KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 21.11.2017
COM(2017) 679 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009 ustanawiającego wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009 ustanawiającego wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania
1.
Wprowadzenie
W art. 23 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 428/2009 zobowiązano Komisję do składania Parlamentowi Europejskiemu rocznego sprawozdania z działalności, badań i konsultacji prowadzonych przez Grupę Koordynacyjną ds. Produktów Podwójnego Zastosowania (DUCG). Ponadto w komunikacie Komisji (COM(2014)244) uznano, że publikacja sprawozdań i danych na temat kontroli, które nie są szczególnie chronione, mogłaby stanowić istotny krok zmierzający do zwiększenia przejrzystości, zdolności podmiotów gospodarczych do realizowania kontroli oraz zachowania przez nie większej zgodności z przepisami. Niniejsze sprawozdanie, opracowane przez Komisję przy udziale państw członkowskich uczestniczących w DUCG
, zawiera informacje na temat wykonania rozporządzenia w 2016 r., a także dane zagregowane za 2015 r. dotyczące kontroli wywozu.
2.
Rozwój polityki i ram prawnych
2.1.
Przegląd polityki kontroli wywozu
Po przyjęciu komunikatu (COM(2014)244) z dnia 24 kwietnia 2014 r. Komisja przeprowadziła w 2015 r. ocenę skutków w celu oszacowania kosztów i korzyści związanych z różnymi wariantami przeglądu oraz zidentyfikowania najbardziej odpowiednich działań regulacyjnych i nieregulacyjnych. Sprawozdanie z oceny skutków zostało przedłożone Radzie ds. Kontroli Regulacyjnej (RSB) w marcu 2016 r. i otrzymało pozytywną opinię z komentarzami. Wniosek ustawodawczy został przygotowany w świetle wniosków wynikających z oceny skutków, a Komisja przyjęła w dniu 28 września 2016 r. wniosek dotyczący rozporządzenia COM(2016)616, w którym przewidziano modernizację unijnych kontroli wywozu. Celem wniosku jest zwiększenie skuteczności kontroli oraz dostosowanie ich do zmieniających się zagrożeń dla bezpieczeństwa oraz szybkiego rozwoju technologicznego i gospodarczego, przy jednoczesnym podniesieniu ich efektywności poprzez uproszczenie zarządzania kontrolami i zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla eksporterów i właściwych organów państw członkowskich. Ogólne cele polegają zatem na zwiększeniu bezpieczeństwa – w tym ochrony praw człowieka – oraz zapewnieniu konkurencyjności unijnych eksporterów.
We wniosku przewiduje się dostosowania dotyczące skuteczności i efektywności kontroli w zglobalizowanej gospodarce, które obejmują głównie:
·„aktualizację systemu” mającą na celu poprawę obowiązujących przepisów dotyczących kontroli i podniesienie ich skuteczności i efektywności;
·wprowadzenie nowego wymiaru „bezpieczeństwa ludzkiego” w celu reagowania na wyzwania stwarzane przez pojawienie się nowych technologii nadzoru cyfrowego i ich wpływ na prawa człowieka oraz bezpieczeństwo UE.
Komisja regularnie konsultowała się z Grupą Roboczą Rady ds. Produktów Podwójnego Zastosowania, w szczególności zapewniając aktualne informacje na temat oceny skutków i przygotowania wniosku. Przegląd polityki kontroli wywozu był również kilkakrotnie włączony do porządku obrad Parlamentu Europejskiego, a przedmiotowy wniosek został przedłożony Parlamentowi w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu technicznym.
Komisja przeprowadziła ukierunkowane konsultacje i działania informacyjne z najważniejszymi zainteresowanymi stronami i przedstawiła wniosek przemysłowi oraz organizacjom społeczeństwa obywatelskiego przy okazji dialogu społeczeństwa obywatelskiego w dniu 3 października 2016 r. Ponadto w dniu 12 grudnia 2016 r. zorganizowano forum kontroli wywozu we współpracy z prezydencją słowacką w UE w celu wymiany poglądów z przemysłem i społeczeństwem obywatelskim.
2.2.
Zmiany w rozporządzeniu (WE) nr 428/2009
W okresie objętym sprawozdaniem rozporządzenie Rady (WE) nr 428/2009 zostało zmienione jeden raz. Rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2016/1969 z dnia 12 września 2016 r. zaktualizowano wykaz kontrolny UE w załączniku I do rozporządzenia oraz wprowadzono zmiany uzgodnione w ramach wielostronnych systemów kontroli wywozu w 2015 r. Wykaz kontrolny UE z 2016 r. obejmuje około 200 zmian, z których większość wynika z porozumienia z Wassenaar oraz Reżimu Kontrolnego Technologii Rakietowych. Zmiany te dotyczą w szczególności aktualizacji kontroli systemu pomiaru laserowego, nowych kontroli urządzeń elektronicznych zdolnych do szybkiego przetwarzania analogowo-cyfrowego, oprogramowania do obsługi i konserwacji instalacji do naprowadzania, silników rakietowych na żelowe materiały pędne, a także zmian strukturalnych w kategorii 5 części 2 – „Bezpieczeństwo informacji”. Do wykazu kontrolnego dodane zostały: chemiczna dietyloamina i dwa nowe wirusy – koronawirus ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej (koronawirus SARS) oraz zrekonstruowany wirus grypy z 1918 r. W aktualizacji przewidziano również zniesienie pewnych kontroli, w tym kontroli uszczelnień stosowanych w przemyśle lotniczym i kosmicznym oraz w pociskach rakietowych, niektórych płynów hydraulicznych i podwodnych kamer. Obszerna publikacja dotycząca zmiany („Comprehensive Change Note”) została opublikowana jako wytyczne zawierające przegląd wszystkich zmian technicznych do wykazu kontrolnego produktów podwójnego zastosowania UE z 2016 r..
Zaktualizowano również załączniki II i IV do rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania zgodnie ze zmianami załącznika I. Nowy uaktualniony i ujednolicony wykaz kontrolny UE zaczął obowiązywać z dniem 16 listopada 2016 r., co pozwoliło UE na wypełnienie międzynarodowych zobowiązań w zakresie kontroli wywozu oraz pomogło eksporterom UE w przypadkach, w których parametry kontroli zostały złagodzone.
2.3.
Krajowe środki wykonawcze
Rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, ale przewidziano w nim, że państwa członkowskie powinny przedsięwziąć środki w celu wprowadzenia w życie niektórych przepisów, oraz że informacje dotyczące tych środków powinny zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. W Dzienniku Urzędowym w dniu 20 sierpnia 2016 r. opublikowano notę informacyjną zawierającą opis środków przedsięwziętych przez państwa członkowskie, dotyczących m.in. rozszerzenia kontroli pośrednictwa i tranzytu, rozszerzenia kontroli na produkty niewymienione w wykazie ze względów bezpieczeństwa publicznego lub ze względu na prawa człowieka, wprowadzenia krajowych generalnych zezwoleń na wywóz, stosowania kontroli transferów wewnątrzunijnych w przypadku produktów niewymienionych w wykazie, egzekwowania kontroli, a także informacje odnoszące się do krajowych organów kontroli wywozu.
3.
Działalność Grupy Koordynacyjnej ds. Produktów Podwójnego Zastosowania
Na podstawie art. 23 rozporządzenia ustanowiono Grupę Koordynacyjną ds. Produktów Podwójnego Zastosowania (DUCG), skupiającą ekspertów z Komisji i państw członkowskich, której zadaniem jest zbadanie wszelkich kwestii dotyczących stosowania kontroli wywozu w celu praktycznej poprawy spójności i skuteczności tych kontroli w całej UE. W okresie objętym sprawozdaniem DUCG zebrała się 6 razy i stanowiła forum konsultacyjne dla szeregu istotnych kwestii dotyczących wykonania rozporządzenia.
3.1.
Konsultacje w sprawie kwestii dotyczących wdrażania
DUCG przeprowadziła techniczną wymianę informacji na temat określonych kwestii związanych z kontrolą, takich jak stosowanie uwagi kryptograficznej (kategoria 5 części 2 wykazu kontrolnego UE) oraz interpretacja kontroli szyfrowanych transferów technologii, stosowanie kontroli przemienników częstotliwości (inwerterów), definicja „eksportera” zgodnie z art. 2 ust. 3 rozporządzenia (WE) 428/2009 i jej zastosowanie w konkretnych sytuacjach, gdy w wywóz zaangażowany jest odsprzedawca, a także stosowanie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania, które mogą zostać użyte do aktów terrorystycznych. DUCG przedyskutowała również stosowanie odpowiedników cyfrowych certyfikatów użytkownika końcowego (EUC) w związku z wnioskami o wydanie zezwolenia na wywóz oraz stosowanie podpisów elektronicznych i wymóg dotyczący zezwoleń w formie papierowej.
DUCG przeprowadziła ogólną wymianę informacji dotyczących krajowych środków wykonawczych oraz przygotowała zaktualizowaną notę informacyjną na temat środków krajowych celem jej publikacji w Dzienniku Urzędowym w dniu 20 sierpnia 2016 r.
DUCG zweryfikowała metody i podejście do wymiany danych oraz przeprowadziła kompleksowy proces zbierania danych dotyczących zezwoleń (wykorzystując dane z 2015 r.) w celu usprawnienia wymiany informacji pomiędzy państwami członkowskimi, a także zwiększenia przejrzystości informacji dostępnych dla ogółu społeczeństwa w zakresie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania. DUCG przyczyniła się również do przygotowania przez Komisję oceny skutków w kontekście przeglądu polityki kontroli wywozu.
W świetle zaleceń przygotowanych przez „Grupę Ekspertów Technicznych AEO-ICP” – wspólną (wraz ze służbami celnymi) podgrupę techniczną badającą możliwości konwergencji celnych programów „upoważnionych przedsiębiorców” (AEO) z „wewnętrznymi programami zgodności” kontroli wywozu (ICP) – DUCG wspierała wymianę informacji w odniesieniu do działań następczych podejmowanych przez państwa członkowskie w odpowiedzi na zalecenia i przygotowała zakres zadań grupy ekspertów technicznych na potrzeby rozwoju wytycznych ICP.
DUCG nadzorowała działalność „grupy ekspertów ds. nadzoru nad technologiami” („STEG”), skupiającej ekspertów z państw członkowskich i Komisji w celu przedyskutowania kwestii odnoszących się do kontroli technologii nadzoru cyfrowego. STEG monitorowała rozwój odpowiednich technologii oraz strategii, dokonała przeglądu tendencji w zakresie udzielania i odmowy zezwoleń oraz dostarczyła wiedzy fachowej w celu wsparcia oceny skutków przeprowadzonej przez Komisję oraz przygotowania wniosku ustawodawczego dotyczącego modernizacji unijnych kontroli wywozu.
3.2.
Wsparcie techniczne w przygotowywaniu aktualizacji wykazu kontrolnego UE
DUCG przeprowadziła konsultacje wspierające przygotowanie rozporządzenia delegowanego Komisji aktualizującego wykaz kontrolny UE. Na specjalnym posiedzeniu DUCG eksperci krajowi podzielili się wiedzą techniczną i przeprowadzili szkolenia dla właściwych organów, omawiając najważniejsze zmiany w wykazie kontrolnym.
3.3.
Wytyczne UE w sprawie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania
DUCG przygotowała wytyczne UE wspierające uporządkowaną wymianę informacji i konsultacje pomiędzy państwami członkowskimi w odniesieniu do stosowania uwagi 3 do kategorii 5 części 2 załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 428/2009 – „uwaga kryptograficzna” – oraz w odniesieniu do definicji „eksportera” w sytuacjach, w których uczestniczy odsprzedawca. W związku z tym w dniu 25 października 2016 r. opublikowano wytyczne 1/2016 i 2/2016.
3.4.
Wymiana informacji między właściwymi organami
DUCG kontynuowała wspieranie dalszego rozwoju elektronicznego systemu rejestracji produktów podwójnego zastosowania (DUeS) – bezpiecznego i szyfrowanego systemu zarządzanego przez Komisję – aby promować zwiększoną wymianę informacji pomiędzy organami kontroli wywozu a Komisją.
W 2016 r. DUCG uzgodniła konkretne usprawnienia DUeS, zwłaszcza jeśli chodzi o efektywność i bezpieczeństwo zarządzania użytkownikami. DUCG również wspierała i wpływała na rozwój nowych funkcji systemu DUeS, w szczególności dotyczy to:
- nowej funkcji mającej na celu wspieranie wymiany informacji dotyczących irańskich sankcji w zakresie produktów podwójnego zastosowania, zwłaszcza w przypadku zezwoleń na wywóz, pośrednictwo i pomoc techniczną w odniesieniu do niektórych produktów podwójnego zastosowania wymienionych w załączniku II do rozporządzenia (UE) nr 267/2012;
- nowej funkcji mającej na celu świadczenie „usług internetowych” umożliwiających wzajemne połączenie krajowych elektronicznych systemów udzielania zezwoleń z DUeS w celu zapewnienia łatwego dostępu, za pośrednictwem interfejsu internetowego do informacji DUeS.
DUCG kontynuowała także dyskusje dotyczące rozwoju platformy „elektronicznego wydawania pozwoleń”, która ma być stosowana przez właściwe organy na zasadzie dobrowolności, oraz wspierała spójne i efektywne podejście do rozwoju elektronicznych platform informacyjnych na temat kontroli bezpieczeństwa handlu w całej UE.
3.5.
Przejrzystość i dialog z przemysłem i środowiskiem akademickim
DUCG wspierała organizację w dniu 12 grudnia 2016 r. w Brukseli „Forum Kontroli Wywozu” z udziałem stowarzyszeń branżowych, przedsiębiorstw prowadzących działalność dotyczącą produktów podwójnego zastosowania oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby omówić warianty przeglądu oraz ustalenia wynikające z internetowych konsultacji publicznych w kontekście przeglądu polityki kontroli wywozu.
DUCG przygotowała również dokumentację w celu wsparcia eksporterów w procesie wdrażania rozporządzeń. W szczególności w obszernej publikacji dotyczącej zmiany („Comprehensive Change Note”) podsumowano, w celach informacyjnych, tekst zmian do wykazu kontrolnego UE wprowadzonych na mocy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 1969/2016. Ponadto, jak wskazano powyżej, wytyczne 1/2016 i 2/2016 zostały opublikowane w celu wsparcia wdrażania kontroli w przemyśle.
3.6.
Monitorowanie i egzekwowanie kontroli wywozu
Komisja wspiera skuteczne monitorowanie i egzekwowanie kontroli wywozu w UE poprzez różne działania wspierające. W 2016 r. Komisja opublikowała nową wersję „tabeli korelacji” zawierającą powiązania między kodami celnymi i klasyfikacją produktów podwójnego zastosowania, a także w dalszym ciągu wprowadzała parametry kontroli wywozu do unijnej internetowej bazy danych celnych TARIC.
3.7.
Zespół ekspertów ds. produktów podwójnego zastosowania UE
W 2016 r. zespół ekspertów ds. produktów podwójnego zastosowania UE, prowadzony przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji, oraz eksperci udostępnieni przez państwa członkowskie w dalszym ciągu udzielali wsparcia organom kontroli wywozu państw członkowskich, które zwracały się o pomoc w konkretnych przypadkach dotyczących zezwoleń. Ogółem udzielono pięciu porad technicznych w sprawie klasyfikacji towarów sześciu właściwym organom w ciągu okresu sprawozdawczego.
3.8.
Budowanie zdolności
W 2016 r. Wspólne Centrum Badawcze Komisji kontynuowało realizację serii seminariów technicznych we współpracy z Departamentem Energii USA oraz zorganizowało 9. seminarium w dniach 16-17 czerwca 2016 r. w Isprze we Włoszech. W wydarzeniu tym wzięli udział urzędnicy udzielający zezwoleń oraz eksperci techniczni z organów kontroli wywozu oraz eksporterzy i organizacje środowisk naukowych i badawczych.
4.
Unijne kontrole wywozu – kluczowe dane
Trudno jest uzyskać wiarygodne informacje na temat wywozu produktów podwójnego zastosowania, ponieważ nie odpowiadają one określonemu sektorowi gospodarki. Komisja i państwa członkowskie gromadzą jednak dane, które umożliwiają przybliżone szacowanie wywozu produktów podwójnego zastosowania na podstawie, z jednej strony, konkretnych danych dotyczących zezwoleń gromadzonych przez właściwe organy, a z drugiej strony, danych statystycznych dotyczących towarów objętych opłatami celnymi, które obejmują produkty podwójnego zastosowania. Szacunki dotyczące wywozu za 2015 r. są przedstawione poniżej. Należy zauważyć, że przedstawione poniżej szacunki nie obejmują usług i niematerialnych transferów technologii związanych z handlem produktami podwójnego zastosowania.
4.1.
Handel produktami podwójnego zastosowania w UE: produkty i miejsca przeznaczenia
W 2016 r. rozporządzenie miało zastosowanie przede wszystkim do wywozu około 1892 produktów podwójnego zastosowania wymienionych w załączniku I („wykaz kontrolny UE”) i sklasyfikowanych w 10 kategoriach (wykres 1). Te produkty podwójnego zastosowania odnoszą się do około 1 000 towarów objętych opłatami celnymi, w tym chemikaliów, metali i wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych, komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych, sprzętu elektrycznego, maszyn, pojazdów i sprzętu transportowego itp., i zwykle obejmują najbardziej zaawansowane technologicznie wyroby z tej dużej, zróżnicowanej grupy towarów.
Wykres 1: Liczba kategorii produktów podwójnego zastosowania wymienionych w załączniku I w następstwie przyjęcia rozporządzenia (UE) 2016/1969 w porównaniu z rozporządzeniem (UE) nr 2015/2420.
Szacunki statystyczne dotyczące względnego znaczenia handlu produktami podwójnego zastosowania wskazują, że wywóz produktów podwójnego zastosowania stanowi około 2,6 % całkowitego wywozu UE (wewnątrz UE i poza nią), w ramach szerokiej „dziedziny wywozu produktów podwójnego zastosowania” należących do grupy towarów objętych opłatami celnymi (wykres 2).
Wykres 2: Szacunki statystyczne dotyczące wywozu produktów podwójnego zastosowania wewnątrz UE i poza nią.
Szacunki statystyczne pokazują również główne miejsca przeznaczenia wywozu produktów podwójnego zastosowania i wskazują, że duża część tego wywozu jest kierowana do „krajów UE-001” korzystających z unijnych generalnych zezwoleń na wywóz (EUGEA). Kraje przeznaczenia odzwierciedlają strukturę rynku wywozu UE w zakresie odnośnych towarów, a także ułatwienia handlu w ramach EUGEA (wykres 2, 3 i 4)
.
Wykres 3: Szacunki dotyczące wywozu produktów podwójnego zastosowania UE: 25 głównych krajów przeznaczenia wywozu i ich podregionów w 2015 r.
Wykres 4: Szacunki dotyczące wywozu produktów podwójnego zastosowania UE: kraje przeznaczenia w podziale na regiony i podregiony (2015 r.).
4.2.
Wnioski, zezwolenia, odmowy
DUCG gromadziła i wymieniała informacje oraz dane dotyczące udzielania zezwoleń, aby zapewnić lepsze zrozumienie kontroli wywozu i ich skutków ekonomicznych. Poniżej przedstawiono niektóre zebrane dane dotyczące okresu sprawozdawczego; należy jednak zauważyć, że nie wszystkie państwa członkowskie gromadzą wszystkie dane. W związku z tym informacje przedstawione poniżej stanowią przybliżone szacunki łącznych ilości i wartości ograniczone do danych udostępnionych przez państwa członkowskie.
Wykres 5: Liczba zezwoleń i odmów (w latach 2010-2015)
.
Wykres 6: Wartość (mln EUR) zezwoleń i odmów (w latach 2010-2015).
Wykres 7: Ilość (liczba) zezwoleń według kategorii w 2015 r.
Wykres 8: Wartość (mln EUR) zezwoleń według rodzaju (2015 r.).
Łączna wartość
wniosków osiągnęła 44 mld EUR, a wywóz produktów podwójnego zastosowania podlegający kontroli stanowił 2,5 % łącznego wywozu poza UE. Wartość handlu produktami podwójnego zastosowania, który był przedmiotem zezwoleń, wyniosła 33,7 mld EUR, co stanowiło 1,9 % ogółu wywozu poza Unię Europejską, przy czym większość transakcji była przedmiotem zezwoleń indywidualnych (ok. 25 000 zezwoleń indywidualnych wydanych w 2015 r.) i zezwoleń ogólnych (na podstawie ich wartości). Jedynie niewielka część wywozu była przedmiotem odmowy: w 2015 r. wydano około 640 odmów, co stanowiło około 4,5 % wartości wywozu produktów podwójnego zastosowania podlegającego kontroli w tym roku i 0,1 % łącznego wywozu poza UE.