Artykuł 4 pkt 8 dyrektywy 2006/123 brzmi następująco: „Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje: […]

8)»nadrzędny interes publiczny« oznacza względy określone jako takie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości i obejmuje: porządek publiczny, bezpieczeństwo publiczne, ochronę publiczną, zdrowie publiczne, utrzymanie równowagi finansowej systemu zabezpieczenia społecznego, ochronę konsumentów, usługobiorców i pracowników, uczciwość w transakcjach handlowych, zwalczanie nadużyć, ochronę środowiska naturalnego i środowiska miejskiego, zdrowie zwierząt, własność intelektualną, ochronę narodowego dziedzictwa historycznego i artystycznego, cele polityki społecznej i kulturalnej;

[…]”.

Artykuł 15 ust. 2 lit. g) i art. 15 ust. 3 wspomnianej dyrektywy stanowią: „2.Państwa członkowskie sprawdzają, czy w ramach ich systemu prawnego podejmowanie lub prowadzenie działalności usługowej jest uzależnione od spełnienia któregokolwiek z następujących niedyskryminacyjnych wymogów: […]

g)określone minimalne lub maksymalne taryfy, do których usługodawca musi się stosować;

[…]

3.Państwa członkowskie sprawdzają, czy wymogi określone w ust. 2 spełniają następujące warunki:

a)niedyskryminacja: wymogi nie mogą prowadzić do bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową lub, w przypadku spółek, ze względu na miejsce statutowej siedziby;

b)konieczność: wymogi muszą być uzasadnione nadrzędnym interesem publicznym;

c)proporcjonalność: wymogi muszą być odpowiednie dla zapewnienia osiągnięcia wyznaczonego celu i nie mogą wykraczać poza to, co niezbędne do osiągnięcia tego celu; nie może istnieć możliwość zastąpienia tych wymogów innymi, mniej restrykcyjnymi środkami, za pomocą których można osiągnąć ten sam skutek.

[…]”.

Funkcję pełnomocników sądowych reguluje głównie Ley Orgánica 6/1985 del Poder Judicial (ustawa zasadnicza 6/1985 o władzy sądowniczej) z dnia 1 lipca 1985 r. (BOE nr 157 z dnia 2 lipca 1985 r.), a ich czynności w postępowaniach reguluje Ley 1/2000 de Enjuiciamiento Civil (ustawa 1/2000 – kodeks postępowania cywilnego, zwana dalej „kodeksem postępowania cywilnego”) z dnia 7 stycznia 2000 r. (BOE nr 7 z dnia 8 stycznia 2000 r.). Funkcją pełnomocnika jest zasadniczo reprezentowanie stron w postępowaniu i skuteczna współpraca z sądami w celu ułatwienia właściwego przebiegu postępowania. Zadania te są odmienne od zadań adwokatów i są nie do pogodzenia z tymi zadaniami.

Artykuł 242 ust. 4 kodeksu postępowania cywilnego stanowi: „Opłaty urzędników, pełnomocników sądowych i podmiotów zawodowo prowadzących działalność są regulowane zgodnie ze stawkami, którym oni podlegają”.

Real Decreto nr 1373/2003 por el que se aprueba el arancel de derechos de los procuradores de los tribunales (dekret królewski nr 1313/2003 w sprawie zatwierdzenia stawek opłat za czynności pełnomocników sądowych) z dnia 7 listopada 2003 r. (BOE nr 278 z dnia 20 listopada 2003 r.), zmieniony przez Real Decreto nr 1/2006 (dekretem królewskim nr 1/2006) z dnia 13 stycznia 2006 r. (BOE nr 24 z dnia 28 stycznia 2006) (zwany dalej „dekretem królewskim nr 1373/2003”) z góry ustala dla wynagrodzeń pełnomocników sądowych obowiązującą stawkę, która może być negocjowana pomiędzy pełnomocnikiem sądowym a jego klientem, może jednak zostać zwiększona lub obniżona jedynie o 12% i ustala górną granicę dla danej sprawy na podstawie wartości przedmiotu sporu. W następstwie zmian ustawodawczych w 2010 r. ogólna górna granica opłat pobieranych przez pełnomocnika sądowego w tej samej sprawie, za to samo pismo procesowe lub w tym samym postępowaniu wynosi 300 000 EUR.

Dyrektywa 2006/123 została transponowana do prawa hiszpańskiego przez Ley 17/2009 sobre el libre acceso a las actividades de servicios y su ejercicio (ustawą 17/2009 o swobodnym podejmowaniu i prowadzeniu działalności usługowej) z dnia 23 listopada 2009 r. (BOE nr 283 z dnia 24 listopada 2009 r.).

W następstwie postępowania pomiędzy Eurosaneamientos, Entidad Urbanística Conservación Parque Tecnológico de reciclado López Soriano i UTE PTR Acciona Infraestructuras (zwanymi dalej „Eurosaneamientos i in.”) a ArcelorMittal Zaragoza, dotyczącego odpowiedzialności pozaumownej, ArcelorMittal Zaragoza została obciążona kosztami. Na wniosek Eurosaneamientos i in. sekretarz Audiencia Provincial de Zaragoza (sądu okręgowego w Saragossie, Hiszpania) dokonał kontroli kosztów.

ArcelorMittal Zaragoza zakwestionowała tę kontrolę z tego powodu, że opłaty za czynności pełnomocnika sądowego reprezentującego Eurosaneamientos i in. były nienależne, a wynagrodzenie adwokata tych spółek nienależne i nadmierne. Sekretarz Audiencia Provincial de Zaragoza (sądu okręgowego w Saragossie) zmniejszył koszty do kwoty 17 558,70 EUR z uwzględnieniem podatku od wartości dodanej (VAT) z tytułu wynagrodzenia adwokata i do kwoty 2793,56 EUR z uwzględnieniem podatku od wartości dodanej (VAT) z tytułu opłat za czynności pełnomocników sądowych.

Eurosaneamientos i in. wniosły odwołanie od postanowienia sekretarza przed Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie).

W dniu 12 lutego 2015 r. wspomniany sąd wydał w postępowaniu w sprawie ustalenia kosztów trzy postanowienia oddalające odwołania Eurosaneamientos i in. w zakresie, w jakim dotyczyły one wynagrodzenia adwokatów, i wezwał strony do wypowiedzenia się w przedmiocie wszczęcia postępowania przewidzianego w art. 267 TFUE w odniesieniu do kosztów dotyczących usług pełnomocników sądowych, konkretnie w odniesieniu do stawki określającej kwotę omawianych kosztów.

Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) wyraża wątpliwości co do zgodności systemu wynagradzania pełnomocników sądowych w Hiszpanii z prawem Unii. Dokładniej sąd ten zauważa, że wyroki Trybunału: z dnia 19 lutego 2002 r., Arduino (C‑35/99, EU:C:2002:97), a także z dnia 5 grudnia 2006 r., Cipolla i in. (C‑94/04 i C‑202/04, EU:C:2006:758), zdają się wskazywać, że przesłankami, od których uzależnione jest stwierdzenie nieistnienia zachowania sprzecznego z regułami konkurencji, są, po pierwsze, okoliczność, że państwo nie zrezygnowało z wykonywania swoich uprawnień do podejmowania ostatecznych decyzji lub do kontroli stosowania rozpatrywanych stawek opłat, a po drugie, okoliczność, iż sądy w pewnych wyjątkowych okolicznościach mogą odstąpić od zastosowania minimalnych i maksymalnych ustalonych granic.

W tym względzie wspomniany sąd uważa, że kontrola sądowa ogranicza się do sprawdzenia ścisłego stosowania stawek ustalonych dekretem królewskim nr 1373/2003, bez możliwości odejścia, w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności i w drodze właściwie uzasadnionej decyzji, od granic ustalonych zgodnie z tą stawką opłat i bez możliwości skontrolowania, czy żądana kwota jest proporcjonalna do świadczonej usługi. Zauważa on także, iż z orzecznictwa Tribunal Constitucional (trybunału konstytucyjnego, Hiszpania) wynika, że dostosowanie opłat za czynności pełnomocników sądowych przez sądy krajowe stanowi wykładnię prawa krajowego contra legem.

Ponadto Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) zmierza do ustalenia, czy sądy krajowe są upoważnione do kontroli, w wypadku gdy uregulowanie państwowe ustala stawki usług i obejmuje dorozumiane oświadczenie w przedmiocie istnienia nadrzędnego interesu publicznego, czy takie ograniczenie swobody świadczenia usług jest uzasadnione interesem publicznym, a jednocześnie uznaje on, że zadaniem Trybunału jest dokonanie wykładni pojęć „nadrzędnego interesu publicznego”, „konieczności” i „proporcjonalności” wymienionych w dyrektywie 2006/123. Na wypadek braku takiego uzasadnienia sąd ten chce ustalić również, czy sądy krajowe mogą odstąpić od stosowania tej stawki lub dostosować kwoty w niej wymienione, mimo że z orzecznictwa Tribunal Constitucional (trybunału konstytucyjnego) wynika, że wydane przez sądy krajowe orzeczenie o takiej treści stanowi wykładnię prawa krajowego contra legem.

Sąd odsyłający uważa wreszcie, że obowiązkowe ustalanie ceny niektórych usług, niezależnie od rzeczywiście wykonanej pracy i ewentualnych szczególnych okoliczności sprawy, innych niż wartość przedmiotu sporu, może stanowić naruszenie prawa do rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”) i art. 47 karty w zakresie, w jakim za pośrednictwem kosztów postępowania na stronę sporu mogą być nałożone z góry ustalone koszty, bez możliwości upewnienia się o ich proporcjonalnym charakterze lub zasadności, który to czynnik może stanowić rzeczywiste utrudnienie we wniesieniu skargi, której rozstrzygnięcie jest niepewne lub budzi wątpliwości.

W tych okolicznościach Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)Czy istnienie wprowadzonego przez państwo uregulowania prawnego przewidującego wymóg kontroli ze strony państwa przy ustalaniu opłat pełnomocników sądowych przez wskazanie w drodze przepisów określających dokładnej, wiążącej kwoty tych opłat i powierzenie sądom, w szczególności w przypadku obciążenia kosztami postępowania, następczej kontroli w każdym konkretnym przypadku określania tych opłat, mimo iż ogranicza się ona do sprawdzenia ścisłego stosowania stawek, bez możliwości odejścia od granic wskazanych przepisami stawek w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności w drodze decyzji zawierającej uzasadnienie, jest zgodne z art. 4 ust. 3 TUE i art. 101 TFUE?

2)Czy dokonane przez Trybunał określenie pojęć »nadrzędnego interesu publicznego«, »proporcjonalności« i »konieczności« wpisanych w art. 4 i 15 dyrektywy dotyczącej swobody świadczenia usług na rynku wewnętrznym pozwala sądom krajowym w sytuacjach, w których ustalenie ceny usług jest przewidziane w ustawodawstwie państwa i istnieje dorozumiane oświadczenie ze względu na brak uregulowania w przepisach transponujących w przedmiocie istnienia nadrzędnego interesu publicznego, mimo iż zbadanie go w świetle orzecznictwa wspólnotowego w żaden sposób nie pozwala na jego potwierdzenie, na uznanie, że w konkretnym przypadku ma miejsce ograniczenie nieuzasadnione interesem publicznym, i w związku z tym na niestosowanie uregulowania prawnego regulującego wynagrodzenie pełnomocników sądowych lub zmianę tego uregulowania?

3)Czy ustanowienie takiej normy prawnej może być sprzeczne z prawem do rzetelnego procesu sądowego w rozumieniu orzecznictwa Trybunału?”.

Francesc de Bolós Pi, hiszpański pełnomocnik sądowy, wytoczył przeciwko Urbaserowi powództwo o zapłatę kwoty 66 912,73 EUR, wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami, z tytułu wynagrodzenia za czynności pełnomocnika należnego powodowi w wyniku jego udziału w postępowaniach w sprawach skarg sądowych, które wszczął.

Urbaser twierdzi, że wynagrodzenie, którego dochodzi F. de Bolós Pi jest nadmierne, ponieważ jest ono nieproporcjonalne w stosunku do nakładu pracy, jakiego wymagały od powoda wspomniane postępowania, ponieważ w jednym z tych postępowań ograniczył się on do złożenia dziewięciu pism, a w drugim trzech. Urbaser uważa ponadto, że sądy powinny móc ustalić wynagrodzenie pełnomocników sądowych proporcjonalnie do wykonanej pracy, podczas gdy ustalenie wynagrodzenia wyłącznie na podstawie kwoty przewidzianej zgodnie z dekretem królewskim nr 1373/2003 narusza swobodę konkurencji, a także art. 4 ust 3. TUE oraz dyrektywę 2006/123, co uzasadnia zwrócenie się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

Urbaser powołuje się także na istnienie pomiędzy stronami niepisemnego porozumienia, zgodnie z którym wynagrodzenie pełnomocnika sądowego zostało ograniczone do 2000 EUR. Niemniej, jak podnosi Urbaser, F. de Bolós Pi postanowił naruszyć to postanowienie, co potwierdził przed sądem adwokat zajmujący się sprawami, z których wynika obecnie dochodzone wynagrodzenie.

Postanowieniem z dnia 23 lipca 2015 r. Juzgado de Primera Instancia de Olot (sąd pierwszej instancji w Olot, Hiszpania) wezwał strony do przedstawienia stanowiska odnośnie do stosowności wystąpienia do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

Podobnie jak Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) Juzgado de Primera Instancia de Olot (sąd pierwszej instancji w Olot) podnosi, po pierwsze, kwestię zgodności dekretu królewskiego nr 1373/2003 z art. 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE w świetle orzecznictwa Trybunału. W szczególności sąd ten zauważa, że art. 245 ust. 2 kodeksu postępowania cywilnego nie pozwala sądom krajowym na odstąpienie od granic ustalonych zgodnie ze stawką ustanowioną w tym dekrecie. Po drugie, sąd ten wyraża wątpliwości co do zgodności wspomnianego dekretu królewskiego z dyrektywą 2006/123, która stanowi, że minimalne stawki opłat za usługi mogą zostać wprowadzone tylko w przypadku konieczności i że powinny być uzasadnione nadrzędnym interesem publicznym i proporcjonalne. Po trzecie, wspomniany sąd uważa, że brak możliwości zakwestionowania ustalonych zgodnie z tą stawką kwot z uwagi na fakt, że są one nieproporcjonalne, nadmierne lub nieodpowiadające wykonanej pracy, może się okazać niezgodny z EKPC, a mianowicie z prawem do rzetelnego procesu.

W tych okolicznościach Juzgado de Primera Instancia Olot (sąd pierwszej instancji w Olot) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)Czy jest zgodne z art. 101 TFUE w związku z art. 10 TFUE i art. 4 ust. 3 TUE ustanawiające stawki pełnomocników sądowych (procuradores) uregulowanie, takie jak Real Decreto 1373/2003, ustalające minimalną stawkę lub taryfę ich wynagrodzenia, które może zostać zmniejszone lub podwyższone jedynie w granicach 12%, jeżeli ani organy państwa członkowskiego, ani jego sądy nie mogą odstąpić od tych minimalnych stawek nawet w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności?

2)Czy można w celu odejścia od stosowania minimalnego wynagrodzenia przy stosowaniu wspomnianych stawek przewidzianych w prawie uznać za nadzwyczajne okoliczności występowanie istotnej dysproporcji między rzeczywistym nakładem pracy a wysokością wynagrodzenia wynikającą z zastosowania tej stawki?

3)Czy dekret królewski 1373/2003 jest zgodny z art. 56 TFUE?

4)Czy wspomniany dekret królewski spełnia przesłanki konieczności i proporcjonalności z art. 15 ust. 3 dyrektywy 2006/123?

5)Czy art. 6 EPKC obejmuje prawo do skutecznej obrony przed ustaleniem wynagrodzenia pełnomocnika sądowego, które okaże się nieproporcjonalnie wysokie i które nie odpowiada rzeczywistemu nakładowi pracy?”.

Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 5 listopada 2015 r. sprawy C‑532/15 i C‑538/15 zostały połączone do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.

Consejo General de Procuradores de España (hiszpańska rada generalna pełnomocników sądowych) podnosi zarzut niedopuszczalności dwóch odesłań prejudycjalnych, a rząd hiszpański oraz F. de Bolós Pi podnoszą zarzut niedopuszczalności odesłania prejudycjalnego w sprawie C‑538/15 ze względu na to, że w istocie w świetle prawa krajowego wykładnia prawa Unii nie jest konieczna do rozstrzygnięcia sporów w postępowaniu głównym. Jeżeli chodzi o sprawę C‑532/15, jedynie do sądów krajowych należy orzekanie w przedmiocie stosowania zasady proporcjonalności. W odniesieniu do sprawy C‑538/15 przepisy dekretu królewskiego nr 1373/2003, do których odnosi się sąd odsyłający, nie znajdują zastosowania do sporu w postępowaniu głównym, ponieważ spór ten podlega wyłącznie porozumieniu zawartemu pomiędzy pełnomocnikiem sądowym a jego klientem.

Należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem procedura przewidziana w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy między Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są im niezbędne dla rozstrzygnięcia przedstawionych przed nimi sporów (zob. wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin, C‑182/15, EU:C:2016:630, pkt 18 i przytoczone tam orzecznictwo).

W ramach tej współpracy jedynie do sądu krajowego, który rozstrzyga spór i musi przyjąć odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy ocena – w świetle szczególnych okoliczności sprawy – zarówno konieczności uzyskania orzeczenia w trybie prejudycjalnym dla wydania wyroku, jak i znaczenia przedstawionych Trybunałowi pytań. W konsekwencji jeśli przedstawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany wydać orzeczenie (zob. wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin, C‑182/15, EU:C:2016:630, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo).

Wynika z tego, że pytania dotyczące wykładni prawa Unii przedstawione przez sąd krajowy w ramach stanu faktycznego i prawnego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny i którego prawidłowość nie podlega ocenie przez Trybunał, korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego lub prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytania (zob. w szczególności wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin, C‑182/15, EU:C:2016:630, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).

Tymczasem w tym względzie z akt sprawy przedstawionych Trybunałowi nie wynika w oczywisty sposób, by wykładnia prawa Unii, o którą zwrócił się sąd odsyłający, nie miała żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniach głównych.