Voorlopige editie

ARREST VAN HET HOF (Derde kamer)

24 september 2026 (*)

„ Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken – Verordening (EG) nr. 2201/2003 – Artikel 19 – Begrip ‚procedure tot nietigverklaring van het huwelijk’ – Artikel 63 – Verdrag tussen de Heilige Stoel en een lidstaat – Huwelijk gesloten overeenkomstig het canonieke recht – Civiele rechter van een lidstaat bij wie een procedure tot echtscheiding is ingesteld – Civiele rechter van een andere lidstaat bij wie een verzoek is ingediend tot erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van een beslissing van een kerkelijke rechtbank waarbij het huwelijk nietig is verklaard ”

In zaak C‑190/25 [Zelabrich] (i),

betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het Oberlandesgericht Stuttgart (rechter in tweede aanleg Stuttgart, Duitsland) bij beslissing van 4 maart 2025, ingekomen bij het Hof op 10 maart 2025, in de procedure

LS

tegen

GT,

wijst

HET HOF (Derde kamer),

samengesteld als volgt: C. Lycourgos, kamerpresident, O. Spineanu-Matei (rapporteur), S. Rodin, N. Piçarra en N. Fenger, rechters,

advocaat-generaal: J. Richard de la Tour,

griffier: E. Sartori, administrateur,

gezien de stukken en na de terechtzitting op 5 februari 2026,

gelet op de opmerkingen van:

–        GT, vertegenwoordigd door A. Groeneveld, Rechtsanwältin,

–        de Spaanse regering, vertegenwoordigd door A. Gavela Llopis, M. Acedo-Rico Montiel en P. Pérez Zapico als gemachtigden,

–        de Italiaanse regering, vertegenwoordigd door S. Fiorentino als gemachtigde, bijgestaan door F. Subrani, avvocato dello Stato,

–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door B. Ernst en S. Noë als gemachtigden,

gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 30 april 2026,

het navolgende

Arrest

1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing heeft betrekking op de uitlegging van artikel 19, lid 1, van verordening (EG) nr. 2201/2003 van de Raad van 27 november 2003 betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1347/2000 (PB 2003, L 338, blz. 1), zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 2116/2004 van de Raad van 2 december 2004 (PB 2004, L 367, blz. 1) (hierna: „verordening nr. 2201/2003”).

2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen de Russische staatsburger LS en de Duitse en Italiaanse staatsburger GT over een door GT tegen LS ingeleide echtscheidingsprocedure.

 Toepasselijke bepalingen

 Internationaal recht

3        Het op 11 februari 1929 tussen de Heilige Stoel en de Italiaanse Republiek gesloten concordaat van Lateranen is gewijzigd bij een op 18 februari 1984 te Rome ondertekende overeenkomst tussen deze partijen (hierna, in de aldus gewijzigde versie: „concordaat van Lateranen”).

4        Artikel 2 („Pastorale vrijheid”) van het concordaat van Lateranen bepaalt in lid 1:

„De Italiaanse Republiek erkent de volledige vrijheid van de katholieke kerk om haar pastorale, educatieve en caritatieve missie te ontplooien, om het evangelie te verkondigen en om te heiligen. Zij waarborgt de kerk met name haar vrijheid [...] om haar rechtsbevoegdheid in kerkelijke zaken uit te oefenen.”

5        Artikel 8 („Huwelijk”) van het concordaat van Lateranen bepaalt:

„1.      Huwelijken die overeenkomstig het canonieke recht zijn gesloten worden erkend als huwelijk met civielrechtelijke gevolgen, mits het huwelijk, na publicatie in het gemeentehuis, is ingeschreven in het register van de burgerlijke stand. Onmiddellijk na de ceremonie legt de priester of zijn vertegenwoordiger aan de echtgenoten uit wat de civielrechtelijke gevolgen van het huwelijk zijn, door hen op de hoogte te stellen van de artikelen van de codice civile [(burgerlijk wetboek)] betreffende de rechten en verplichtingen van echtgenoten. Vervolgens stelt hij in tweevoud de huwelijksakte op, waarin de eventuele verklaringen van de echtgenoten op grond van het burgerlijk recht kunnen worden opgenomen.

[...]

2.      Beslissingen tot nietigverklaring van een huwelijk die zijn gegeven door kerkelijke rechtbanken die over de executoriale titel van het hoogste kerkelijke toezichtsorgaan beschikken, brengen op verzoek van de partijen of van een van hen rechtsgevolgen in Italië teweeg door een beslissing van de bevoegde corte d’appello [(rechter in tweede aanleg, Italië)], wanneer deze vaststelt dat:

a)      de kerkelijke rechtbank bevoegd was om kennis te nemen van de zaak, aangezien deze een huwelijk betreft dat in overeenstemming met de voorwaarden van dit artikel is gesloten;

b)      tijdens de procedure voor de kerkelijke rechtbank het recht van partijen om te verschijnen en zich te verdedigen is geëerbiedigd overeenkomstig de grondbeginselen van het Italiaanse rechtsstelsel, en

c)      is voldaan aan de overige in de Italiaanse wetgeving gestelde voorwaarden om uitvoering te geven aan buitenlandse vonnissen.

De corte d’appello kan in de beslissing tot uitvoerbaarverklaring van een canoniek vonnis voorlopige financiële maatregelen nemen ten gunste van een van de echtgenoten van wie het huwelijk nietig is verklaard en de partijen terugverwijzen naar de rechtbank die bevoegd is om ter zake uitspraak te doen.

[...]”

 Unierecht

6        In overweging 8 van verordening nr. 2201/2003 stond te lezen:

„Wat betreft beslissingen betreffende echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk, mag deze verordening uitsluitend van toepassing zijn op de ontbinding van de huwelijksband, met terzijdestelling van kwesties zoals de echtscheidingsgronden, de vermogensrechtelijke gevolgen van het huwelijk of andere bijkomende maatregelen.”

7        Artikel 1 („Toepassingsgebied”) van deze verordening bepaalde:

„1.      Deze verordening is, ongeacht de aard van het gerecht, van toepassing op burgerlijke zaken betreffende:

a)      echtscheiding, scheiding van tafel en bed en nietigverklaring van het huwelijk;

[...]

3.      Deze verordening is niet van toepassing op:

[...]

e)      onderhoudsverplichtingen;

[...]”

8        Artikel 3 („Algemene bevoegdheid”) van die verordening bepaalde in lid 1:

„Ter zake van echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk zijn bevoegd de gerechten van de lidstaat:

a)      op het grondgebied waarvan:

–        de echtgenoten hun gewone verblijfplaats hebben; of

–        zich de laatste gewone verblijfplaats van de echtgenoten bevindt, indien een van hen daar nog verblijft; of

–        de verweerder zijn gewone verblijfplaats heeft; of

–        in geval van een gemeenschappelijk verzoek, zich de gewone verblijfplaats van een van de echtgenoten bevindt; of

–        zich de gewone verblijfplaats van de verzoeker bevindt, indien hij daar sedert ten minste een jaar onmiddellijk voorafgaand aan de indiening van het verzoek verblijft; of

–        zich de gewone verblijfplaats van de verzoeker bevindt, indien hij daar sedert ten minste zes maanden onmiddellijk voorafgaand aan de indiening van het verzoek verblijft en hetzij onderdaan van de betrokken lidstaat is, hetzij, in het geval van [...] Ierland, daar zijn ‚domicile’ (woonplaats) heeft;

b)      waarvan beide echtgenoten de nationaliteit bezitten of, in het geval van [...] Ierland, waar beide echtgenoten hun ‚domicile’ (woonplaats) hebben.”

9        Artikel 19 („Aanhangigheid en onderling samenhangende procedures”) van voornoemde verordening bepaalde in lid 1:

„Wanneer bij gerechten van verschillende lidstaten tussen dezelfde partijen procedures tot echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk aanhangig zijn, houdt het gerecht waarbij de zaak het laatst is aangebracht, zijn uitspraak ambtshalve aan totdat de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht, vaststaat.”

10      Hoofdstuk III („Erkenning en tenuitvoerlegging”) van verordening nr. 2201/2003 bevatte meerdere afdelingen, waaronder afdeling 1 („Erkenning”). Deze afdeling bevatte een reeks bepalingen over, met name, de erkenning in andere lidstaten van een in een lidstaat gegeven beslissing op het gebied van echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk, alsmede over de gronden voor niet‑erkenning van een dergelijke beslissing.

11      Artikel 63 („Verdragen met de Heilige Stoel”) van deze verordening luidde als volgt:

„1.      Deze verordening laat onverlet het op 7 mei 1940 te Vaticaanstad ondertekende internationale verdrag (concordaat) tussen de Heilige Stoel en de Portugese Republiek.

2.      Elke beslissing ter zake van de nietigverklaring van een huwelijk, gegeven krachtens het in lid 1 genoemde concordaat, wordt in de lidstaten erkend onder de in hoofdstuk III, afdeling 1, vastgestelde voorwaarden.

3.      Het bepaalde in de leden 1 en 2 is tevens van toepassing op de volgende internationale verdragen (concordaten) met de Heilige Stoel:

a)      het Verdrag van Lateranen van 11 februari 1929 tussen de Italiaanse Republiek en de Heilige Stoel, gewijzigd bij de op 18 februari 1984 te Rome ondertekende overeenkomst met bijbehorend protocol;

b)      de Overeenkomst van 3 januari 1979 tussen de Heilige Stoel en [het Koninkrijk Spanje] over juridische kwesties;

c)      de Overeenkomst van 3 februari 1993 tussen de Heilige Stoel en [de Republiek Malta] inzake de erkenning van de burgerrechtelijke gevolgen van canonieke huwelijken en van beslissingen van de kerkelijke autoriteiten en rechtbanken aangaande zulke huwelijken, met inbegrip van het toepassingsprotocol van diezelfde datum, met het tweede Aanvullend Protocol van 6 januari 1995.

4.      De in lid 2 voorgeschreven erkenning van beslissingen kan in Spanje, in Italië en in Malta worden onderworpen aan dezelfde procedures en controles die van toepassing zijn voor beslissingen van kerkelijke rechtbanken op grond van de in lid 3 genoemde internationale verdragen met de Heilige Stoel.

[...]”

12      Verordening nr. 2201/2003 is met ingang van 1 augustus 2022 ingetrokken bij verordening (EU) 2019/1111 van de Raad van 25 juni 2019 betreffende de bevoegdheid, de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, en betreffende internationale kinderontvoering (PB 2019, L 178, blz. 1). Gelet op de datum van de aan het hoofdgeding ten grondslag liggende feiten moet het verzoek om een prejudiciële beslissing evenwel worden onderzocht in het licht van verordening nr. 2201/2003.

 Hoofdgeding en prejudiciële vragen

13      GT, een Duits en Italiaans staatsburger, en LS, een Russisch staatsburger, die beiden hun gewone verblijfplaats in Duitsland hebben, zijn op 16 juni 2017 in een kerk in Napels (Italië) in het huwelijk getreden (hierna: „condordaathuwelijk”). Dit huwelijk is op dezelfde dag geregistreerd bij de burgerlijke stand van Napels.

14      Op 25 januari 2022 heeft GT bij het Amtsgericht Stuttgart (rechter in eerste aanleg Stuttgart, Duitsland) een echtscheidingsprocedure ingesteld. In het kader van deze procedure moet deze rechter ook ambtshalve uitspraak doen over de verevening van pensioenrechten en, op verzoek van LS, de eventuele toekenning van partneralimentatie.

15      Op 22 juli 2022 heeft GT bij de Tribunale Ecclesiastico Interdiocesano di Napoli (interdiocesane kerkelijke rechtbank Napels, Italië) een verzoek ingediend tot nietigverklaring van het concordaathuwelijk. Deze kerkelijke rechtbank heeft dit verzoek bij beslissing van 28 februari 2024 toegewezen. Deze definitieve beslissing is op 27 mei 2024 uitvoerbaar verklaard door de Supremo Tribunale della Segnatura Apostolica (hoogste rechtbank van de apostolische signatuur, Italië).

16      Op 31 juli 2024 is bij de Corte d’appello di Napoli (rechter in tweede aanleg Napels, Italië) een verzoek ingediend tot erkenning van de definitieve en uitvoerbare beslissing van de Tribunale Ecclesiastico Interdiocesano di Napoli tot nietigverklaring van het concordaathuwelijk. Op dit verzoek is nog geen uitspraak gedaan.

17      Bij beschikking van 20 november 2024 heeft het Amtsgericht Stuttgart de behandeling van het echtscheidingsverzoek en de bijkomende verzoeken betreffende de vermogensrechtelijke gevolgen daarvan geschorst. Deze rechter was van oordeel dat de bij hem aanhangige echtscheidingsprocedure zonder voorwerp zou raken indien de Corte d’appello di Napoli het verzoek om erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van de kerkelijke beslissing tot nietigverklaring van het concordaathuwelijk toewijst.

18      LS heeft tegen deze beschikking hoger beroep ingesteld bij de verwijzende rechter, het Oberlandesgericht Stuttgart (rechter in tweede aanleg Stuttgart, Duitsland), op grond dat, krachtens verordening nr. 2201/2003, de verplichting om de behandeling van de zaak aan te houden niet rust op het Amtsgericht Stuttgart, maar op de Italiaanse rechter bij wie het verzoek is ingediend om erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van de kerkelijke beslissing tot nietigverklaring van het concordaathuwelijk.

19      De verwijzende rechter vraagt zich af of de bij de Corte d’appello di Napoli aanhangige procedure tot erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van die kerkelijke beslissing valt onder een „procedure tot nietigverklaring van het huwelijk” die kan leiden tot een situatie van aanhangigheid in de zin van artikel 19, lid 1, van verordening nr. 2201/2003. Indien dat het geval is, wenst hij te vernemen welke gevolgen een dergelijke aanhangigheid met zich meebrengt.

20      Volgens deze rechter vormt een dergelijke procedure een „procedure tot nietigverklaring van het huwelijk” in de zin van die bepaling, zodat de Italiaanse rechter, die als tweede kennis heeft genomen van de zaak, in beginsel verplicht is om de behandeling daarvan op te schorten overeenkomstig die bepaling.

21      Hij merkt evenwel op dat een dergelijke verplichting tot moeilijkheden kan leiden, gelet op het feit dat de Duitse rechter in dat geval eventueel incidenteel de erkenning door de Italiaanse Republiek van de door een kerkelijke rechtbank uitgesproken nietigheid van het concordaathuwelijk zou moeten beoordelen, terwijl er in dat verband geen overeenkomst bestaat tussen de Heilige Stoel en de Bondsrepubliek Duitsland die de erkenning van een kerkelijke beslissing zou kunnen regelen.

22      De verwijzende rechter vraagt zich dan ook af of de Duitse rechter, ook gelet op de verschillende vermogensrechtelijke gevolgen die, in vergelijking met een echtscheidingsprocedure, kunnen voortvloeien uit de nietigverklaring van een huwelijk, kan besluiten om toch de behandeling van de zaak op te schorten ondanks dat hij krachtens verordening nr. 2201/2003 bij voorrang internationaal bevoegd is.

23      Tegen deze achtergrond heeft het Oberlandesgericht Stuttgart de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:

„1)      Vormt de bij [een Italiaanse rechter] gevoerde Italiaanse procedure betreffende de erkenning van [een kerkelijk vonnis] overeenkomstig artikel 8, lid 2, van [het concordaat van Lateranen], een procedure tot nietigverklaring van het huwelijk in de zin van artikel 19, lid 1, van [verordening nr. 2201/2003]?

2)      Indien de eerste vraag bevestigend moet worden beantwoord: is het een rechter in Duitsland die als eerste is aangezocht met een verzoek om echtscheiding toegestaan om – in strijd met artikel 19, lid 1, van [verordening nr. 2201/2003] – de zaak uit hoofde van het nationale recht aan te houden en de behandeling ervan over te laten aan de rechter die als tweede is aangezocht en die uitspraak moet doen in een [procedure tot erkenning van een kerkelijk vonnis]?”

 Eerste vraag

24      Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 19, lid 1, van verordening nr. 2201/2003 aldus moet worden uitgelegd dat het begrip „procedure tot nietigverklaring van het huwelijk” in de zin van deze bepaling een procedure omvat die bij een rechter van een lidstaat is ingeleid met het oog op de erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van een uitvoerbare beslissing tot nietigverklaring van een concordaathuwelijk, wanneer die beslissing is gegeven door een kerkelijke rechtbank op grond van een in artikel 63 van die verordening genoemd internationaal verdrag tussen de Heilige Stoel en die lidstaat.

25      Vooraf moet in de eerste plaats worden verduidelijkt dat, zoals volgt uit artikel 1, lid 3, onder e), van verordening nr. 2201/2003, gelezen in het licht van overweging 8 daarvan, kwesties die verband houden met de vermogensrechtelijke gevolgen van het huwelijk, en met name met onderhoudsverplichtingen, zijn uitgesloten van de werkingssfeer van deze verordening.

26      Deze kwesties kunnen echter wel binnen de werkingssfeer van andere Unierechtelijke instrumenten vallen, namelijk onder die van verordening (EU) 2016/1103 van de Raad van 24 juni 2016 tot uitvoering van de nauwere samenwerking op het gebied van de bevoegdheid, het toepasselijke recht en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op het gebied van huwelijksvermogensstelsels (PB 2016, L 183, blz. 1) of verordening (EG) nr. 4/2009 van de Raad van 18 december 2008 betreffende de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen, en de samenwerking op het gebied van onderhoudsverplichtingen (PB 2009, L 7, blz. 1).

27      Het klopt dat de verwijzende rechter in zijn verzoek om een prejudiciële beslissing wijst op de verschillen die kunnen bestaan tussen de vermogensrechtelijke gevolgen van een echtscheiding en die van de nietigverklaring van een huwelijk. Deze overwegingen worden echter enkel aangevoerd met het oog op de uitlegging van artikel 19, lid 1, van verordening nr. 2201/2003 en kunnen – bij gebrek aan nadere toelichting van de verwijzende rechter op dit punt – geen grond vormen voor een uitlegging van andere Unierechtelijke instrumenten dan deze verordening.

28      In de tweede plaats dient eraan te worden herinnerd dat, volgens artikel 63 van verordening nr. 2201/2003, de toepassing van deze verordening in de betrekkingen tussen de lidstaten de verdragen onverlet laat die zijn gesloten tussen de Heilige Stoel enerzijds en bepaalde lidstaten – te weten het Koninkrijk Spanje, de Italiaanse Republiek, de Republiek Malta en de Portugese Republiek – anderzijds, waaronder het concordaat van Lateranen.

29      Het concordaat van Lateranen regelt de betrekkingen tussen de Heilige Stoel en de Italiaanse Republiek. Volgens artikel 2, lid 1, van dit concordaat erkent en waarborgt deze lidstaat de vrijheid van de katholieke kerk om haar rechtsbevoegdheid op kerkelijk gebied uit te oefenen.

30      Artikel 8, lid 1, van dat concordaat bepaalt dat huwelijken die overeenkomstig de bepalingen van het canonieke recht zijn gesloten, worden erkend als huwelijk met civielrechtelijke gevolgen, mits het huwelijk, na publicatie in het gemeentehuis, is ingeschreven in het register van de burgerlijke stand.

31      Artikel 8, lid 2, van dit concordaat bepaalt dat beslissingen betreffende de nietigverklaring van een huwelijk die zijn gegeven door kerkelijke rechtbanken die over de executoriale titel van het hoogste kerkelijke toezichtsorgaan beschikken, op verzoek van de partijen of van een van hen rechtsgevolgen in Italië teweegbrengen door een beslissing van de bevoegde corte d’appello, op voorwaarde dat, ten eerste, de kerkelijke rechtbank bevoegd was om de nietigverklaring uit te spreken, ten tweede, gedurende de procedure bij de kerkelijke rechtbank de rechten van partijen om te verschijnen en zich te verdedigen zijn geëerbiedigd overeenkomstig de grondbeginselen van het Italiaanse rechtsstelsel, en, ten derde, is voldaan aan de in de Italiaanse wetgeving gestelde voorwaarden om uitvoering te geven aan buitenlandse vonnissen.

32      Met deze inleidende opmerkingen in het achterhoofd dient, overeenkomstig vaste rechtspraak, bij de uitlegging van artikel 19, lid 1, van verordening nr. 2201/2003 rekening te worden gehouden met niet alleen de bewoordingen van die bepaling maar ook met de context ervan en met de doelstellingen van de handeling waarvan deze deel uitmaakt (zie in die zin arresten van 17 november 1983, Merck, 292/82, EU:C:1983:335, punt 12, en 27 november 2025, Manuel Costa Filhos, C‑643/24, EU:C:2025:923, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

33      Wat de bewoordingen van artikel 19, lid 1, van verordening nr. 2201/2003 betreft, moet worden opgemerkt dat deze bepaling verwijst naar procedures tot echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk, die zijn ingesteld tussen dezelfde partijen maar voor rechters van verschillende lidstaten.

34      Zoals het Hof heeft geoordeeld, is het volgens de bewoordingen van die bepaling weliswaar van belang dat deze verzoeken dezelfde partijen betreffen, maar kunnen zij een verschillend onderwerp hebben, zolang zij maar betrekking hebben op een scheiding van tafel en bed, een echtscheiding of een nietigverklaring van het huwelijk (zie in die zin arrest van 16 januari 2019, Liberato, C‑386/17, EU:C:2019:24, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Hieruit volgt dat het bestaan van een situatie van aanhangigheid veronderstelt dat de bij rechters van verschillende lidstaten ingeleide procedures betrekking hebben op de ontbinding of de versoepeling van de huwelijksband.

35      Een procedure die bij een rechter van een lidstaat is ingeleid met het oog op de erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van een uitvoerbare beslissing tot nietigverklaring van een concordaathuwelijk, die is gegeven door een kerkelijke rechtbank op grond van een in artikel 63 van verordening nr. 2201/2003 genoemd internationaal verdrag met de Heilige Stoel, zoals de procedure die in casu aanhangig is bij de Corte d’appello di Napoli, heeft als zodanig geen betrekking op de ontbinding of de versoepeling van de huwelijksband.

36      Ten eerste, zoals de Italiaanse en de Spaanse regering ter terechtzitting hebben benadrukt, is op het moment dat een dergelijke procedure wordt ingeleid de huwelijksband immers reeds ontbonden, aangezien deze nietig is verklaard bij de definitieve en uitvoerbare beslissing van de kerkelijke rechtbank. De procedure bij de rechter van de betrokken lidstaat, in casu de Italiaanse Republiek, strekt er enkel toe om de civielrechtelijke gevolgen van de kerkelijke beslissing in de rechtsorde van die lidstaat te laten erkennen.

37      Ten tweede is de omvang van het toezicht dat de gewone rechter in het kader van die procedure uitoefent, beperkt tot de aspecten die uitdrukkelijk zijn vermeld in artikel 8, lid 2, van het concordaat van Lateranen, te weten de bevoegdheid van de kerkelijke rechtbank, het recht van partijen om gedurende de procedure voor dat gerecht te verschijnen en zich te verdedigen, en de voorwaarden die de Italiaanse wetgeving stelt aan de erkenning van buitenlandse beslissingen. Zoals de Italiaanse regering heeft verduidelijkt, kan de nationale rechter de kerkelijke beslissing niet ten gronde onderzoeken.

38      Een procedure die bij een gewone rechter is ingeleid met het oog op de erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van een uitvoerbare beslissing tot nietigverklaring van een concordaathuwelijk, die is gegeven door een kerkelijke rechtbank op grond van het concordaat van Lateranen, valt niet onder het begrip „procedure tot nietigverklaring van het huwelijk” in de zin van artikel 19, lid 1, van verordening nr. 2201/2003.

39      Deze uitlegging wordt bevestigd door de context van die bepaling.

40      Dienaangaande zij opgemerkt dat artikel 19 van verordening nr. 2201/2003 deel uitmaakt van hoofdstuk II van deze verordening, met als opschrift „Bevoegdheid”, dat in artikel 3 de criteria opsomt aan de hand waarvan de bevoegdheid van de rechterlijke instanties van de lidstaten kan worden vastgesteld om uitspraak te doen over kwesties op het gebied van echtscheiding, scheiding van tafel en bed en nietigverklaring van het huwelijk.

41      Ook moet worden opgemerkt dat met het bij verordening nr. 2201/2003 ingevoerde stelsel van verdeling van bevoegdheden ter zake van ontbinding van de huwelijksband niet is beoogd uit te sluiten dat meer dan één rechter bevoegd is. Er is integendeel uitdrukkelijk voorzien in het naast elkaar bestaan van meerdere bevoegde rechters, zonder dat daartussen een hiërarchie is vastgesteld (arrest van 13 oktober 2016, Mikołajczyk, C‑294/15, EU:C:2016:772, punt 47 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

42      In deze context regelt artikel 19, lid 1, van verordening nr. 2201/2003 de behandeling van situaties waarin bij twee rechterlijke instanties van verschillende lidstaten tussen dezelfde partijen procedures tot echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk aanhangig zijn gemaakt, en bepaalt het daartoe dat de rechter bij wie de zaak het laatst is aangebracht, zijn uitspraak ambtshalve moet aanhouden totdat de bevoegdheid van de rechter bij wie de zaak het eerst is aangebracht, is vastgesteld overeenkomstig de criteria van artikel 3 van deze verordening.

43      De bevoegdheid van een Italiaanse rechter bij wie een verzoek is ingediend tot erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van een uitvoerbare beslissing tot nietigverklaring van een concordaathuwelijk, die is gegeven door een kerkelijke rechtbank op grond van het concordaat van Lateranen, wordt echter niet bepaald op basis van de criteria van artikel 3 van verordening nr. 2201/2003, maar op basis van de specifieke regels van dit tussen de Heilige Stoel en de Italiaanse Republiek gesloten verdrag. Zoals de advocaat-generaal in de punten 44 en 45 van zijn conclusie heeft opgemerkt, kan in deze omstandigheden de procedure waarin een dergelijk verzoek wordt ingediend niet leiden tot een situatie van aanhangigheid in de zin van artikel 19, lid 1, van die verordening, gelezen in het licht van artikel 3 daarvan.

44      Aan de uitlegging die voortvloeit uit de bewoordingen van artikel 19, lid 1, van verordening nr. 2201/2003 en die steun vindt in de context van deze bepaling wordt niet afgedaan door de doelstellingen van die verordening.

45      In dit verband dient eraan te worden herinnerd dat verordening nr. 2201/2003 gericht is op de vergemakkelijking van, onder meer, de erkenning van in de lidstaten gegeven beslissingen op het gebied van echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk, op grond van het beginsel van wederzijds vertrouwen als hoeksteen voor de totstandbrenging van een werkelijke justitiële ruimte op Unieniveau (zie in die zin arrest van 15 november 2022, Senatsverwaltung für Inneres und Sport, C‑646/20, EU:C:2022:879, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

46      In de bijzondere context van de tussen de Heilige Stoel en bepaalde lidstaten gesloten verdragen sluit artikel 63 van verordening nr. 2201/2003 aan bij de algemene doelstelling van deze verordening, namelijk het vergemakkelijken van de erkenning en de vereenvoudigde tenuitvoerlegging van op grond van deze verdragen gegeven beslissingen inzake de nietigheid van huwelijken. Zoals de advocaat-generaal in essentie heeft opgemerkt in de punten 49 en 50 van zijn conclusie, heeft dit artikel namelijk tot doel om de erkenningsregeling van die verordening uit te breiden tot beslissingen tot nietigverklaring van het huwelijk die zijn gegeven op grond van concordaten tussen de Heilige Stoel en bepaalde lidstaten, teneinde de volle werking van deze verdragen te waarborgen. Dit artikel beoogt daarentegen niet om deze beslissingen te onderwerpen aan alle geharmoniseerde regels die bij verordening nr. 2201/2003 zijn vastgesteld, in het bijzonder die met betrekking tot de rechterlijke bevoegdheid, waaronder artikel 19 van deze verordening.

47      Gelet op alle voorgaande overwegingen moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 19, lid 1, van verordening nr. 2201/2003 aldus moet worden uitgelegd dat het begrip „procedure tot nietigverklaring van het huwelijk” in de zin van deze bepaling niet een procedure omvat die bij een rechter van een lidstaat is ingeleid met het oog op de erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van een uitvoerbare beslissing tot nietigverklaring van een concordaathuwelijk, wanneer die beslissing is gegeven door een kerkelijke rechtbank op grond van een in artikel 63 van die verordening genoemd internationaal verdrag tussen de Heilige Stoel en die lidstaat.

 Tweede vraag

48      Gelet op het antwoord op de eerste vraag hoeft de tweede vraag niet te worden beantwoord.

 Kosten

49      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Derde kamer) verklaart voor recht:

Artikel 19, lid 1, van verordening (EG) nr. 2201/2003 van de Raad van 27 november 2003 betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1347/2000, zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 2116/2004 van de Raad van 2 december 2004,

moet aldus worden uitgelegd dat

het begrip „procedure tot nietigverklaring van het huwelijk” in de zin van deze bepaling niet een procedure omvat die bij een rechter van een lidstaat is ingeleid met het oog op de erkenning van de civielrechtelijke gevolgen van een uitvoerbare beslissing tot nietigverklaring van een concordaathuwelijk, wanneer die beslissing is gegeven door een kerkelijke rechtbank op grond van een in artikel 63 van verordening nr. 2201/2003, zoals gewijzigd, genoemd internationaal verdrag tussen de Heilige Stoel en die lidstaat.

ondertekeningen


*      Procestaal: Duits.


i      Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.