Voorlopige editie
ARREST VAN HET HOF (Vierde kamer)
8 oktober 2026 (*)
„ Prejudiciële verwijzing – Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht – Immigratiebeleid – Recht op gezinshereniging – Richtlijn 2003/86/EG – Artikel 10, lid 3, onder a) – Recht van een vluchteling op gezinshereniging met zijn ouders – Begrip ‚alleenstaande minderjarige’ – Verzoek tot gezinshereniging van de ouders met een minderjarige vluchteling die tijdens de asielprocedure meerderjarig is geworden – Strekking van het arrest van 12 april 2018, A en S (C‑550/16, EU:C:2018:248) – Redelijke termijn voor het indienen van dit verzoek – Dies a quo – Recht op eerbiediging van het privéleven of van het familie- en gezinsleven – Belangen van het kind – Artikelen 7 en 24 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie ”
In zaak C‑571/24,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg (hoogste bestuursrechter van de deelstaten Berlijn en Brandenburg, Duitsland) bij beslissing van 14 mei 2024, ingekomen bij het Hof op 27 augustus 2024, in de procedure
YO,
CT
tegen
Bundesrepublik Deutschland,
in tegenwoordigheid van:
Kreis Bergstraße,
wijst
HET HOF (Vierde kamer),
samengesteld als volgt: I. Jarukaitis, kamerpresident, R. Frendo, N. Jääskinen, M. Condinanzi (rapporteur) en A. Kornezov, rechters,
advocaat-generaal: J. Richard de la Tour,
griffier: F. Cathagne, administrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 18 september 2025,
gelet op de opmerkingen van:
– CT en YO, vertegenwoordigd door A. Feßenbecker, Rechtsanwältin,
– de Duitse regering, vertegenwoordigd door J. Möller en R. Kanitz als gemachtigden,
– de Europese Commissie, vertegenwoordigd door J. Hottiaux en J. Vondung als gemachtigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 30 oktober 2025,
het navolgende
Arrest
1 Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 10, lid 3, onder a), van richtlijn 2003/86/EG van de Raad van 22 september 2003 inzake het recht op gezinshereniging (PB 2003, L 251, blz. 12, met rectificatie in PB 2012, L 71, blz. 55).
2 Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen YO en CT, Syrische staatsburgers die in Turkije wonen, en de Bundesrepublik Deutschland (Bondsrepubliek Duitsland) over de afwijzing door deze lidstaat van hun verzoeken om afgifte van een verblijfsvergunning met het oog op gezinshereniging met hun zoon, aan wie in Duitsland de vluchtelingenstatus is toegekend.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
3 In de overwegingen 2 en 8 van richtlijn 2003/86 staat te lezen:
„(2) Maatregelen op het gebied van gezinshereniging moeten in overeenstemming zijn met de verplichting om het gezin te beschermen en het gezinsleven te respecteren, die in veel internationale rechtsinstrumenten wordt opgelegd. In deze richtlijn worden de grondrechten en de beginselen in acht genomen die met name worden erkend in artikel 8 van het Europees Verdrag voor de bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, [ondertekend te Rome op 4 november 1950,] en in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie [(hierna: ‚Handvest’)].
[...]
(8) De situatie van vluchtelingen vraagt bijzondere aandacht vanwege de redenen die hen ertoe hebben gedwongen hun land te ontvluchten en die [hun] beletten aldaar een gezinsleven te leiden. Om die reden moeten er voor hen gunstiger voorwaarden worden geschapen voor de uitoefening van hun recht op gezinshereniging.”
4 Artikel 1 van deze richtlijn luidt:
„Het doel van deze richtlijn is de voorwaarden te bepalen voor de uitoefening van het recht op gezinshereniging door onderdanen van derde landen die wettig op het grondgebied van de lidstaten verblijven.”
5 Artikel 2, onder f), van deze richtlijn bepaalt:
„In deze richtlijn wordt verstaan onder:
[...]
f) ‚alleenstaande minderjarige’: een onderdaan van een derde land of een staatloze jonger dan 18 jaar die zonder begeleiding van een krachtens de wet of het gewoonterecht verantwoordelijke volwassene op het grondgebied van een lidstaat aankomt, zolang hij niet daadwerkelijk onder de hoede van een dergelijke volwassene staat, of een minderjarige die zonder begeleiding wordt achtergelaten nadat hij op het grondgebied van de lidstaat is aangekomen.”
6 Artikel 4 van deze richtlijn bepaalt:
„1. De lidstaten geven uit hoofde van deze richtlijn, en op voorwaarde dat aan de in hoofdstuk IV en artikel 16 gestelde voorwaarden is voldaan, toestemming tot toegang en verblijf aan de volgende gezinsleden:
[...]
b) de minderjarige kinderen van de gezinshereniger en diens echtgenoot, [...];
[...]
De in dit artikel bedoelde minderjarige kinderen moeten jonger dan de in de betrokken lidstaat geldende wettelijke meerderjarigheidsleeftijd en ongehuwd zijn.
[...]
2. De lidstaten kunnen uit hoofde van deze richtlijn, en op voorwaarde dat aan de in hoofdstuk IV gestelde voorwaarden is voldaan, bij wet of bij besluit toestemming tot toegang en verblijf verlenen aan de volgende gezinsleden:
a) ten laste komende bloedverwanten van de eerste graad in rechtstreekse opgaande lijn van de gezinshereniger of zijn echtgenoot, indien zij in het land van herkomst de nodige gezinssteun ontberen;
[...]”
7 Artikel 5 van richtlijn 2003/86 bepaalt:
„1. De lidstaten bepalen of het verzoek tot toegang en verblijf in het kader van het recht op gezinshereniging door de gezinshereniger dan wel door het gezinslid of de gezinsleden bij de bevoegde instantie van de betrokken lidstaat moet worden ingediend.
[...]
5. Bij de behandeling van het verzoek zorgen de lidstaten ervoor dat terdege rekening wordt gehouden met de belangen van minderjarige kinderen.”
8 Artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/86 bepaalt dat de lidstaten de persoon die het verzoek tot gezinshereniging heeft ingediend, kunnen verzoeken het bewijs te leveren dat de gezinshereniger beschikt over huisvesting, een ziektekostenverzekering en inkomsten die voldoen aan de in die bepaling opgesomde vereisten.
9 Artikel 10, lid 3, van deze richtlijn bepaalt:
„Indien de vluchteling een alleenstaande minderjarige is,
a) staan de lidstaten de toegang en het verblijf uit hoofde van gezinshereniging toe aan zijn bloedverwanten van de eerste graad in rechtstreekse opgaande lijn zonder de in artikel 4, lid 2, onder a), genoemde voorwaarden toe te passen;
[...]”
10 Artikel 12, lid 1, van deze richtlijn bepaalt:
„In afwijking van artikel 7 mogen de lidstaten ten aanzien van een vluchteling/gezinslid niet eisen dat hij met betrekking tot verzoeken betreffende de in artikel 4, lid 1, bedoelde gezinsleden, het bewijs levert dat de vluchteling voldoet aan de in [eerstgenoemde] bepaling gestelde eisen.
Onverminderd de internationale verplichtingen, mogen de lidstaten eisen dat het in de eerste alinea vermelde bewijs wordt geleverd wanneer gezinshereniging mogelijk is in een derde land waarmee de gezinshereniger/het gezinslid bijzondere banden heeft.
De lidstaten kunnen eisen dat de vluchteling aan de voorwaarden van artikel 7, lid 1, voldoet wanneer het verzoek om gezinshereniging niet wordt ingediend binnen een termijn van drie maanden na de toekenning van de vluchtelingenstatus.”
11 Artikel 16, lid 1, onder a), van richtlijn 2003/86 bepaalt:
„De lidstaten kunnen in de volgende gevallen het verzoek tot toegang en verblijf met het oog op gezinshereniging afwijzen of, in voorkomend geval, de verblijfstitel van een gezinslid intrekken of weigeren te verlengen:
a) wanneer de in deze richtlijn gestelde voorwaarden niet of niet meer worden vervuld.
[...]”
Duits recht
12 § 6, lid 3, van het Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (wet betreffende het verblijf, de beroepswerkzaamheden en de integratie van vreemdelingen op het grondgebied van de Bondsrepubliek), in de versie die op 25 februari 2008 is gepubliceerd (BGBl. 2008 I, blz. 162), zoals gewijzigd bij de wet van 8 mei 2024 (BGBl. I, nr. 152) (hierna: „AufenthG”), bepaalt:
„Voor een verblijf van lange duur is een visum voor het grondgebied van de Bondsrepubliek Duitsland (nationaal visum) vereist dat vóór de binnenkomst wordt verleend. Dit visum wordt afgegeven overeenkomstig de bepalingen die van toepassing zijn op de tijdelijke verblijfstitel, de Europese blauwe kaart, de ICT-kaart, de permanente verblijfstitel en de EU-verblijfsvergunning voor langdurig ingezetenen. [...]”
13 § 25 AufenthG, met het opschrift „Verblijf om humanitaire redenen”, bepaalt in lid 2:
„Aan een vreemdeling wordt een tijdelijke verblijfsvergunning afgegeven indien het Bundesamt für Migration und Flüchtlinge [(federaal agentschap voor migratie en vluchtelingen, Duitsland)] hem de vluchtelingenstatus in de zin van § 3, lid 1, van het Asylgesetz [(asielwet)] of subsidiaire bescherming in de zin van § 4, lid 1, van het Asylgesetz heeft verleend. [...]”
14 § 36 AufenthG, „Gezinshereniging met ouders en andere gezinsleden”, bepaalt:
„(1) Aan de ouders van een minderjarige vreemdeling die houder is van een tijdelijke verblijfsvergunning overeenkomstig [...] § 25, [...] lid 2, moet [...] een tijdelijke verblijfsvergunning worden afgegeven indien er zich op het federale grondgebied geen ouder bevindt die ouderlijk gezag heeft over de minderjarige vreemdeling.
(2) Aan de andere gezinsleden van een vreemdeling kan een tijdelijke verblijfsvergunning met het oog op gezinshereniging worden afgegeven indien dit noodzakelijk is om buitensporige moeilijkheden te voorkomen. [...]”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
15 De zoon van verzoekers in het hoofdgeding, die is geboren op 31 januari 1999, is op 6 augustus 2015, op 16-jarige leeftijd, het Duitse grondgebied binnengekomen. Op 3 juni 2016 heeft hij, toen hij 17 jaar oud was, via een voogd een verzoek om internationale bescherming ingediend. Bij besluit van 15 mei 2017 heeft het Bundesamt für Migration und Flüchtlinge hem de vluchtelingenstatus toegekend. Op die datum was hij 18 jaar en drie maanden oud.
16 Verzoekers in het hoofdgeding voeren aan dat zij in eerste instantie geen verzoek tot gezinshereniging met hun zoon hebben ingediend, aangezien die tijdens de asielprocedure en nadat hem de vluchtelingenstatus was verleend, herhaaldelijk door zijn voogd, zijn advocaat, verschillende voor vreemdelingenzaken bevoegde autoriteiten en een vluchtelingenorganisatie ervan in kennis was gesteld dat het in § 36, lid 1, AufenthG neergelegde recht van ouders op gezinshereniging met hun als vluchteling erkende kind volgens de rechtspraak van het Bundesverwaltungsgericht (hoogste federale bestuursrechter, Duitsland) eindigt wanneer het kind meerderjarig wordt (Bundesverwaltungsgericht, arrest van 18 april 2013 – 10 C 9.12 – BVerwG:2013:180413U10C9.12.0, punten 17 e.v.).
17 In zijn arrest van 12 april 2018, A en S (C‑550/16, EU:C:2018:248; hierna: „arrest A en S”), heeft het Hof voor recht verklaard dat artikel 2, aanhef en onder f), van richtlijn 2003/86, gelezen in samenhang met artikel 10, lid 3, onder a), ervan, aldus moet worden uitgelegd dat een onderdaan van een derde land of staatloze die op het tijdstip van zijn aankomst op het grondgebied van een lidstaat en van indiening van zijn asielverzoek in die staat jonger dan 18 jaar was, maar die gedurende de asielprocedure meerderjarig is geworden en vervolgens is erkend als vluchteling, moet worden gekwalificeerd als „minderjarige” in de zin van die bepaling. In punt 61 van dat arrest heeft het Hof nader verklaard dat het op basis van artikel 10, lid 3, onder a), ingediende verzoek om gezinshereniging in een dergelijke situatie moet worden ingediend binnen een „redelijke termijn”, namelijk in beginsel binnen drie maanden na de datum van erkenning van de vluchtelingenstatus van de betrokken minderjarige.
18 Na kennis te hebben genomen van dit vonnis heeft de zoon van verzoekers in het hoofdgeding bij brief van 24 april 2018 de bevoegde nationale vreemdelingenautoriteit, de ambassade van Duitsland in Turkije en het consulaat-generaal van Duitsland in Istanbul (Turkije) verzocht om afgifte van een verblijfsvergunning voor zijn ouders met het oog op gezinshereniging. Tevens heeft hij bij wijze van bewarende maatregel verzocht om herstel in de vorige toestand met betrekking tot de termijn van drie maanden waarbinnen een verzoek tot gezinshereniging overeenkomstig het arrest A en S in beginsel moet worden ingediend.
19 Bij brief van 11 juli 2018 hebben verzoekers in het hoofdgeding de ambassade van Duitsland in Ankara (Turkije) en het consulaat-generaal van Duitsland in Istanbul verzocht om afgifte van visa met het oog op gezinshereniging. Op 20 november 2018 zijn zij bij het consulaat-generaal van Duitsland in Istanbul verschenen om hun verzoek persoonlijk in te dienen.
20 Bij besluiten van 10 april 2019 heeft het consulaat-generaal de verzoeken afgewezen op grond dat het recht van de ouders van een vluchteling op gezinshereniging slechts bestaat tot de datum waarop de vluchteling meerderjarig wordt en dat de ouders hun verzoek in ieder geval niet zo snel mogelijk na de erkenning van hun zoon als vluchteling hadden ingediend.
21 Op 14 augustus 2019 hebben verzoekers in het hoofdgeding tegen deze besluiten beroep ingesteld bij het Verwaltungsgericht Berlin (bestuursrechter in eerste aanleg Berlijn, Duitsland), dat dit beroep bij vonnis van 30 maart 2021 heeft verworpen. Het Verwaltungsgericht Berlin heeft geoordeeld dat het recht van de ouders op gezinshereniging op grond van § 36, lid 1, AufenthG gebonden is aan de voorwaarde dat hun kind minderjarig is op het tijdstip waarop de bestuurlijke of rechterlijke beslissing ten gronde wordt genomen. Volgens het Verwaltungsgericht Berlin kan deze nationale bepaling in het kader van een Unierechtconforme uitlegging niet anders worden uitgelegd. Bovendien konden verzoekers in het hoofdgeding evenmin aanspraak maken op gezinshereniging met hun zoon op grond van artikel 10, lid 3, onder a), van richtlijn 2003/86, aangezien zij hun verzoek niet hadden ingediend binnen de beginseltermijn van drie maanden die het Hof in het arrest A en S heeft vastgesteld. Niets rechtvaardigt een langere termijn of een uitgestelde aanvang van die termijn. Die rechter heeft nader verklaard dat, ten eerste, herstel in de vorige toestand of clementie wegens overmacht in casu niet mogelijk was en dat, ten tweede, een partij die vrijwillig nalaat tijdig te handelen omdat zij van mening is dat haar verzoek of beroep niet zou slagen, zich niet kan beroepen op een aanmerkelijke grond voor verhindering.
22 Verzoekers in het hoofdgeding hebben tegen dit vonnis hoger beroep ingesteld bij het Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg (hoogste bestuursrechter van de deelstaten Berlijn en Brandenburg, Duitsland), de verwijzende rechter.
23 Deze rechter merkt in het spoor van de argumenten van verzoekers in het hoofdgeding op dat hun niet kan worden verweten dat zij de uit het arrest A en S voortvloeiende termijn van drie maanden niet in acht hebben genomen, aangezien zij vóór de uitspraak van dat arrest redelijkerwijs niet konden verwachten dat een verzoek om gezinshereniging zou slagen. In het licht van de rechtspraak van het Bundesverwaltungsgericht en de daaruit voortvloeiende beslissingspraktijk van de Duitse autoriteiten, waarvan verzoekers in het hoofdgeding op de hoogte waren, kon een dergelijk verzoek destijds namelijk geen kans van slagen hebben. Bovendien konden de vluchteling en zijn ouders vóór de uitspraak van dat arrest evenmin op de hoogte zijn van deze termijn van drie maanden.
24 De verwijzende rechter is derhalve van oordeel dat een dergelijke termijn in situaties als die van verzoekers in het hoofdgeding niet ongewijzigd kan worden toegepast. Hij vraagt zich dan ook af of deze termijn in dergelijke omstandigheden moet aanvangen op een andere datum dan die van de toekenning van de vluchtelingenstatus aan de minderjarige gezinshereniger, zoals de datum van uitspraak van het arrest A en S, te weten 12 april 2018, dan wel of een langere termijn kan worden toegepast. Aangezien volgens deze rechter derhalve meerdere oplossingen voor dit vraagstuk mogelijk zijn, overweegt hij dat verduidelijking door het Hof noodzakelijk is.
25 Daarop heeft het Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1) Blijft de termijn van drie maanden na de datum van erkenning van de vluchtelingenstatus, die volgens het arrest A en S, in acht moet worden genomen voor een op grond van artikel 10, lid 3, onder a), van [richtlijn 2003/86] ingediend verzoek om gezinshereniging wanneer de gezinshereniger jonger dan 18 jaar was op het tijdstip van zijn aankomst op het grondgebied van de lidstaat en van indiening van zijn asielverzoek aldaar, maar gedurende de asielprocedure meerderjarig is geworden, ongewijzigd van toepassing zelfs indien deze termijn op de datum van [dat] arrest reeds was verstreken, maar een verzoek om gezinshereniging van een reeds meerderjarige vluchteling volgens de toenmalige praktijk van de [nationale] autoriteiten en de rechtspraak van de hoogste rechter in deze lidstaat geen kans van slagen had?
2) Indien de eerste vraag ontkennend moet worden beantwoord: begint de termijn in dergelijke gevallen dan pas op een latere datum of geldt er een langere termijn?”
Beantwoording van de prejudiciële vragen
26 Met zijn twee vragen, die samen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 10, lid 3, onder a), van richtlijn 2003/86 aldus moet worden uitgelegd dat het verzoek om gezinshereniging van de ouders van een derdelander die als „alleenstaande minderjarige” het grondgebied van een lidstaat is binnengekomen, tijdens de behandeling van zijn verzoek om internationale bescherming meerderjarig is geworden en vóór de uitspraak van het arrest A en S de vluchtelingenstatus heeft verkregen, in beginsel moet worden ingediend binnen drie maanden na de datum waarop de betrokken minderjarige als „vluchteling” is erkend, zoals in dat arrest is beslist, hoewel een dergelijk verzoek vóór de uitspraak van dat arrest voor een vluchteling die meerderjarig was geworden, gelet op de rechtspraak van de hoogste rechterlijke instanties van de betrokken lidstaat en de beslissingspraktijk van de bevoegde nationale autoriteiten, geen kans van slagen had.
27 Volgens artikel 1 ervan heeft richtlijn 2003/86 tot doel de voorwaarden te bepalen voor de uitoefening van het recht op gezinshereniging door onderdanen van derde landen die wettig op het grondgebied van de lidstaten verblijven.
28 In dat verband volgt uit overweging 8 van richtlijn 2003/86 dat deze richtlijn voor vluchtelingen gunstiger voorwaarden schept voor de uitoefening van dat recht op gezinshereniging, aangezien hun situatie, vanwege de redenen die hen hebben gedwongen hun land te ontvluchten en die hun beletten aldaar een normaal gezinsleven te leiden, bijzondere aandacht vraagt.
29 Een van deze gunstiger voorwaarden betreft de gezinshereniging met bloedverwanten van de eerste graad in rechtstreekse opgaande lijn van de vluchteling. Zoals het Hof reeds heeft vastgesteld, is de mogelijkheid van een dergelijke gezinshereniging krachtens artikel 4, lid 2, onder a), van richtlijn 2003/86 weliswaar in beginsel ter beoordeling van de lidstaten gelaten en met name gebonden aan de voorwaarde dat de bloedverwanten van de eerste graad in rechtstreekse opgaande lijn ten laste komen van de gezinshereniger en in het land van herkomst de nodige gezinssteun ontberen, maar voorziet artikel 10, lid 3, onder a), van die richtlijn in een uitzondering op dat beginsel op grond waarvan alleenstaande minderjarige vluchtelingen een recht hebben op gezinshereniging met die verwanten dat noch aan een beoordelingsmarge van de lidstaten, noch aan de voorwaarden van artikel 4, lid 2, onder a), is gebonden. Artikel 10, lid 3, onder a), legt de lidstaten dus een precieze positieve verplichting op waaraan een duidelijk omschreven recht beantwoordt, en beoogt specifiek een betere bescherming te waarborgen voor vluchtelingen die alleenstaande minderjarige zijn [zie in die zin arrest van 30 januari 2024, Landeshauptmann von Wien (Gezinshereniging met een minderjarige vluchteling), C‑560/20, EU:C:2024:96, punten 33 en 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
30 In dit verband heeft het Hof in punt 64 van het arrest A en S al geoordeeld dat artikel 2, aanhef en onder f), van richtlijn 2003/86, dat de definitie van „alleenstaande minderjarige” bevat, gelezen in samenhang met artikel 10, lid 3, onder a), daarvan, aldus moet worden uitgelegd dat een derdelander of staatloze die op het tijdstip van zijn aankomst op het grondgebied van een lidstaat en van indiening van zijn asielverzoek in die staat jonger dan 18 jaar is, maar die gedurende de asielprocedure meerderjarig wordt en vervolgens wordt erkend als vluchteling, moet worden gekwalificeerd als „minderjarige” in de zin van die bepaling.
31 Het in artikel 10, lid 3, onder a), van richtlijn 2003/86 neergelegde recht op gezinshereniging afhankelijk stellen van het tijdstip waarop de bevoegde nationale autoriteit formeel besluit om de betrokkene als vluchteling te erkennen, en daarmee van de snelheid die die autoriteit bij de behandeling van het verzoek om internationale bescherming aan de dag legt, zou namelijk afbreuk doen aan de nuttige werking van deze bepaling, en niet alleen indruisen tegen het doel van deze richtlijn – gezinshereniging bevorderen en in dat verband in het bijzonder vluchtelingen, met name alleenstaande minderjarigen, beschermen – maar ook tegen de beginselen van gelijke behandeling en rechtszekerheid (arrest A en S, punt 55).
32 Wat de termijn betreft waarbinnen een verzoek om gezinshereniging met een minderjarige gezinshereniger moet worden ingediend, moet worden opgemerkt dat richtlijn 2003/86 niet uitdrukkelijk bepaalt tot welk tijdstip een minderjarige vluchteling om het in artikel 10, lid 3, onder a), van die richtlijn bedoelde recht op gezinshereniging kan verzoeken.
33 In die context heeft het Hof in punt 61 van het arrest A en S overwogen dat het verzoek om gezinshereniging binnen een redelijke termijn moet worden ingediend, aangezien het onverenigbaar zou zijn met de doelstelling van artikel 10, lid 3, onder a), van richtlijn 2003/86 dat een vluchteling die op het tijdstip van zijn asielverzoek een alleenstaande minderjarige was, maar tijdens de procedure betreffende dat verzoek meerderjarig is geworden, zich met het oog op gezinshereniging „zonder enige tijdsbeperking” op die bepaling zou kunnen beroepen. Het Hof heeft eveneens overwogen dat de door de Uniewetgever in de soortgelijke context van artikel 12, lid 1, derde alinea, van die richtlijn gekozen oplossing een indicatie biedt voor de bepaling van de redelijke termijn, zodat ervan uit moet worden gegaan dat het op basis van artikel 10, lid 3, onder a), van die richtlijn ingediende verzoek om gezinshereniging in een dergelijke situatie in beginsel moet worden ingediend binnen drie maanden na de datum waarop de betrokken minderjarige als vluchteling is erkend.
34 Uit dat arrest blijkt dus ten eerste dat het verzoek om gezinshereniging in een dergelijke situatie binnen een „redelijke termijn” moet worden ingediend en dat deze termijn ingaat op de datum waarop de vluchtelingenstatus aan de betrokken minderjarige is toegekend. Ten tweede biedt die termijn van drie maanden een „indicatie” om die redelijke termijn te bepalen, zodat een dergelijk verzoek „in beginsel” binnen die termijn van drie maanden moet worden ingediend. Dat sluit echter niet uit dat die termijn in bijzondere omstandigheden kan worden aangepast.
35 De redelijkheid van een termijn kan namelijk niet worden beoordeeld aan de hand van een in abstracto vastgesteld maximum, maar moet van geval tot geval worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van de zaak (zie in die zin arrest van 28 februari 2013, Heroverweging Arango Jaramillo e.a./EIB, C‑334/12 RX-II, EU:C:2013:134, punten 29 en 33).
36 In casu houden de twijfels van de verwijzende rechter verband met de bijzondere omstandigheden van het hoofdgeding, die er met name in bestaan dat, ten eerste, deze beginseltermijn van drie maanden al was verstreken op de datum van uitspraak van het arrest A en S en dat, ten tweede, een verzoek tot gezinshereniging van de ouders van een vluchteling die tijdens de behandeling van zijn asielverzoek meerderjarig was geworden, vóór die uitspraak, gelet op de rechtspraak van de hoogste rechterlijke instanties van de betrokken lidstaat en de beslissingspraktijk van de bevoegde nationale autoriteiten, geen kans van slagen had.
37 In dat verband moet eraan worden herinnerd dat artikel 51, lid 1, van het Handvest bepaalt dat de lidstaten, wanneer zij het recht van de Unie ten uitvoer brengen, de in het Handvest verankerde rechten eerbiedigen, de erin geformuleerde beginselen naleven en de toepassing ervan bevorderen overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden en met inachtneming van de grenzen van de bevoegdheden zoals deze in de Verdragen aan de Unie zijn toegedeeld.
38 Derhalve moeten de lidstaten, en met name hun rechterlijke instanties en bevoegde nationale autoriteiten, volgens vaste rechtspraak niet alleen hun nationale recht conform het Unierecht uitleggen, maar er ook op toezien dat zij zich niet baseren op een uitlegging van een tekst van afgeleid recht die in conflict zou komen met de door de rechtsorde van de Unie beschermde grondrechten [zie in die zin arrest van 30 januari 2024, Landeshauptmann von Wien (Gezinshereniging met een minderjarige vluchteling), C‑560/20, EU:C:2024:96, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
39 Zoals het Hof al heeft geoordeeld moeten de bepalingen van richtlijn 2003/86 worden uitgelegd en toegepast in het licht van artikel 7 en artikel 24, leden 2 en 3, van het Handvest, zoals overigens blijkt uit de bewoordingen van overweging 2 en artikel 5, lid 5, van die richtlijn, op grond waarvan de lidstaten verzoeken om gezinshereniging moeten onderzoeken in het belang van de betrokken kinderen en teneinde het gezinsleven te begunstigen [arrest van 30 januari 2024, Landeshauptmann von Wien (Gezinshereniging met een minderjarige vluchteling), C‑560/20, EU:C:2024:96, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
40 Dat geldt met name voor artikel 10, lid 3, onder a), van richtlijn 2003/86, dat juist tot doel heeft om de hereniging van alleenstaande minderjarige vluchtelingen met hun ouders te bevorderen om te waarborgen dat zij wegens hun bijzondere kwetsbaarheid extra worden beschermd, en dat dus van bijzonder belang is voor de daadwerkelijke eerbiediging van de in artikel 7 en artikel 24, leden 2 en 3, van het Handvest verankerde grondrechten [zie in die zin arrest van 30 januari 2024, Landeshauptmann von Wien (Gezinshereniging met een minderjarige vluchteling), C‑560/20, EU:C:2024:96, punt 51].
41 Gelet op de belangen die op het spel staan en om te verzekeren dat alleenstaande minderjarige vluchtelingen met hun ouders worden herenigd, moeten de bevoegde nationale autoriteiten en de rechterlijke instanties van de lidstaten die uitspraak moeten doen over een verzoek om gezinshereniging, dientengevolge rekening houden met alle omstandigheden van een zaak om te bepalen of de termijn waarbinnen het verzoek is ingediend, voldoet aan de voorwaarde van redelijkheid. In het bijzonder moeten zij beoordelen of een dergelijk verzoek, ook wanneer het is ingediend na het verstrijken van de beginseltermijn van drie maanden vanaf de datum waarop de minderjarige als „vluchteling” is erkend, niettemin ontvankelijk kan worden verklaard, gelet op alle door de verzoeker aangevoerde bijzondere omstandigheden van de zaak, met name de redenen die hebben geleid tot de overschrijding van die termijn en de zorgvuldigheid die de gezinshereniger of zijn gezinsleden hebben betracht.
42 In casu is het aan de verwijzende rechter om, in de eerste plaats, rekening te houden met de omstandigheid dat de feiten in het hoofdgeding dateren van vóór de uitspraak van het arrest A en S, waarin het Hof voor het eerst heeft geoordeeld dat een verzoek om gezinshereniging dat is ingediend in een situatie waarin de gezinshereniger op het tijdstip van indiening van zijn asielverzoek de hoedanigheid van „alleenstaande minderjarige” had, maar gedurende de behandeling van dat verzoek meerderjarig is geworden, binnen een redelijke termijn moet worden ingediend, te weten in beginsel binnen drie maanden na de datum waarop de minderjarige als „vluchteling” is erkend. Vóór de uitspraak van dat arrest konden immers noch de gezinshereniger, noch zijn ouders die termijn kennen.
43 In de tweede plaats is het aan deze rechter om rekening te houden met het feit dat de ouders van de gezinshereniger, die minderjarig was toen hij zijn asielverzoek indiende maar meerderjarig op het moment dat hij als vluchteling werd erkend, niet onmiddellijk na de toekenning van de vluchtelingenstatus een verzoek om gezinshereniging hebben ingediend omdat de gezinshereniger er onder meer door de bevoegde nationale autoriteiten van in kennis was gesteld dat een dergelijk verzoek met betrekking tot een minderjarige die tijdens de asielprocedure meerderjarig was geworden, gelet op de rechtspraak van de hoogste rechterlijke instanties van Duitsland en de beslissingspraktijk van deze autoriteiten (die door de Duitse regering overigens tijdens de behandeling van de onderhavige zaak zijn bevestigd), geen kans van slagen had.
44 In de derde plaats is het aan die rechter om rekening te houden met het feit dat de zoon van verzoekers in het hoofdgeding heeft verzocht om een verblijfsvergunning voor zijn ouders met het oog op gezinshereniging op 24 april 2018, dat wil zeggen slechts twaalf dagen na de uitspraak van het arrest A en S. Die omstandigheid kan een aanwijzing zijn voor de zorgvuldigheid die verzoekers hebben betracht bij de uitoefening van het recht op gezinshereniging en voor hun goede trouw.
45 Gelet op een en ander moet op de prejudiciële vragen worden geantwoord dat artikel 10, lid 3, onder a), van richtlijn 2003/86 aldus moet worden uitgelegd dat het verzoek om gezinshereniging van de ouders van een derdelander die als „alleenstaande minderjarige” het grondgebied van een lidstaat is binnengekomen, tijdens de behandeling van zijn verzoek om internationale bescherming meerderjarig is geworden en vóór de uitspraak van het arrest A en S de vluchtelingenstatus heeft verkregen, moet worden ingediend binnen een redelijke termijn na de datum waarop de betrokken minderjarige als „vluchteling” is erkend. De redelijkheid van deze termijn moet worden beoordeeld met inachtneming van alle omstandigheden van de zaak.
Kosten
46 Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Vierde kamer) verklaart voor recht:
Artikel 10, lid 3, onder a), van richtlijn 2003/86/EG van de Raad van 22 september 2003 inzake het recht op gezinshereniging
moet aldus worden uitgelegd dat
het verzoek om gezinshereniging van de ouders van een derdelander die als „alleenstaande minderjarige” het grondgebied van een lidstaat is binnengekomen, tijdens de behandeling van zijn verzoek om internationale bescherming meerderjarig is geworden en vóór de uitspraak van het arrest van 12 april 2018, A en S (C‑550/16, EU:C:2018:2348), de vluchtelingenstatus heeft verkregen, moet worden ingediend binnen een redelijke termijn na de datum waarop de betrokken minderjarige als „vluchteling” is erkend. De redelijkheid van deze termijn moet worden beoordeeld met inachtneming van alle omstandigheden van de zaak.
ondertekeningen
* Procestaal: Duits.