EUROPESE COMMISSIE
Brussel, 28.10.2025
COM(2025) 656 final
2025/0333(NLE)
Voorstel voor een
BESLUIT VAN DE RAAD
betreffende het standpunt dat namens de Europese Unie moet worden ingenomen op de 24e vergadering van de Conferentie van de partijen bij het Verdrag van Barcelona inzake de bescherming van de Middellandse Zee tegen verontreiniging en de bijbehorende protocollen
TOELICHTING
1.Onderwerp van het voorstel
Dit voorstel betreft het besluit betreffende het standpunt dat namens de Europese Unie moet worden ingenomen op de 24e vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona inzake de bescherming van de Middellandse Zee tegen verontreiniging (het “Verdrag van Barcelona”) en de bijbehorende protocollen, in verband met de geplande vaststelling van de volgende besluiten:
·een besluit tot wijziging van bijlagen II en III bij het Protocol inzake de speciaal beschermde gebieden en de biologische diversiteit in de Middellandse Zee;
·een besluit tot herziening van de gebieden die zijn opgenomen in de lijst van de speciaal beschermde gebieden van belang voor de Middellandse Zee (SPAMI) en tot actualisering van de regionale actieplannen en strategieën die zijn aangenomen in het kader van het Protocol inzake de speciaal beschermde gebieden en de biologische diversiteit in de Middellandse Zee;
·een besluit tot herziening van het rapportageformaat voor de artikelen 6, 7, 11 en 15 van het Protocol inzake de bescherming van de Middellandse Zee tegen verontreiniging door bronnen en activiteiten op het land;
·een besluit tot bijwerking van het reglement van orde van het Comité van toezicht op de naleving van het Verdrag van Barcelona.
2.Achtergrond van het voorstel
2.1.Het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen inzake de speciaal beschermde gebieden en de biologische diversiteit in de Middellandse Zee en inzake de bescherming van de Middellandse Zee tegen verontreiniging door bronnen en activiteiten op het land
Het Verdrag van Barcelona en de zeven bijbehorende protocollen die in het kader van het Actieplan voor de Middellandse Zee zijn vastgesteld vormen de belangrijkste juridisch bindende multilaterale milieuovereenkomst met betrekking tot de Middellandse Zee.
Het Protocol inzake de speciaal beschermde gebieden en de biologische diversiteit in de Middellandse Zee (het SPA/BD-protocol) is een juridisch kader uit hoofde van het Verdrag van Barcelona dat tot doel heeft de mariene en kustbiodiversiteit in het Middellandse Zeegebied in stand te houden.
Het Protocol inzake de bescherming van de Middellandse Zee tegen verontreiniging door bronnen en activiteiten op het land (het LBS-protocol) is een juridisch kader uit hoofde van het Verdrag van Barcelona dat tot doel heeft alle passende maatregelen te nemen om verontreiniging afkomstig uit rivieren, langs de kust gelegen installaties of rioleringen of andere bronnen en activiteiten op het land te voorkomen, te verminderen, te bestrijden en onder controle te houden.
De Europese Unie is partij bij het Verdrag van Barcelona en de bovengenoemde protocollen.
2.2.De vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen
De vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen wordt bijgewoond door ministers en hoge ambtenaren die alle partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen vertegenwoordigen.
Overeenkomstig artikel 18, lid 2, punt iii), van het Verdrag van Barcelona kan de vergadering van de partijen de protocollen zo nodig wijzigen (volgens de procedure van artikel 23 van het Verdrag van Barcelona).
Overeenkomstig artikel 25 van het Verdrag van Barcelona beschikt de Europese Unie (“de Unie”) over het aantal stemmen dat gelijk is aan het aantal stemmen van haar lidstaten die partij zijn bij het Verdrag en bij een of meer van de protocollen. De Unie oefent haar stemrecht niet uit wanneer de lidstaten hun stemrecht uitoefenen en omgekeerd.
Overeenkomstig artikel 22 van het Verdrag van Barcelona worden wijzigingen van een protocol aangenomen met een drievierdemeerderheid van de partijen bij het desbetreffende protocol.
2.3.De beoogde handeling van de vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen
Tijdens de 24e vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen, van 2 tot en met 5 december 2025, zullen naar verwachting verscheidene besluiten worden vastgesteld, waaronder besluiten betreffende de wijziging van bijlagen II en III bij het SPA/BD-protocol, betreffende de actualisering van regionale actieplannen en strategieën die in het kader van hetzelfde protocol zijn aangenomen, met inbegrip van de goedkeuring van het strategisch actieprogramma voor de periode na 2020 voor het behoud van de biodiversiteit en het duurzaam beheer van de natuurlijke hulpbronnen in het Middellandse Zeegebied (SAPBIO), en betreffende de herziening van het rapportageformaat voor het LBS-protocol en betreffende de bijwerking van het reglement van orde van het Comité van toezicht op de naleving van het Verdrag van Barcelona (“de beoogde handelingen”).
Het doel van de eerste beoogde handeling is de bijlagen II en III bij het SPA/BD-protocol te wijzigen, om drie soorten kraakbeenvissen en zes soorten sponzen op te nemen in bijlage II, tot vaststelling van de lijst met bedreigde soorten, en vier soorten kraakbeenvissen te verplaatsen van bijlage III, tot vaststelling van de lijst met soorten waarvan de exploitatie is gereglementeerd, naar bijlage II bij het protocol.
Het doel van de tweede beoogde handeling is, ten eerste, de gewone periodieke en buitengewone herziening van de gebieden die zijn opgenomen in de SPAMI-lijst en, ten tweede, een bijwerking van de regionale actieplannen en strategieën 1 die in het kader van het SPA/BD-protocol zijn aangenomen, rekening houdend met het strategisch actieprogramma voor de periode na 2020 voor het behoud van de biodiversiteit en het duurzame beheer van natuurlijke hulpbronnen in het Middellandse Zeegebied.
Het doel van de derde beoogde handeling is de herziening van het rapportageformaat voor de artikelen 6, 7, 11 en 15 van het LBS-protocol, dat eerder is vastgesteld overeenkomstig artikel 26 van het Verdrag van Barcelona, aangezien rapportage over de uitvoering van het Verdrag en de bijbehorende protocollen verplicht is. Het nieuwe rapportageformaat is nodig omdat door de 22e en 23e Conferentie van de partijen 2 in respectievelijk december 2021 en december 2023 een reeks regionale beheersplannen is aangenomen.
Doel van de vierde beoogde handeling is het reglement van orde van het Comité van toezicht op de naleving van het Verdrag van Barcelona bij te werken en in overeenstemming te brengen met de herziene procedures en mechanismen inzake de naleving van het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen.
3.Namens de Unie in te nemen standpunt
De noodzaak om de mariene biodiversiteit en ecosystemen in de Middellandse Zee te beschermen is herhaaldelijk door de Unie erkend en is momenteel een vereiste van de kaderrichtlijn mariene strategie (Richtlijn 2008/56/EG).
De wijzigingen van de bijlagen II en III bij het SPA/BD-protocol weerspiegelen de kritieke situatie van de betrokken soorten overeenkomstig de gezaghebbende analyse.
De 22e Conferentie van de partijen in december 2021 heeft opdracht gegeven tot de bijwerking van vier regionale actieplannen voor de instandhouding van verschillende soorten of groepen soorten in de Middellandse Zee 3 . De voortgang bij de uitvoering van de vorige plannen werd beoordeeld en na overleg werden verdere bijwerking van de actieplannen en een tijdschema voor de uitvoering ervan voorgesteld.
Er is een model nodig voor de rapportage over de uitvoering van de nieuwe regionale beheersplannen die zijn aangenomen op de 22e en 23e Conferentie van de partijen in respectievelijk december 2021 en december 2023. Dit model wordt op de 24e Conferentie van de partijen voor goedkeuring voorgesteld.
Met het oog op de 24e vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen is een standpunt namens de Unie ten aanzien van de beoogde handelingen nodig, aangezien deze de bijlagen bij het SPA/BD-protocol en het LBS-protocol zullen wijzigen. Bovendien wordt met de bijgewerkte regionale actieplannen uitvoering gegeven aan het SPA/BD-protocol.
Deze wijzigingen zullen daarom bindend zijn voor de Unie krachtens artikel 29 van het Verdrag van Barcelona. Aangezien de wijzigingen van de bijlagen de vereisten inzake de bescherming van de Middellandse Zee zullen moderniseren, en daarmee de internationale verbintenissen en ambities van de Unie zullen wijzigen om de bescherming van het mariene milieu te verbeteren, wordt voorgesteld dat de Unie de vaststelling van de beoogde handelingen steunt.
De bijwerking van het reglement van orde van het Comité van toezicht op de naleving van het Verdrag van Barcelona brengt het reglement in overeenstemming met de door de 23e Conferentie van de Partijen in 2023 4 aangenomen procedures en mechanismen inzake naleving en heeft tot doel de doeltreffendheid en werking van het Comité van toezicht te verbeteren. Daarom moet de Unie deze maatregel steunen.
Het herziene rapportageformaat van het LBS-protocol zal het werk van het secretariaat van en van de partijen bij het Verdrag van Barcelona vergemakkelijken door de te rapporteren informatie, met inbegrip van de structuur ervan, te standaardiseren. Daarom moet de Unie deze maatregel steunen.
4.Rechtsgrondslag
4.1.Procedurele rechtsgrondslag
4.1.1.Beginselen
Artikel 218, lid 9, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) voorziet in de vaststelling van besluiten tot bepaling van “de standpunten die namens de Unie worden ingenomen in een krachtens een overeenkomst opgericht lichaam, wanneer dit lichaam handelingen met rechtsgevolgen vaststelt, met uitzondering van handelingen tot aanvulling of wijziging van het institutionele kader van de overeenkomst”.
Het begrip “handelingen met rechtsgevolgen” omvat tevens handelingen die rechtsgevolgen hebben uit hoofde van de op het betrokken lichaam toepasselijke volkenrechtelijke bepalingen. Onder dit begrip vallen tevens instrumenten die volkenrechtelijk niet bindend zijn, maar die “beslissende invloed [kunnen hebben] op de inhoud van de regelgeving die de wetgever van de Unie vaststelt” 5 .
4.1.2.Toepassing op het onderhavige geval
De vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen is een krachtens een overeenkomst, te weten het Verdrag van Barcelona, opgericht lichaam.
De door de vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen vast te stellen handelingen zijn handelingen met rechtsgevolgen.
Wat de eerste beoogde handeling betreft, zullen de wijzigingen van de bijlagen bij het SPA/BD-protocol overeenkomstig artikel 23, leden 1 en 2, van het Verdrag van Barcelona volkenrechtelijk bindend zijn. Overeenkomstig artikel 23, lid 1, van het Verdrag van Barcelona maken de bijlagen bij het Verdrag en de protocollen integrerend deel uit van het Verdrag of het desbetreffende protocol. Overeenkomstig artikel 23, lid 2, van het Verdrag van Barcelona treedt elke wijziging van de bijlagen bij een protocol in werking en wordt deze zo bindend voor de partijen die na het verstrijken van de in die bepaling bedoelde termijn geen kennisgeving overeenkomstig artikel 23, lid 2, punt iv), hebben ingediend.
Wat de tweede beoogde handeling betreft, betreft dit besluit de gewone periodieke en buitengewone herziening van de gebieden die zijn opgenomen in de SPAMI-lijst en een bijwerking van de regionale actieplannen en strategieën 6 die zijn aangenomen in het kader van het SPA/BD-protocol. De opname van gebieden in de SPAMI-lijst op grond van artikel 9, lid 5, van het SPA/BD-protocol verplicht de partijen die de opname daarvan voorgesteld hebben specifieke beschermingsmaatregelen uit te voeren en houdt in dat de partijen zich moeten houden aan vastgestelde regels, met rechtsgevolgen voor het besluit overeenkomstig artikel 218, lid 9, VWEU. Bovendien voorziet artikel 12, lid 1, van het SPA/BD-protocol in samenwerkingsmaatregelen voor de bescherming van flora en fauna die is opgenomen in de bijlagen van het protocol, waarbij actieplannen en regionale strategieën ter uitvoering van deze verplichtingen dienen. Deze actieplannen en strategieën, die door alle partijen bij het SPA/BD-protocol bij consensus zijn aangenomen, zijn weliswaar niet juridisch bindend, maar wel van belang voor de interpretatie van beschermingsverplichtingen en omvatten follow-up- en rapportageprocedures, waardoor zij rechtsgevolgen hebben uit hoofde van het internationaal recht overeenkomstig artikel 218, lid 9, VWEU.
Met betrekking tot de derde beoogde handeling, die betrekking heeft op de herziening van de rapportageformaten die zijn vastgesteld overeenkomstig artikel 26 van het Verdrag van Barcelona, bepaalt artikel 26, lid 2, van het Verdrag van Barcelona dat de rapportage moet worden ingediend in het formaat en volgens het tijdschema dat bij de vergaderingen van de partijen wordt bepaald. De formulering dat de rapportage moet worden ingediend in het formaat (“shall be submitted in such form”) houdt voor de partijen de verplichting in om te rapporteren met gebruikmaking van het door de vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen vastgestelde rapportageformaat, en dus dat het door die vergadering vastgestelde rapportageformaat juridisch bindend is voor de partijen overeenkomstig artikel 26, lid 2, van het verdrag.
Wat de vierde beoogde handeling betreft, geeft het Comité van toezicht op de bepalingen van het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen interpretaties van de bepalingen van het Verdrag en de bijbehorende protocollen. Aangezien de aanbevelingen van het Comité van toezicht dus van invloed kunnen zijn op de interpretatievan de relevante bepalingen van het Verdrag, kunnen zij een beslissende invloed hebben op de inhoud van het Unierecht. Dit betekent dat de aanbevelingen van het Comité van toezicht rechtsgevolgen hebben in de zin van artikel 218, lid 9, VWEU. Deze wijzigingen van het reglement van orde van het Comité van toezicht hebben daarmee rechtsgevolgen in de zin van artikel 218, lid 9, VWEU, omdat zij van invloed zijn op de besluitvormingsprocedure van een internationaal orgaan dat bevoegd is om besluiten met rechtsgevolgen te nemen.
De beoogde handelingen strekken niet tot aanvulling of wijziging van het institutionele kader van de overeenkomst.
De procedurele rechtsgrondslag voor het voorgestelde besluit is derhalve artikel 218, lid 9, VWEU.
4.2.Materiële rechtsgrondslag
4.2.1.Beginselen
De materiële rechtsgrondslag voor een overeenkomstig artikel 218, lid 9, VWEU te nemen besluit wordt in de eerste plaats bepaald door de doelstelling en de inhoud van de beoogde handeling ten aanzien waarvan namens de Unie een standpunt moet worden ingenomen. Wanneer de beoogde handeling een tweeledige doelstelling heeft of bestaat uit twee componenten, waarvan er een kan worden gezien als hoofddoelstelling of hoofdcomponent, terwijl de andere doelstelling of de andere component slechts ondergeschikt is, moet het overeenkomstig artikel 218, lid 9, VWEU vast te stellen besluit op één materiële rechtsgrondslag worden gebaseerd, namelijk die welke vereist is voor de hoofddoelstelling of de hoofdcomponent dan wel de belangrijkste doelstelling of component.
4.2.2.Toepassing op het onderhavige geval
De doelstelling en de inhoud van de beoogde handelingen hebben in de eerste plaats betrekking op de bescherming van het milieu.
De materiële rechtsgrondslag van het voorgestelde besluit is derhalve artikel 192, lid 1, VWEU.
4.3.Conclusie
De rechtsgrondslag voor het voorgestelde besluit is artikel 192, lid 1, VWEU, in samenhang met artikel 218, lid 9, VWEU.
2025/0333 (NLE)
Voorstel voor een
BESLUIT VAN DE RAAD
betreffende het standpunt dat namens de Europese Unie moet worden ingenomen op de 24e vergadering van de Conferentie van de partijen bij het Verdrag van Barcelona inzake de bescherming van de Middellandse Zee tegen verontreiniging en de bijbehorende protocollen
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 192, lid 1, in samenhang met artikel 218, lid 9,
Gezien het voorstel van de Europese Commissie,
Overwegende hetgeen volgt:
(1)Het Verdrag inzake de bescherming van de Middellandse Zee tegen verontreiniging, later omgedoopt tot het Verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu en de kustgebieden van de Middellandse Zee (het “Verdrag van Barcelona”) is door de Unie gesloten bij Besluit 77/585/EEG van de Raad 7 van 25 juli 1977 en is op 12 februari 1978 in werking getreden.
(2)Het Protocol inzake de speciaal beschermde gebieden en de biologische diversiteit in de Middellandse Zee met bijlagen is door de Unie gesloten bij Besluit 1999/800/EG van de Raad 8 (“het SPA/BD-protocol”) en is op 12 december 1999 in werking getreden. Het Protocol inzake de bescherming van de Middellandse Zee tegen verontreiniging vanaf het land (het “LBS-protocol”) is door de Unie bij Besluit 1999/801/EG van de Raad 9 goedgekeurd en is op 11 mei 2008 in werking getreden.
(3)Overeenkomstig artikel 18, lid 2, punt iii), van het Verdrag van Barcelona kan de vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen (“vergadering van de partijen”) wijzigingen in de bijlagen bij de protocollen bij het Verdrag aannemen.
(4)Overeenkomstig artikel 10 van het Verdrag van Barcelona in samenhang met de artikelen 4, 5, 6, 8, 9, 11 en 12 van het SPA/BD-protocol kan de vergadering van de partijen besluiten vaststellen over regionale actieplannen en strategieën in het kader van het SPA/BD-protocol.
(5)Overeenkomstig artikel 26, lid 2, van het Verdrag van Barcelona kan de vergadering van de partijen bepalen in welk formaat de partijen rapportage bij de organisatie moeten indienen.
(6)Overeenkomstig de artikelen 18 en 27 van het Verdrag van Barcelona, in samenhang met Besluit IG 17/2 van de vergadering van de partijen betreffende procedures en mechanismen inzake de naleving van het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen, zoals gewijzigd, kan de vergadering van de partijen het reglement van orde van het Comité van toezicht aannemen.
(7)De vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen heeft voor om tijdens haar 24e zitting/vergadering, die van 2 tot en met 5 december 2025 zal plaatsvinden, het volgende aan te nemen: wijzigingen van de bijlagen II en III bij het SPA/BD-protocol; bijgewerkte regionale actieplannen en strategieën die zijn ontwikkeld in het kader van het SPA/BD-protocol; een herzien rapportageformaat voor de uitvoering van het LBS-protocol en een bijgewerkt reglement van orde van het Comité van toezicht.
(8)De beoogde handelingen van de vergadering van de partijen zullen rechtsgevolgen hebben.
(9)Daarom moet het standpunt worden bepaald dat namens de Unie moet worden ingenomen bij de vergadering van de partijen.
(10)Aangezien de beoogde wijzigingen van de bijlagen de eisen inzake de bescherming van de Middellandse Zee zullen bijwerken, de internationale verbintenissen van de Unie zullen beïnvloeden en de bescherming van het milieu zullen verbeteren, wordt voorgesteld dat de Unie de vaststelling van het bijbehorende besluit in het kader van het Verdrag van Barcelona steunt.
(11)Aangezien de bijgewerkte regionale actieplannen en strategieën die in het kader van het SPA/BD-protocol worden aangenomen, zullen dienen ter uitvoering van het protocol door het mariene milieu beter te beschermen en daarmee de uitvoering van het beleid van de Unie in de Middellandse Zee ondersteunen, wordt voorgesteld dat de Unie de vaststelling van het overeenkomstige besluit in het kader van het Verdrag van Barcelona steunt.
(12)Aangezien het herziene rapportageformaat van het LBS-protocol het werk van het secretariaat van en van de partijen zal vergemakkelijken door de te rapporteren informatie, met inbegrip van de structuur ervan, te vereenvoudigen en te standaardiseren, wordt voorgesteld dat de Unie de vaststelling van het overeenkomstige besluit in het kader van het Verdrag van Barcelona steunt.
(13)Aangezien het doel van de bijwerking van het reglement van orde van het Comité van toezicht op de naleving van het Verdrag van Barcelona is het reglement in overeenstemming te brengen met de bij de 23e Conferentie van de Partijen in 2023 aangenomen procedures en mechanismen inzake naleving en deze erop gericht zijn de doeltreffendheid en werking van het Comité te verbeteren, wordt voorgesteld dat de Unie de vaststelling van het overeenkomstige besluit in het kader van het Verdrag van Barcelona steunt,
HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
Artikel 1
Het standpunt dat namens de Unie moet worden ingenomen op de 24e vergadering van de partijen bij het Verdrag van Barcelona en de bijbehorende protocollen, van 2 tot en met 5 december 2025, is de vaststelling van de volgende maatregelen te steunen:
a)wijzigingen van bijlagen II en III bij het Protocol inzake de speciaal beschermde gebieden en de biologische diversiteit in de Middellandse Zee;
b)bijgewerkte regionale actieplannen en strategieën die zijn ontwikkeld in het kader van het Protocol inzake de speciaal beschermde gebieden en de biologische diversiteit in de Middellandse Zee, en de herziening van de gebieden die zijn opgenomen in de SPAMI-lijst;
c)herziening van het rapportageformaat voor de uitvoering van het Protocol inzake de bescherming van de Middellandse Zee tegen verontreiniging door bronnen en activiteiten op het land;
d)bijwerking van het reglement van orde voor het Comité van toezicht op de naleving van het Verdrag van Barcelona.
Artikel 2
Kleine technische wijzigingen van het in artikel 1 bedoelde standpunt kunnen worden overeengekomen zonder een nader besluit van de Raad.
Artikel 3
Dit besluit treedt in werking op de datum waarop het wordt vastgesteld.
Gedaan te Brussel,
Voor de Raad
De voorzitter
Besluit 1999/801/EG van de Raad van 22 oktober 1999 (PB L 322 van 14.12.1999, blz. 18).