Eagrán sealadach

BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Ceathrú Dlísheomra)

22 Deireadh Fómhair 2026 (*)

(Mainneachtain Bhallstáit ina chuid oibleagáidí a chomhlíonadh – Airteagal 258 CFAE – Limistéar saoirse, slándála agus ceartais – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Treoir 2013/48/AE – An ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla – Airteagal 3(3) – Ceart daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe a ndlíodóir a bheith i láthair agus a bheith rannpháirteach go héifeachtach ina gceistiú – Na coincheapa ‘láithreacht’ agus ‘rannpháirtíocht éifeachtach’ – Airteagal 3(6) – Maolú sealadach ar an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir – Reachtaíocht náisiúnta lena gceadaítear daoine atá faoi dhrochamhras a cheistiú gan a ndlíodóir mura bhfuil an dlíodóir sin ar fáil laistigh de thréimhse shonraithe – Trasuí mícheart)

I gCás C‑681/24,

IMEACHTAÍ mar gheall ar mhainneachtain in oibleagáidí a chomhlíonadh faoi Airteagal 258 CFAE, a tionscnaíodh an 15 Deireadh Fómhair 2024,

an Coimisiún Eorpach, dá ndéanann C. Kovács, P. Ondrůšek agus M. Wasmeier, i gcáil Gníomhairí, ionadaíocht,

iarratasóir,

v

Poblacht na Seice, dá ndéanann T. Müller, A. Pagáčová, M. Smolek agus J. Vláčil, i gcáil Gníomhairí, ionadaíocht ar dtús, agus dá ndéanann T. Müller, J. Očková, A. Pagáčová agus J. Vláčil, i gcáil Gníomhairí, ionadaíocht ina dhiaidh sin,

cosantóir,

le tacaíocht ó:

an Ungáir, dá ndéanann Zs. Biró-Tóth agus M. Z. Fehér, i gcáil Gníomhairí, ionadaíocht,

idiragraí,

tugann AN CHÚIRT (an Ceathrú Dlísheomra),

agus í comhdhéanta mar seo a leanas: I. Jarukaitis, Uachtarán Dlísheomra, R. Frendo (Rapóirtéir), N. Jääskinen, M. Condinanzi agus A. Kornezov, Breithiúna,

Abhcóide Ginearálta: T. Ćapeta,

Cláraitheoir: E. Sartori, Riarthóir,

ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 10 Nollaig 2025,

tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 12 Márta 2026,

an Breithiúnas seo a leanas:

Breithiúnas

1        Lena iarratas, iarrann an Coimisiún Eorpach ar an gCúirt a dhearbhú, trí mhainneachtain na bearta is gá a ghlacadh chun bheith i gcomhréir le hAirteagal 3(6) de Threoir 2013/48/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Deireadh Fómhair 2013 maidir leis an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla agus in imeachtaí a bhaineann le barántas gabhála Eorpach, agus maidir leis an gceart chun tríú páirtí a chur ar an eolas ar chailleadh saoirse agus chun cumarsáid a dhéanamh le tríú daoine agus le húdaráis chonsalacha nuair a chailltear an tsaoirse (IO 2013 L 294, lch. 1), arna léamh i gcomhar le hAirteagal 3(3) di, gur mhainnigh Poblacht na Seice a hoibleagáidí faoin Treoir sin a chomhlíonadh.

 An dlí lena mbaineann

 Dlí an Aontais Eorpaigh

 Treoir 2013/48

2        Luaitear an méid seo a leanas in aithrisí 4, 6, 8, 23 go 25, 28, 30 go 32, 44, 52 agus 54 de Threoir 2013/48:

‘(4)      Le cur chun feidhme phrionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh do chinntí in ábhair choiriúla, glactar leis go bhfuil muinín fhrithpháirteach ag na Ballstáit ina gcórais cheartais choiriúil faoi seach. Tá méid an aitheantais fhrithpháirtigh ag brath go mór ar roinnt paraiméadar, lena n‑áirítear sásraí chun cearta daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine atá cúisithe a chosaint agus íoschaighdeáin choiteanna is gá chun cur i bhfeidhm phrionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh a éascú.

[...]

(6)      Ní féidir le haitheantas frithpháirteach na gcinntí in ábhair choiriúla feidhmiú go héifeachtach ach amháin de mheon muiníne ina measann ní hamháin na húdaráis bhreithiúnacha ach na gníomhaithe uile sa phróiseas coiriúil go bhfuil cinntí ó údaráis bhreithiúnacha na mBallstát eile coibhéiseach lena gcuid cinntí féin, rud a thugann le tuiscint ní hamháin go bhfuil muinín acu as leordhóthanacht rialacha Ballstát eile, ach go bhfuil muinín acu freisin go bhfuil na rialacha sin á gcur i bhfeidhm i gceart. Chun an mhuinín fhrithpháirteach a neartú, tá gá le rialacha mionsonraithe maidir le cearta nós imeachta agus ráthaíochtaí a eascraíonn as an [gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’)], as an [gCoinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, a síníodh sa Róimh an 4 Samhain 1950, ‘ECHR’] agus as an [gCúnant Idirnáisiúnta ar Chearta Sibhialta agus Polaitiúla, a ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 16 Nollaig 1966 agus a tháinig i bhfeidhm an 23 Márta 1976] a chosaint. Ceanglaítear leis freisin go ndéanfar na híoschaighdeáin a chumhdaítear sa Chairt agus in ECHR a fhorbairt tuilleadh laistigh den Aontas [Eorpach] tríd an Treoir seo agus trí bhearta eile.

[...]

(8)      Le rialacha íosta comhchoiteanna, ba cheart muinín as córais cheartais choiriúil na mBallstát uile a mhéadú, rud a d’fhágfadh go mbeadh comhar breithiúnach níos éifeachtaí ann i dtimpeallacht muiníne frithpháirtí agus cur chun cinn cultúir um chearta bunúsacha laistigh den Aontas. Leis na rialacha íosta comhchoiteanna sin, ba cheart deireadh a chur le bacainní ar shaorghluaiseacht saoránach ar fud chríoch na mBallstát. Ba cheart na rialacha íosta comhchoiteanna sin a bhunú a mhéid a bhaineann leis an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla, leis an gceart chun tríú páirtí a chur ar an eolas ar chailleadh saoirse agus leis an gceart atá ag daoine cumarsáid a dhéanamh le tríú daoine agus le húdaráis chonsalacha nuair a chailltear an tsaoirse.

[...]

(23)      Ba cheart é a bheith de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe cumarsáid a dhéanamh leis an dlíodóir a dhéanann ionadaíocht orthu. Féadfar cumarsáid den sórt sin a dhéanamh tráth ar bith, lena n‑áirítear sula bhfeidhmeofar an ceart chun bualadh leis an dlíodóir sin. Féadfaidh na Ballstáit socruithe praiticiúla a ghlacadh maidir le fad, minicíocht agus modhanna na cumarsáide sin, lena n‑áirítear físchomhdháil agus teicneolaíocht chumarsáide eile a úsáid chun cumarsáid den sórt sin a chumasú. Níor cheart do na socruithe praiticiúla sin difear a dhéanamh d’fheidhmiú éifeachtach ná do bhunbhrí an chirt atá ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe cumarsáid a dhéanamh lena ndlíodóir.

(24)      Maidir le mionchionta áirithe, níor cheart go gcuirfeadh an Treoir seo cosc ar na Ballstáit feidhmiú an chirt atá ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe rochtain a fháil ar dhlíodóir ar an nguthán a eagrú. Mar sin féin, ba cheart teorainn an chirt sin a fhorchoimeád do chásanna nach gceisteoidh na póilíní ná údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe.

(25)      Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe a ndlíodóir a bheith i láthair agus a bheith rannpháirteach go héifeachtach nuair a cheistíonn na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnacha eile iad, lena n‑áirítear le linn éisteachtaí cúirte. Ba cheart an rannpháirtíocht sin a bheith i gcomhréir le haon nós imeachta faoin dlí náisiúnta a d’fhéadfadh rannpháirtíocht dlíodóra a rialáil le linn do na póilíní nó d’údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a cheistiú, lena n‑áirítear le linn éisteachtaí cúirte, ar choinníoll nach gcuireann na nósanna imeachta sin isteach ar fheidhmiú éifeachtach agus ar bhunbhrí an chirt lena mbaineann. Le linn do na póilíní nó d’údarás forfheidhmithe dlí eile nó breithiúnach eile an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a cheistiú nó le linn éisteacht os comhair cúirte, féadfaidh an dlíodóir, inter alia, i gcomhréir leis na forálacha sin, ceisteanna a chur, soiléiriú a iarraidh agus ráitis a dhéanamh, ar cheart iad a thaifeadadh i gcomhréir leis an nós imeachta taifeadta faoin dlí náisiúnta.

[...]

(28)      I gcás ina mbaintear an tsaoirse de dhaoine atá faoi dhrochamhras nó de dhaoine atá cúisithe, ba cheart do na Ballstáit na socruithe is gá a dhéanamh chun a áirithiú go mbeidh na daoine sin in ann an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir a fheidhmiú go héifeachtach, lena n‑áirítear trí chúnamh dlíodóra a thabhairt dóibh i gcás nach bhfuil dlíodóir acu, mura rud é go bhfuil an ceart sin tarscaoilte acu. D’fhéadfaí a fhoráil leis na forálacha sin, go háirithe, go ndéanfaidh na húdaráis inniúla na bearta is gá chun cúnamh a sholáthar ó dhlíodóir ar bhonn liosta dlíodóirí atá ar fáil, óna bhféadfadh an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe a rogha a dhéanamh. D’fhéadfadh socruithe maidir le cúnamh dlíthiúil a bheith san áireamh sna socruithe sin, i gcás inarb iomchuí.

[...]

(30)      I gcásanna iargúltacht gheografach an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe, mar shampla i gcríocha thar lear nó i gcás ina ndéanann Ballstát oibríochtaí míleata lasmuigh dá chríoch nó ina nglacann sé páirt iontu, féadfaidh na Ballstáit maolú sealadach a dhéanamh ar cheart an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe rochtain a fháil ar dhlíodóir gan moill mhíchuí tar éis chailleadh na saoirse. Le linn an mhaolaithe shealadaigh sin, níor cheart do na húdaráis inniúla an duine lena mbaineann a cheistiú ná aon bheart imscrúdaitheach nó bailithe fianaise dá bhforáiltear sa Treoir seo a dhéanamh. I gcás nach féidir rochtain láithreach a fháil ar dhlíodóir mar gheall ar iargúltacht gheografach an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe, ba cheart do na Ballstáit na bearta is gá a dhéanamh chun cumarsáid a dhéanamh ar an teileafón nó trí fhíschomhdháil, ach amháin mura féidir sin.

(31)      Ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann maolú sealadach a dhéanamh ar an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir sa chéim réamhthrialach, i gcás inar gá, i gcás éigeandála, chun díobháil thromchúiseach do bheatha, do shaoirse nó d’iomláine choirp duine a chosc. Ar feadh maolú sealadach ar an bhforas sin, féadfaidh na húdaráis inniúla daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine atá cúisithe a cheistiú in éagmais a ndlíodóra, ar choinníoll gur cuireadh ar an eolas iad faoina gceart bheith ina dtost agus go bhfuil siad in ann an ceart sin a fheidhmiú agus ar choinníoll nach ndéanann an ceistiú sin dochar do chearta na cosanta, lena n‑áirítear an ceart gan tú féin a ionchoiriú. Féadfar ceistiú a dhéanamh chun na críche sin amháin agus a mhéid is gá chun faisnéis a fháil atá fíor-riachtanach chun díobháil thromchúiseach do bheatha, do shaoirse nó d’iomláine choirp duine a chosc. Dá mbainfí mí-úsáid as an maolú sin, dhéanfaí dochar doleigheasta, i bprionsabal, do chearta na cosanta.

(32)      Ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann maolú sealadach a dhéanamh ar an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir sa chéim réamhthrialach i gcás ina bhfuil gá le gníomhaíocht láithreach ó na húdaráis imscrúdúcháin chun cur i mbaol tromchúiseach d’imeachtaí coiriúla a sheachaint, go háirithe chun scriosadh nó athrú fianaise riachtanaí a sheachaint nó chun cur isteach ar fhinnéithe a sheachaint. Ar feadh maolú sealadach ar an bhforas sin, féadfaidh na húdaráis inniúla daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine atá cúisithe a cheistiú in éagmais a ndlíodóra, ar choinníoll gur cuireadh ar an eolas iad faoina gceart bheith ina dtost agus go bhfuil siad in ann an ceart sin a fheidhmiú agus ar choinníoll nach ndéanann an ceistiú sin dochar do chearta na cosanta, lena n‑áirítear an ceart gan tú féin a ionchoiriú. Féadfar ceistiú a dhéanamh chun faisnéis a fháil atá riachtanach ionas nach gcuirfear imeachtaí coiriúla i mbaol tromchúiseach agus a mhéid is gá chun na críche sin, agus chun na críche sin amháin. Dá mbainfí mí-úsáid as an maolú sin, dhéanfaí dochar doleigheasta, i bprionsabal, do chearta na cosanta.

[...]

(44)      Ba cheart an ceart a bheith ag daoine iarrtha cumarsáid a dhéanamh leis an dlíodóir a dhéanann ionadaíocht orthu sa Bhallstát forghníomhaitheach. Ba cheart é a bheith indéanta cumarsáid den sórt sin a dhéanamh tráth ar bith, lena n‑áirítear sula bhfeidhmeofar aon cheart chun bualadh leis an dlíodóir. Féadfaidh na Ballstáit socruithe praiticiúla a leagan síos maidir le fad, minicíocht agus modhanna cumarsáide idir daoine iarrtha agus a ndlíodóir, lena n‑áirítear físchomhdháil agus teicneolaíocht chumarsáide eile a úsáid chun cumarsáid den sórt sin a dhéanamh. Ba cheart na socruithe praiticiúla sin a bheith gan dochar d’fheidhmiú éifeachtach agus do bhunbhrí cheart na ndaoine iarrtha cumarsáid a dhéanamh lena ndlíodóir.

[...]

(52)      Leis an Treoir seo, urramaítear na cearta bunúsacha agus comhlíontar na prionsabail a aithnítear sa Chairt, lena n‑áirítear [...] an ceart chun leigheas éifeachtach a fháil agus an ceart chun triail chóir a fháil, toimhde na neamhchiontachta agus cearta na cosanta. Ba cheart an Treoir seo a chur chun feidhme i gcomhréir leis na cearta agus leis na prionsabail sin.

[...]

(54)      Leis an Treoir seo bunaítear rialacha íosta. Féadfaidh na Ballstáit na cearta a leagtar amach sa Treoir seo a leathnú chun leibhéal níos airde cosanta a sholáthar. Níor cheart an leibhéal níos airde cosanta sin a bheith ina bhac ar aitheantas frithpháirteach cinntí breithiúnacha a bhfuil sé d’aidhm ag na rialacha íosta sin iad a éascú. Níor cheart go dtitfeadh an leibhéal cosanta sin riamh faoi na caighdeáin a bhunaítear leis an gCairt nó le ECHR, mar a léirítear iad i gcásdlí [Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh] agus na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine [(‘ECtHR’)].’

[Aistriúchán neamhoifigiúil]

3        Foráiltear le hAirteagal 3 den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla’:

‘1.      Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine atá cúisithe laistigh de theorainn ama agus ar bhealach lena gcuirtear ar chumas na ndaoine lena mbaineann a gcearta cosanta a fheidhmiú go praiticiúil agus go héifeachtach.

2.      Beidh rochtain ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe ar dhlíodóir gan moill mhíchuí. In aon chás, beidh rochtain ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe ar dhlíodóir ó cibé ceann de na pointí ama seo a leanas is luaithe:

(a)      sula gceisteoidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile iad;

(b)      tar éis d’údaráis imscrúdúcháin nó d’údaráis inniúla eile beart imscrúdaitheach nó beart bailithe fianaise eile a dhéanamh i gcomhréir le mír 3(c);

(c)      gan moill mhíchuí tar éis cailleadh saoirse;

(d)      i gcás inar toghaireadh iad chun láithriú os comhair cúirt a bhfuil dlínse aici in ábhair choiriúla, in am trátha sula dtagann siad os comhair na cúirte sin.

3.      Beidh an méid seo a leanas ag gabháil leis an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir:

(a)      Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe teacht le chéile go príobháideach agus cumarsáid a dhéanamh leis an dlíodóir a dhéanann ionadaíocht orthu, lena n‑áirítear sula gceisteoidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile iad;

(b)      Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a ndlíodóir a bheith i láthair agus a bheith rannpháirteach go héifeachtach le linn an cheistithe. Beidh an rannpháirtíocht sin i gcomhréir leis na nósanna imeachta faoin dlí náisiúnta, ar choinníoll nach ndéantar dochar leis na nósanna imeachta sin d’fheidhmiú éifeachtach agus d’inneachar sár-riachtanach an chirt lena mbaineann. I gcás ina mbeidh dlíodóir rannpháirteach le linn an cheistithe, tabharfar faoi deara gur tharla an rannpháirtíocht sin trí úsáid a bhaint as an nós imeachta taifeadta i gcomhréir le dlí an Bhallstáit lena mbaineann;

[...]

4.      Féachfaidh na Ballstáit le faisnéis ghinearálta a chur ar fáil ionas go mbeidh deis ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe dlíodóir a fháil.

D’ainneoin fhorálacha an dlí náisiúnta maidir le láithreacht riachtanach dlíodóra, déanfaidh na Ballstáit na socruithe is gá chun a áirithiú go mbeidh daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe agus a bhfuil a saoirse bainte díobh in ann a gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir a fheidhmiú go héifeachtach, mura rud é gur tharscaoil siad an ceart sin i gcomhréir le hAirteagal 9.

5.      In imthosca eisceachtúla agus ag an gcéim réamhthrialach amháin, féadfaidh na Ballstáit maolú sealadach a dhéanamh ar chur i bhfeidhm mhír 2(c) i gcás nach féidir, mar gheall ar iargúltacht gheografach duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, an ceart chun dlíodóir a rochtain a áirithiú gan moill mhíchuí tar éis cailleadh saoirse.

6.      In imthosca eisceachtúla agus ag an gcéim réamhthrialach amháin, féadfaidh na Ballstáit maolú go sealadach ar chur i bhfeidhm na gceart dá bhforáiltear i mír 3 a mhéid atá bonn cirt leis sin i bhfianaise imthosca sonracha an cháis, ar bhonn ceann amháin de na cúiseanna láidre seo a leanas:

(a)      i gcás ina bhfuil géarghá le hiarmhairtí díobhálacha tromchúiseacha do bheatha, do shaoirse nó do shláine coirp duine a sheachaint;

(b)      i gcás ina bhfuil sé ríthábhachtach go ngníomhóidh na húdaráis imscrúdúcháin láithreach chun nach gcuirfear imeachtaí coiriúla go mór i mbaol.’

[Aistriúchán neamhoifigiúil]

4        Foráiltear le hAirteagal 8 den Treoir sin, dar teideal ‘Coinníollacha ginearálta maidir le maoluithe sealadacha a chur i bhfeidhm’:

1.      Maidir le maolú sealadach dá bhforáiltear in Airteagal 3(5) nó (6) [...]:

(a)      beidh sé comhréireach agus ní rachaidh sé thar a bhfuil riachtanach;

(b)      beidh sé teoranta go docht ó thaobh ama de;

(c)      ní bheidh sé bunaithe go heisiach ar chineál nó ar thromchúis an chiona líomhnaithe; agus

(d)      ní dhéanfaidh sé dochar do chothroime fhoriomlán na n‑imeachtaí.

2.      Ní fhéadfar maoluithe sealadacha dá bhforáiltear in Airteagal 3(5) nó (6) a údarú ach amháin le cinneadh cuí-réasúnaithe, arna dhéanamh ar bhonn cás ar chás, ag údarás breithiúnach nó ag údarás inniúil eile, ar choinníoll gur féidir an cinneadh a bheith faoi réir athbhreithniú breithiúnach. Déanfar an cinneadh cuí-réasúnaithe a thaifeadadh i gcomhréir leis an nós imeachta taifeadta dá bhforáiltear le dlí an Bhallstáit lena mbaineann.

[...]’

[Aistriúchán neamhoifigiúil]

5        Foráiltear le hAirteagal 9 den Treoir sin, dar teideal ‘Tarscaoileadh’:

‘1.      Gan dochar don dlí náisiúnta lena gceanglaítear go héigeantach dlíodóir a bheith i láthair nó cúnamh a thabhairt, áiritheoidh na Ballstáit, i ndáil le haon tarscaoileadh cirt dá dtagraítear in Airteagail 3 agus 10:

(a)      gur cuireadh faisnéis shoiléir leordhóthanach ar fáil don duine atá faoi dhrochamhras nó don duine atá cúisithe, ó bhéal nó i scríbhinn, i bhfriotal simplí intuigthe maidir le hinneachar an chirt lena mbaineann agus maidir leis na hiarmhairtí a d’fhéadfadh a bheith ann dá dtarscaoilfí é; agus

(b)      tugtar an tarscaoileadh go deonach agus go haonchiallach.

2.      Déanfar nóta den tarscaoileadh, a fhéadfar a dhéanamh i scríbhinn nó ó bhéal, chomh maith leis na himthosca faoinar tugadh an tarscaoileadh, agus úsáid á baint as an nós imeachta taifeadta i gcomhréir le dlí an Bhallstáit lena mbaineann.

3.      Áiritheoidh na Ballstáit go bhféadfaidh daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine atá cúisithe tarscaoileadh a chúlghairm ina dhiaidh sin ag aon phointe le linn na n‑imeachtaí coiriúla agus go gcuirfear ar an eolas iad faoin bhféidearthacht sin. Beidh éifeacht leis an gcúlghairm sin ón tráth a dhéanfar í.’

[Aistriúchán neamhoifigiúil]

6        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 11 de Threoir 2013/48, dar teideal ‘Cúnamh dlíthiúil’:

‘Ní dochar an Treoir seo don dlí náisiúnta maidir le cúnamh dlíthiúil, a mbeidh feidhm aige i gcomhréir leis an gCairt agus le ECHR.’

[Aistriúchán neamhoifigiúil]

 Treoir (AE) 2016/1919

7        Foráiltear le hAirteagal 1(2) de Threoir (AE) 2016/1919 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Deireadh Fómhair 2016 maidir le cúnamh dlí do dhaoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe in imeachtaí coiriúla agus do dhaoine iarrtha in imeachtaí a bhaineann leis an mbarántas gabhála Eorpach (IO 2016 L 297, lch. 1), dar teideal ‘Ábhar’:

‘Comhlánaítear leis an Treoir seo [Treoir 2013/48 agus Treoir (AE) 2016/800 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Bealtaine 2016 maidir leis na coimircí nós imeachta do leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla (IO 2016 L 132, lch. 1)]. Ní dhéanfar aon fhoráil sa Treoir seo a léiriú mar ní lena gcuirtear teorainn leis na cearta dá bhforáiltear sna Treoracha sin.’

[Aistriúchán neamhoifigiúil]

8        Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 2 de Threoir 2016/1919, dar teideal ‘Raon feidhme’, i mír 1 de:

‘Beidh feidhm ag an Treoir seo maidir le daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe in imeachtaí coiriúla a bhfuil ceart acu chun rochtain a fháil ar dhlíodóir faoi [Threoir 2013/48] agus:

(a)      a bhfuil a saoirse bainte díobh;

(b)      a gceanglaítear orthu cúnamh a fháil ó dhlíodóir i gcomhréir le dlí an Aontais nó leis an dlí náisiúnta; nó

(c)      a gceanglaítear orthu nó a n‑údaraítear dóibh freastal ar bheart imscrúdaitheach nó bailithe fianaise, lena n‑áirítear, ar a laghad, na bearta seo a leanas:

(i)      paráidí aitheantais;

(ii)      coimhlintí;

(iii)      suíomh coire a atógáil.’

[Aistriúchán neamhoifigiúil]

 Dlí na Seice

9        Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 8(3) den Listina základních práv avobod (an Chairt um Chearta Bunúsacha agus Saoirsí), ar foráil bhunreachtúil í:

‘Ní fhéadfar duine atá cúisithe nó duine a bhfuil amhras ann go ndearna sé cion coiriúil a chur faoi choimeád póilíneachta ach amháin sna cásanna dá bhforáiltear le dlí. Ní mór an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta a chur ar an eolas láithreach faoi na cúiseanna lena chur faoi choimeád póilíneachta, a cheistiú agus, laistigh de 48 n‑uair an chloig ar a mhéad, a scaoileadh saor nó a tharchur chuig breitheamh. Ní mór don bhreitheamh an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta a cheistiú laistigh de 24 uair an chloig ón tráth a tharchuireadh chuige é agus cinneadh a dhéanamh maidir lena choinneáil nó ní mór dó é a scaoileadh saor.’

10      Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 2(4) de zákon č.141/1961 Sb., o trestním řízení soudním (trestní řád) (Dlí Uimh. 141/1961 maidir le nós imeachta coiriúil (Cód um Nós Imeachta Coiriúil)), sa leagan is infheidhme maidir leis an gcaingean seo (‘Cód um Nós Imeachta Coiriúil’):

‘Mura bhforáiltear a mhalairt sa Chód seo, gníomhóidh údaráis forfheidhmithe dlí ar a dtionscnamh féin. Ní mór dóibh déileáil le cásanna coiriúla a luaithe is féidir; tabharfaidh siad aghaidh, mar ábhar práinne, go háirithe ar chásanna coinneála [...]. Éisteann siad cásanna coiriúla i ndlúthchomhlíonadh na gceart agus na saoirsí a ráthaítear leis an gCairt um Chearta Bunúsacha agus Saoirsí Bunúsacha agus leis na conarthaí idirnáisiúnta um chearta an duine agus saoirsí bunúsacha a bhfuil Poblacht na Seice faoi cheangal acu; agus gníomhartha nós imeachta choiriúil á ndéanamh, ní fhéadfar cearta na ndaoine a ndéanann na gníomhartha sin difear dóibh a shárú ach amháin i gcásanna a bhfuil bonn cirt leo, ar bhonn an dlí agus a mhéid is gá chun cuspóir an nós imeachta choiriúil a áirithiú. [...]’

11      Faoi Airteagal 33(1) den Chód um Nós Imeachta Coiriúil:

‘Beidh sé de cheart ag an duine atá cúisithe barúlacha a chur isteach maidir leis na fíorais go léir a líomhnaítear ina choinne nó ina coinne agus maidir leis an bhfianaise a bhaineann leis sin, ach ní bheidh sé de cheangal air nó uirthi fianaise a thabhairt. Féadfaidh sé nó sí fíorais a líomhain agus fianaise a sholáthar chun tacú lena chosaint nó lena cosaint, tograí a dhéanamh chomh maith le hiarrataí a dhéanamh agus caingne a thionscnamh. Tá sé de cheart aige nó aici dlíodóir a roghnú agus dul i gcomhairle leis nó léi fiú le linn na ngníomhartha a dhéanann na húdaráis forfheidhmithe dlí. Le linn a cheistithe nó a ceistithe, ní féidir lena dhlíodóir nó lena dlíodóir comhairle a chur air nó uirthi maidir le conas ceist a cuireadh cheana a fhreagairt. Féadfaidh sé nó sí éisteacht a iarraidh i láthair a dhlíodóra nó a dlíodóra agus freastalaíonn a dhlíodóir nó a dlíodóir ar ghníomhartha eile den chéim réamhthrialach de na himeachtaí coiriúla freisin (Airteagal 165). Má tá an duine atá cúisithe faoi choimeád nó má tá pianbhreith choimeádta á cur isteach aige nó aici, féadfaidh sé a dhlíodóir nó a dlíodóir a chur faoi agallamh in éagmais tríú páirtí. Tá na cearta thuasluaite ag an duine atá cúisithe fiú má tá a inniúlacht dhlíthiúil nó a hinniúlacht dhlíthiúil teoranta. ’

12      Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 67 den Chód sin, dar teideal ‘Forais choinneála’:

‘Ní fhéadfar duine atá cúisithe a choinneáil ach amháin má eascraíonn eagla a bhfuil bunús maith léi as a ghníomhartha nó a gníomhartha nó as fíorais shonracha eile

(a)      nach n‑éalaíonn sé nó sí ná nach gceileann sé nó sí é féin nó í féin chun ionchúiseamh coiriúil nó pionós coiriúil a sheachaint, go háirithe mura féidir a chéannacht nó a céannacht a shuíomh láithreach, mura bhfuil áit chónaithe sheasta aige nó aici nó má tá an baol ann go gcuirfear pionós trom air nó uirthi,

(b)      nach mbíonn tionchar aige ar fhinnéithe ná ar dhaoine comhchúisithe nár ceistíodh go fóill ná nár chuir bac ar bhealach eile ar imscrúdú fíoras atá fíor-riachtanach d’imeachtaí coiriúla; nó

(c)      nach ngabhann sé nó sí arís don ghníomhaíocht neamhdhleathach nó choiriúil a bhfuil sé nó sí á ionchúiseamh ina leith, nach bhforghníomhaíonn sé nó sí an cion coiriúil a ndearna sé nó sí iarracht é a dhéanamh nó nach ndéanann sé nó sí cion coiriúil atá beartaithe aige nó aici a dhéanamh nó a bhagair sé nó sí a dhéanamh,

agus go léirítear leis na fíorais a suíodh go dtí seo go ndearnadh an gníomh ar tionscnaíodh imeachtaí coiriúla ina leith, go bhfuil saintréithe uile ciona choiriúil aige, go bhfuil forais shoiléire amhrais ann go ndearna an duine atá cúisithe an cion sin, agus, ag féachaint don duine atá cúisithe, do chineál agus do thromchúis an chiona choiriúil a bhfuil sé nó sí á ionchúiseamh ina leith, nach féidir, tráth a dhéantar an cinneadh, cuspóir na coinneála a bhaint amach le bearta eile, go háirithe trí cheann de na bearta réamhchúraim a fhorchur.’

13      Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 75 den Chód sin, dar teideal ‘Coimeád póilíneachta an duine atá cúisithe ag an údarás póilíneachta’:

‘I gcás ina bhfuil feidhm ag ceann amháin de na forais choinneála (Airteagal 67), féadfaidh an t‑údarás póilíneachta an duine atá cúisithe a chur faoi choimeád póilíneachta.Mar sin féin, ní mór fógra a thabhairt don ionchúisitheoir poiblí láithreach faoin gcoimeád póilíneachta a rinneadh agus cóip den tuarascáil a tarraingíodh suas tráth na coinneála agus de na doiciméid eile a theastaíonn ón ionchúisitheoir poiblí a sheoladh chuige chun go mbeidh sé in ann, más gá, iarratas ar choinneáil a chur isteach. Ní mór iarraidh den sórt sin a dhéanamh sa chaoi gur féidir an duine atá cúisithe a tharchur chuig an gcúirt tráth nach déanaí ná 48 n‑uair an chloig tar éis é nó í a chur faoi choimeád póilíneachta, nó ní mór an duine sin a scaoileadh saor.’

14      Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 76 den Chód sin, dar teideal ‘Coimeád póilíneachta duine atá faoi dhrochamhras’:

‘(1)      I gcás ina bhfuil ceann de na forais choinneála ann (Airteagal 67), féadfaidh an t‑údarás póilíneachta, i gcásanna práinneacha, an duine a bhfuil amhras ann go ndearna sé cion coiriúil a chur faoi choimeád póilíneachta, fiú mura bhfuil imeachtaí coiriúla tionscanta ina choinne nó ina coinne go fóill (Airteagal 160(1)). Tá an coimeád póilíneachta faoi réir toiliú roimh ré ón ionchúisitheoir poiblí. Ní fhéadfar duine a chur faoi choimeád póilíneachta gan toiliú den sórt sin ach amháin mura féidir moill a chur ar an gcás agus mura féidir toiliú a fháil roimh ré, go háirithe má gabhadh duine agus é nó í i mbun cion a dhéanamh nó má gabhadh éalú.

[...]

(3)      Cuirfidh an t‑údarás póilíneachta a chuir an duine faoi choimeád póilíneachta an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta faoi agallamh agus tarraingeoidh sé suas taifead den agallamh, ina luafaidh sé áit, dáta agus imthosca an choimeáid phóilíneachta agus ina ndéanfaidh sé taifead ar na sonraí pearsanta a bhaineann leis an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta agus ar na cúiseanna substainteacha atá leis an gcoimeád póilíneachta.

(4)      Déanfaidh an t‑údarás póilíneachta a chuir an duine faoi choimeád póilíneachta nó ar aistríodh an duine a gabhadh sa ghníomh in flagrante delicto chuige i gcomhréir le mír 2 an duine sin a scaoileadh saor láithreach bonn má dhíbrítear an t‑amhras nó má scoireann na forais leis an gcoimeád póilíneachta de bheith ann ar chúis eile. Mura scaoilfear saor an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta, cuirfidh an t-údarás póilíneachta ar aghaidh chuig an ionchúisitheoir poiblí taifead a cheistithe mar aon le cóip den ordú lena dtionscnaítear imeachtaí coiriúla agus fianaise eile ionas go bhféadfaidh an t-ionchúisitheoir poiblí, i gcás inarb iomchuí, iarratas ar choinneáil a chur isteach. Ní mór don údarás póilíneachta an t‑iarratas a chur isteach gan mhoill ionas go bhféadfar an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta de bhun an Dlí seo a tharchur chuig an gcúirt tráth nach déanaí ná 48 n‑uair an chloig tar éis é nó í a chur faoi choimeád póilíneachta; seachas sin, ní mór an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta a scaoileadh saor.

(5)      Ní mór forálacha Airteagal 33(1), (5) agus (6) agus Airteagail 91, 92, 93 agus 95 a chomhlíonadh go cuí freisin nuair a cheistítear an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta nuair nach bhfuil aon imeachtaí coiriúla tionscanta ina choinne nó ina coinne go fóill (Airteagal 160).

(6)      Beidh sé de cheart ag an duine atá faoi dhrochamhras a cuireadh faoi choimeád póilíneachta a cheangal go mbeidh dlíodóir i láthair le linn a cheistithe nó a ceistithe dá bhforáiltear i mír 3, mura bhfuil an dlíodóir inrochtana laistigh den teorainn ama a leagtar síos i mír 4.’

15      Faoi Airteagal 77 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, dar teideal ‘Cinneadh maidir leis an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta’:

‘(1)      Más rud é nár ordaigh an t‑ionchúisitheoir poiblí an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta a scaoileadh saor ar bhonn doiciméid a shroich é nó í, b’fhéidir tar éis é nó í a cheistiú tuilleadh, ceanglaítear air an duine sin a tharchur chuig an gcúirt laistigh de 48 n‑uair an chloig tar éis é nó í a chur faoi choimeád póilíneachta agus, ag an am céanna, iarratas ar choinneáil a chur isteach. Cuirfidh sé i gceangal leis an iarratas an fhianaise a fuarthas go dtí seo.

(2)      Ceanglaítear ar an mbreitheamh an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta a cheistiú (mír 1) agus, laistigh de 24 uair an chloig tar éis iarraidh an ionchúisitheora a sheirbheáil, cinneadh a dhéanamh maidir leis an duine sin a scaoileadh saor nó a choinneáil. Déanfaidh an breitheamh, gan mhoill agus ar bhealach iomchuí, dáta agus áit an cheistithe a chur in iúl don dlíodóir a roghnaíodh nó a ceapadh, más féidir dul i dteagmháil leis nó léi agus má chuir an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta de cheangal air nó uirthi a bheith i láthair, agus an t‑ionchúisitheoir. Ní fhéadfaidh an dlíodóir ná an t‑ionchúisitheoir freastal ar an gceistiú agus ceisteanna a chur ar an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta, ach amháin nuair a thugann an breitheamh cead cainte dóibh. Mura gcomhlíontar an teorainn ama 24 uair an chloig ó sheirbheáil na hiarrata ar choinneáil arna déanamh ag an ionchúisitheoir poiblí, beidh bonn cirt i gcónaí le cinneadh a ghlacadh an duine atá cúisithe a scaoileadh saor.’

 An nós imeachta réamhdhlíthíochta agus an nós imeachta os comhair na Cúirte

16      An 7 Samhain 2016, thug Poblacht na Seice fógra don Choimisiún faoi na bearta lena dtrasuitear Treoir 2013/48 a ghlac sí ar an dáta sin. Tháinig 19 mbeart eile sna sála ar na bearta sin, ar tugadh fógra ina leith idir an 15 Márta 2017 agus an 17 Bealtaine 2021. Bhí an Treoir sin le trasuí faoin 27 Samhain 2016.

17      Tar éis dó scrúdú a dhéanamh ar na bearta ar tugadh fógra ina leith, bhí an Coimisiún den tuairim nár cuireadh dlí na Seice i gcomhréir le hAirteagal 3(6)(b), le hAirteagal 5(2) agus (3)(b) agus le hAirteagal 10 de Threoir 2013/48 leo. Dá bhrí sin, sheol sé litir fógra fhoirmiúil chuig Poblacht na Seice an 23 Meán Fómhair 2021.

18      An 28 Meán Fómhair 2023, mheas an Coimisiún nach raibh na freagraí ar an litir fógra fhoirmiúil sin sásúil maidir le hAirteagal 3(6)(b) agus Airteagal 5(2) de Threoir 2013/48 agus sheol sé tuairim réasúnaithe chuig Poblacht na Seice.

19      An 24 Samhain 2023, sheol Poblacht na Seice a barúlacha maidir leis an tuairim réasúnaithe agus thairg sí soiléiriú a thabhairt don Choimisiún ag cruinniú oibre.

20      Tar éis an chruinnithe sin a tionóladh an 2 Bealtaine 2024, chinn an Coimisiún, gan áitiú ar argóintí Phoblacht na Seice maidir le hAirteagal 3(6) de Threoir 2013/48, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 3(3) di, an chaingean seo a thabhairt os comhair na Cúirte Breithiúnais an 15 Deireadh Fómhair 2024.

21      Le cinneadh ó Uachtarán na Cúirte an 30 Eanáir 2025, tugadh cead don Ungáir idiragairt a dhéanamh chun tacú leis an ordú atá á lorg ag Poblacht na Seice.

 An chaingean

 Argóintí na bpáirtithe

22      Mar thaca lena chaingean, ardaíonn an Coimisiún gearán aonair lena n‑éilítear mainneachtain Airteagal 3(6) de Threoir 2013/48, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 3(3) de, a thrasuí i gceart i ndlíchóras na Seice.

23      Ina iarratas, áitíonn an Coimisiún, a mhéid a cheadaítear le hAirteagal 76(6) den Chód um Nós Imeachta Coiriúil do na húdaráis phóilíneachta duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta a cheistiú in imeachtaí réamhthrialach gan rochtain a bheith aige ar dhlíodóir mura bhfuil an dlíodóir sin ar fáil laistigh de 48 n‑uair an chloig tar éis dó nó di a bheith curtha faoi choimeád póilíneachta, go bhfuil Airteagal 76(6) contrártha d’Airteagal 3(6) de Threoir 2013/48. Ní cúis sháraitheach é neamh-inrochtana dlíodóra lenar féidir ceistiú a dhéanamh in éagmais an dlíodóra sin, de réir bhrí Airteagal 3(6).

24      I ndáil leis sin, áitíonn an Coimisiún, inter alia, go bhfuil seasamh Phoblacht na Seice, chun an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir a ráthú, gur leor an deis a bheith ag an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta teagmháil a dhéanamh le dlíodóir a d’fhéadfadh a bheith i láthair le linn an cheistithe agus é a roghnú, contrártha d’Airteagal 3(3)(b) de Threoir 2013/48, ina luaitear go soiléir an dá ghné den cheart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir, eadhon an dlíodóir sin a bheith i láthair agus é a bheith rannpháirteach go héifeachtach le linn an cheistithe. Leanann sé ó Airteagal 3(1) den Treoir sin nach bhfuil aon chás ann ina bhféadfaí an duine sin a cheistiú gan dlíodóir a bheith i láthair, ach amháin i gcás inar bhain na Ballstáit úsáid as an maolú sealadach dá bhforáiltear in Airteagal 3(6) den Treoir sin nó inar tharscaoil an duine sin an ceart sin i gcomhréir le hAirteagal 9 di.

25      De réir an Choimisiúin, ar an gcéad dul síos, ní thugtar bonn cirt, leis an ngá atá leis an duine atá faoi dhrochamhras a scaoileadh laistigh de 48 n‑uair an chloig, leis an bhféidearthacht é nó í a cheistiú gan dlíodóir agus, ar an dara dul síos, ní féidir leis an mbaol go mbainfí mí-úsáid as an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir bonn cirt a thabhairt leis an gceart sin a chur faoi réir coinníoll ginearálta atá contrártha d’fhoclaíocht agus do chuspóir Airteagal 3 de Threoir 2013/48. Dá bhrí sin, de réir na hinstitiúide sin, d’fhonn an baol go gcuirfí bac ar na himeachtaí coiriúla a mhaolú toisc nach féidir teacht ar an dlíodóir arna roghnú ag an duine sin, d’fhéadfadh Poblacht na Seice a áirithiú go bhfuil dlíodóir inrochtana agus ar fáil chun cúnamh dlíthiúil a thabhairt. Ní hé atá i gceist leis an bhféidearthacht sin ceangal a chur ar an duine sin dlíodóir ar leith a bheith aige nó aici, ach a áirithiú go bhfuil dlíodóir ar fáil go hiarbhír ar feadh na tréimhse teoranta ama nach mór a ghlacadh le ceistiú.

26      Ina cosaint, cuireann Poblacht na Seice in iúl go bhfuil an nós imeachta lena gceadaítear do dhuine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta dlíodóir a roghnú á rialú ag pokyn policejního prezidenta č. 103/2013, o plnění některých úkolů policejních orgánů Policie České republiky v trestním řízení (Treoir ó Stiúrthóireacht na bPóilíní Uimh. 103/2013 maidir le cúraimí áirithe de chuid údaráis phóilíneachta Phoblacht na Seice a chomhlíonadh in imeachtaí coiriúla). Is léir ón Treoir sin, i ngach cás nach féidir leis an dlíodóir arna roghnú ag an duine atá faoi dhrochamhras a bheith i láthair le linn a cheistithe nó a ceistithe, go n‑iarrann an t‑údarás póilíneachta ar an duine sin an mian leis nó léi go mbeadh dlíodóir eile i láthair ag an ócáid sin. Dá bhrí sin, i gcás ina gceadaítear sin leis an teorainn ama, bíonn sé de shaoirse i gcónaí ag an duine sin dlíodóir eile a roghnú. Mura bhfuil a fhios aige nó aici faoi, nuair a chuirtear faoi choimeád póilíneachta é nó í nó ina dhiaidh sin, cuirfidh an t‑údarás póilíneachta ar fáil dó nó di liosta na ndlíodóirí a choimeádann Cumann Barra na Seice nó a n‑uimhreacha teileafóin. Dá bhrí sin, ní fhéadfadh an hipitéis go gceisteofaí an duine atá faoi dhrochamhras gan dlíodóir a bheith i láthair teacht chun cinn ach amháin i gcás, d’ainneoin na n‑iarrachtaí sin go léir, nár roghnaigh an duine sin dlíodóir ar féidir teagmháil a dhéanamh leis laistigh de 48 n‑uair an chloig tar éis dó nó di a bheith curtha faoi choimeád póilíneachta. Dá bhrí sin, áirithítear le reachtaíocht na Seice go bhféadfaidh daoine atá faoi dhrochamhras a cuireadh faoi choimeád póilíneachta dlíodóir a roghnú a bheidh i láthair ag an gceistiú.

27      Measann Poblacht na Seice, fiú dá measfaí go bhfuil an reachtaíocht náisiúnta ar neamhréir le hAirteagal 3(3)(b) de Threoir 2013/48, go gcomhlíonfadh sí Airteagal 3(6) den Treoir sin, a mhéid, ar an gcéad dul síos, nach bhféadfaí í a chur i bhfeidhm ach go heisceachtúil, ar an dara dul síos, go mbeadh feidhm aici chun cur i mbaol tromchúiseach imeachtaí coiriúla a sheachaint agus, ar an tríú dul síos, go n‑éileodh sí measúnú aonair ó na húdaráis inniúla, agus imthosca an cháis á gcur san áireamh.

28      Áitíonn Poblacht na Seice nach bhfuil sé beartaithe feidhm a bheith ag an bhféidearthacht duine atá faoi dhrochamhras a cheistiú in éagmais dlíodóra ar bhonn Airteagal 76(6) den Chód um Nós Imeachta Coiriúil ach amháin sa chás sonrach agus iomlán eisceachtúil ina n‑éilíonn an duine sin d’aon ghnó, d’fhonn a scaoileadh saor a fháil agus ceartas a sheachaint, gur dlíodóir ar leith é a thugann cúnamh dó nó di, cé go bhféadfadh sé nach bhfuil an dlíodóir sin ar fáil d’aon ghnó freisin. Ní hamháin go bhféadfadh scaoileadh saor den sórt sin bagairt thromchúiseach a chruthú ar na himeachtaí coiriúla ós rud é go bhféadfadh an duine sin éalú chun ionchúiseamh coiriúil a sheachaint, tionchar a imirt ar fhinnéithe nó leanúint dá ghníomhaíocht nó dá gníomhaíocht neamhdhleathach nó choiriúil, ach freisin ar na leasanna a chosnaítear leis an dlí coiriúil, lena n‑áirítear beatha agus sláinte daoine, bagairt nach bhféadfaí a chur as an áireamh ach amháin trí bhearta a dhéanamh láithreach. Cumhdaítear cásanna den sórt sin go sonrach le hAirteagal 3(6) de Threoir 2013/48.

29      Áitíonn Poblacht na Seice gur léir ó chásdlí ECtHR, ar a bhfuil Airteagal 3 de Threoir 2013/48 bunaithe, nach gá do dhlíodóir a bheith i láthair go héifeachtach agus go córasach le linn an cheistithe. Go háirithe, ina athfhreagra, sonraíonn an Ballstát sin, ina bhreithiúnas an 23 Feabhra 2010, Yoldaș v an Tuirc (CE:ECHR:2010:0223JUD002750304, § 52), nár chinn ECtHR gur sáraíodh Airteagal 6 ECHR, ós rud é gur mar gheall ar thoil an duine lena mbaineann, a tharscaoil a cheart nó a ceart chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir, cé gur cuireadh ar an eolas é nó í faoin gceart sin, nach raibh dlíodóir i láthair ag an gceisitú. Dá bhrí sin, ní hé an rud atá cinntitheach i bhfianaise chuspóir Airteagal 6(3)(c) ECHR dlíodóir a bheith i láthair go hiarbhír le linn an cheistithe, ach an fhéidearthacht don duine lena mbaineann a cheart nó a ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir a fheidhmiú go héifeachtach, an dlíodóir sin a roghnú faoi shaoirse agus é nó í a chur ar an eolas go cuí faoin gceart sin.

30      De réir an Bhallstáit sin, is ionann argóint an Choimisiúin go bhféadfaí an baol mí-úsáide sin a leigheas trína áirithiú go gceapfar dlíodóir atá ar fáil ex officio chun cúnamh dlíthiúil a sholáthar mura bhfuil an dlíodóir arna roghnú ag an duine atá faoi dhrochamhras ar fáil agus oibleagáid a chur ar na Ballstáit, ar bhonn Threoir 2013/48, dlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt a shannadh don duine sin i ndáil le cúnamh dlíthiúil, cé go n‑eisiatar an réimse sin ó raon feidhme na Treorach sin de bhun Airteagal 11 di.

31      Ina ráiteas idiragartha, áitíonn an Ungáir freisin nach bhforchuirtear le cásdlí ECtHR dearbhcheanglas go mbeadh an dlíodóir i láthair le linn an cheistithe. I ndáil leis sin, measann sí go gcomhlíontar an ceanglas sin le reachtaíocht náisiúnta lena ráthaítear ‘solúbthacht leordhóthanach’ d’amhrastaigh dlíodóir a roghnú a bheidh i láthair le linn an cheistithe.

32      Ina fhreagra ar an ráiteas idiragartha sin, áitíonn an Coimisiún, nuair a thugtar cás os a chomhair, go ndéanann ECtHR measúnú ar chothroime fhoriomlán na n‑imeachtaí náisiúnta ar bhonn cás ar chás. Tá an seasamh difriúil i gcás imeachtaí os comhair na Cúirte mar gheall ar mhainneachtain Bhallstáit a oibleagáidí a chomhlíonadh maidir le sárú ar Airteagal 3(6) de Threoir 2013/48. Ós rud é go sainítear go beacht leis an bhforáil sin na coinníollacha faoina bhféadfaidh na Ballstáit maolú go sealadach ar chur i bhfeidhm na gceart dá bhforáiltear in Airteagal 3(3) den Treoir sin, tá aon reachtaíocht náisiúnta nach gcomhlíontar na coinníollacha sin léi contrártha d’Airteagal 3(6). Dá bhrí sin, is leor neamh-chomhoiriúnacht na reachtaíochta náisiúnta leis an Treoir sin ann féin chun sárú ar an Treoir sin a shuíomh, gan é a bheith riachtanach measúnú a dhéanamh, i ngach cás aonair, ar chothroime fhoriomlán an nós imeachta a dhéantar ar bhonn na reachtaíochta náisiúnta sin.

 Measúnú na Cúirte Breithiúnais

33      Leagtar síos in Airteagal 3(1) de Threoir 2013/48 an prionsabal bunúsach go bhfuil an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine atá cúisithe laistigh de theorainn ama agus ar bhealach lena gcuirtear ar a gcumas a gcearta cosanta a fheidhmiú go praiticiúil agus go héifeachtach (breithiúnas an 14 Bealtaine 2024, Stachev, 15/24 PPU, EU:C:2024:399 , mír 47 agus an cásdlí dá dtagraítear).

34      Léirítear an prionsabal sin go sonrach in Airteagal 3(2) den Treoir sin, faoina gcaithfidh daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe rochtain a bheith acu ar dhlíodóir gan moill mhíchuí agus, in aon chás, ón gcéad cheann de cheithre teagmhais shonracha, a liostaítear i bpointí (a) go (d) den fhoráil sin. Ina theannta sin, sonraítear in Airteagal 3(3) den Treoir sin, i bpointí (a) go (c), an méid atá ag gabháil leis an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir (breithiúnas an 14 Bealtaine 2024, Stachev, C‑15/24 PPU, EU:C:2024:399, mír 48).

35      Dá bhrí sin, faoi Airteagal 3(3)(b) de Threoir 2013/48, áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a ndlíodóir a bheith i láthair agus a bheith rannpháirteach go héifeachtach le linn an cheistithe. Beidh an rannpháirtíocht sin i gcomhréir leis na nósanna imeachta faoin dlí náisiúnta, ar choinníoll nach ndéantar dochar leis na nósanna imeachta sin d’fheidhmiú éifeachtach agus d’inneachar sár-riachtanach an chirt lena mbaineann.

36      Cé gur léir ón dara habairt d’Airteagal 3(3)(b) de Threoir 2013/48, arna léamh i bhfianaise aithris 25 den Treoir sin, go dtarlaíonn ‘rannpháirtíocht éifeachtach’ an dlíodóra sa cheistiú i gcomhréir leis na rialacha nós imeachta a leagtar síos leis an dlí náisiúnta, ní thagraíonn an tagairt shainráite sin do dhlíthe na mBallstát ach don ‘rannpháirtíocht éifeachtach’ sin agus ní don ‘láithreacht’.

37      Dá bhrí sin, ar an gcéad dul síos, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara, go bunúsach, i míreanna 44 agus 45 dá Tuairim, ní bhaineann an tagairt do rialacha nós imeachta náisiúnta a dhéantar le hAirteagal 3(3)(b) de Threoir 2013/48 ach le rannpháirtíocht éifeachtach an dlíodóra i gceistiú an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe. Dá bhrí sin, tá sé i gceist leis an tagairt sin cead a thabhairt do na Ballstáit gan teorainn a chur, lasmuigh de na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 3(3)(b) den Treoir sin, le láithreacht iarbhír an dlíodóra ag an gceistiú sin, ach gan ach na rialacha mionsonraithe maidir lena rannpháirtíocht a leagan síos.

38      Ina theannta sin, ós rud é nach bhfuil aon sainmhíniú ar an téarma ‘láithreacht’ i dTreoir 2013/48, ba cheart a mheabhrú, de réir cásdlí socair, nach mór brí agus raon feidhme na dtéarmaí nach dtugtar aon sainmhíniú orthu le dlí an Aontais agus nach dtagraítear iontu do dhlí na mBallstát a chinneadh trí bhreithniú a dhéanamh ar a ngnáthbhrí sa ghnáthchaint, agus an comhthéacs ina dtarlaíonn siad agus na cuspóirí a shaothraítear leis na rialacha ar cuid díobh iad á gcur san áireamh (breithiúnas an 16 Iúil 2026, Knocknamona agus Massey, C‑27/25 agus C‑356/25, EU:C:2026:596, mír 40 agus an cásdlí dá dtagraítear).

39      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, go n‑ainmnítear leis an téarma ‘láithreacht’, ina ghnáthbhrí sa ghnáthchaint, go bhfuil duine, i bprionsabal, i láthair go fisiciúil nó go hábhartha in áit ar leith ag am ar leith, arb é frithchiallach an téarma sin ‘neamhláithreacht’.

40      Ina dhiaidh sin, maidir leis an gcomhthéacs ina n‑úsáidtear an téarma sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, go bhfuil sé le feiceáil, go háirithe, in aithris 25 de Threoir 2013/48, ina luaitear gur cheart do na Ballstáit a áirithiú go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine atá cúisithe a ndlíodóir a bheith i láthair agus a bheith rannpháirteach go héifeachtach nuair a cheistíonn na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnacha eile iad, lena n‑áirítear le linn éisteachtaí cúirte.

41      Ina theannta sin, is léir ó Airteagal 3(5) den Treoir sin, arna léamh i bhfianaise aithris 30 di, go bhféadfaidh na Ballstáit, i gcás iargúltacht geografach an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe, maolú go sealadach ar cheart an duine sin chun rochtain a fháil ar dhlíodóir gan moill mhíchuí tar éis chailleadh na saoirse, agus le linn na céime réamhthrialach de na himeachtaí coiriúla amháin, ach, le linn an mhaolaithe shealadaigh sin, nár cheart do na húdaráis inniúla, inter alia, an duine sin a cheistiú. Dá bhrí sin, ceanglaítear le ‘rochtain a fháil ar dhlíodóir’, de réir bhrí Airteagal 3, i bprionsabal, go mbeadh an dlíodóir sin i láthair go fisiciúil le linn cheistiú an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe.

42      Ina theannta sin, luaitear in Airteagal 3(3) (a) den Treoir sin, arna léamh i bhfianaise aithrisí 23 agus 44 di, go bunúsach, nach mór an ceart a bheith ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe teacht le chéile go príobháideach agus cumarsáid a dhéanamh leis an dlíodóir a dhéanann ionadaíocht orthu, tráth ar bith, lena n‑áirítear sula gceisteoidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile iad. Dá bhrí sin, bhí sé beartaithe ag reachtas an Aontais idirdhealú a dhéanamh idir ‘ceart cumarsáide’ na ndaoine sin lena ndlíodóir, a d’fhéadfaí a fheidhmiú trí theileachumarsáid, agus a ‘gceart teacht le chéile’ leis an dlíodóir sin, lena gceanglaítear, os a choinne sin, láithreacht fhisiciúil an dlíodóra sin, i bprionsabal. Is amhlaidh atá i gcás láithreacht an dlíodóra le linn an cheistithe, ina gcaithfidh sé a bheith in ann a bheith rannpháirteach go héifeachtach.

43      Ar deireadh, maidir le cuspóirí Threoir 2013/48, is léir ó aithrisí 4, 6 agus 54 di go bhfuil sé d’aidhm ag an Treoir sin, inter alia, prionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh do chinntí in ábhair choiriúla a chur chun feidhme, lena nglactar leis go bhfuil muinín fhrithpháirteach ag na Ballstáit ina gcórais cheartais choiriúil faoi seach. Is léir freisin gur chuir reachtas an Aontais san áireamh go bhfuil gá le rialacha mionsonraithe maidir le cearta nós imeachta agus ráthaíochtaí a eascraíonn go háirithe as an gCairt agus as ECHR a chosaint chun an mhuinín fhrithpháirteach sin a neartú.

44      I ndáil leis sin, chinn ECtHR nach mór do na duine atá faoi dhrochamhras tairbhe a bhaint as láithreacht fhisiciúil a ndlíodóra le linn na n‑agallamh tosaigh a rinne na póilíní agus le linn an cheistithe ina dhiaidh sin a rinneadh le linn na n‑imeachtaí roimh chéim an bhreithiúnais. Leis an láithreacht sin, ní mór a chur ar chumas an dlíodóra cúnamh a thabhairt don duine sin nach bhfuil teibí, ach éifeachtach agus nithiúil, agus go háirithe chun a áirithiú nach sáraítear cearta cosanta an duine atá faoi dhrochamhras a cuireadh faoi agallamh (féach, chuige sin, ECtHR, 9 Samhain 2018, Beuze v an Bheilg, CE:ECHR:2018:1109JUD007140910, § 134; ECtHR, 23 Bealtaine 2019, Doyle v Éire, CE:ECHR:2019:0523JUD005197917, § 74; ECtHR, 4 Meitheamh 2019, Farrugia v Málta, CE:ECHR:2019:0604JUD006304113, § 97, agus ECtHR, 18 Eanáir 2022, Atristain Gorosabel v an Spáinn, CE:ECHR:2022:0118JUD001550815, § 49).

45      Sna himthosca sin, ní mór a mheas go gciallaíonn an coincheap ‘láithreacht’ dlíodóra, de réir bhrí Airteagal 3(3)(b) de Threoir 2013/48, go bhfuil sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine atá cúisithe, i bprionsabal, a ndlíodóir a bheith i láthair go fisiciúil le linn an cheistithe.

46      É sin ráite, ní féidir a chur as an áireamh, in imthosca eisceachtúla áirithe, go bhféadfar láithreacht an dlíodóra a áirithiú trí mhodhanna eile, go háirithe trí mhodhanna digiteacha, ar choinníoll go ráthaíonn siad feidhmiú iomlán agus éifeachtach chearta na cosanta.

47      Mar sin féin, d’fhéadfadh an ceart chun dlíodóir a bheith i láthair le linn ceistiúcháin a bheith faoi réir maoluithe sealadacha. Dá bhrí sin, i gcomhréir le hAirteagal 3(6) de Threoir 2013/48, in imthosca eisceachtúla agus ag an gcéim réamhthrialach amháin, féadfaidh na Ballstáit maolú go sealadach ar chur i bhfeidhm na gceart dá bhforáiltear in Airteagal 3(3) den Treoir sin, a mhéid atá bonn cirt leis sin i bhfianaise imthosca sonracha an cháis, ar bhonn ceann amháin ar a laghad den dá ‘chúis láidre’ dá dtagraítear i bpointí (a) agus (b) d’Airteagal 3(6). Baineann an chéad cheann de na cúiseanna sin leis an ‘gcás ina bhfuil géarghá le hiarmhairtí díobhálacha tromchúiseacha do bheatha, do shaoirse nó do shláine coirp duine a sheachaint’. D’fhéadfadh an dara cúis teacht chun cinn ‘i gcás ina bhfuil sé ríthábhachtach go ndéanfaidh na húdaráis imscrúdúcháin gníomhaíocht láithreach chun nach gcuirfear imeachtaí coiriúla go mór i mbaol’.

48      Sa chás seo, ba cheart a thabhairt faoi deara nach bhforáiltear le reachtaíocht na Seice ach go bhféadfaidh an duine a cuireadh faoi choimeád póilíneachta dlíodóir a roghnú a d’fhéadfadh a bheith i láthair le linn an cheistithe, agus mar thoradh air sin go bhféadfar an ceistiú sin a dhéanamh gan an dlíodóir a bheith i láthair ar an gcúis amháin nach bhfuil an duine a roghnaíodh ar fáil laistigh d’uaireanta an chloig tar éis é nó í a chur faoi choimeád póilíneachta.

49      Ina theannta sin, maidir leis an treoir dá dtagraítear i mír 26 den bhreithiúnas seo, a chuir Poblacht na Seice ar aghaidh, ba cheart a mheabhrú, ar an gcéad dul síos, nach mór go mbeidh feidhm cheangailteach doshéanta leis na forálacha treorach agus leis an tsainiúlacht, leis an mbeachtas agus leis an tsoiléireacht is gá, d’fhonn an ceanglas maidir le deimhneacht dhlíthiúil a chomhlíonadh, lena gceanglaítear, i gcás ina a bhfuil sé mar aidhm leis an treoir cearta a chruthú do dhaoine aonair, nach mór a chur ar chumas do na tairbhithe a gcearta iomlána a thuiscint (breithiúnas an 6 Márta 2025, an Coimisiún v Poblacht na Seice (an Treoir maidir le Sceithirí), C‑152/23, EU:C:2025:147, mír 63 agus an cásdlí dá dtagraítear).

50      Ar an dara dul síos, tá cleachtas nach bhfuil poiblíocht leordhóthanach ag gabháil leis faoi réir athrú ag an riarachán, agus mar thoradh air sin nach féidir a mheas gur comhlíonadh bailí é ar na hoibleagáidí atá ar Bhallstát faoi Chonradh FAE (breithiúnas an 6 Márta 2025, an Coimisiún v Poblacht na Seice (an Treoir maidir le Sceithirí), C‑152/23, EU:C:2025:147, mír 65 agus an cásdlí dá dtagraítear).

51      Dá bhrí sin, murab ionann agus na ceanglais a eascraíonn as Airteagal 3(3)(b) de Threoir 2013/48, ní ráthaítear le reachtaíocht na Seice go mbeidh dlíodóir i láthair ná go mbeidh sé rannpháirteach go héifeachtach i gceistiú.

52      Tá sé fós le cinneadh an bhféadfar reachtaíocht na Seice a mheas mar mhaolú sealadach ar an oibleagáid dá dtagraítear in Airteagal 3(3)(b) de Threoir 2013/48, lena gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 3(6) den Treoir sin. I ndáil leis sin, measann Poblacht na Seice go bhfuil bonn cirt leis an bhféidearthacht an duine atá faoi dhrochamhras a cheistiú in éagmais dlíodóra i bhfianaise an bhaoil go gcuirfí bac ar na himeachtaí coiriúla ina éagmais sin. I gcomhréir le hAirteagal 76(4) den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, más rud é, laistigh de 48 n‑uair an chloig tar éis é a chur faoi choimeád póilíneachta, nach dtugtar an duine sin os comhair cúirte d’fhonn iarratas ar choinneáil a dhéanamh, ba cheart é a scaoileadh saor. Is gá, dá bhrí sin, é nó í a cheistiú laistigh den tréimhse sin, ós rud é, i gcás ina scaoilfí saor é nó í, gur dócha go n‑éalódh sé sí nó go gcuirfeadh sé nó sí isteach ar aon fhinnéithe.

53      Mar sin féin, maidir leis an mbaol go gcuirfí bac ar imeachtaí coiriúla, mar a áitíonn an Coimisiún agus an ceart aige, féachtar le hAirteagal 67 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil na cúiseanna a shuíomh ar cosúil go bhfuil bonn cirt leis gan an duine sin a cheistiú gan dlíodóir a bheith i láthair, ach é nó í a choinneáil. Ní féidir a mheas go gcomhfhreagraíonn aon cheann de na cúiseanna a leagtar amach san fhoráil sin den dlí náisiúnta do cheann amháin den dá ‘chúis sháraitheacha’ dá dtagraítear, faoi seach, i bpointí (a) agus (b) d’Airteagal 3(6) de Threoir 2013/48, faoina bhféadfaidh na Ballstáit maolú go sealadach ar an oibleagáid an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir a ráthú. Go háirithe, a mhéid a thagraíonn Poblacht na Seice d’fhorais a bhaineann leis an mbaol go gcuirfí imeachtaí coiriúla i mbaol, ní mór a thabhairt faoi deara, cé go gceadaítear le hAirteagal 3(6)(b) den Treoir sin do na Ballstáit foráil a dhéanamh maidir le maolú sealadach ar an gceart sin i gcásanna ‘i gcás ina bhfuil sé ríthábhachtach go ndéanfaidh na húdaráis imscrúdúcháin gníomhaíocht láithreach chun nach gcuirfear imeachtaí coiriúla go mór i mbaol’, nach gceadaítear le cuspóir ná le foclaíocht Airteagal 67 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil an tátal go bhfuil sé beartaithe leis an bhforáil sin maolú ar an gceart sin, laistigh de theorainneacha den sórt sin.

54      Is léir ó scéim agus ó chuspóirí na Treorach sin go liostaítear go huileghabhálach in Airteagal 3(5) agus (6) de na maoluithe sealadacha a fhéadfaidh na Ballstáit a fhoráil don cheart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir (breithiúnas an 12 Márta 2020, VW (Ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir i gcás neamhláithriú), C‑659/18, EU:C:2020:201, mír 42).

55      Maidir le scéim Threoir 2013/48, ní mór Airteagal 3(6) di, mar fhoráil de mhaolú ar na prionsabail a leagtar síos in Airteagal 3(1) go (3) di, a léiriú go docht. Thairis sin, ní thagraíonn Airteagal 8 den Treoir sin, dar teideal ‘Coinníollacha ginearálta maidir le maoluithe sealadacha a chur i bhfeidhm’, ach amháin, maidir leis an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir, do na maoluithe dá bhforáiltear in Airteagal 3(5) nó (6) di. Ní thagraíonn aithrisí 30 go 32 de Threoir 2013/48 ach do na maoluithe sin freisin (breithiúnas an 12 Márta 2020, VW (Ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir i gcás neamhláithreachta), C‑659/18, EU:C:2020:201, mír 43).

56      Maidir le cuspóirí Threoir 2013/48, is léir, ar an gcéad dul síos, ó aithrisí 4 agus 6 di go bhféachann sí, inter alia, le muinín fhrithpháirteach na mBallstát ina gcórais cheartais choiriúil faoi seach a neartú chun prionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh do chinntí in ábhair choiriúla a chur chun feidhme, a mbraitheann a raon feidhme go dlúth ar pharaiméadair áirithe, lena n‑áirítear na sásraí chun cearta daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine atá cúisithe a chosaint. Ar an dara dul síos, is léir ó aithrisí 8 agus 52 den Treoir sin go bhféachann sí freisin le leibhéal coiteann den cheart chun triail chóir a fháil a áirithiú do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine atá cúisithe ar fud an Aontais, go háirithe maidir leis an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla.

57      Dá ndéanfaí Airteagal 3 de Threoir 2013/48 a léiriú mar Airteagal lena gceadaítear do na Ballstáit foráil a dhéanamh do mhaoluithe ar an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir seachas iad siúd a liostaítear go cuimsitheach in Airteagal 3, shárófaí na cuspóirí sin chomh maith le scéim na Treorach sin agus foclaíocht Airteagal 3 agus bhainfí a éifeachtacht den cheart sin (breithiúnas an 12 Márta 2020, VW (Ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir i gcás neamhláithriú), C‑659/18, EU:C:2020:201, mír 45).

58      Sna himthosca sin, ní mór a mheas nach dtagann reachtaíocht náisiúnta lena gceadaítear, go ginearálta, daoine atá faoi dhrochamhras a cheistiú in éagmais dlíodóra mura rabhthas in ann teagmháil a dhéanamh leis an dlíodóir sin nó mura dtagann an dlíodóir sin i láthair laistigh de 48 n‑uair an chloig tar éis é a chur faoi choimeád póilíneachta faoi na forais le haghaidh maolú sealadach ar an gceart sin a liostaítear go huileghabhálach i dTreoir 2013/48 agus, dá bhrí sin, go sáraítear léi an oibleagáid dá dtagraítear in Airteagal 3(6) den Treoir sin, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 3(3) di.

59      Ní féidir amhras a chaitheamh ar an gconclúid sin le hargóint Phoblacht na Seice, ós rud é, i gcomhréir le dlí na Seice, nach mór ceistiú an duine atá faoi dhrochamhras a dhéanamh laistigh de 48 n‑uair an chloig tar éis é nó í a chur faoi choimeád póilíneachta, ós rud é nach mór an duine sin a scaoileadh saor tar éis na tréimhse sin, gur gá, chun aon bhac ar na himeachtaí coiriúla a sheachaint, an duine sin a cheistiú gan dlíodóir a bheith i láthair chun cúnamh a thabhairt dó nó di i gcás nár roghnaigh sé nó sí dlíodóir nó nár tháinig an dlíodóir i láthair laistigh den tréimhse fhorordaithe. Mar a áitíonn an Coimisiún, agus an ceart aige, níl aon rud ann chun cosc a chur ar an mBallstát lena mbaineann a áirithiú gur féidir dlíodóir ar féidir teagmháil a dhéanamh leis a shannadh don duine sin in imthosca den sórt sin.

60      Murab ionann agus an méid a mhaíonn Poblacht na Seice, ní hionann beart den sórt sin agus oibleagáid neamhdhleathach ar na Ballstáit, ar bhonn Threoir 2013/48, dlíodóir arna cheapadh ag an Stát a shannadh don duine sin i ndáil le cúnamh dlíthiúil, cé go n‑eisiatar an réimse sin ó raon feidhme na Treorach sin.

61      I ndáil leis sin, chinn an Chúirt cheana féin gur léir go sainráite ó Airteagal 1(2) de Threoir 2016/1919 go bhforlíontar Treoir 2013/48 leis an Treoir sin, ós rud é go bhfuil an ceart chun cúnaimh dhlíthiúil nasctha le feidhmiú an chirt chun rochtain a fháil ar dhlíodóir. Foráiltear le hAirteagal 2(1)(a) go (c) de Threoir 2016/1919, ina theannta sin, go bhfuil feidhm aige maidir le daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe in imeachtaí coiriúla a bhfuil ceart acu chun rochtain a fháil ar dhlíodóir faoi Threoir 2013/48 agus a mbaintear a saoirse díobh, a gceanglaítear orthu cúnamh a fháil ó dhlíodóir i gcomhréir le dlí an Aontais nó leis an dlí náisiúnta nó a gceanglaítear orthu nó a údaraítear dóibh freastal ar bhearta áirithe imscrúdaitheacha nó bailithe fianaise (breithiúnas an 8 Bealtaine 2025, Barało, C‑530/23, EU:C:2025:322, mír 53).

62      Foráiltear le hAirteagal 3(2) de Threoir 2013/48 go mbeidh rochtain ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, in aon chás, ar dhlíodóir i gceithre chás, a liostaítear, faoi seach, i bpointí (a) go (d) den fhoráil sin. Dá bhrí sin, ní mór an ceart sin a ráthú dóibh, ar an gcéad dul síos, sula gceisteoidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile iad, ar an dara dul síos, tar éis dóibh bearta imscrúdaitheacha nó bailithe fianaise áirithe a dhéanamh, ar an tríú dul síos, gan moill mhíchuí tar éis cailleadh saoirse nó, ar an gceathrú dul síos, in am trátha sula dtagann siad os comhair cúirt inniúil.

63      Dá bhrí sin, cinntear le tarlú an imeachta dá dtagraítear in Airteagal 3(2) (a) de Threoir 2013/48, eadhon ceistiú, ní hamháin an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir a ghníomhachtú, ach freisin, ag an am céanna, infheidhmeacht Threoir 2016/1919 agus an ceart chun cúnaimh dhlíthiúil a bhunaítear léi (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Bealtaine 2025, Barało, C‑530/23, EU:C:2025:322, mír 55).

64      Is fíor gur léir ó aithris 28 de Threoir 2013/48, i gcás ina mbaintear an tsaoirse de dhaoine atá faoi dhrochamhras nó de dhaoine atá cúisithe, go raibh sé beartaithe ag reachtas an Aontais go ndéanfadh na Ballstáit na socruithe is gá chun a áirithiú go mbeidh na daoine sin in ann an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir a fheidhmiú go héifeachtach, go háirithe trí chúnamh dlíodóra a thabhairt dóibh i gcás nach bhfuil dlíodóir acu, mura rud é go bhfuil an ceart sin tarscaoilte acu.

65      Mar sin féin, tá roinnt roghanna, lena gcomhlíontar ceanglais Threoir 2013/48, ar fáil don Bhallstát lena mbaineann chun aghaidh a thabhairt ar an mbaol go gcuirfí bac ar imeachtaí coiriúla mar gheall ar mhainneachtain an duine atá faoi dhrochamhras dlíodóir a roghnú nó toisc nár tháinig an dlíodóir a roghnaíodh i láthair laistigh den tréimhse fhorordaithe. Ar an gcéad dul síos, sna himthosca eisceachtúla dá dtagraítear in Airteagal 3(6) de Threoir 2013/48, go háirithe i gcás ina bhfuil sé ríthábhachtach go ngníomhóidh na húdaráis imscrúdúcháin láithreach chun nach gcuirfear imeachtaí coiriúla go mór i mbaol, féadfaidh na húdaráis sin ceistiú a dhéanamh in éagmais dlíodóra. Ina dhiaidh sin, mura gcomhlíontar na coinníollacha sin agus má mheasann na húdaráis inniúla gur gá, mar sin féin, an ceistiú a dhéanamh, féadfaidh siad, chun leigheas a fháil ar mhainneachtain an duine atá faoi dhrochamhras dlíodóir a roghnú nó ar dhodhéantacht an dlíodóra a roghnaíodh a bheith i láthair le linn an cheistithe sin, dlíodóir atá ar fáil a cheapadh ex officio. Ar deireadh, i gcás ina dtarscaoilfidh an duine atá faoi dhrochamhras a cheart nó a ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir faoi na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 9 den Treoir sin, féadfar an ceistiú a dhéanamh freisin in éagmais dlíodóra.

66      Ós rud é gurb ann do na roghanna éagsúla sin, ní hionann urramú an chirt chun rochtain a fháil ar dhlíodóir dá bhforáiltear in Airteagal 3(3)(b) de Threoir 2013/48 agus oibleagáid ar an mBallstát lena mbaineann foráil a dhéanamh maidir le dlíodóir a cheapadh ex officio chun cúnamh a thabhairt don duine atá faoi dhrochamhras le linn a cheistithe. Thairis sin, ní gá go gciallódh ceapadh den sórt sin nach mór cúnamh dlíthiúil a dheonú don duine atá faoi dhrochamhras faoi Threoir 2016/1919, ós rud é nach leagtar síos leis an Treoir sin oibleagáid cúnamh den sórt sin a dheonú ach amháin i gcás ina gcomhlíontar coinníollacha áirithe.

67      Dá bhrí sin, ní féidir a áitiú go bhféadfadh bonn cirt a bheith leis an gceistiú leanúnach in éagmais an dlíodóra toisc go bhféadfadh mainneachtain an duine atá faoi dhrochamhras dlíodóir a cheapadh nó toisc nach raibh an dlíodóir i láthair laistigh den tréimhse fhorordaithe a bheith ina oirbheart moillithe ar thaobh an duine sin agus go bhféadfadh sé nó sí bac a chur ar imeachtaí coiriúla.

68      Leanann sé ó na breithnithe go léir roimhe seo, trí mhainneachtain na bearta is gá a ghlacadh chun Airteagal 3(6) de Threoir 2013/48, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 3(3) di, a chomhlíonadh, gur mhainnigh Poblacht na Seice a hoibleagáidí faoin Treoir sin a chomhlíonadh.

 Costais

69      Faoi Airteagal 138(1) de na Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais, ordaítear don pháirtí nár éirigh leis na costais a íoc má iarrtar iad i bpléadálacha an pháirtí a n‑éireoidh leis. Ós rud é go bhfuil iarratas déanta ag an gCoimisiún go n‑íocfaidh Poblacht na Seice as na costais agus nár éirigh léi, ní mór a ordú di a costais féin agus na costais arna dtabhú ag an institiúid sin a íoc.

70      Faoi Airteagal 140(1) de na Rialacha Nós Imeachta sin, íocfaidh na Ballstáit agus na hinstitiúidí a rinne idiragairt sna himeachtaí a gcostais féin. Dá bhrí sin, ní mór don Ungáir a costais féin a íoc.

Ar na forais sin, dearbhaíonn agus rialaíonn an Chúirt (an Ceathrú Dlísheomra) mar seo a leanas:

1.      Trí mhainneachtain na bearta is gá a ghlacadh chun bheith i gcomhréir le hAirteagal 3(6) de Threoir 2013/48/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Deireadh Fómhair 2013 maidir leis an gceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla agus in imeachtaí a bhaineann le barántas gabhála Eorpach, agus maidir leis an gceart chun tríú páirtí a chur ar an eolas ar chailleadh saoirse agus chun cumarsáid a dhéanamh le tríú daoine agus le húdaráis chonsalacha nuair a chailltear an tsaoirse, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 3(3) den Treoir sin, mhainnigh an Ungáir a hoibleagáidí faoin Treoir sin a chomhlíonadh.

2.      Ordaítear do Phoblacht na Seice a costais féin agus na costais arna dtabhú ag an gCoimisiún Eorpach a íoc.

3.      Ordaítear don Ungáir a costais féin a íoc.

Sínithe


*      Teanga an cháis: an tSeicis.