Wydanie tymczasowe

WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)

z dnia 8 października 2026 r.(*)

Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Polityka imigracyjna – Prawo do łączenia rodzin – Dyrektywa 2003/86/WE – Artykuł 10 ust. 3 lit. a) – Prawo uchodźcy do łączenia rodziny przysługujące w odniesieniu do rodziców – Pojęcie „osoby małoletniej pozbawionej opieki” – Wniosek rodziców o łączenie rodziny z małoletnim uchodźcą, który w toku postępowania o udzielenie azylu uzyskał pełnoletność – Znaczenie wyroku z dnia 12 kwietnia 2018 r., A i S (C‑550/16, EU:C:2018:248) – Rozsądny termin na złożenie takiego wniosku – Dies a quo – Prawo do poszanowania życia prywatnego lub rodzinnego – Najlepszy interes dziecka – Artykuły 7 i 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej

W sprawie C‑571/24

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberverwaltungsgericht Berlin‑Brandenburg (wyższy sąd administracyjny dla Berlina i Brandenburgii, Niemcy) postanowieniem z dnia 14 maja 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 sierpnia 2024 r., w postępowaniu:

YO,

przeciwko

Bundesrepublik Deutschland,

przy udziale:

Kreis Bergstraße,

TRYBUNAŁ (czwarta izba),

w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, R. Frendo, N. Jääskinen, M. Condinanzi (sprawozdawca) i A. Kornezov, sędziowie,

rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,

sekretarz: F. Cathagne, administrator,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 września 2025 r.,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

– w imieniu CT i YO – A. Feßenbecker, Rechtsanwältin,

– w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller i R. Kanitz, w charakterze pełnomocników,

– w imieniu Komisji Europejskiej – J. Hottiaux i J. Vondung, w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 30 października 2025 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy Rady 2003/86/WE z dnia 22 września 2003 r. w sprawie prawa do łączenia rodzin (Dz.U. 2003, L 251, s. 12).

2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy YO i CT, obywatelami syryjskimi zamieszkałymi w Turcji, a Bundesrepublik Deutschland (Republiką Federalną Niemiec) w przedmiocie oddalenia przez nią ich wniosków o wydanie zezwolenia na pobyt w celu dołączenia do ich syna, któremu przyznano status uchodźcy w Niemczech.

Ramy prawne

Prawo Unii

3 Zgodnie z motywami 2 i 8 dyrektywy 2003/86:

„(2) Środki dotyczące łączenia rodziny powinny zostać przyjęte zgodnie z obowiązkiem ochrony rodziny i poszanowania życia rodzinnego zawartym w wielu instrumentach prawa międzynarodowego. Niniejsza dyrektywa szanuje prawa podstawowe i przestrzega zasad uznanych w szczególności w art. 8 [europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.] oraz [w] Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej [(zwanej dalej „Kartą”)].

[…]

(8) Powinno się zwrócić szczególną uwagę na sytuację uchodźców pod kątem powodów, które zmusiły ich do opuszczenia swojego kraju oraz uniemożliwiają im tam prowadzenie normalnego życia rodzinnego. Dlatego też należy ustanowić korzystniejsze warunki dla wykonywania ich prawa do łączenia rodziny”.

4 Artykuł 1 omawianej dyrektywy brzmi następująco:

„Niniejsza dyrektywa ma na celu określenie warunków wykonania prawa do łączenia rodziny przez obywateli państwa trzeciego zamieszkujących legalnie na terytorium państw członkowskich”.

5 Zgodnie z art. 2 lit. f) tej dyrektywy:

„Do celów niniejszej dyrektywy:

[…]

f) określenie »osoby nieletnie [małoletnie] pozbawione opieki« oznacza obywateli państwa trzeciego lub bezpaństwowców poniżej 18. roku życia, którzy przybywają na terytorium państw członkowskich bez opieki osoby dorosłej odpowiedzialnej zgodnie z prawem lub zwyczajowo, oraz o ile nie są skutecznie objęte opieką takiej osoby, bądź też osoby nieletnie [małoletnie], które są pozostawione bez opieki po wjeździe na terytorium państw członkowskich”.

6 Artykuł 4 owej dyrektywy przewiduje:

„1. Państwa członkowskie zezwalają na wjazd i pobyt, na mocy niniejszej dyrektywy i z zastrzeżeniem zgodności z warunkami określonymi w rozdziale IV oraz w art. 16, następujących członków rodziny:

[…]

b) nieletnie [małoletnich] dzieci członka rodziny rozdzielonej i jego małżonka;

[…]

Nieletnie [małoletnie] dzieci określone w niniejszym artykule muszą znajdować się poniżej granicy wieku pełnoletności określonej w prawodawstwie danego państwa członkowskiego oraz muszą być niezamężne lub nieżonate [nie pozostawać w związku małżeńskim].

[…]

2. Państwa członkowskie mogą, na mocy przepisu ustawowego lub wykonawczego, zezwolić na wjazd i pobyt, na mocy niniejszej dyrektywy i z zastrzeżeniem zgodności z warunkami określonymi w rozdziale IV, następujących członków rodziny:

a) wstępnych pierwszego stopnia w prostej linii członka rodziny rozdzielonej lub jego małżonka, w przypadku gdy pozostają na ich utrzymaniu i nie posiadają wsparcia własnej rodziny w kraju pochodzenia;

[…]”.

7 Artykuł 5 dyrektywy 2003/86 stanowi:

„1. Państwa członkowskie określają, czy w celu wykonania prawa do łączenia rodziny wnioski o wjazd i pobyt składane są do właściwych organów danego państwa członkowskiego przez członka rodziny rozdzielonej czy też przez członka lub członków jego rodziny.

[…]

5. Rozpatrując wniosek, państwa członkowskie należycie uwzględniają interes nieletniego [małoletniego] dziecka”.

8 Artykuł 7 ust. 1 omawianej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie mogą zażądać, aby osoba, która złożyła wniosek o łączenie rodziny, dostarczyła dowody, że członek rodziny rozdzielonej posiada zakwaterowanie, ubezpieczenie chorobowe i środki spełniające odpowiednio wymogi wymienione we wspomnianym przepisie.

9 W art. 10 ust. 3 tej dyrektywy wyjaśniono:

„Jeżeli uchodźca jest osobą nieletnią [małoletnią] pozbawioną opieki, państwa członkowskie:

a) zezwalają na wjazd i pobyt do celów łączenia rodziny w przypadku wstępnych pierwszego stopnia w prostej linii, przy pozbawieniu możliwości stosowania warunków określonych w art. 4 ust. 2 lit. a);

[…]”.

10 Zgodnie z art. 12 ust. 1 omawianej dyrektywy:

„W drodze odstępstwa od art. 7 państwa członkowskie nie wymagają od uchodźcy i/lub członka(-ów) jego rodziny dostarczenia, w odniesieniu do wniosków dotyczących tych członków rodziny określonych w art. 4 ust. 1, dowodu, że uchodźca spełnia wymagania, określone w art. 7.

Bez uszczerbku dla międzynarodowych zobowiązań, w przypadku gdy łączenie rodziny jest możliwe w państwie trzecim, z którym członka rodziny rozdzielonej i/lub członka jego rodziny łączą szczególne więzi, państwa członkowskie mogą wymagać dostarczenia dowodów określonych w akapicie pierwszym.

Państwa członkowskie mogą wymagać od uchodźcy spełnienia warunków określonych w art. 7 ust. 1, jeżeli wniosek o łączenie rodziny nie zostanie przedłożony w terminie trzech miesięcy od przyznania statusu uchodźcy”.

11 Artykuł 16 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2003/86 ma następujące brzmienie:

„Państwa członkowskie mogą odrzucić wniosek o wjazd lub pobyt w celu łączenia rodziny bądź, w odpowiednim przypadku, cofnąć dokument pobytowy członkowi rodziny lub odmówić przedłużenia jego ważności w następujących przypadkach:

a) jeżeli warunki ustanowione w niniejszej dyrektywie nie są lub przestały być spełnione.

[…]”.

Prawo niemieckie

12 Paragraf 6 ust. 3 Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (ustawy o pobycie, pracy i integracji cudzoziemców na terytorium federalnym) z 2004 r. w brzmieniu z dnia 25 lutego 2008 r. (BGBl. 2008 I, s. 162) wynikającym ze zmiany wprowadzonej na mocy art. 3 ustawy z dnia 8 maja 2024 r. (BGBl. I, nr 152), które to brzmienie ma zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „AufenthG”), stanowi:

„Na potrzeby pobytu długotrwałego wymagana jest wiza dotycząca terytorium federalnego (wiza krajowa), która jest wydawana przed wjazdem. Wydanie takiej wizy jest regulowane przepisami dotyczącymi zezwolenia na pobyt czasowy, niebieskiej karty UE, karty ICT, zezwolenia na osiedlenie się oraz zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE […]”.

13 Paragraf 25 AufenthG, zatytułowany „Pobyt ze względów humanitarnych”, stanowi w ust. 2:

„Cudzoziemcowi udziela się zezwolenia na pobyt, jeżeli Bundesamt für Migration und Flüchtlinge [(federalny urząd ds. migracji i uchodźców, Niemcy)] nadał mu status uchodźcy w rozumieniu § 3 ust. 1 Asylgesetz [(ustawy o prawie azylu)] lub przyznał ochronę uzupełniającą w rozumieniu § 4 ust. 1 ustawy o prawie azylu […]”.

14 Paragraf 36 AufenthG, zatytułowany „Dołączenie rodziców i pozostałych członków rodziny”, stanowi:

„(1) […] Rodzicom małoletniego cudzoziemca, który posiada zezwolenie na pobyt na czas określony zgodnie z § 25 ust. 2, […] wydaje się zezwolenie na pobyt czasowy, jeżeli żadne z rodziców uprawnionych do sprawowania pieczy nie przebywa na terytorium federalnym.

(2) Pozostałym członkom rodziny cudzoziemca można udzielić zezwolenia na pobyt czasowy w celu łączenia rodzin, jeżeli jest to konieczne, aby uniknąć nadmiernych trudności […]”.

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

15 Syn skarżących w postępowaniu głównym, urodzony w dniu 31 stycznia 1999 r., wjechał na terytorium Niemiec w dniu 6 sierpnia 2015 r. w wieku 16 lat. Reprezentowany przez opiekunkę złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w dniu 3 czerwca 2016 r., mając 17 lat. Decyzją z dnia 15 maja 2017 r. Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (federalny urząd ds. migracji i uchodźców, Niemcy) nadał mu status uchodźcy. Miał on w tym dniu 18 lat i trzy miesiące.

16 Skarżący w postępowaniu głównym podnoszą, w pierwszej kolejności, że nie złożyli wniosku o dołączenie do syna, ponieważ w trakcie procedury azylowej, jak i po nadaniu mu statusu uchodźcy, ich syn był wielokrotnie informowany przez opiekunkę, adwokata, różne organy właściwe w sprawach cudzoziemców oraz organizację uchodźców o tym, że zgodnie z orzecznictwem Bundesverwaltungsgericht (federalnego sądu administracyjnego, Niemcy) prawo rodziców do dołączenia do dziecka, któremu nadano status uchodźcy na podstawie § 36 ust. 1 AufenthG, ustaje z chwilą osiągnięcia przez to dziecko pełnoletności (wyrok Bundesverwaltungsgericht z dnia 18 kwietnia 2013 r. – 10 C 9/12 – BVerwG:2013:180413U10C9.12.0, pkt 17 i nast.).

17 W wyroku z dnia 12 kwietnia 2018 r., A i S (C‑550/16, zwanym dalej „wyrokiem A i S”, EU:C:2018:248) Trybunał orzekł, że art. 2 initio i lit. f) dyrektywy 2003/86 w związku z art. 10 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „osoby nieletniej [małoletniej]” w rozumieniu tego przepisu oznacza obywatela państwa trzeciego, który w dniu wjazdu na terytorium państwa członkowskiego i w dniu złożenia wniosku o udzielenie azylu w tym państwie nie ukończył 18 lat, lecz który w toku procedury azylowej osiągnął pełnoletność i uzyskał następnie status uchodźcy. W pkt 61 tego wyroku Trybunał wyjaśnił, że w takiej sytuacji wniosek o łączenie rodziny złożony na podstawie tego art. 10 ust. 3 lit. a) należy złożyć w „rozsądnym terminie”, czyli co do zasady w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym dany „małoletni” uzyskał status uchodźcy.

18 Po zapoznaniu się z tym wyrokiem syn skarżących w postępowaniu głównym zwrócił się pismem z dnia 24 kwietnia 2018 r. do organu krajowego właściwego w sprawach cudzoziemców, do ambasady Niemiec w Turcji i do konsulatu generalnego Niemiec w Stambule (Turcja) o wydanie zezwolenia na pobyt dla rodziców w celu łączenia rodzin. Złożył on również, tytułem środka zabezpieczającego, wniosek o przywrócenie stanu poprzedniego w odniesieniu do trzymiesięcznego terminu, w którym zgodnie z wyrokiem w sprawie A i S należy co do zasady złożyć wniosek o łączenie rodzin.

19 Ze swojej strony skarżący w postępowaniu głównym pismem z dnia 11 lipca 2018 r., skierowanym do ambasady Niemiec w Ankarze (Turcja) i konsulatu generalnego Niemiec w Stambule, złożyli wnioski o wydanie wiz w celu łączenia rodziny. W dniu 20 listopada 2018 r. osobiście stawili się w konsulacie generalnym Niemiec w Stambule, aby złożyć te wnioski.

20 Decyzjami z dnia 10 kwietnia 2019 r. wspomniany konsulat generalny oddalił te wnioski ze względu na to, że prawo rodziców uchodźcy do łączenia rodziny przysługuje im jedynie do momentu osiągnięcia przez tego uchodźcę pełnoletności oraz że w każdym razie rodzice nie złożyli swoich wniosków w najkrótszym możliwym terminie po nadaniu ich synowi statusu uchodźcy.

21 W dniu 14 sierpnia 2019 r. skarżący w postępowaniu głównym zaskarżyli te decyzje do Verwaltungsgericht Berlin (sądu administracyjnego w Berlinie, Niemcy), który wyrokiem z dnia 30 marca 2021 r. oddalił ich skargę. Wspomniany sąd uznał, że prawo rodziców do łączenia rodziny na podstawie § 36 ust. 1 AufenthG jest uzależnione od warunku, zgodnie z którym ich dziecko musi być małoletnie w dniu wydania decyzji administracyjnej lub orzeczenia sądowego rozstrzygającego sprawę co do istoty. Zdaniem tego sądu przepis ten nie może być interpretowany inaczej, gdyż w takim wypadku byłby niezgodny z prawem Unii. Skarżący w postępowaniu głównym nie mogli ubiegać się o dołączenie do syna w ramach łączenia rodziny również na podstawie art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86, ponieważ nie złożyli wniosku w terminie trzech miesięcy ustalonym co do zasady przez Trybunał w wyroku A i S. Nic nie uzasadnia przyjęcia dłuższego terminu ani odroczenia rozpoczęcia jego biegu. Sąd ten wyjaśnił, po pierwsze, że przywrócenie stanu poprzedniego (restitutio in integrum) lub „tolerowanie” oparte na przypadku siły wyższej nie są możliwe w niniejszej sprawie, a po drugie, że strona, która dobrowolnie powstrzymuje się od podjęcia działań w odpowiednim czasie, uzasadniając to przekonaniem, że jej wniosek lub skarga są skazane na niepowodzenie, nie może powoływać się na dopuszczalną przeszkodę braku możliwości podjęcia działań.

22 Skarżący w postępowaniu głównym wnieśli odwołanie od tego wyroku do Oberverwaltungsgericht Berlin‑Brandenburg (wyższego sądu administracyjnego dla Berlina i Brandenburgii, Niemcy), który jest sądem odsyłającym.

23 Sąd ten, podzielając argumenty skarżących w postępowaniu głównym, zwraca uwagę, że nie można im zarzucać niedochowania trzymiesięcznego terminu wynikającego z wyroku A i S, ponieważ przed ogłoszeniem tego wyroku nie mogli oni racjonalnie oczekiwać, że ich wniosek o łączenie rodziny zostanie uwzględniony. W rzeczywistości taki wniosek nie miał wówczas żadnych szans na powodzenie w świetle orzecznictwa Bundesverwaltungsgericht (federalnego sądu administracyjnego) oraz wynikającej z niego praktyki decyzyjnej organów niemieckich, której skarżący w sprawie głównej byli świadomi. Ponadto przed ogłoszeniem wspomnianego wyroku uchodźca i jego rodzice nie mogli również wiedzieć o istnieniu tego trzymiesięcznego terminu.

24 W związku z tym sąd odsyłający uważa, że termin ten nie może być stosowany bez odpowiednich dostosowań w zależności od sytuacji takich jak sytuacja skarżących w postępowaniu głównym. Sąd ten zastanawia się zatem, czy w takich okolicznościach początek biegu tego terminu należy ustalić na inny moment niż dzień nadania statusu uchodźcy małoletniemu będącemu członkiem rodziny rozdzielonej, jak na przykład dzień 12 kwietnia 2018 r., czyli dzień ogłoszenia wyroku A i S, czy też można zastosować dłuższy termin. Uznając zatem, że możliwych jest kilka rozwiązań, sąd ten uważa, że wyjaśnieniem tej kwestii powinien zająć się Trybunał.

25 W tych okolicznościach Oberverwaltungsgericht Berlin‑Brandenburg (wyższy sąd administracyjny dla Berlina i Brandenburgii, Niemcy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy termin trzech miesięcy od otrzymania statusu uchodźcy, którego zgodnie z wyrokiem [z dnia 12 kwietnia 2018 r., A i S (C‑550/16, EU:C:2018:248)] należy dochować w odniesieniu do wniosku o łączenie rodziny złożonego na podstawie art. 10 ust. 3 lit. a) [dyrektywy 2003/86], w sytuacji gdy członek rodziny rozdzielonej w dniu wjazdu na terytorium państwa członkowskiego i w dniu złożenia przez niego wniosku o udzielenie azylu w tym państwie nie ukończył 18 lat, ale osiągnął pełnoletność w toku procedury azylowej, ma również zastosowanie bez zmian, jeżeli termin ten upłynął już w chwili wydania [tego wyroku], jednak zgodnie z ówczesną praktyką władz [krajowych] i orzecznictwem sądu najwyższej instancji tego państwa członkowskiego uchodźca, który osiągnął już pełnoletność, nie miał obiecującej możliwości złożenia wniosku o łączenie rodziny?

2) W przypadku udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi przeczącej: Czy w takich przypadkach bieg terminu rozpoczyna się dopiero w późniejszym terminie lub czy zastosowanie ma dłuższy termin?”.

W przedmiocie pytań

26 Poprzez swoje dwa pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy obywatel państwa trzeciego, który wjechał na terytorium państwa członkowskiego jako „małoletni pozbawiony opieki”, osiągnął pełnoletność w toku procedury rozpatrywania jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i uzyskał status uchodźcy przed dniem ogłoszenia wyroku A i S, wniosek o łączenie rodziny złożony przez jego rodziców należy co do zasady złożyć w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym danemu małoletniemu nadano status uchodźcy, tak jak wskazano w tym wyroku, w sytuacji gdy przed ogłoszeniem wspomnianego wyroku taki wniosek, jako że dotyczył uchodźcy, który osiągnął pełnoletność, był pozbawiony jakichkolwiek szans powodzenia w świetle orzecznictwa sądów wyższej instancji danego państwa członkowskiego oraz praktyki decyzyjnej właściwych organów krajowych.

27 Dyrektywa 2003/86, jak stanowi jej art. 1, ma na celu określenie warunków wykonywania prawa do łączenia rodziny przez obywateli państwa trzeciego zamieszkujących legalnie na terytorium państw członkowskich.

28 W tym względzie z motywu 8 tej dyrektywy wynika, że przewidziano w niej korzystniejsze przesłanki wykonywania tego prawa do łączenia rodziny przez uchodźców, ponieważ ich sytuacja wymaga szczególnej uwagi w świetle powodów, które zmusiły ich do opuszczenia ich kraju oraz uniemożliwiają im prowadzenie tam normalnego życia rodzinnego.

29 Jedna z tych korzystniejszych przesłanek dotyczy łączenia rodziny ze wstępnymi pierwszego stopnia uchodźcy w linii prostej. Jak bowiem stwierdził Trybunał, podczas gdy na mocy art. 4 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2003/86 możliwość takiego łączenia jest, co do zasady, pozostawiona uznaniu każdego państwa członkowskiego i uzależniona w szczególności od warunku, aby wstępni pierwszego stopnia w prostej linii pozostawali na utrzymaniu członka rodziny rozdzielonej i nie posiadali koniecznego wsparcia własnej rodziny w kraju pochodzenia, to w art. 10 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy przewidziano wyjątek od tej zasady, zgodnie z którym prawo do takiego łączenia, które przysługuje małoletnim uchodźcom pozbawionym opieki, nie podlega ani zakresowi uznania państw członkowskich, ani przesłankom określonym we wspomnianym art. 4 ust. 2 lit. a). I tak wspomniany art. 10 ust. 3 lit. a) nakłada na państwa członkowskie wyraźny obowiązek pozytywny, któremu odpowiada jasno określone uprawnienie, i ma on konkretnie na celu zapewnienie wzmocnionej ochrony tym z uchodźców, którzy posiadają status „małoletnich pozbawionych opieki” [zob. podobnie wyrok z dnia 30 stycznia 2024 r., Landeshauptmann von Wien (Łączenie rodziny w przypadku małoletniego uchodźcy), C‑560/20, EU:C:2024:96, pkt 33, 52 i przytoczone tam orzecznictwo].

30 W tym względzie w pkt 64 wyroku A i S Trybunał orzekł, że art. 2 initio i lit. f) dyrektywy 2003/86, który definiuje pojęcie „osoby nieletniej [małoletniej] pozbawionej opieki”, w związku z art. 10 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że za „osobę nieletnią [małoletnią]” w rozumieniu tego przepisu należy uznać obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który nie ukończył 18 lat w dniu wjazdu na terytorium państwa członkowskiego i w dniu złożenia przez niego wniosku o udzielenie azylu w tym państwie, lecz który w toku procedury azylowej osiągnął pełnoletność i uzyskał następnie status uchodźcy.

31 W tych okolicznościach uzależnienie wskazanego w art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86 prawa do łączenia rodziny od momentu, w którym właściwy organ krajowy przyjmie formalną decyzję nadającą status uchodźcy danej osobie i, w konsekwencji, od szybkości rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przez ten organ, podważałoby bowiem skuteczność (effet utile) tego przepisu i byłoby niezgodne nie tylko z celem tej dyrektywy, jakim jest wspieranie łączenia rodziny i przyznanie w tym względzie szczególnej ochrony uchodźcom, w szczególności małoletnim pozbawionym opieki, lecz także z zasadami równego traktowania i pewności prawa (wyrok A i S, pkt 55).

32 Co się tyczy terminu, w którym należy złożyć wniosek o dołączenie do będącego uchodźcą małoletniego członka rodziny rozdzielonej, należy zauważyć, że dyrektywa 2003/86 nie określa wyraźnie, do kiedy małoletni uchodźca może ubiegać się o skorzystanie z prawa do łączenia rodziny przewidzianego w jej art. 10 ust. 3 lit. a).

33 W tym kontekście w pkt 61 wyroku A i S Trybunał orzekł, że ze względu na to, iż nie do pogodzenia z celem art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86 byłoby to, że uchodźca posiadający status „małoletniego pozbawionego opieki” w momencie złożenia wniosku o udzielenie azylu, lecz który uzyskał pełnoletność w toku procedury azylowej, mógłby powoływać się na ten przepis „bez żadnego ograniczenia czasowego” w celu skorzystania z łączenia rodziny, do złożenia wniosku o łączenie rodziny powinno dojść w rozsądnym terminie. Trybunał uznał również, że dla celów określenia takiego rozsądnego terminu orientacyjny charakter ma rozstrzygnięcie przyjęte przez prawodawcę Unii w podobnym kontekście określonym w art. 12 ust. 1 akapit trzeci tej dyrektywy, w związku z czym należy stwierdzić, że sformułowany na podstawie art. 10 ust. 3 lit. a) wspomnianej dyrektywy wniosek o łączenie rodziny powinien w takiej sytuacji, co do zasady, zostać złożony w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym dany małoletni uzyskał status uchodźcy.

34 Z wyroku tego wynika zatem, po pierwsze, że w takiej sytuacji wniosek o łączenie rodziny powinien zostać złożony w „rozsądnym terminie” i że momentem rozpoczęcia biegu tego terminu jest dzień, w którym danemu małoletniemu nadano status uchodźcy. Po drugie, wspomniany trzymiesięczny termin ma „charakter orientacyjny” w celu ustalenia tego rozsądnego charakteru, co oznacza, że taki wniosek powinien „co do zasady” zostać złożony w takim trzymiesięcznym terminie. Nie wyklucza to jednak dostosowania tego terminu w szczególnych sytuacjach.

35 Należy bowiem przypomnieć, że rozsądny charakter terminu nie może być określony poprzez odniesienie do szczególnej górnej granicy, ustalonej w sposób abstrakcyjny, lecz powinien być oceniany w każdym przypadku w zależności od okoliczności sprawy (zob. podobnie wyrok z dnia 28 lutego 2013 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Arango Jaramillo i in./EBI, C‑334/12 RX‑II, EU:C:2013:134, pkt 29, 33).

36 W niniejszej sprawie wątpliwości sądu odsyłającego wynikają z konkretnych okoliczności sprawy w postępowaniu głównym, polegających w szczególności na tym, że po pierwsze, w dniu ogłoszenia wyroku A i S omawiany trzymiesięczny termin co do zasady już upłynął, a po drugie, przed ogłoszeniem tego wyroku wniosek o łączenie rodziny złożony przez rodziców uchodźcy, który osiągnął pełnoletność w toku procedury azylowej, był pozbawiony jakichkolwiek szans powodzenia w świetle orzecznictwa sądów wyższej instancji zainteresowanego państwa członkowskiego oraz praktyki decyzyjnej właściwych organów krajowych.

37 W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 51 ust. 1 Karty państwa członkowskie, w zakresie, w jakim stosują prawo Unii, szanują prawa i przestrzegają ustanowionych w Karcie zasad oraz popierają ich stosowanie zgodnie ze swymi odpowiednimi uprawnieniami i w poszanowaniu granic kompetencji Unii powierzonych jej w traktatach.

38 W związku z tym, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, na państwach członkowskich, w szczególności na ich sądach i właściwych organach krajowych, spoczywa obowiązek nie tylko dokonywania wykładni ich prawa krajowego w sposób zgodny z prawem Unii, ale także czuwania nad tym, by nie polegać na takiej wykładni przepisu prawa wtórnego, która pozostawałaby w konflikcie z prawami podstawowymi chronionymi przez porządek prawny Unii [zob. podobnie wyrok z dnia 30 stycznia 2024 r., Landeshauptmann von Wien (Łączenie rodziny w przypadku małoletniego uchodźcy), C‑560/20, EU:C:2024:96, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo].

39 Trybunał orzekł już, że przepisy dyrektywy 2003/86 należy interpretować i stosować w świetle art. 7 oraz art. 24 ust. 2 i 3 Karty, co wynika z brzmienia motywu 2 oraz art. 5 ust. 5 tej dyrektywy, które nakazują państwom członkowskim rozpatrywanie wniosków o łączenie rodzin w interesie dzieci, których one dotyczą, oraz w trosce o sprzyjanie życiu rodzinnemu [zob. podobnie wyrok z dnia 30 stycznia 2024 r., Landeshauptmann von Wien (Łączenie rodziny w przypadku małoletniego uchodźcy), C‑560/20, EU:C:2024:96, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo].

40 Dotyczy to w szczególności art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86, który ma konkretnie na celu wspieranie łączenia małoletnich uchodźców pozbawionych opieki z ich rodzicami w celu zapewnienia tym małoletnim zwiększonej ochrony ze względu na ich szczególną podatność na zagrożenia i który w konsekwencji ma szczególne znaczenie dla skutecznego poszanowania praw podstawowych ustanowionych w art. 7 oraz w art. 24 ust. 2 i 3 Karty [zob. podobnie wyrok z dnia 30 stycznia 2024 r., Landeshauptmann von Wien (Łączenie rodziny w przypadku małoletniego uchodźcy), C‑560/20, EU:C:2024:96, pkt 51].

41 W konsekwencji, mając na uwadze znaczenie wchodzących w grę interesów oraz w celu zapewnienia łączenia małoletnich uchodźców pozbawionych opieki z rodzicami, właściwe organy krajowe i sądy państw członkowskich rozpatrujące wniosek o łączenie rodziny są zobowiązane do uwzględnienia wszystkich konkretnych okoliczności danej sprawy w celu ustalenia, czy termin, w którym wniosek został złożony, spełnia przesłankę rozsądnego charakteru. W szczególności muszą one ocenić, czy taki wniosek, nawet jeśli został złożony po upływie terminu wynoszącego co do zasady trzy miesiące od dnia, w którym małoletni uzyskał status uchodźcy, może jednak zostać uznany za dopuszczalny, biorąc pod uwagę wszystkie szczególne okoliczności powołane przez wnioskodawcę i charakteryzujące rozpatrywaną przez nich sprawę, w szczególności powody, które doprowadziły do przekroczenia tego terminu, oraz staranność, jaką wykazali członek rodziny rozdzielonej lub członkowie jego rodziny.

42 W niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy w pierwszej kolejności uwzględnienie okoliczności, że okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym miały miejsce przed wydaniem wyroku A i S, w którym Trybunał po raz pierwszy orzekł, że wniosek o łączenie rodziny złożony w sytuacji, w której członek rodziny rozdzielonej miał w chwili złożenia wniosku o udzielenie azylu status „małoletniego pozbawionego opieki”, ale w toku postępowania dotyczącego tego wniosku osiągnął pełnoletność, powinien zostać złożony w rozsądnym terminie, czyli co do zasady w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym małoletni uzyskał status „uchodźcy”. Przed ogłoszeniem tego wyroku ani członek rodziny rozdzielonej, ani jego rodzice nie mogli bowiem wiedzieć o istnieniu takiego terminu.

43 W drugiej kolejności do sądu odsyłającego należy uwzględnienie okoliczności, że rodzice członka rodziny rozdzielonej, który był małoletni w chwili złożenia wniosku o udzielenie azylu, lecz który w chwili nadania mu statusu uchodźcy osiągnął już pełnoletność, nie złożyli wniosku o łączenie rodziny bezpośrednio po nadaniu mu tego statusu ze względu na to, że został on poinformowany w szczególności przez właściwe organy krajowe, że złożenie takiego wniosek w odniesieniu do małoletniego, który osiągnął pełnoletność w toku procedury azylowej, jest pozbawione jakichkolwiek szans powodzenia w świetle orzecznictwa niemieckich sądów wyższej instancji oraz praktyki decyzyjnej tych organów, które to orzecznictwo i praktyki zostały zresztą potwierdzone przez rząd niemiecki w toku postępowania w niniejszej sprawie.

44 W trzeciej kolejności do wspomnianego sądu należy uwzględnienie okoliczności, że syn skarżących w postępowaniu głównym złożył wniosek o wydanie pozwolenia na pobyt dla swoich rodziców w celu łączenia rodziny w dniu 24 kwietnia 2018 r., czyli zaledwie 12 dni po ogłoszeniu wyroku A i S. Okoliczność taka może stanowić wskazówkę świadczącą o należytej staranności, jaką owi skarżący wykazali się w celu skorzystania z prawa do łączenia rodziny, a także ich dobrej wierze.

45 W świetle wszystkich powyższych rozważań na pytania prejudycjalne należy odpowiedzieć, iż art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy obywatel państwa trzeciego, który wjechał na terytorium państwa członkowskiego jako „małoletni pozbawiony opieki”, osiągnął pełnoletność w toku procedury rozpatrywania jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i uzyskał status uchodźcy przed dniem ogłoszenia wyroku A i S, wniosek rodziców o łączenie rodziny należy złożyć w rozsądnym terminie, licząc od dnia, w którym danemu małoletniemu nadano status uchodźcy. Rozsądny charakter tego terminu należy oceniać w świetle wszystkich okoliczności każdej konkretnej sprawy.

W przedmiocie kosztów

46 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy Rady 2003/86/WE z dnia 22 września 2003 r. w sprawie prawa do łączenia rodzin

należy interpretować w ten sposób, że:

w sytuacji gdy obywatel państwa trzeciego, który wjechał na terytorium państwa członkowskiego jako „małoletni pozbawiony opieki”, osiągnął pełnoletność w toku procedury rozpatrywania jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i uzyskał status uchodźcy przed dniem ogłoszenia wyroku z dnia 12 kwietnia 2018 r., A i S (C‑550/16, EU:C:2018:248), wniosek rodziców o łączenie rodziny należy złożyć w rozsądnym terminie, licząc od dnia, w którym danemu małoletniemu nadano status uchodźcy. Rozsądny charakter tego terminu należy oceniać w świetle wszystkich okoliczności każdej konkretnej sprawy.

Podpisy

* Język postępowania: niemiecki.