Kawża C-195/08 PPU

Proċedura mibdija minn

Inga Rinau

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa

mil-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas)

“Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni ta’ sentenzi – Eżekuzzjoni fi kwistjonijiet matrimonjali u fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri – Regolament (KE) Nru 2201/2003 – Talba li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni li tordna r-ritorn ta’ minuri miżmum illegalment fi Stat Membru ieħor – Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari”

Sommarju tas-sentenza

1. Domandi preliminari – Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari – Kundizzjonijiet

(Regoli tal-Proċedura tal-Qort tal-Ġustizzja, Artikolu 104b)

2. Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri – Regolament Nru 2201/2003 – Saħħa eżekuttiva ta’ deċiżjoni ċċertifikata li tordna r-ritorn ta’ minuri wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn

(Regolament tal-Kunsill Nru 2201/2003, Artikoli 11(8),40 u 42, u Anness IV)

3. Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri – Regolament Nru 2201/2003 – Talba li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja fin-nuqqas ta’ preżentata minn qabel ta’ talba għal rikonoxximent

(Regolament tal-Kunsill Nru 2201/2003, Artikoli 11(8), 21(3) u (4),40 sa 42)

4. Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri – Regolament Nru 2201/2003 – Talba li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja fin-nuqqas ta’ preżentata minn qabel ta’ talba għal rikonoxximent

(Regolament tal-Kunsill Nru 2201/2003, Artikolu 31(1))

1. It-talba ta’ qorti tar-rinviju intiża sabiex rinviju għal deċiżjoni preliminari fuq l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 2201/2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 jinstema’ bil-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari stabbilita fl-Artikolu 104b tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija ġġustifikata meta tkun ibbażata fuq bżonn ta’ azzjoni urġenti. Dan ikun il-każ meta kull dewmien ikun ta’ dannu għar-relazzjonijiet bejn il-minuri u l-ġenitur li ma jgħix miegħu u li d-degradazzjoni ta’ dawn ir-relazzjonijiet tista’ tkun permanenti. Tali bżonn jirriżulta kemm mis-sbatax-il premessa tar-Regolament, li tipprevedi r-ritorn mingħajr dewmien ta’ minuri meħud u mill-Artikolu 11(3) tal-istess regolament, li jiffissa terminu ta’ sitt gimgħat għal qorti li quddiemha qed tiġi ppreżentata talba għal ritorn sabiex tagħti d-deċiżjoni tagħha. Il-ħtieġa li l-minuri jiġi protett minn dannu eventwali possibbli u n-neċessità li jiġi żgurat bilanċ ġust bejn l-interessi tal-minuri u dawk tal-ġenituri tiegħu wkoll huma ta’ natura li jiġġustifikaw l-użu tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.

(ara l-punti 44-45)

2. Ladarba deċiżjoni kontra r-ritorn ta’ minuri tkun ittieħdet u nġiebet għall-konjizzjoni tal-qorti tal-oriġini, huwa irrilevanti, għall-finijiet tal-ħruġ taċ-ċertifikat previst fl-Artikolu 42 tar-Regolament Nru 2201/2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament Nru 1347/2000, li din id-deċiżjoni tkun ġiet sospiża, inbidlet, ġiet annullata jew, jekk kien il-każ, tkun għaddiet in ġudikat jew ġiet issostitwita minn deċiżjoni li tordna r-ritorn, sakemm ir-ritorn tal-minuri kien għadu ma seħħx effettivament. Peress li l-awtentiċità tal-imsemmi ċertifikat ma kinitx ikkontestata u peress li dan inħareġ skont il-formularju li l-mudell tiegħu jinsab fl-Anness IV tal-imsemmi regolament, l-oppożizzjoni għar-rikonoxximent ta’ deċiżjoni li tordna r-ritorn hija pprojbita u l-qorti mitluba tista’ biss tikkonstata s-saħħa eżekuttiva tad-deċiżjoni ċċertifikata u tordna r-ritorn immedjat tal-minuri.

Fil-fatt, id-dikjarazzjoni ta’ saħħa eżekuttiva ta’ deċiżjoni li tordna r-ritorn ta’ minuri wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn għandha awtonomija proċedurali, sabiex ma ddewwimx ir-ritorn ta’ minuri li tneħħa jew inżamm illegalment fi Stat Membru li mhuwiex dak li fih dan il-minuri kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma illegali tiegħu. Il-kwistjonijiet proċedurali li, wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn tkun ittieħdet, jitqajmu jew iseħħu mill-ġdid fl-Istat Membru tal-infurzar mhumiex determinanti u jistgħu jiġu kkunsidrati irrilevanti għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ dan ir-regolament. Fil-fatt, jekk dan ma kienx ikun il-każ, ikun hemm ir-riskju li r-regolament ma jkollux l-effett utli tiegħu, peress li l-għan tar-ritorn immedjat tal-minuri jibqa’ suġġett għall-kundizzjoni tal-eżawriment tar-rimedji proċedurali ammessi mid-dritt nazzjonali tal-Istat Membru li fih il-minuri jkun miżmum illegalment. Anki jekk ir-regolament m’għandux bħala għan li jgħaqqad ir-regoli tal-liġi sostanzjali u proċedurali tal-Istati kontraenti differenti, huwa madankollu importanti li l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli nazzjonali ma jippreġudikawx l-effett utli tiegħu. Din l-interpretazzjoni tar-regolament, li hija konformi mal-eżiġenzi u mal-finalità tiegħu, hija l-unika li tista’ tiżgura bl-aħjar mod l-effettività tad-dritt Komunitarju.

(ara l-punti 63, 80-83, 89 u d-dispożittiv 1)

3. Bl-eċċezzjoni ta’ każijiet fejn il-proċedura tirrigwarda sentenza ċċertifikata skont l-Artikoli 11(8) u 40 sa 42 tar-Regolament Nru 2201/2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament Nru 1347/2000, il-possibbiltà li kull parti interessata tista’ titlob li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja, anki jekk ma jkunx ġie ppreżentat rikors għal rikonoxximent tad-deċiżjoni qabel, ma tistax tiġi eskluża b’mod ġenerali.

Fil-fatt, minn naħa, l-Artikolu 21(3) tar-regolament jikkonferma tali possibbiltà, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet rilevanti tat-Taqsima 4 tal-Kapitolu III, u, min naħa l-oħra, lanqas huwa eskluż li talba għal nuqqas ta’ rikonoximent ta’ deċiżjoni tinvolvi r-rikonoxximent tagħha b’mod inċidentali, ipoteżi li fiha jkun japplika l-Artikolu 21(4). Il-possibbiltà li tressaq rikors għal nuqqas ta’ rikonoxximent ta’ deċiżjoni ġudizzjarja, mingħajr ma jkun tressaq rikors għal rikonoxximent qabel tista’ tissodisfa eżiġenzi diversi, kemm ta’ natura sostanzjali, b’mod partikolari dawk intiżi għall-interess superjuri tal-minuri jew l-istabbiltà u t-trankwillità tal-familja, kif ukoll ta’ natura proċedurali, billi tippermetti li tantiċipa l-produzzjoni ta’ mezzi ta’ prova li jistgħu ma jkunux disponibbli iktar fil-futur. Tali talba għandha madankollu tirrispetta l-proċedura prevista fit-Taqsima 2 tal-Kapitolu III tar-regolament u, b’mod partikolari, din tista’ titressaq biss skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali jekk dawn ma jillimitawx il-portata u l-effetti ta’ dan ir-regolament.

(ara l-punti 92-96 u d-dispożittiv 2)

4. L-Artikolu 31(1) tar-Regolament Nru 2201/2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000, fejn dan jipprovdi li la l-persuna li kontriha qed jintalab l-infurzar u lanqas il-minuri ma jistgħu, f’dan l-istadju tal-proċeduri, jippreżentaw osservazzjonijiet, mhuwiex applikabbli għal proċedura ta’ nuqqas ta’ rikonoxximent ta’ deċiżjoni ġudizzjarja, ippreżentata mingħajr ma jkun tressaq rikors għal rikonoxximent qabel fir-rigward tal-istess deċiżjoni. F’din is-sitwazzjoni, il-konvenut, li qed jitlob ir-rikonoxximent, jista’ jippreżenta osservazzjonijiet.

Fil-fatt, is-sitwazzjoni prevista fil-każ ta’ talba għal nuqqas ta’ rikonoxximent hija differenti minn dik prevista fl-Artikolu 31(1). B’hekk, il-proċedura prevista fl-Artikolu 31 tar-regolament, peress li din għandha natura unilaterali u ta’ saħħa eżekuttiva, ma tistax taċċetta osservazzjonijiet mill-parti li kontriha qed jintalab l-infurzar, mingħajr ma jkollha natura deklaratorja u kontradittorja, u dan imur kontra l-loġika tagħha stess li abbażi tagħha d-drittijiet tad-difiża huma ggarantiti permezz tal-appell previst fl-Artikolu 33 tar-regolament. Bil-kontra, fil-każ ta’ talba li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja fejn dak li qed jagħmel it-talba huwa persuna li kontriha t-talba ta’ dikjarazzjoni ta’ saħħa eżekuttiva setgħet titressaq u fejn il-kundizzjonijiet jiġġustifikaw l-esklużjoni, għall-parti li kontriha qed jintalab l-infurzar, tal-possibbiltà li tippreżenta osservazzjonijiet mhumiex sodisfatti, l-għan tal-proċedura jipprevedi evalazzjoni negattiva li titlob, min-natura tagħha stess, il-kontradittorju. Minn dan isegwi li l-parti li kontriha tressqet it-talba għal nuqqas ta’ rikonoxximent ma tistax tiġi, fil-każ ta’ talba għal nuqqas ta’ rikonoxximent, ipprivata mill-possibbiltà li tippreżenta osservazzjonijiet.

(ara l-punti 101-107 u d-dispożittiv 3)

SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)

11 ta’ Lulju 2008 (*)

Fil-kawża C‑195/08 PPU,

li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 234 KE, imressqa mil-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (il-Litwanja), permezz ta’ deċiżjoni tat-30 ta’ April 2008, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl-14 ta’ Mejju 2008, fil-proċedura mibdija minn

Inga Rinau,

IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),

Komposta minn A. Rosas, President tal-Awla, J. N. Cunha Rodrigues (Relatur), J. Klučka, P. Lindh u A. Arabadjiev, Imħallfin,

Avukat Ġenerali: E. Sharpston,

Reġistraturi: C. Strömholm, amministratur, u A. Gaudissart, Kap ta’ diviżjoni,

wara li rat it-talba tal-qorti tar-rinviju tal-21 ta’ Mejju 2008, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-22 ta’ Mejju 2008, li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari jinstema’ bi proċedura b’urġenza skont l-Artikolu 104b tar-Regoli tal-Proċedura,

wara li rat id-deċiżjoni tat-23 ta’ Mejju 2008 tat-Tielet Awla li tilqa’ din it-talba,

wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduti tas-26 u tas-27 ta’ Ġunju 2008,

wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:

– għal Inga Rinau, minn G. Balčiūnas u G. Kaminskas, advokatai,

– għal Michael Rinau, minn D. Foigt, advokatė,

– għall-Gvern Litwan, minn D. Kriaučiūnas u R. Mackevičienė, bħala aġenti,

– għall-Gvern Ġermaniż, minn J. Kemper, bħala aġent,

– għall-Gvern Franċiż, minn A.-L. During, bħala aġent,

– għall-Gvern Latvjan, minn E. Balode-Buraka u E. Eihmane, bħala aġenti,

– għall-Gvern Olandiż, minn C. ten Dam, bħala aġent,

– għall-Gvern tar-Renju Unit, minn E. Jenkinson, bħala aġent, assistita minn C. Howard, QC, bħala aġent,

– għall-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, minn A.‑M. Rouchaud-Joët u A. Steiblytė, bħala aġenti,

wara li semgħet l-Avukat Ġenerali,

tagħti l-preżenti

Sentenza

1 It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003 tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 (ĠU L 338, p. 1, iktar’il quddiem ir-“Regolament”).

2 Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn I. Rinau u M. Rinau dwar ir-ritorn fil-Ġermanja tat-tifla tagħhom Luisa, miżmuma fit-Litwanja minn I. Rinau.

Il-kuntest ġuridiku

Il-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980

3 L-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni tal-Aja, tal-25 ta’ Ottubru 1980, fuq l-aspetti ċivili fis-sekwestru internazzjonali tal-minuri (iktar’il quddiem il-“Konvenzjoni tal-AJA”), jipprovdi:

“Ir-rimozzjoni jew ir-ritenzjoni ta’ minuri għandhom jitqiesu bħala illeċiti:

a) dan ikun bi ksur tad-drittijiet ta’ kustodja, vestiti f’persuna, istituzzjoni jew enti oħra, kemm singolarment, kif ukoll konġuntement, taħt il-liġi ta’ l-Istat fejn il-minuri kien soltu joqgħod minnufih qabel ir-rimozzjoni jew ritenzjoni, u

b) fil-waqt tar-rimozzjoni jew tar-ritenzjoni dawk id-drittijiet kienu attwalment eżerċitati, jew konġuntement sew singolarment, jew kienu jkunu hekk eżerċitati kieku ma kienx għar-rimozzjoni jew għar-ritenzjoni.

Id-drittijiet ta’ kustodja imsemmija fis-subparagrafu (a) hawn aktar qabel jistgħu joriġinaw b’mod partikolari mill-operat tal-liġi jew bis-saħħa ta’ deċiżjoni ġudizzjarja jew amministrattiva, jew bis-saħħa ta’ ftehim li jkollu effett legali skond il-liġi ta’ dak l-Istat.”

4 Skont l-Artikolu 12 tal-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980:

“Meta minuri jkun tneħħa jew inżamm b’mod illeċitu skond l-Artikolu 3 u, fid-data tal-bidu tal-proċedimenti quddiem l-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva ta’ l-Istat Kontraenti fejn ikun jinsab il-minuri, ikun għadda perjodu ta’ inqas minn sena mid-data tar-rimozzjoni jew ritenzjoni illeċita, l-awtorità li tkun għandha tordna r-ritorn tal-minuri biex dan isir minnufih.

L-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva, ukoll meta il-proċedimenti jkunu inbdew wara li jkun għalaq il-perjodu ta’ sena msemmi fil-paragrafu ta’ qabel, għandha tordna wkoll ir-ritorn tal-minuri kemm-il darba ma jiġix pruvat li l-minuri jkun issa adatta ruħu fl-ambjent ġdid tiegħu.

Meta l-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva ta’ l-Istat rikjest ikollha

għaliex tissuspetta li l-minuri jkun ittieħed fi Stat ieħor, din tista’ twaqqaf il-proċedimenti jew tiċħad l-applikazzjoni għar-ritorn tal-minuri.”

5 L-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni tal-AJA tal-1980 jipprovdi:

“Minkejja d-disposizzjonijiet ta’ l-Artikolu ta’ qabel, l-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva ta’ l-Istat rikjest m’hiex marbuta li tordna r-ritorn tal-minuri jekk il-persuna, istituzzjoni jew enti oħra li topponi r-ritorn iġġib prova li:

a) il-pesuna, istituzzjoni jew enti oħra li jkunu vestiti bil-kura tal-persuna tal-minuri ma kienux attwalment qegħdin jeżerċitaw id-drittijiet tal-kustodja fiż-żmien meta jkun tneħħa jew inżamm il-minuri jew li taw il-kunsens tagħhom jew sussegwentement baqgħu siekta għar-rimozzjoni jew ritenzjoni tal-minuri;

b) jkun hemm riskju kbir li r-ritorn tal-minuri se jesponih għal dannu fiżiku jew psikoloġiku jew inkella jqiegħed lill-minuri f’sitwazzjoni intollerabbli.

L-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva tista’ wkoll tirrifjuta li tordna rritorn tal-minuri jekk issib li l-minuri joġġezzjona għar-ritron tiegħu u jkun laħaq età u livell ta’ maturità li jkun tajjeb li wieħed jagħti każ tal-fehmiet tiegħu.

Meta jitqiesu ċ-ċirkostanzi msemmija f’dan l-Artiklu, l-awtoritajiet ġudizzjarji u amministrattivi għandhom iqisu l-informazzjoni li jkollha x’taqsam ma’ l-isfond soċjali tal-minuri kif provduta mill-Awtorità ċentrali jew minn xi awtorità kompetenti oħra tal-post fejn ikun soltu joqgħod il-minuri.”

6 Il-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980 daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Diċembru 1983. L-Istati Membri kollha tal-Unjoni Ewropea huma partijiet kontraenti.

Il-leġiżlazzjoni Komunitarja

7 Is-sbatax-il premessa tar-Regolament tispeċifika:

“F’każijiet ta’ tneħħija jew żamma nġusta ta’ minuri, ir-ritorn ta’ l-minuri għandu jinkiseb mingħajr dewmien, u għal dan il-għan għandha tkompli tapplika l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-25 ta’ Ottubru 1980 kif kumplementata mid-disposizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament, u partikolarrment l-Artikolu 11. Il-qrati ta’ l-Istati Membri liema jew li minnhom il-minuri ġew imneħħija nġustament jew miżmuma għandhom ikun jistghu jopponu r-ritorn tiegħu f’każijiet speċifici jew skond kif ġustifikati. Madankollu, deċiżjoni bħal din tista’ tiġi sostitwita minn deċiżjoni sussegwenti mill-qorti ta’ l-Istat Membru tar-residenza abitwali ta’ l-minuri qabel it-tneħħija jew żamma nġusta. Jekk dik is-sentenza [deċiżjoni] tobbliga r-ritorn ta’ l-minuri, ir-ritorn għandu jiġi magħmul mingħajr l-ebda proċedura speċjali neċessarja għar-rikonoxximent u l-enfurzar ta’ dik is-sentenza fl-Istat Membru liema jew f’liema l-minuri ġew imneħħija jew miżmuma.”

8 Il-wieħed u għoxrin premessa tar-Regolament tipprovdi:

“Ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi mogħtija fi Stat Membru għandu jiġi bbażat fuq il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka u l-bażi għal nuqqas ta’ rikonoxximent għandu jinżamm għall-minimu neċessarju.”

9 L-Artikolu 2 tar-Regolament jipprovdi:

“Għall-għanijiet ta’ dan ir-Regolament:

[…]

4) il-kelma ‘sentenza’ għandha tfisser divorzju, separazzjoni legali jew annullament taż-żwieġ, kif ukoll sentenza dwar ir-responsabbilità ta’ l-ġenituri, iddikjarata minn qorti ta’ Stat Membru, hu x’inhu t-terminu li tista’ tiġi msejjħa bih is-sentenza, inkluzi diġriet, ordni jew deċiżjoni;

5) il-kliem ‘l-oriġini ta’ l-Istati Membri’ għandhom ifissru l-Istat Membru fejn is-sentenza li għandha tiġi nfurzata ġiet maħruġa;

6) il-kliem ‘l-Istati Membru ta’ l-infurzar’ għandu jfisser l-Istat Membru fejn qed tipprova tiġi nfurzata s-sentenza;

7) il-kliem ‘responsabbilità ta’ l-ġenituri’ għandhom ifissru d-drittijiet u r-responsabbilitajiet kollha dwar il-persuna jew il-proprjetà ta’ l-minuri li huma moghtija lil persuna jew persuna legali b’sentenza, bl-operazzjoni ta’ l-liġi jew b’xi fteħim li għandu effetti legali. Il-kliem se jinkludu d-drittijiet ta’ kustodja u d-drittijiet ta’ l-aċċess;

8) il-kliem ‘min għandu r-responsabilità ta’ l-ġenituri’ se tfisser kwalunkwe persuna li għandha r-responsabilità ta’ l-ġenituri fuq il-minuri;

[…]

11) il-kliem ‘tneħħija nġusta jew iż-żamma’ għandhom ifissru t-tneħħija ta’ l-minuri jew iż-żamma fejn;

a) hemm ksur ta’ liġi tad-drittijiet ta’ kustodja akkwistati permezz ta’ sentenza jew b’operat ta’ liġi jew b’xi fteħim li għandu effett legali taħt il-liġi ta’ l-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma;

b) iżda, f’dak iż-żmien tat-tneħħija jew iż-żamma, id-drittijiet ta’ kustodja kienu attwalment eżerċitati, konġuntament jew unikament, jew kieku kienu ikunu hekk eżerċitati minħabba t-tneħħija jew iż-żamma. Il-kustodja se tiġi kkunsidrata biex tiġi eżerċitata konġuntament meta, skond sentenza jew b’operat ta’ liġi, wieħed mill-ġenituri li għandu jew għandha r-responsabbilità ma tistax tiddeċiedi dwar il-post ta’ residenza ta’ l-minuri mingħajr il-kunsens ta’ persuna oħra li għandha r-responsabbilità ta’ l-ġenitur.”

10 L-Artikolu 8 tar-Regolament jipprovdi:

“1. Il-qrati ta’ Stat Membru għandu jkollhom il-ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbilità ta’ l-ġenituri dwar minuri li huma abitwalment residenti f’dak l-Istat Membru fiż-żmien li l-qorti tkun ħadet il-pussess.

2. Il-Paragrafu 1 għandu jkun bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ l-Artikoli 9, 10 u 12.”

11 L-Artikolu 10 tar-Regolament jipprovdi:

“F’każ ta’ tneħħija jew żamma nġusta [illegali] ta’ minuri, il-qrati ta’ l-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta għandhom iżommu l-ġurisdizzjoni sakemm il-minuri jakkwistaw residenza abitwali fi Stat Membru ieħor […]”

12 Skont l-Artikolu 11 tar-Regolament:

“1. Fejn persuna, istituzzjoni jew xi korp ieħor li għandhom id-drittijiet ta’ kustodja japplika ma’ l-awtoritajiet kompetenti fi Stat Membru biex joħroġu sentenza dwar il-bażi ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-25 ta’ Ottubru 1980 […] ħalli tikseb ir-ritorn ta’ l-minuri li ġew inġustament imneħħija jew miżmuma fi Stat Membru barra dak li huwa l-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta, għandhom japplikaw paragrafi 2 sa 8.

2. Meta jiġu applikati l-Artikoli 12 u 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, għandu jiġi assigurat li l-minuri għandhom jiġu mogħtija l-opportunità li tinstema’ x-xhieda tagħhom waqt il-proċedimenti sakemm dan ma jidhirx li dan ma jkunx xieraq minħabba l-età ta’ l-minuri jew il-livell ta’ maturità tagħhom.

3. Qorti li fiha hemm applikazzjoni għar-ritorn ta’ l-minuri kif imsemmija fil-paragrafu 1 għandha taġixxi bil-ħeffa fil-proċedimenti dwar l-applikazzjoni, billi tuża l-aktar proċedimenti ħfief fix-xogħol li huma disponibbli fil-liġi nazzjonali.

Mingħajr preġudizzju għall-ewwel subparagrafu, il-qorti għandha, ħlief fejn ċirkustanzi eċċezzjonali jagħmlu dan impossibli, taqta’ is-sentenza tagħha sa mhux aktar tard minn sitt gimgħat wara li l-applikazzjoni tkun ġiet irreġistrata.

4. Qorti ma tistax tirrifjuta milli tirritorna minuri a bażi ta’ l-Artikolu 13b ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980 jekk jiġi stabbilit li saru l-arranġamenti xierqa sabiex jiżguraw il-protezzjoni ta’ l-minuri wara r-ritorn tiegħu jew tagħha.

5. Qorti ma tistax tirrifjuta milli tirritorna minuri sakemm il-persuna li talbet ir-ritorn ta’ l-minuri tkun ingħatat l-opportunità li tinstema’.

6. Jekk qorti ħarġet ordni kontra r-ritorn skond l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, il qorti għandha immedjatament titrasmetti jew direttament jew mill-awtorità ċentrali tagħha,, kopja ta’ l-ordni ta’ l-qorti dwar l- sabiex ma jsirx ir-ritorn u d-dokumenti rilevanti, u partikolarment traskrizzjoni tas-seduti quddiem il-qorti, lill-qorti li għandha l-ġurisdizzjoni jew lill-awtorità ċentrali fl-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta, kif determinati mil-liġi nazzjonali. Il-Qorti għandha tirċievi d-dokumenti kollha msemmija fi żmien xahar mid-data ta’ l-ordni sabiex ma jsirx ir-ritorn.

7. Kemm-il darba l-qrati fl-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta ġew diġa fil-pussess ta’ wieħed mill-partijiet, il-qorti jew l-awtorità ċentrali li tirċievi l-informazzjoni msemmija fil-paragrafu 6 għandha tinnotifika lill-partijiet u tistedinhom jagħmlu s-sottomissjonijiet lill-qorti, skond il-liġi nazzjonali, fi żmien tlett xhur tad-data ta’ notifika ħalli l-qorti tkun tista’ teżamina l-kwistjoni ta’ l-kustodja ta’ l-minuri.

Mingħajr preġudizzju għar-regoli dwar il-ġurisdizzjoni li jinstabu f’dan ir-Regolament, il-qorti għandha tagħlaq il-każ jekk ebda sottomissjoni ma tiġi reġistrata mill-qorti fiż-żmien limitu.

8. Minkejja sentenza biex ma jsirx ir-ritorn skond l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, kwalunkwe sentenza li tiġi wara li tirrekjedi r-ritorn ta’ l-minuri maħruġa minn qorti li għandha l-ġurisdizzjoni taħt dan ir-Regolament għandha tkun infurzabbli skond it-Taqsima 4 ta’ l-Kapitolu III li tinstab aktar l-isfel ħalli jiġi assigurat ir-ritorn ta’ l-minuri.”

13 Il-Kapitolu III tar-Regolament, intitolat “Ir-rikonoxximent u l-infurzar” jinkludi l-Artikoli 21 sa 52 tiegħu. It-taqsima 4 ta’ dan il-Kapitolu III, intitolata “L-infurzabilità ta’ ċerti sentenzi dwar id-drittijiet ta’ l-aċċess u ċerti sentenzi li jeħtieġu r-ritorn ta’ l-minuri”, tinkludi l-Artikoli 40 sa 45 tal-istess regolament.

14 L-Artikolu 21(1) u (3) tar-Regolament jipprovdi:

“1. Sentenza mogħtija fi Stat Membru għandha tiġi rikonoxxuta fl-Istati Membri l-oħra mingħajr il-bżonn ta’ ebda proċedura speċjali.

[…]

3. Mingħajr preġudizzju għal Taqsima 4 ta’ dan il-Kapitolu, kwalsijasi parti nteressata tista’, skond il-proċedimenti imsemmija f’Taqsima 2 ta’ dan il-Kapitolu, tapplika [tippreżenta rikors] għal deċizjoni li s-sentenza tiġi jew ma tiġix rikonoxxuta.”

15 L-Artikolu 23 tar-Regolament jipprovdi:

“Sentenza [deċiżjoni] dwar ir-responsabbilità ta’ l-ġenituri m’għandhiex tiġi rikonoxxuta:

a) Jekk l-imsemmi

jidħer ċar li huwa kuntrarju għall-politika pubblika ta’ l-Istat Membru li fih r-rikonoxximent qiegħed jiġi mitlub wara li jiġu kkunsidrati l-aħjar interessi ta’ l-minuri;

[…]”

16 Skont l-Artikolu 24 tar-Regolament:

“Il-ġurisdizzjoni ta’ l-qorti ta’ l-Istat Membru ta’ l-oriġini ma tistax tiġi riveduta. Il-prova ta’ l-politika pubblika imsemmija fl-Artikoli 22(a) u 23(a) ma tistax ssir fuq ir-regoli dwar il-ġurisdizzjoni imsemmija fl-Artikolu 3 sa 14.”

17 L-Artikolu 28(1) tar-Regolament huwa fformulat kif ġej:

“Sentenza dwar l-eżerċitar tar-responsabbilità ta’ l-ġenituri dwar il-minuri mogħtija fi Stat Membru li hija nfurzabbli f’dak l-Istat Membru u li ġiet notifikata għandha tigi nfurzata fi Stat Membru ieħor meta, fuq applikazzjoni ta’ kwalsijasi parti nteressata, ġiet iddikjarata nfurzabbli hemmhekk.”

18 L-Artikolu 31 tar-Regolament jipprovdi:

“1. Il-qorti li tkun saritilha l-applikazzjoni [skond id-dikjarazzjoni ta’ saħħa eżekuttiva] għandha tagħti d-deċiżjoni tagħha mingħajr dewmien. La l-persuna li kontriha qiegħed jiġi mitlub l-infurzar, u lanqas il-minuri m’għandhom, f’dan l-istadju ta’ l-proċedimenti, ikunu ntitulati jagħmlu xi sottomissjonijiet dwar l-applikazzjoni.

2. L-applikazzjoni tista’ tiġi rifjutata biss għal waħda mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikoli 22,23 u 24.

3. Taħt l-ebda ċirkustanzi m’għandha sentenza titħalla tiġi riveduta nkwantu għas-sustanza tagħha.”

19 L-Artikolu 40 tar-Regolament jipprevedi:

“1. Din it-taqsima għandha tapplika għal:

[…]

b) ir-ritorn ta’ l-minuri bħala konsegwenza ta’ sentenza mogħtija skond l-Artikolu 11(8).

2. Id-disposizzjonijiet ta’ din it-taqsima m’għandhomx iċaħħdu lil min għandu r-responsabbilità ta’ l-ġenituri milli jfittex ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenza skond id-disposizzjonijiet fit-Taqsima 1 u 2 ta’ dan il-Kapitolu.”

20 Skont l-Artikolu 42 tar-Regolament, intitolat “Ir-ritorn tal-minuri”:

“1. Ir-ritorn ta’ l-minuri imsemmija fl-Artikolu 40(1)(b) bħala konsegwenza ta’ sentenza ta’ l-infurzar mogħtija fi Stat Membru għandha tiġi rikonoxxuta u nfurzabbli fi Stat Membru ieħor mingħajr il-bżonn ta’ dikjarazzjoni ta’ l-infurzabilità u mingħajr ebda possibilità li topponi r-rikonoxximent tagħha jekk is-sentenza ġiet iċċertifikata fl-Istat Membru ta’ l-oriġini skond il-paragrafu 2.

Anke jekk il-liġi nazzjonali ma tipprovdiex għall-infurzabilità b’operat ta’ l-liġi, minkejja kwalunkwe appell, ta’ xi sentenza li teħtieġ ir-ritorn ta’ l-minuri imsemmija fl-Artikolu 11(b)(8), il-qorti ta’ l-oriġini tista’ tiddikjara s-sentenza bħala nfurzabbli.

2. L-Imħallef ta’ l-oriġini li qata’ s-sentenza msemmija fl-Artikolu 40(1)(b) għandu joħroġ iċ-ċertifikat imsemmi fil-paragrafu 1 biss jekk:

a) il-minuri ingħata l-opportunità li jinstema, ħlief jekk seduta ġiet ikkunsidrata li mhix xierqa wara li ġew ikkunsidrati l-età jew livell ta’ maturità tiegħu;

b) partijiet ġew mogħtija opportunità li jinstemgħu; u

c) il-qorti kkunsidrat waqt li kienet qed taqta’ s-sentenza r-raġunijiet għal u x-xhieda wara ta’ l-ordni maħruġa skond l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980.

Fil-każ li l-qorti jew kwalsijasi awtorità oħra tadotta miżuri biex tassigura l-protezzjoni ta’ l-minuri wara r-ritorn tagħhom fl-Istat abitwali tar-residenza, iċ-certifikat għandu jinkludi fih id-dettalji dwar l-imsemmija miżuri.

L-Imħallef ta’ l-oriġini għandu fuq mozzjoni tiegħu jew tagħha stess joħrog dak iċ-ċertifikat billi juża l-forma standard li tinstab fl-Anness IV (iċ-ċertifikat dwar ir-ritorn ta’ l-minuri).

Iċ-ċertifikat għandu jiġi finalizzat fl-ilsien tas-sentenza.”

21 L-Artikolu 43 tar-Regolament huwa fformulat kif ġej:

“1. Il-liġi ta’ l-Istat Membru ta’ l-oriġini għandha ssir applikabbli għal kull korrezzjoni fiċ-ċertifikat.

2. M’għandu jkun hemm l-ebda appell kontra l-ħrug taċ-ċertifikat skond l-Artikoli 41(1) or 42(1).”

22 Skont l-Artikolu 44 tar-Regolament, “[i]ċ-ċertifikat għandu jkollu effett biss fil-limiti ta’ l-infurzabilità tas-sentenza.”

23 L-Artikolu 60 tar-Regolament jipprovdi:

“Fir-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri, dan ir-Regolament għandu jieħu preċedenza fuq il-konvenzjonijiet li ġejjin dement li jkunu jikkonċernaw kwistjonijiet li huma rregolati minn dan ir-Regolament:

[…]

e) il-Konvenzjoni ta’ l-Aja tal-25 ta’ Ottubru ta’ l-1980 […].”

24 L-Artikolu 68 tar-Regolament jipprovdi:

“L-Istati Membri għandhom jinnotifikaw lill-Kummissjoni l-lista ta’ qrati u l-proċedimenti għad-danni msemmija fl-Artikoli 21, 29, 33 and 34 u kull emendi għalihom.

Il-Kummissjoni għandha taġġorna din l-informazzjoni u għandha tpoġġiha għad-disposizzjoni tal-pubbliku permezz tal-pubblikazzjoni tagħha fil-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea u kull mod ieħor xieraq.”

25 Mill-informazzjoni relatata mal-qrati u mal-proċedimenti għad-danni nnotifikati skont l-Artikolu 68 tar-Regolament Nru 2201/2003 (ĠU 2005, C 40, p. 2) jirriżulta li, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 68 tiegħu, ir-Repubblika tal-Litwanja informat il-Kummissjoni li r-rikorsi previsti fl-Artikoli 21 u 29 ta’ dan ir-regolament kif ukoll l-appell previst fl-Artikolu 33 tiegħu ġew ippreżentati quddiem il-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell), u li d-deċiżjoni mogħtija fl-appell, prevista fl-Artikolu 34 tal-istess regolament, tista’ tiġi kkontestata biss minn appell fil-kassazzjoni quddiem il-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (qorti suprema).

26 Mill-imsemmija informazzjoni jirriżulta li rikors għal dikjarazzjoni ta’ saħħa eżekuttiva ta’ deċiżjoni mogħtija minn qorti ta’ Stat Membru li mhuwiex ir-Repubblika tal-Litwanja, skont l-Artikolu 28(1) tar-Regolament, għandu jiġi ppreżentat quddiem il-Lietuvos apeliacinis teismas.

27 Skont l-Artikolu 72 tiegħu, ir-Regolament japplika essenzjalment mill-1 ta’ Marzu 2005. Ir-Regolament mhuwiex applikabbli għar-Renju tad-Danimarka.

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

28 I. Rinau, ta’ nazzjonalità Litwana u M. Rinau, ta’ nazzjonalità Ġermaniża, iżżewġu fis-27 ta’ Lulju 2003 u kienu jirrisjedu f’Bergfelde (il-Ġermanja). It-tifla tagħhom, Luisa, twieled fil-11 ta’ Jannar 2005. Matul ix-xahar ta’ Marzu tas-sena 2005, il-konjuġi Rinau bdew jgħixu separatament u Luisa baqgħet ma’ ommha. Kien f’dan iż-żmien, skont id-deċiżjoni tar-rinviju, li nbdiet proċedura ta’ divorzu quddiem l-Amtsgericht Oranienburg (il-Ġermanja).

29 Fil-21 ta’ Lulju 2006, I. Rinau, wara li kisbet il-permess minn għand M. Rinau sabiex toħroġ mit-territorju Ġermaniż bit-tifla tagħhom għal ġimgħatejn vakanzi, daħlet ma’ din tal-aħħar, u tifel minn żwieġ preċedenti, fil-Litwanja, fejn baqgħet s’issa.

30 Fl-14 ta’ Awwissu 2006, l-Amtsgericht Oranienburg tat il-kustodja ta’ Luisa temporanjament lil missierha. Fil-11 ta’ Ottubru 2006, il-Brandenburgisches Oberlandesgericht (il-Ġermanja) ċaħdet l-appell ta’ I. Rinau u kkonfermat id-deċiżjoni tal-Amtsgericht Oranienburg.

31 Fit-30 ta’ Ottubru 2006, M. Rinau talab lill-Klaipėdos apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Klaipėda) (il-Litwanja) sabiex jikseb ir-ritorn tat-tifla tiegħu fil-Ġermanja, billi invoka l-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980 u r-Regolament. Permezz ta’ deċiżjoni tat-22 ta’ Diċembru 2006, din il-qorti ċaħdet din it-talba.

32 Skont informazzjoni mogħtija lill-Qorti tal-Ġustizzja matul is-seduta, l-imsemmija deċiżjoni tat-22 ta’ Diċembru 2006 intbagħtet lill-awtorità ċentrali Ġermaniża mill-avukat ta’ M. Rinau, u din l-awtorità informat hi stess b’dan lill-Amtsgericht Oranienburg. Wara din il-komunikazzjoni, l-awtorità ċentrali Litwana bagħtet traduzzjoni bil-Ġermaniż tal-imsemmija deċiżjoni.

33 Permezz ta’ deċiżjoni tal-15 ta’ Marzu 2007, il-Lietuvos apeliacinis teismas biddel id-deċiżjoni tal-Klaipėdos apygardos teismas u ordna r-ritorn tat-tifla fil-Ġermanja.

34 Matul ix-xahar ta’ April 2007, il-Klaipėdos apygardos teismas ħareġ digriet ta’ sospensjoni tal-infurzar tad-deċiżjoni tal-Lietuvos apeliacinis teismas tal-15 ta’ Marzu 2007. Din l-aħħar qorti annullat l-imsemmi digriet permezz ta’ deċiżjoni tal-4 ta’ Ġunju 2007. Hekk kif ġie speċifikat matul is-seduta, l-infurzar tad-deċiżjoni tal-15 ta’ Marzu 2007 kien ġie sospiż diversi drabi.

35 I. Rinau, fl-4 ta’ Ġunju 2007, u l-Prokuratur Ġenerali tar-Repubblika tal-Litwanja fit-13 ta’ Ġunju 2007, talbu lill-Klaipėdos apygardos teismas tiftaħ mill-ġdid il-kawża billi invokaw ċirkustanzi ġodda u l-interess tat-tifla fis-sens tal-Artikolu 13(1) tal-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980. Fid-19 ta’ Ġunju 2007, din il-qorti ċaħdet dawn it-talbiet minħabba li hi ma kellhiex il-ġurisdizzjoni biex tiddeċiedi fuq dan, ħaġa li kellhom il-qrati Ġermaniżi. Peress li I. Rinau ppreżentat appell minn din id-deċiżjoni ta’ ċaħda, il-Lietuvos apeliacinis teismas ikkonfermaha permezz ta’ deċiżjoni tas-27 ta’ Awwissu 2007. Dawn l-aħħar żewġ deċiżjonijiet ġew annullati mill-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas b’sentenza tas-7 ta’ Jannar 2008, li rrinvijat l-imsemmija talbiet lill-Klaipėdos apygardos teismas.

36 Permezz ta’ deċiżjoni tal-21 ta’ Marzu 2008, il-Klaipėdos apygardos teismas ċaħdet għal darb’oħra dawn it-talbiet. Din id-deċiżjoni ġet ikkonfermata mill-Lietuvos apeliacinis teismas minn deċiżjoni tat-30 ta’ April 2008. Fuq talba ta’ I. Rinau, il-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas iddeċidiet, fis-26 ta’ Mejju 2008, li taqta’ l-kawża bħala qorti ta’ kassazzjoni u ssospendiet l-infurzar tad-deċiżjoni tal-15 ta’ Marzu 2007 li tordna r-ritorn ta’ Luisa fil-Ġermanja sakemm ma tagħti d-deċiżjoni tagħha fuq il-mertu.

37 Sadanittant, permezz ta’ sentenza tal-20 ta’ Ġunju 2007, l-Amtsgericht Oranienburg iddikjarat id-divorzu tal-konjuġi Rinau. Hija tat il-kustodja definittiva ta’ Luisa lil M. Rinau. Filwaqt li ħadet inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, id-deċiżjoni tat-22 ta’ Diċembru 2006 tal-Klaipėdos Apygardos Teismas li rrifjutat ir-ritorn tat-tifla, l-Amtsgericht ħadet inkunsiderazzjoni l-kontenut ta’ din id-deċiżjoni u l-argumenti ppreżentati u ordnat lil I. Rinau tibgħat it-tifla l-Ġermanja u tgħaddi l-kustodja lil M. Rinau. I. Rinau ma kinitx preżenti matul is-seduta ta’ din il-qorti, iżda hija kienet irrappreżentata hemmhekk u ppreżentat osservazjonijiet. Fl-istess ġurnata, l-Amtsgericht Oranienburg iċċertifikat id-deċiżjoni tagħha b’ċertifikat maħruġ bis-saħħa tal-Artikolu 42 tar-Regolament.

38 Fl-20 ta’ Frar 2008, il-Brandenburgisches Oberlandesgericht ċaħdet l-appell ippreżentat minn I. Rinau kontra l-imsemmija sentenza u kkonfermatha għal dak li jirrigwarda l-kustodja ta’ Luisa u kkonstatat li Inga Rinau kienet diġà marbuta li tirritorna t-tifla. I. Rinau kienet preżenti matul is-seduta u ppreżentat ossevazzjonijiet.

39 I. Rinau ressqet rikors quddiem il-Lietuvos apeliacinis teismas intiż li ma tirrikonoxxix is-sentenza tal-Amtsgericht Oranienburg tal-20 ta’ Ġunju 2007, safejn din tagħti l-kustodja ta’ Luisa lil M. Rinau u tobbliga lill-omm ta’ din tal-aħħar tagħti t-tifla lil missierha u tgħaddilu l-kustodja.

40 Fl-14 ta’ settembru 2007, il-Lietuvos apeliacinis teismas tat digriet li bih hija ddeċidiet li t-talba ta’ I. Rinau kienet inammissibbli. Skont din il-qorti, iċ-ċertifikat maħruġ mill-Amtsgericht Oranienburg bis-saħħa tal-Artikolu 42 tar-Regolament jindika li l-kundizzjonijiet kollha neċessarji għal ħruġ ta’ tali ċertifikat, imniżżla fil-paragrafu 2 tal-imsemmi Artikolu, kienu sodisfatti. Filwaqt li kkunsidrat li l-imsemmija sentenza, sa fejn hija ordnat ir-ritorn tat-tifla fil-Ġermanja, kellha tiġi direttament infurzata skont id-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu III, Taqsima 4 tal-istess regolament, mingħajr ma kien neċessarju li wieħed jirrikorri għall-proċedura speċjali ta’ “exequatur” tar-rikonoxximent u tal-infurzar tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji, il-Lietuvos apeliacinis teismas iddeċidiet li r-rikors ta’ I. Rinau intiż għan-nuqqas ta’ rikonoxximent tal-parti tal-imsemmija sentenza li tobbligaha tagħti t-tifla lill-missier Luisa u tgħaddilu l-kustodja huwa inammissibbli.

41 I. Rinau għalhekk ippreżentat appell ta’ kassazzjoni quddiem il-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas intiż għall-annullament tal-imsemmi digriet u għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ġdida li tilqa’ l-applikazzjoni tagħha għal nuqqas ta’ rikonoxximent ta-sentenza tal-Amtsgericht Oranienburg tal-20 ta’ Ġunju 2007, safejn hi tagħti l-kustodja ta’ Luisa lil M. Rinau u tobbliga lil I. Rinau tirritorna t-tifla lil missierha u tgħaddilu l-kustodja.

42 Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:

“1) Parti interessata fis-sens tal-Artikolu 21 tar-Regolament […] tista’ titlob li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja, mingħajr ma tkun ġiet ippreżentata talba għar-rikonoxximent tad-deċiżjoni?

2) Jekk ir-risposta għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv, kif għandha l-qorti nazzjonali, meta tevalwa t-talba sabiex ma tiġix irrikonoxxuta d-deċiżjoni ppreżentata mill-persuna li fir-rigward tagħha d-deċiżjoni hija eżekuttiva, tapplika l-Artikolu 31(1) tar-Regolament […], li jiddisponi li ‘[…] la l-persuna li kontriha qiegħed jiġi mitlub l-infurzar, u lanqas il-minuri [ma jistgħu], f’dan l-istadju tal-proċeduri, ikunu intitolati jagħmlu sottomissjonijiet’?

3) Il-qorti nazzjonali li quddiemha min għandu r-responsabbiltà parentali jkun ippreżenta t-talba li ma tiġix irrikonoxxuta d-deċiżjoni tal-qorti tal-Istat Membru minn fejn toriġina li biha tordna r-ritorn tal-minuri, li jgħix għandu, lejn l-Istat minn fejn toriġina, li għalih ikun ġie ppreżentat ċertifikat skont l-Artikolu 42 tar-Regolament […], għandha teżaminah skont id-dispożizzjonijiet tat-Taqsimiet 1 u 2 tal-Kapitolu III tar-Regolament […], hekk kif jistabbilixxi l-Artikolu 40(2) ta’ dan ir-regolament?

4) Xi tfisser il-kundizzjoni msemmija fl-Artikolu 21(3) tar-Regolament […] ‘Mingħajr preġudizzju għal Taqsima 4’?

5) L-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn ta’ minuri u n-notifika taċ-ċertifikat imsemmija fl-Artikolu 42 tar-Regolament […] mill-qorti tal-Istat Membru minn fejn toriġina d-deċiżjoni wara li l-qorti tal-Istat Membru fejn huwa miżmum il-minuri b’mod illegali tkun ħadet deċiżjoni li l-minuri jiġi rritornat lejn l-Istat minn fejn toriġina d-deċiżjoni [huma konformi] mal-għanijiet u l-proċeduri tar-Regolament […]?

6) Il-projbizzjoni tal-istħarriġ tal-ġurisdizzjoni tal-qorti minn fejn toriġina d-deċiżjoni stabbilita fl-Artikolu 24 tar-Regolament […] tfisser li l-qorti nazzjonali li quddiemha tkun tressqet it-talba ta’ rikonoxximent jew ta’ nuqqas ta’ rikonoxximent tad-deċiżjoni ta’ qorti barranija, li ma tistax tistħarreġ il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Istat Membru minn fejn toriġina d-deċiżjoni u li ma sabitx motivi oħra għan-nuqqas ta’ rikonoxximent tad-deċiżjonijiet imsemmija fl-Artikolu 23 tar-Regolament […], għandha tirrikonoxxi d-deċiżjoni ta’ ritorn tal-minuri tal-qorti tal-Istat Membru minn fejn toriġina d-deċiżjoni jekk il-qorti tal-Istat Membru minn fejn toriġina d-deċiżjoni ma tkunx irrispettat il-proċedura stabbilita mir-regolament għall-finijiet li tiġi solvuta l-kwistjoni tar-ritorn tal-minuri?”

Fuq il-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari

43 Permezz ta’ digriet tal-21 ta’ Mejju 2008, ippreżentat fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-22 ta’ Mejju 2008, il-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas talbet li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari jinstema’ bil-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 104b tar-Regoli tal-Proċedura.

44 Il-qorti tar-rinviju mmotivat din it-talba billi għamlet riferiment għas-17-il premessa tar-Regolament, li tipprevedi r-ritorn mingħajr dewmien ta’ minuri meħud u għall-Artikolu 11(3) tal-istess regolament, li jiffissa terminu ta’ sitt gimgħat għal qorti li quddiemha qed tiġi ppreżentata talba għal ritorn sabiex tagħti s-sentenza tagħha. Il-qorti nazzjonali tikkonstata l-ħtieġa li tittieħed azzjoni b’urġenza peress li kull dewmien ikun ta’ dannu għar-relazzjonijiet bejn il-minuri u l-ġenitur li ma jgħix miegħu. Id-degradazzjoni ta’ dawn ir-relazzjonijiet tista’ tkun permanenti.

45 Il-qorti tar-rinviju tibbaża ruħha wkoll fuq il-ħtieġa li l-minuri jiġi protett minn dannu eventwali possibbli u n-neċessità li jiġi żgurat bilanċ ġust bejn l-interessi tal-minuri u dawk tal-ġenituri tiegħu, ħaġa li teżiġi wkoll l-użu tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.

46 Fuq talba tal-Imħallef Relatur, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, it-Tielet Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tilqa’ t-talba tal-qorti tar-rinviju intiża sabiex id-deċiżjoni preliminari tinstema’ bil-proċedura b’urġenza.

Fuq id-domandi preliminari

Osservazzjonijiet preliminari

47 Il-Konvenzjoni tas-27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU L 299, 1972, p. 32), li ġiet emendata diversi drabi, hija intiża sabiex tiffaċilita bejn l-Istati kontraenti r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet fil-qasam ċivili u kummerċjali. Għal dan il-għan, hija daħħlet regoli ta’ ġurisdizzjoni u proċeduri ta’ rikonoxximent u eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet f’dan il-qasam. Dawn ir-regoli kienu bbażati fuq il-prinċipju tal-fiduċja reciproka tal-qrati ta’ Stat kontraenti f’deċiżjonijiet meħuda mill-qrati ta’ Stat kontraenti ieħor. Din il-konvenzjoni ma tapplikax għal dak li jikkonċerna l-istatus u l-kapaċità ta’ persuni fiżiċi u d-drittijiet fuq proprjetà derivanti minn relazzjonijiet matrimonjali (Artikolu 1 tal-Konvenzjoni tas-27 ta’ Settembru 1968).

48 Peress li l-interess tal-minuri huwa ta’ importanza essenzjali għal kull kwistjoni relatata mal-kustodja ta’ dan tal-aħħar u li huwa għandu jiġi protett, fuq livell internazzjonali, kontra l-effetti dannużi ta’ tneħħija jew żamma illegali u li jiġu stabbiliti proċeduri sabiex jiġi ggarantit ir-ritorn immedjat tal-minuri fl-Istat tar-residenza abitwali tiegħu, kif ukoll sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tad-dritt ta’ aċċess, ġiet adottata l-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980.

49 L-orjentament tal-konvenzjonijiet imsemmija fiż-żewġ punti preċedenti ġie segwit, fil-qasam fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, mir-Regolament. Dan huwa applikabbli għal kwistjonijiet ċivili dwar, minn naħa, divorzju, separazzjoni legali u annullament taż-żwieġ u, min-naħa l-oħra l-attribuzzjoni, l-ezerċizzju, id-delegazzjoni, ir-restrizzjoni jew it-terminazzjoni kompleta jew parzjali tar-responsabbilità tal-ġenituri.

50 Skont il-wieħed u għoxrin premessa tar-Regolament, dan huwa bbażat fuq il-kunċett li r-rikonoxximent u l-infurzar tad-deċiżjonijiet mogħtija fi Stat Membru għandhom ikunu bbażati fuq il-prinċipju tal-fiduċja reċiproka u li r-raġunijiet ta’ nuqqas ta’ rikonoxximent għandu jinżamm għal dak li huwa l-minimu neċessarju.

51 Skont it-tnax u t-tlettax-il premessa tar-Regolament, dan tal-aħħar jitlaq mill-kunċett li l-interess superjuri tal-minuri għandu jipprevali u, bis-saħħa tat-tlieta u tletin premessa tiegħu, ir-Regolament ifittex li jiżgura d-drittijiet fundamentali tal-minuri, hekk kif stabbiliti fl-Artikolu 24 tal-Karta tad-Drittijiet Fondamentali tal-Unjoni Ewropea.

52 Ir-Regolament huwa intiż, b’mod partikolari, li jiskoraġġixxi t-tneħħija ta’ minuri bejn Stati Membri u, fil-każ ta’ tneħħija, li jikseb ritorn mingħajr dewmien tal-minuri.

53 Skont is-sbatax-il premessa tal-istess regolament, dan jikkumplementa d-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980 li tibqa’, mandankollu, applikabbli.

54 Bis-saħħa tal-Artikolu 60 tiegħu, ir-Regolament jipprevali fuq il-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980.

55 Huwa fid-dawl tal-osservazzjonijiet u l-priniċipji mfakkra fil-punti 47 sa 54 ta’ din is-sentenza li għandhom jingħataw ir-risposti lid-domandi preliminari.

Fuq ir-raba’ sa s-sitt domandi

56 Permezz tar-raba’ sa s-sitt domandi, li għandhom jiġu eżaminati flimkien u fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju ssaqsi, essenzjalment, jekk l-adozzjoni, minn qorti ta’ Stat Membru tal-oriġini, ta’ deċiżjoni li tordna r-ritorn tal-minuri u l-ħruġ ta’ ċertifikat previst fl-Artikolu 42 tar-Regolament humiex konformi mal-għanijiet u mal-proċeduri tiegħu fil-każ fejn qorti tal-Istat Membru li fih il-minuri jkun miżmum illegalment tkun ħadet deċiżjoni li tordna r-ritorn tal-minuri fl-Istat Membru ta’ oriġini. Il-qorti nazzjonali tfittex ukoll tkun taf jekk l-Artikolu 24 tal-imsemmi regolament għandux jiġi interpretat fis-sens li l-qorti tal-Istat Membru li fih ikun qed jinżamm illegalment il-minuri għandhiex tirrikonoxxi deċiżjoni li tordna r-ritorn tiegħu mogħtija mill-qorti tal-Istat Membru tal-oriġini jekk din tal-aħħar ma tkunx osservat il-proċedura ddefinita mill-imsemmi regolament.

57 L-Artikolu 11(8) tar-Regolament jipprovdi li “[m]inkejja sentenza biex ma jsirx ir-ritorn skond l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, kwalunkwe sentenza li tiġi wara li tirrekjedi r-ritorn ta’ l-minuri maħruġa minn qorti li għandha l-ġurisdizzjoni taħt dan ir-regolament għandha tkun infurzabbli skond it-Taqsima 4 ta’ l-Kapitolu III li tinstab aktar l-isfel ħalli jiġi tassigurat ir-ritorn ta’ l-minuri.”

58 Skont xi wħud mill-osservazzjonijiet sottomessi lill-Qorti tal-Ġustizzja, din id-dispożizzjoni għandha bħala effett li ċertifikat jista’ jinħareġ biss skont l-Artikolu 42 tar-Regolament jekk deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn tkun ingħatat qabel taħt l-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980. Minn dan isegwi, fil-kawża prinċipali, li l-fatt li l-Lietuvos apeliacinis teismas ordnat ir-ritorn tal-minuri, permezz tad-deċiżjoni tagħha tal-15 ta’ Marzu 2007, żamm lill-qrati tal-Istat tal-oriġini milli joħorġu ċertifikat taħt l-Artikolu 42, kif għamlet l-Amtsgericht Oranienburg permezz ta’ deċiżjoni tal-20 ta’ Ġunju 2007, li ġiet ikkonfermata permezz tad-deċiżjoni tal-20 ta’ Frar 2008 tal-Brandenburgisches Oberlandesgericht.

59 L-interpretazzjoni li ċertifikat ma jistax jinħareġ skont l-Artikolu 42 tar-Regolament mingħajr ma deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn ma ngħatat minn qabel għandha tiġi aċċettata.

60 Fil-fatt, hija din l-interpretazzjoni li tirriżulta mir-Regolament fit-totalità tiegħu u, b’mod partikolari, mill-Artikolu 11(8) tiegħu.

61 Wara li pprovda li d-deċiżjonijiet mogħtija fi Stat Membru għandhom jiġu rrikonoxxuti, fl-Istati Membri l-oħra, mingħajr ma jkun neċessarju li tirrikorri għal kwalunkwe proċedura, ir-Regolament jorganizza r-rikonoxximent u d-dikjarazzjoni ta’ saħħa eżekuttiva tad-deċiżjonijiet f’żewġ sezzjonijiet (Artikoli 21(1) u (3), 11(8), 40(1) u 42(1)). Skont l-ewwel sezzjoni, l-adozzjoni tad-deċiżjoni għar-rikonoxximent u tad-dikjarazzjoni ta’ saħħa eżekuttiva jistgħu jintalbu skont il-proċeduri previsti fil-Kapitolu III, Taqsima 2 ta’ dan ir-regolament. Permezz tat-tieni, is-saħħa eżekuttiva ta’ ċerti deċiżjonijiet li jirrigwardaw id-dritt ta’ aċċess jew li jordnaw ir-ritorn tal-minuri taqa’ taħt id-dispożizzjonijiet tat-Taqsima 4 tal-istess kapitolu.

62 Din l-aħħar sezzjoni timxi strettament mad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980 u tipprevedi, taħt ċerti kundizzjonijiet, ir-ritorn immedjat tal-minuri.

63 Għalkemm essenzjalment marbuta ma’ kwistjonijiet oħra rregolati bir-Regolament b’mod partikolari d-dritt ta’ kustodja, is-saħħa eżekuttiva ta’ deċiżjoni li tordna r-ritorn ta’ minuri wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn għandha awtonomija proċedurali, sabiex ma ddewwimx ir-ritorn ta’ minuri li tneħħa jew inżamm illegalment fi Stat Membru li mhuwiex dak li fih dan il-minuri kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma illegali tiegħu.

64 L-awtonomija proċedurali tad-dispożizzjonijiet li jinsabu fl-Artikoli 11(8), 40 u 42 tar-Regolament u l-prijorità mogħtija lill-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-oriġini, fil-kuntest tat-Taqsima 4 tal-Kapitolu III tar-Regolament, huma mdaħħla fl-Artikoli 43 u 44 ta’ dan ir-regolament, u d-dispożizzjonijiet tiegħu jipprevedu li l-liġi tal-Istat Membru tal-oriġini għandha ssir applikabbli għal kull korrezzjoni fiċ-ċertifikat, li m’għandu jkun hemm l-ebda appell kontra l-ħrug taċ-ċertifikat u li ċ-ċertifikat għandu jkollu effett biss fil-limiti tas-saħħa eżekuttiva tas-sentenza.

65 Ir-riżerva magħmula fl-Artikolu 21(3) tar-Regolament, bil-kliem “[m]ingħajr preġudizzju għal Taqsima 4”, li hija s-suġġett tar-raba’ domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju, għandha bħala għan li tispeċifika li l-possibbiltà mogħtija minn din id-dispożizzjoni lil kull parti interessata li titlob li tittieħed deċiżjoni għal rikonoxximent jew għal nuqqas ta’ rikonoxximent tad-deċiżjoni mogħtija fi Stat Membru ma teskludiex il-possibbiltà, taħt il-kundizzjonijiet neċessarji, li wieħed jirrikorri għas-sistema prevista fl-Artikoli 11(8), 40 u 42, għall-każ ta’ ritorn ta’ minuri wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn, peress li din is-sistema tipprevali fuq dik prevista fit-Taqsimiet 1 u 2 tal-Kapitolu III.

66 Għandu jiġi enfasizzat li l-proċedura prevista fil-każ ta’ ritorn ta’ minuri wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn tirriproduċi u ssaħħah id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 12 u 13 tal-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980. B’mod partikolari, it-terminu biex tinqata’ talba kontra r-ritorn huwa qasir ħafna. Barra minn hekk, deċiżjoni definittiva li tordna r-ritorn tista’ tiġi adottata minn qorti kompetenti taħt ir-Regolament. Fl-aħħar nett, il-proċedura tintemm b’ċertifikazzjoni tad-deċiżjoni li tagħtiha saħħa eżekuttiva speċjali, peress li l-kundizzjonijiet tal-għoti u l-effetti taċ-ċertifikat huma espressament iddefiniti mir-Regolament.

67 B’hekk, għal dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet tal-għoti, mill-Artikolu 42(2) tar-Regolament jirriżulta li l-qorti tal-oriġini li tkun tat id-deċiżjoni prevista fl-Artikolu 40(1)(b) tal-istess regolament għandha toħroġ iċ-ċertifikat biss jekk:

“a) il-minuri ingħata l-opportunità li jinstema, ħlief jekk seduta ġiet ikkunsidrata li mhix xierqa wara li ġew ikkunsidrati l-età jew livell ta’ maturità tiegħu;

b) il-partijiet ġew mogħtija opportunità li jinstemgħu; u

c) il-qorti kkunsidrat waqt li kienet qed taqta’ s-sentenza r-raġunijiet għal u x-xhieda wara ta’ l-ordni maħruġa skont l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980”.

68 Fir-rigward tal-effetti taċ-ċertifikazzjoni, mill-mument li ċ-ċertifikat ikun inħareġ, id-deċiżjoni li tordna r-ritorn tal-minuri prevista fl-imsemmi Artikolu 40(1)(b), hija rrikonoxxuta u tiddisponi mis-saħħa eżekuttiva fi Stat Membru ieħor, mingħajr ma tkun neċessarja dikjarazzjoni li tirrikonoxxi s-saħħa eżekuttiva u mingħajr ma jkun possibbli li topponi r-rikonoxximent tagħha.

69 Għandu jiġi mfakkar li din is-sistema tapplika biss fil-każ ta’ ritorn ta’ minuri wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn prevista fl-Artikolu 11(8).

70 Jimxi f’dan is-sens l-Artikolu 11(8) tar-Regolament, li jipprovdi li “[m]inkejja sentenza biex ma jsirx ir-ritorn [deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn] skond l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, kwalunkwe sentenza li tiġi wara li tirrekjedi r-ritorn ta’ l-minuri maħruġa minn qorti li għandha l-ġurisdizzjoni taħt dan ir-regolament għandha tkun infurzabbli skond it-Taqsima 4 ta’ l-Kapitolu III li tinstab aktar l-isfel ħalli jiġi assigurat ir-ritorn ta’ l-minuri”.

71 Jekk il-frażi “[m]inkejja sentenza biex ma jsirx ir-ritorn” fiha ċerta ambigwità, ir-rabta tagħha mal-kliem “kwalunkwe sentenza [deċiżjoni] li tiġi wara” tindika relazzjoni kronoloġika bejn deċiżjoni, jiġifieri dik kontra r-ritorn, u d-deċiżjoni ta’ wara, peress li tali formulazzjoni ma tħalli l-ebda dubju għal dak li jikkonċerna n-natura preċedenti tal-ewwel deċiżjoni.

72 Is-sabatax-il premessa tar-Regolament tikkonferma din il-interpretazzjoni, billi tispeċifika li deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn “tista’ tiġi sostitwita minn deċiżjoni sussegwenti mill-qorti ta’ l-Istat Membru tar-residenza abitwali ta’ l-minuri qabel it-tneħħija jew żamma nġusta.”

73 Mill-Artikolu 42(2)(c), li jimponi fuq il-qorti li tieħu inkunsiderazzjoni l-motivi u l-provi li fuqhom ingħatat id-deċiżjoni skont l-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni tal-Aja, jirriżulta li din tista’ tieħu deċiżjoni biss wara l-adozzjoni ta’ deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn fl-Istat Membru tal-infurzar.

74 Minn dan jirriżulta li l-Artikolu 40(1)(b) tar-Regolament huwa dispożizzjoni li għandha tapplika biss meta deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn tingħata minn qabel fl-Istat Membru tal-infurzar.

75 Il-konsegwenzi li ċerti osservazzjonijiet (iċċitati fil-punt 58 ta’ din is-sentenza) jiddeduċu minn din l-interpretazzjoni ma jistgħux, għaldaqstant, jintlaqgħu.

76 Fil-fatt, l-Artikolu 11(3) tar-Regolament jeżiġi li l-qrati li quddiemhom ikun ġie ppreżentat rikors għal ritorn jaġixxu malajr billi jużaw il-proċeduri l-iktar mgħaġġla previsti mid-dritt nazzjonali. It-tieni subparagrafu tal-istess dispożizzjoni jipprovdi, barra minn hekk, li, bla ħsara għall-għan ta’ ħeffa, id-deċiżjoni għandha tingħata, ħlief fejn ċirkustanzi eċċezzjonali jagħmlu dan impossibbli, sa mhux iktar tard minn sitt gimgħat wara li r-rikors ikun ġie ppreżentat.

77 Iktar preċiżament, il-paragrafu 6 tal-imsemmi Artikolu 11 jipprevedi li, meta tinqata’ deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn minn qorti, din għandha minnufih tittrażmetti, jew direttament jew permezz tal-awtorità ċentrali tagħha, kopja tad-deċiżjoni tal-qorti u d-dokumenti rilevanti, b’mod partikolari t-traskrizzjoni tas-seduti quddiem il-qorti, lill-qorti li għandha l-ġurisdizzjoni jew lill-awtorità ċentrali fl-Istat Membru fejn il-minuri kien abitwalment residenti qabel it-tneħħija jew iż-żamma illegali. In-natura urġenti ta’ dawn il-proċeduri tirriżulta wkoll mill-aħħar frażi tal-istess paragrafu, li tiddisponi li l-qorti tal-oriġini “għandha tirċievi d-dokumenti kollha msemmija fi żmien xahar mid-data ta’ l-ordni sabiex ma jsirx ir-ritorn”.

78 Dawn id-dispożizzjonijiet mhumiex biss intiżi sabiex jiżguraw ir-ritorn immedjat tal-minuri fl-Istat Membru fejn huwa kellu r-residenza abitwali tiegħu eżatt qabel t-tneħħija jew iż-żamma illegali tiegħu, iżda huma intiżi wkoll sabiex jippermettu lil-qorti tal-oriġini tevalwa l-motivi u l-provi li fuqhom tkun ingħatat id-deċiżjoni kontra r-ritorn.

79 B’mod partikolari, il-qorti tal-oriġini għandha teżamina jekk il-kundizzjonijiet indikati fil-punt 67 ta’ din is-sentenza jkunux ġew sodisfatti.

80 Peress li din l-evalwazzjoni għandha ssir, fl-aħħar analiżi, mill-qorti tal-oriġini, skont l-Artikoli 10 u 40(1)(b) tar-Regolament, il-kwistjonijiet proċedurali li, wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn tkun ittieħdet, jitqajmu jew iseħħu mill-ġdid fl-Istat Membru tal-infurzar mhumiex determinanti u jistgħu jiġu kkunsidrati irrilevanti għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ dan ir-regolament.

81 Jekk dan ma kienx ikun il-każ, ikun hemm ir-riskju li r-Regolament ma jkollux l-effett utli tiegħu, peress li l-għan tar-ritorn immedjat tal-minuri jibqa’ suġġett għall-kundizzjoni tal-eżawriment tar-rimedji proċedurali ammessi mid-dritt nazzjonali tal-Istat Membru li fih il-minuri huwa miżmum illegalment. Dan ir-riskju għandu jittieħed iktar u iktar inkunsiderazzjoni peress li, għal dak li jikkonċerna t-tfal ta’ età żgħira, iż-żmien bijoloġiku ma jistax jitkejjel skont kriterji ġenerali, fid-dawl tal-istruttura intellettwali u psikoloġika ta’ dawn it-tfal u l-għaġġla tal-iżvilupp tagħhom.

82 Anki jekk ir-Regolament m’għandux bħala għan li jgħaqqad ir-regoli tal-liġi sostanzjali u proċedurali tal-Istati kontraenti differenti, huwa madankollu importanti li l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli nazzjonali ma jippreġudikawx l-effett utli tiegħu (ara, b’analoġija, fil-kuntest tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, is-sentenzi tal-15 ta’ Mejju 1990, Hagen, C-365/88, Ġabra p. I-1845, punti 19 u 20; tas-7 ta’ Marzu 1995, Shevill, C-68/93, Ġabra p. I 415, punt 36 u tas-27 ta’ April 2004, Turner, C-159/02, Ġabra p. I 3565, punt 29).

83 Għandu jingħad ukoll li din l-interpretazzjoni tar-Regolament hija konformi mal-eżiġenzi u mal-finalità tiegħu u li hija l-unika li tista’ tiżgura bl-aħjar mod l-effettività tad-dritt Komunitarju.

84 Barra minn hekk, hija kkonfermata minn żewġ elementi. L-ewwel wieħed huwa bbażat fuq il-kliem “kwalunkwe sentenza [deċiżjoni] li tiġi wara li tirrekjedi r-ritorn ta’ l-minuri”, li jinsabu fl-Artikolu 11(8) tar-Regolament, kliem li jesprimu l-kunċett li l-qorti tal-oriġini, mill-mument li tingħata d-deċiżjoni kontra r-ritorn, tista’ tiġi obbligata li tieħu waħda jew diversi deċiżjonijiet sabiex tikseb ir-ritorn tal-minuri, inkluż il-każ ta’ sitwazzjonijiet ta’ waqfien proċedurali jew fattwali. It-tieni element huwa ta’ ordni sistematiku u huwa bbażat fuq il-fatt li, bil-kontra tal-proċedura prevista mill-Artikoli 33 sa 35 tal-imsemmi regolament ta’ rikors għal dikjarazzjoni ta’ saħħa eżekuttiva, id-deċiżjonijiet mogħtija skont it-Taqsima 4 tal-Kapitolu III (dritt ta’ aċċess u ritorn tal-minuri) jistgħu jiġu ddikjarati infurzabbli mill-qorti tal-oriġini independentement minn kull possibbiltà ta’ appell, kemm fl-Istat Membru tal-oriġini kif ukoll dak tal-infurzar.

85 Billi teskludi kull appell kontra l-ħruġ ta’ ċertifikat skont l-Artikolu 42(1) barra minn azzjoni ta’ korrezzjoni fis-sens tal-Artikolu 43(1) tar-Regolament, dan tal-aħħar ifittex li jevita li l-effettività tad-dispożizzjonijiet tiegħu titqiegħed inkwistjoni permezz ta’ użu abbużiv tal-proċedura. Barra minn hekk, l-Artikolu 68 ma jsemmi, fost l-appelli, ebda appell ippreżentat minn deċiżjonijiet meħuda skont it-Taqsima 4 tal-Kapitolu III tar-Regolament.

86 Dawn il-kunsiderazzjonijiet japplikaw għall-ispeċifiċitajiet tal-kontroversja fil-kawża prinċipali.

87 Minn naħa, is-sekwenza tad-deċiżjonijiet meħuda mill-qrati Litwani, li jikkonċernaw kemm l-applikazzjoni għal ritorn kif ukoll dik tan-nuqqas ta’ rikonoxximent tad-deċiżjoni ċċertifikata skont l-Artikolu 42 tar-Regolament, ma tidhirx li rrispettat l-awtonomija tal-proċedura prevista minn din l-aħħar dispożizzjoni. Min-naħa l-oħra, in-numru ta’ deċiżjonijiet u d-diversità tagħhom (annullamenti, bidliet, ftuħ mill-ġdid, sospensjonijiet) jikkostitwixxu l-prova li, anki jekk eventwalment ġew adottati l-proċeduri interni l-iktar mgħaġġla, it-termini skaduti kienu diġà, fid-data tal-ħruġ taċ-ċertifikat, f’kontradizzjoni manifesta mal-ħtiġijiet ta’ dan ir-regolament.

88 Għandu jiġi speċifikat ukoll li l-ebda dubju ma ġie allegat għal dak li jikkonċerna l-awtentiċità taċ-ċertifikat maħruġ mill-qorti Ġermaniża u peress li dan għandu l-elementi kollha meħtieġa mill-Artikolu 42 tar-Regolament, appell kontra l-ħruġ taċ-ċertifikat jew oppożizzjoni kontra r-rikonoxximent tiegħu, ma jistax, skont l-Artikolu 43(2), jintlaqa’, peress li l-qorti mitluba tista’ biss tikkonstata s-saħħa eżekuttiva tad-deċiżjoni ċċertifikata.

89 Fid-dawl tal-osservazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għar-raba’ sa s-sitt domandi għanda tkun li, ladarba deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn ittieħdet u nġiebet għall-konjizzjoni tal-qorti tal-oriġini, huwa irrilevanti, għall-finijiet tal-ħruġ taċ-ċertifikat previst fl-Artikolu 42 tar-Regolament, li din id-deċiżjoni tkun ġiet sospiża, inbidlet, ġiet annullata jew, jekk kien il-każ, tkun għaddiet in ġudikat jew ġiet issostitwita minn deċiżjoni li tordna r-ritorn, sakemm ir-ritorn tal-minuri kien għadu ma seħħx effettivament. Peress li l-awtentiċità tal-imsemmi ċertifikat ma kinitx ikkontestata u peress li dan inħareġ skont il-formularju li l-mudell tiegħu jinsab fl-Anness IV tal-imsemmi regolament, l-oppożizzjoni għar-rikonoxximent tad-deċiżjoni li tordna r-ritorn hija pprojbita u l-qorti mitluba tista’ biss tikkonstata s-saħħa eżekuttiva tad-deċiżjoni ċċertifikata u tordna r-ritorn immedjat tal-minuri.

Fuq l-ewwel domanda

90 Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju ssaqsi, essenzjalment, jekk parti interessata fis-sens tal-Artikolu 21 tar-Regolament tistax titlob li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja mingħajr ma jkun ġie ppreżentat rikors għal rikonoxximent ta’ din l-istess deċiżjoni.

91 Ir-risposta mogħtija għar-raba’ sa s-sitt domanda teskludi l-possibbiltà ta’ applikazzjoni ta’ nuqqas ta’ rikonoxximent fil-każ fejn deċiżjoni li tordna r-ritorn tal-minuri tkun ġiet adottata u ċċertifikata skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 11(8) u 42 tar-Regolament.

92 Madankollu, din il-possibbiltà ma tistax tiġi eskluża b’mod ġenerali.

93 Fil-fatt, l-Artikolu 21(3) tar-Regolament jipprevedi li “[m]ingħajr preġudizzju għal Taqsima 4 ta’ dan il-Kapitolu, kwalsijasi parti nteressata tista’, skond il-proċedimenti msemmija f’Taqsima 2 ta’ dan il-Kapitolu, tapplika għal deċiżjoni li s-sentenza [deċiżjoni] tiġi jew ma tiġix rikonoxxuta”. It-tieni subparagrafu tal-istess paragrafu jistabbilixxi, għal dan l-għan, ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni territorjali.

94 Lanqas huwa eskluż li applikazzjoni għal nuqqas ta’ rikonoximent ta’ deċiżjoni tinvolvi r-rikonoxximent tagħha b’mod inċidentali, ipoteżi li fiha jkun japplika l-Artikolu 21(4).

95 Il-possibbiltà li tressaq rikors għal nuqqas ta’ rikonoxximent mingħajr ma tiġi mressqa applikazzjoni ta’ rikonoxximent qabel tista’ tissodisfa eżiġenzi diversi, kemm ta’ natura sostanzjali, b’mod partikolari dawk intiżi għall-interess superjuri tal-minuri jew l-istabbiltà u t-trankwillità tal-familja, kif ukoll ta’ natura proċedurali, billi tippermetti li tantiċipa l-produzzjoni ta’ mezzi ta’ prova li jistgħu ma jkunux disponibbli iktar fil-futur.

96 Ir-rikors għal nuqqas ta’ rikonoxximent għandu madankollu jirrispetta l-proċedura prevista fit-Taqsima 2 tal-Kapitolu III tar-Regolament u, b’mod partikolari, huwa jista’ jiġi ppreżentat biss skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali jekk dawn ma jillimitawx il-portata u l-effetti ta’ dan ir-regolament.

97 Għaldaqstant, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li, b’eċċezzjoni ta’ każijiet fejn il-proċedura tirrigwarda deċiżjoni ċċertifikata skont l-Artikoli 11(8) u 40 sa 42 tar-Regolament, kull parti interessata tista’ titlob li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja, anki jekk ma jkunx ġie ppreżentat rikors għal rikonoxximent tad-deċiżjoni qabel.

Fuq it-tieni domanda

98 Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju ssaqsi, fil-każ li għandha tiġi eżaminata talba li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ppreżentata mill-persuna li fir-rigward tagħha din id-deċiżjoni hija infurzabbli u anki jekk ebda rikors għal rikonoxximent ma jkun tressaq qabel, b’liema mod għandu japplika l-Artikolu 31(1) tar-Regolament, b’mod partikolari l-parti ta’ frażi li tipprovdi “la l-persuna li kontriha qiegħed jiġi mitlub l-infurzar, u lanqas il-minuri [ma jistgħu], f’dan l-istadju tal-proċeduri, jkunu intitolati jagħmlu sottomissjonijiet dwar l-applikazzjoni”.

99 Ir-riżerva magħmula fil-punt 91 ta’ din is-sentenza tapplika wkoll fil-kuntest ta’ din id-domanda.

100 B’din ir-riżerva, għandu jiġi kkonstatat li, fil-każ fejn rikors li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja jitressaq mingħajr ma jkun ġie ppreżentat rikors għal rikonoxximent ta’ din id-deċiżjoni, l-Artikolu 31(1) tar-Regolament għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-istruttura speċifika tat-Taqsima 2 tal-Kapitolu III ta’ dan ir-Regolament. Għaldaqstant, din id-dispożizzjoni m’għandhiex tapplika.

101 Fil-fatt, l-Artikolu 31 tar-Regolament jipprevedi d-dikjarazzjoni ta’ saħħa eżekuttiva. Huwa jiddisponi li, f’dan il-każ, il-parti li kontriha qed jintalab l-infurzar ma tistax tippreżenta osservazzjonijiet. Tali proċedura għandha tinftiehem fil-kuntest tal-fatt li, peress li din għandha natura unilaterali u ta’ saħħa eżekuttiva, din ma tistax taċċetta osservazzjonijiet mill-imsemmija parti mingħajr ma jkollha natura deklaratorja u kontradittorja u dan imur kontra l-loġika tagħha stess li abbażi tagħha d-drittijiet tad-difiża huma ggarantiti permezz tal-appell previst fl-Artikolu 33 tal-istess regolament.

102 Is-sitwazzjoni prevista fil-każ ta’ applikazzjoni għal nuqqas ta’ rikonoxximent hija differenti.

103 Ir-raġuni ta’ din id-differenza tinsab fil-fatt li r-rikorrent, f’din is-sitwazzjoni, huwa persuna li kontriha t-talba ta’ dikjarazzjoni ta’ saħħa eżekuttiva setgħet titressaq.

104 Peress li l-eżiġenzi msemmija fil-punt 101 ta’ din is-sentenza mhumiex iktar ġustifikati, il-parti li kontriha tressqet l-applikazzjoni għal nuqqas ta’ rikonoxximent ma tistax tiġi pprivata mill-possibbiltà li tippreżenta osservazzjonijiet.

105 Kull soluzzjoni oħra tillimita l-effettività tal-azzjoni tal-applikant, peress li l-għan tal-proċedura ta’ nuqqas ta’ rikonoxximent jipprevedi evalazzjoni negattiva li titlob, min-natura tagħha stess, il-kontradittorju.

106 Minn dan jirriżulta, hekk kif sostniet il-Kummissjoni, li l-konvenut, li qed jallega r-rikonoxximent, jista’ jippreżenta osservazzjonijiet.

107 Għaldaqstant, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 31(1) tar-Regolament, fejn dan jipprovdi li la l-persuna li kontriha qed jintalab l-infurzar u lanqas il-minuri ma jistgħu, f’dan l-istadju tal-proċeduri, jippreżentaw osservazzjonijiet, mhuwiex applikabbli għal proċedura li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja, ippreżentata mingħajr ma jkun tressaq rikors għal rikonoxximent qabel fir-rigward tal-istess deċiżjoni. Fit-tali sitwazzjoni, il-konvenut, li qed jitlob ir-rikonoxximent, jista’ jippreżenta osservazzjonijiet.

Fuq it-tielet domanda

108 Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju ssaqsi jekk qorti nazzjonali li quddiemha dak li għandu r-responsabbiltà tal-ġenitur ippreżenta rikors li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni tal-qorti tal-Istat Memnru tal-oriġini li tordna r-ritorn tal-minuri lejn l-Istat tal-oriġini - deċiżjoni li għaliha nħareġ ċertifikat skont l-Artikolu 42 tar-Regolament - għandhiex teżamina dan ir-rikors abbażi tad-dispożizzjonijiet tat-Taqsimiet 1 u 2 tal-Kapitolu III ta’ dan ir-regolament, hekk kif previst fl-Artikolu 40(2) tiegħu.

109 Hekk kif jirriżulta mir-risposti għad-domandi preċedenti, rikors li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja ma jintlaqax jekk ikun inħareġ ċertifkat skont l-Artikolu 42 tar-Regolament. Fit-tali sitwazzjoni, id-deċiżjoni li ġiet iċċertifikata hija infurzabbli, peress li ebda oppożizzjoni għar-rikonoxximent tagħha ma tista’ titressaq.

110 Għaldaqstant, mhemmx lok li tingħata risposta għat-tielet domanda.

Fuq l-ispejjeż

111 Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1) Ladarba deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn ittieħdet u nġiebet għall-konjizzjoni tal-qorti tal-oriġini, huwa irrilevanti, għall-finijiet tal-ħruġ taċ-ċertifikat previst fl-Artikolu 42 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003 tas-27 ta’ Novembru 2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000, li din id-deċiżjoni tkun ġiet sospiża, inbidlet, ġiet annullata jew, jekk kien il-każ, tkun għaddiet in ġudikat jew ġiet issostitwita minn deċiżjoni li tordna r-ritorn, sakemm ir-ritorn tal-minuri kien għadu ma seħħx effettivament. Peress li l-awtentiċità tal-imsemmi ċertifikat ma kinitx ikkontestata u peress li dan inħareġ skont il-formularju li l-mudell tiegħu jinsab fl-Anness IV tal-imsemmi regolament, l-oppożizzjoni għar-rikonoxximent tad-deċiżjoni li tordna r-ritorn hija pprojbita u l-qorti mitluba tista’ biss tikkonstata s-saħħa eżekuttiva tad-deċiżjoni ċċertifikata u tordna r-ritorn immedjat tal-minuri.

2) Bl-eċċezzjoni ta’ kazijiet fejn il-proċedura tirrigwarda deċiżjoni ċċertifikata skont l-Artikoli 11(8) u 40 sa 42 tar-Regolament Nru 2201/2003, kull parti interessata tista’ titlob li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja, anki jekk ma jkunx ġie ppreżentat rikors għal rikonoxximent tad-deċiżjoni qabel.

3) L-Artikolu 31(1) tar-Regolament Nru 2201/2003, fejn dan jipprovdi li la l-persuna li kontriha qed jintalab l-infurzar u lanqas il-minuri ma jistgħu, f’dan l-istadju tal-proċeduri, jippreżentaw osservazzjonijiet, mhuwiex applikabbli għal proċedura li ma tiġix irrikonoxxuta deċiżjoni ġudizzjarja, magħmula mingħajr ma jkun tressaq rikors għal rikonoxximent qabel fir-rigward tal-istess deċiżjoni. F’din is-sitwazzjoni, il-konvenut, li jkun qed jitlob ir-rikonoxximent, jista’ jippreżenta osservazzjonijiet.

Firem

* Lingwa tal-kawża: il-Litwan.