε απειλή για τη δημόσια τάξη ή κίνδυνο για την κοινωνία πρέπει να νοείται ως παραπέμπουσα αποκλειστικά σε ατομική συμπεριφορά η οποία συνιστά πραγματική, ενεστώσα και αρκούντως σοβαρή απειλή ή κίνδυνο, που θίγει θεμελιώδες συμφέρον της κοινωνίας του οικείου κράτους μέλους [πρβλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2019, G.S. και V.G. (Απειλή για τη δημόσια τάξη), C‑381/18 και C‑382/18, EU:C:2019:1072, σκέψη 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. |
|
50 |
Επομένως, είναι αναγκαίο, προκειμένου να διευκρινιστεί το περιεχόμενο της έννοιας του «κινδύνου για την κοινωνία», κατά το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, να ληφθούν υπόψη το γράμμα της διάταξης αυτής, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη νομοθεσία της οποίας η εν λόγω διάταξη αποτελεί μέρος [πρβλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2019, G.S. και V.G. (Απειλή για τη δημόσια τάξη), C‑381/18 και C‑382/18, EU:C:2019:1072, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. |
|
51 |
Όσον αφορά, κατ’ αρχάς, το γράμμα του άρθρου 14, παράγραφος 4, της οδηγίας 2011/95, επισημαίνεται ότι το εν λόγω άρθρο, σε αντίθεση, ιδίως, με το άρθρο 27, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2004/38, δεν απαιτεί ρητώς η συμπεριφορά του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας να συνιστά πραγματικό, ενεστώτα και αρκούντως σοβαρό κίνδυνο, θίγοντα θεμελιώδες συμφέρον της κοινωνίας, προκειμένου να μπορεί να θεωρηθεί ότι ο υπήκοος τρίτης χώρας συνιστά κίνδυνο για την κοινωνία. |
|
52 |
Ωστόσο, αφενός, από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 προκύπτει ότι η διάταξη αυτή εφαρμόζεται μόνον όταν ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας «συνιστά» κίνδυνο για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο κίνδυνος αυτός πρέπει να είναι πραγματικός και ενεστώς. |
|
53 |
Αφετέρου, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 86 των προτάσεών του, η ρητή απαίτηση να «συνιστά» ο υπήκοος τρίτης χώρας τέτοιου είδους κίνδυνο θα καθίστατο σε μεγάλο βαθμό κενό γράμμα εάν γινόταν δεκτό ότι ένας δυνητικός κίνδυνος για την κοινωνία του εν λόγω κράτους μέλους αρκεί για την εφαρμογή του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ. Τούτο διότι η ύπαρξη τελεσίδικης καταδίκης για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα, την οποία επίσης απαιτεί το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, είναι κατά κανόνα ικανή, αφ’ εαυτής, να αποδείξει, τουλάχιστον, την ύπαρξη τέτοιου δυνητικού κινδύνου. |
|
54 |
Περαιτέρω, ως προς το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 14, παράγραφος 4, της οδηγίας 2011/95, επισημαίνεται βεβαίως ότι το άρθρο 23, παράγραφος 4, καθώς και τα άρθρα 24 και 25 της οδηγίας αναφέρονται ευθέως, σε αντίθεση με το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, στην έννοια της «δημόσιας τάξης», την οποία αφορά η νομολογία που μνημονεύθηκε στη σκέψη 48 της παρούσας απόφασης. |
|
55 |
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, δεδομένης ιδίως της διατύπωσης αυτής, το άρθρο 24, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας επιτρέπει την άρνηση χορήγησης άδειας διαμονής για επιτακτικούς λόγους δημόσιας τάξης μόνον όταν ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας συνιστά πραγματική, ενεστώσα και αρκούντως σοβαρή απειλή κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιουνίου 2015, T., C‑373/13, EU:C:2015:413, σκέψεις 77 έως 79). |
|
56 |
Ωστόσο, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η χρήση της φράσης «κίνδυνος για την κοινωνία» αντί της αναφοράς στη «δημόσια τάξη» εκφράζει μια επιλογή να καθιερωθεί ένα κριτήριο ουσιωδώς διαφορετικό από εκείνο της νομολογίας που μνημονεύθηκε στη σκέψη 48 της παρούσας απόφασης, δεδομένου ότι οι όροι που χρησιμοποιούνται τόσο στο άρθρο 14, παράγραφος 4, όσο και στο άρθρο 21, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95 αντικατοπτρίζουν, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας απόφασης, τους όρους που χρησιμοποιούνται στο άρθρο 33, παράγραφος 2, της Σύμβασης της Γενεύης. |
|
57 |
Αντιθέτως, από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται ότι η εφαρμογή του άρθρου 21, παράγραφος 2, της οδηγίας, το οποίο, όπως προκύπτει από τη σκέψη 38 της παρούσας απόφασης, πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο σύμφωνο με το άρθρο 14, παράγραφος 4, εξαρτάται από προϋποθέσεις αυστηρότερες από εκείνες που ισχύουν για την εφαρμογή του άρθρου 24, παράγραφος 1, της οδηγίας (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιουνίου 2015, T., C‑373/13, EU:C:2015:413, σκέψεις 72, 74 και 75). |
|
58 |
Επιπλέον, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, στο πλαίσιο της γενικής οικονομίας της οδηγίας 2011/95, τα σοβαρά εγκλήματα που διέπραξε ένας υπήκοος τρίτης χώρας πριν γίνει δεκτός ως πρόσφυγας δικαιολογούν την εφαρμογή της ρήτρας αποκλεισμού που προβλέπεται στο άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας, ενώ βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 4, και του άρθρου 21, παράγραφος 2, της οδηγίας μπορεί να ληφθεί υπόψη ο ενεστώς κίνδυνος τον οποίο συνιστά ο υπήκοος τρίτης χώρας (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010, B και D, C‑57/09 και C‑101/09, EU:C:2010:661, σκέψη 101). |
|
59 |
Τέλος, όπως προκύπτει από τη σκέψη 42 της παρούσας απόφασης, ο κύριος σκοπός της οδηγίας 2011/95 συνεπάγεται ότι το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας πρέπει να ερμηνεύεται στενά. |
|
60 |
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η λήψη μέτρου προβλεπόμενου στο άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 είναι δυνατή μόνον όταν ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας συνιστά πραγματικό, ενεστώτα και αρκούντως σοβαρό κίνδυνο στρεφόμενο κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται. |
|
61 |
Όσον αφορά, δεύτερον, τους αντίστοιχους ρόλους της αρμόδιας αρχής και του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας στο πλαίσιο της εκτίμησης της ύπαρξης τέτοιου κινδύνου, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η αρμόδια αρχή οφείλει κατά την εφαρμογή της διάταξης αυτής να εξετάσει, για κάθε επιμέρους περίπτωση, όλες τις ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης [πρβλ. αποφάσεις της 13ης Σεπτεμβρίου 2018, Ahmed, C‑369/17, EU:C:2018:713, σκέψεις 48 και 50, και της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság κ.λπ., C‑159/21, EU:C:2022:708, σκέψεις 72 και 92]. |
|
62 |
Στο πλαίσιο αυτό, και δεδομένου, ιδίως, ότι το άρθρο 45, παράγραφος 3, της οδηγίας 2013/32 προβλέπει ότι η απόφαση της αρμόδιας αρχής να ανακαλέσει τη διεθνή προστασία αναφέρει τους πραγματικούς και νομικούς λόγους στους οποίους στηρίζεται, η αρμόδια αρχή πρέπει να έχει στη διάθεσή της το σύνολο των σχετικών πληροφοριών και να προβαίνει, βάσει των πληροφοριών αυτών, στη δική της εκτίμηση ως προς όλες τις ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης, προκειμένου να προσδιορίσει το περιεχόμενο της απόφασής της και να την αιτιολογήσει πλήρως [πρβλ. απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság κ.λπ., C‑159/21, EU:C:2022:708, σκέψη 80]. |
|
63 |
Όσον αφορά τις περιστάσεις που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση της ύπαρξης κινδύνου για την κοινωνία, μολονότι η διαπίστωση πραγματικού, ενεστώτος και αρκούντως σοβαρού κινδύνου στρεφόμενου κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας προϋποθέτει, κατά κανόνα, τάση του συγκεκριμένου ατόμου να συνεχίσει μελλοντικά να συμπεριφέρεται κατά τρόπο που να συνιστά τέτοιο κίνδυνο, είναι επίσης ενδεχόμενο η συμπεριφορά και μόνον κατά το παρελθόν να πληροί τις προϋποθέσεις για την ύπαρξη τέτοιου κινδύνου [πρβλ. απόφαση της 2ας Μαΐου 2018, K. και H. F. (Δικαίωμα διαμονής και ισχυρισμοί περί εγκλημάτων πολέμου), C‑331/16 και C‑366/16, EU:C:2018:296, σκέψη 56]. Το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας καταδικάστηκε τελεσίδικα για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα έχει ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου ότι ο νομοθέτης της Ένωσης αναφέρεται ειδικά στην ύπαρξη τέτοιας καταδίκης και η καταδίκη αυτή μπορεί, αναλόγως των περιστάσεων υπό τις οποίες τελέστηκε το έγκλημα, να συμβάλει στην απόδειξη της ύπαρξης πραγματικού και αρκούντως σοβαρού κινδύνου στρεφόμενου κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας του οικείου κράτους μέλους. |
|
64 |
Ωστόσο, όσον αφορά ειδικότερα τον ενεστώτα χαρακτήρα ενός τέτοιου κινδύνου, τόσο από την απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα όσο και από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι δεν μπορεί να συναχθεί αυτομάτως από το ποινικό ιστορικό του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας ότι είναι δυνατόν να του επιβληθεί το μέτρο του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 (πρβλ. απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2016, CS, C‑304/14, EU:C:2016:674, σκέψη 41). Ως εκ τούτου, όσο περισσότερο απέχει χρονικά η λήψη απόφασης βάσει της διάταξης αυτής από την τελεσίδικη καταδίκη για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα, τόσο περισσότερο οφείλει η αρμόδια αρχή να λάβει υπόψη, μεταξύ άλλων, τις εξελίξεις που ακολούθησαν την τέλεση ενός τέτοιου εγκλήματος, προκειμένου να κρίνει αν υφίσταται πραγματικός και αρκούντως σοβαρός κίνδυνος κατά τον χρόνο κατά τον οποίο πρέπει να αποφανθεί επί της ενδεχόμενης ανάκλησης του καθεστώτος πρόσφυγα. |
|
65 |
Υπό το πρίσμα αυτό, δεδομένου ότι το άρθρο 45, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2013/32 προβλέπει μόνον ότι ο υπήκοος τρίτης χώρας ως προς τον οποίο η αρμόδια αρχή εξετάζει το ενδεχόμενο ανάκλησης της διεθνούς προστασίας πρέπει να έχει τη «δυνατότητα» να προβάλει τους λόγους για τους οποίους δεν πρέπει να ανακληθεί η διεθνής προστασία του, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι, εάν ο υπήκοος τρίτης χώρας δεν έχει παράσχει πληροφορίες ως προς τους λόγους για τους οποίους δεν συνιστά πλέον κίνδυνο για την κοινωνία, η αρμόδια αρχή μπορεί να συναγάγει το τεκμήριο ότι, λόγω της ύπαρξης τελεσίδικης καταδίκης για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα, ο υπήκοος αυτός συνιστά πραγματικό, ενεστώτα και αρκούντως σοβαρό κίνδυνο στρεφόμενο κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται. |
|
66 |
Τρίτον, πρέπει να επισημανθεί ότι το οικείο κράτος μέλος, σε περίπτωση που διαπιστώσει ότι πληρούνται οι δύο προϋποθέσεις του άρθρου 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, έχει την ευχέρεια να λάβει το προβλεπόμενο στη διάταξη αυτή μέτρο, χωρίς ωστόσο να υποχρεούται να ασκήσει την εν λόγω ευχέρεια (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 24ης Ιουνίου 2015, T., C‑373/13, EU:C:2015:413, σκέψη 72, και της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság κ.λπ., C‑159/21, EU:C:2022:708, σκέψη 81). |
|
67 |
Η ως άνω ευχέρεια πρέπει να ασκείται τηρουμένης, μεταξύ άλλων, της αρχής της αναλογικότητας, η οποία απαιτεί να γίνεται στάθμιση μεταξύ, αφενός, του κινδύνου που συνιστά ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται και, αφετέρου, των δικαιωμάτων που πρέπει να διασφαλίζονται, σύμφωνα με την οδηγία αυτή, υπέρ των προσώπων που πληρούν τις ουσιαστικές προϋποθέσεις του άρθρου 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας [πρβλ. αποφάσεις της 2ας Μαΐου 2018, K. και H. F. (Δικαίωμα διαμονής και ισχυρισμοί περί εγκλημάτων πολέμου), C‑331/16 και C‑366/16, EU:C:2018:296, σκέψη 62, της 12ης Δεκεμβρίου 2019, G.S. και V.G. (Απειλή για τη δημόσια τάξη), C‑381/18 και C‑382/18, EU:C:2019:1072, σκέψη 64, καθώς και της 9ης Φεβρουαρίου 2023, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid κ.λπ. (Ανάκληση του δικαιώματος διαμονής Τούρκου εργαζομένου), C‑402/21, EU:C:2023:77, σκέψη 72]. |
|
68 |
Στο πλαίσιο της εξέτασης αυτής, η αρμόδια αρχή πρέπει επίσης να λάβει υπόψη τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται από το δίκαιο της Ένωσης και, ιδίως, να εξακριβώσει τη δυνατότητα λήψης άλλων μέτρων τα οποία θίγουν σε μικρότερο βαθμό τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται στους πρόσφυγες, καθώς και τα θεμελιώδη δικαιώματα, και τα οποία θα είναι εξίσου αποτελεσματικά για τη διασφάλιση της προστασίας της κοινωνίας του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας [πρβλ. απόφαση της 2ας Μαΐου 2018, K. και H. F. (Δικαίωμα διαμονής και ισχυρισμοί περί εγκλημάτων πολέμου), C‑331/16 και C‑366/16, EU:C:2018:296, σκέψεις 63 και 64]. |
|
69 |
Για τους σκοπούς της εκτίμησης αυτής, η αρμόδια αρχή θα πρέπει να λάβει υπόψη το γεγονός ότι, σε περίπτωση ανάκλησης του καθεστώτος πρόσφυγα, οι ενδιαφερόμενοι υπήκοοι τρίτων χωρών στερούνται το εν λόγω καθεστώς και, επομένως, παύουν να διαθέτουν πρόσβαση στο σύνολο των δικαιωμάτων και των πλεονεκτημάτων που προβλέπει η οδηγία 2011/95, αλλά εξακολουθούν να απολαύουν, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 6, της οδηγίας, ορισμένων δικαιωμάτων που προβλέπονται στη Σύμβαση της Γενεύης [πρβλ. απόφαση της 14ης Μαΐου 2019, M κ.λπ. (Ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα), C‑391/16, C‑77/17 και C‑78/17, EU:C:2019:403, σκέψη 99]. |
|
70 |
Ως εκ τούτου, το άρθρο 14, παράγραφος 6, της οδηγίας 2011/95 πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 78, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και με το άρθρο 18 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι το κράτος μέλος το οποίο κάνει χρήση της ευχέρειας που προβλέπεται στο άρθρο 14, παράγραφος 4, της οδηγίας οφείλει να παρέχει σε όποιον πρόσφυγα εμπίπτει σε μία από τις περιπτώσεις της τελευταίας αυτής διάταξης και βρίσκεται εντός του εδάφους του συγκεκριμένου κράτους, τουλάχιστον, τα κατοχυρωμένα με τη Σύμβαση της Γενεύης δικαιώματα στα οποία ρητώς αναφέρεται το άρθρο 14, παράγραφος 6, καθώς και όσα δικαιώματα προβλέπονται από την εν λόγω Σύμβαση χωρίς προϋπόθεση νόμιμης διαμονής, λαμβανομένων υπόψη τυχόν επιφυλάξεων που έχει διατυπώσει το κράτος μέλος αυτό [πρβλ. απόφαση της 14ης Μαΐου 2019, M κ.λπ. (Ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα), C‑391/16, C‑77/17 και C‑78/17, EU:C:2019:403, σκέψη 107]. |
|
71 |
Κατά συνέπεια, στο δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι, για να εφαρμοστεί η διάταξη αυτή, η αρμόδια αρχή πρέπει να αποδείξει ότι ο κίνδυνος που συνιστά ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας για θεμελιώδες συμφέρον της κοινωνίας του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται είναι πραγματικός, ενεστώς και αρκούντως σοβαρός και ότι η ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα συνιστά μέτρο ανάλογο προς τον κίνδυνο αυτόν. |
|
Επί των δικαστικών εξόδων |
|
72 |
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται. |
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
|
1) |
Το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας, |
έχει την έννοια ότι:
η ύπαρξη κινδύνου για την κοινωνία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αποδεικνυόμενη από το γεγονός και μόνον ότι ο ενδιαφερόμενος καταδικάστηκε τελεσίδικα για ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα.
|
2) |
Το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95 |
έχει την έννοια ότι:
για να εφαρμοστεί η διάταξη αυτή, η αρμόδια αρχή πρέπει να αποδείξει ότι ο κίνδυνος που συνιστά ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας για θεμελιώδες συμφέρον της κοινωνίας του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται είναι πραγματικός, ενεστώς και αρκούντως σοβαρός και ότι η ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα συνιστά μέτρο ανάλογο προς τον κίνδυνο αυτόν.
(υπογραφές)
( * ) Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.
( i ) Στις λέξεις-κλειδιά, στις σκέψεις 12, 14, 26 έως 28, 30, 36, 40, 43, 45, 53, 63 έως 65 καθώς και στο διατακτικό της παρούσας αποφάσεως επήλθε τροποποίηση γλωσσικής φύσεως μετά την αρχική ανάρτηση του κειμένου στην ψηφιακή Συλλογή της Νομολογίας.