Voorlopige editie
ARREST VAN HET HOF (Tiende kamer)
22 oktober 2026 (*)
„ Prejudiciële verwijzing – Sociale politiek – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Richtlijn 2000/78/EG – Artikel 1 – Verbod van discriminatie op grond van leeftijd – Verplichte pensionering van ambtenaren van een diplomatieke dienst die de leeftijd van 65 jaar hebben bereikt en daadwerkelijk 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt – Artikel 6 – Legitieme doelen die een verschil in behandeling op grond van leeftijd rechtvaardigen ”
In zaak C‑359/25 [Delevris] (i),
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Symvoulio tis Epikrateias (hoogste bestuursrechter, Griekenland) bij beslissing van 8 mei 2025, ingekomen bij het Hof op 27 mei 2025, in de procedure
IS
tegen
Ypourgos Exoterikon,
wijst
HET HOF (Tiende kamer),
samengesteld als volgt: B. Smulders, kamerpresident, M. L. Arastey Sahún (rapporteur), president van de vijfde kamer, waarnemend rechter van de tiende kamer, en J. Passer, rechter,
advocaat-generaal: A. Biondi,
griffier: V. Di Bucci,
gezien de stukken,
gelet op de opmerkingen van:
– IS, vertegenwoordigd door E. Kalafatis, dikigoros,
– de Griekse regering, vertegenwoordigd door A. Magrippi, O. Patsopoulou en M. Tassopoulou als gemachtigden,
– de Europese Commissie, vertegenwoordigd door M. Konstantinidis en E. Schmidt als gemachtigden,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,
het navolgende
Arrest
1 Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (PB 2000, L 303, blz. 16).
2 Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen enerzijds IS, oud-ambtenaar van de categorie diplomaten bij het Ypourgeio Exoterikon (ministerie van Buitenlandse Zaken, Griekenland) en anderzijds de Ypourgos Exoterikon (minister van Buitenlandse Zaken) over een verzoek tot nietigverklaring van een presidentieel decreet op basis waarvan IS ambtshalve pensioenontslag is verleend.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
3 Overweging 14 van richtlijn 2000/78 luidt:
„Deze richtlijn laat de nationale bepalingen waarin de pensioengerechtigde leeftijd wordt vastgesteld onverlet.”
4 Artikel 1 van deze richtlijn bepaalt:
„Deze richtlijn heeft tot doel met betrekking tot arbeid en beroep een algemeen kader te creëren voor de bestrijding van discriminatie op grond van godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid zodat in de lidstaten het beginsel van gelijke behandeling toegepast kan worden.”
5 Artikel 2 van de richtlijn luidt:
„1. Voor de toepassing van deze richtlijn wordt onder het beginsel van gelijke behandeling verstaan de afwezigheid van elke vorm van directe of indirecte discriminatie op basis van een van de in artikel 1 genoemde gronden.
2. Voor de toepassing van lid 1 is er:
a) ‚directe discriminatie’, wanneer iemand ongunstiger wordt behandeld dan een ander in een vergelijkbare situatie wordt, is of zou worden behandeld op basis van een van de in artikel 1 genoemde gronden;
b) ‚indirecte discriminatie’, wanneer een ogenschijnlijk neutrale bepaling, maatstaf of handelwijze personen met een bepaalde godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid, in vergelijking met andere personen bijzonder benadeelt,
i) tenzij die bepaling, maatstaf of handelwijze objectief wordt gerechtvaardigd door een legitiem doel en de middelen voor het bereiken van dat doel passend en noodzakelijk zijn, [...]
[...]”
6 Artikel 3, lid 1, van richtlijn 2000/78 bepaalt:
„Binnen de grenzen van de aan de Gemeenschap verleende bevoegdheden, is deze richtlijn zowel in de overheidssector als in de particuliere sector, met inbegrip van overheidsinstanties, op alle personen van toepassing met betrekking tot:
[...]
c) werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden, met inbegrip van ontslag en beloning;
[...]”
7 Artikel 6, lid 1, van deze richtlijn luidt:
„Niettegenstaande artikel 2, lid 2, kunnen de lidstaten bepalen dat verschillen in behandeling op grond van leeftijd geen discriminatie vormen indien zij in het kader van de nationale wetgeving objectief en redelijk worden gerechtvaardigd door een legitiem doel, met inbegrip van legitieme doelstellingen van het beleid op het terrein van de werkgelegenheid, de arbeidsmarkt of de beroepsopleiding, en de middelen voor het bereiken van dat doel passend en noodzakelijk zijn.
Dergelijke verschillen in behandeling kunnen onder meer omvatten:
a) het creëren van bijzondere voorwaarden voor toegang tot arbeid en beroepsopleiding, van bijzondere arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden, met inbegrip van voorwaarden voor ontslag en beloning voor jongeren, oudere werknemers en werknemers met personen ten laste, teneinde hun opneming in het arbeidsproces te bevorderen, en hun bescherming te verzekeren;
b) de vaststelling van minimumvoorwaarden met betrekking tot leeftijd, beroepservaring of -anciënniteit in een functie voor toegang tot de arbeid of bepaalde daaraan verbonden voordelen;
c) de vaststelling van een maximumleeftijd voor aanwerving, gebaseerd op de opleidingseisen voor de betrokken functie of op de noodzaak van een aan pensionering voorafgaand redelijk aantal arbeidsjaren.”
Grieks recht
8 Artikel 16, lid 6, derde alinea, van de Griekse grondwet bepaalt:
„De leeftijd van hoogleraren in hogeronderwijsinstellingen wordt bij wet begrensd. Totdat de betreffende wet is bekendgemaakt, verlaten hoogleraren in functie van rechtswege de dienst aan het eind van het universitaire jaar waarin zij hun 67e levensjaar hebben voltooid.”
9 Artikel 88, lid 5, van de Griekse grondwet luidt:
„Magistraten tot en met de rang van raadsheer of adjunct-aanklager bij de [Efeteio (rechter in tweede aanleg, Griekenland)] of een gelijkwaardige rang, verlaten verplicht de dienst zodra zij hun 65e levensjaar hebben voltooid. Alle magistraten met een hogere rang dan de voornoemden, alsook diegenen met een gelijkwaardige rang verlaten verplicht de dienst zodra zij hun 67e levensjaar hebben voltooid. [...]”
10 Artikel 98, leden 1 en 3, van de Nomos 3566/2007 – Kyrosi os Kodika tou „Organismou tou Ypourgeiou Exoterikon” (wet 3566/2007 houdende het wetboek van organisatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken) (FEK A’ 117), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „wet 3566/2007”), bepaalde:
„1. De functie van ambtenaren uit de categorie diplomaten die hun 65e levensjaar hebben voltooid, wordt beëindigd indien zij effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt. Indien een dergelijke ambtenaar bij het voltooien van het 65e levensjaar geen 35 dienstjaren in deze categorie heeft gewerkt, blijft hij werkzaam totdat hij 35 jaar heeft gewerkt, maar niet na zijn 67e levensjaar. [...]
[...]
3. Bij decreet op voordracht van de minister van Buitenlandse Zaken kan een ambtenaar van de diplomatieke dienst met de rang van ambassadeur wegens bijzondere behoeften van de dienst ten hoogste twee jaar aanblijven na 35 dienstjaren te hebben gewerkt, maar in elk geval niet na het bereiken van de leeftijd van 67 jaar.”
11 In de bewoordingen van artikel 155, leden 1 en 2, van de Nomos 3528/2007 – Kyrosi tou Kodika Katastasis Dimosion Politikon Dioikitikon Ypallilon kai Ypallilon N.P.D.D. (wet 3528/2007 houdende het wetboek van het statuut van civiele overheidsambtenaren en functionarissen in dienst van publiekrechtelijke rechtspersonen) (FEK A’ 26), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie, dienen staatsambtenaren en ambtenaren van publiekrechtelijke rechtspersonen hun functie neer te leggen wanneer zij de leeftijd van 67 jaar bereiken.
Hoofdgeding en prejudiciële vraag
12 IS is oud-ambtenaar uit de categorie diplomaten bij het ministerie van Buitenlandse Zaken.
13 Bij presidentieel decreet ingevolge artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007, volgens welke bepaling de functie van ambtenaren van de categorie diplomaten die 65 jaar zijn geworden en effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, ambtshalve wordt beëindigd, is de functie van IS met ingang van 31 december 2017 beëindigd op grond dat hij op die datum de leeftijd van 65 jaar had bereikt en effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst had gewerkt.
14 IS heeft bij de Dioikitiko Efeteio Athinon (bestuursrechter in tweede aanleg Athene, Griekenland) beroep tot nietigverklaring van dit presidentieel decreet ingesteld.
15 Ter ondersteuning van zijn beroep heeft IS twee middelen aangevoerd, waarvan het eerste was ontleend aan de toepassing van een onjuiste rechtsgrondslag voor de vaststelling van dat presidentieel decreet en het tweede aan schending door artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007, van het in richtlijn 2000/78 neergelegde verbod van discriminatie op grond van leeftijd.
16 Dit beroep is bij arrest van deze rechter ongegrond verklaard, aangezien hij van oordeel was dat artikel 98, lid 1, verenigbaar is met richtlijn 2000/78.
17 Op 7 mei 2021 heeft IS tegen dat arrest hoger beroep ingesteld bij de Symvoulio tis Epikrateias (hoogste bestuursrechter, Griekenland), de verwijzende rechter.
18 Ter ondersteuning van zijn hoger beroep voert IS twee middelen aan.
19 Het eerste middel, volgens hetwelk de Dioikitiko Efeteio Athinon het middel inzake de toepassing van een onjuiste rechtsgrondslag voor de vaststelling van het presidentieel decreet ten onrechte heeft verworpen, is door de verwijzende rechter afgewezen.
20 Het tweede middel is eraan ontleend dat de Dioikitiko Efeteio Athinon het middel inzake schending, door artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007, van het verbod van discriminatie op grond van leeftijd ten onrechte heeft afgewezen. De onderbouwing van het middel was dat door deze bepaling verschillen in behandeling zijn ontstaan tussen enerzijds de ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken die de leeftijd van 65 jaar hebben bereikt en effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, en anderzijds, ten eerste, ambtenaren uit deze categorie die niet effectief 35 jaar in openbare dienst hebben gewerkt en dus pas op de leeftijd van 67 jaar uittreden, ten tweede, ambtenaren van die categorie die de leeftijd van 65 jaar nog niet hebben bereikt en aan wie bijgevolg niet ambtshalve pensioenontslag wordt verleend, en, ten derde, overheidsambtenaren en personeelsleden in dienst van publiekrechtelijke rechtspersonen en magistraten in hogere rang dan magistraten met de rang van raadsheer of adjunct openbaar aanklager bij de Efeteio of met een gelijkwaardige rang, alsook hoogleraren van hogeronderwijsinstellingen, die op de leeftijd van 67 jaar uittreden, ongeacht of zij, wanneer zij hun 65e levensjaar hebben vervuld, effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt.
21 In dit verband blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat volgens IS, ten eerste, ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken die niet effectief 35 jaar in openbare dienst hebben gewerkt krachtens de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale regeling tot de leeftijd van 67 jaar in functie kunnen blijven. Ten tweede stelt IS dat, volgens artikel 98, lid 3, van wet 3566/2007, bij een op voordracht van de minister van Buitenlandse Zaken vastgesteld presidentieel decreet de uitoefening van de functie voor bepaalde ambtenaren voor bijzondere behoeften van de dienst kan worden verlengd tot de leeftijd van maximaal 67 jaar.
22 Deze regeling voert dus een verschil in behandeling op grond van leeftijd in voor ambtenaren zoals IS, zonder evenwel een legitiem doel in de zin van artikel 6 van richtlijn 2000/78 na te streven.
23 Voorts betoogt IS dat het pensioenbedrag hoger kan zijn voor ambtenaren die hun werkzaamheden effectief meer dan 35 jaar in openbare dienst hebben vervuld, zodat de verplichte pensionering van ambtenaren van de categorie diplomaten op de leeftijd van 65 jaar, wanneer zij effectief 35 jaar in openbare dienst hebben gewerkt, hun een „pensioenschade” berokkent ten opzichte van ambtenaren aan wie op de leeftijd van 67 jaar pensioenontslag wordt verleend nadat zij meer dan 35 dienstjaren hebben vervuld.
24 Volgens de minister van Buitenlandse Zaken is het vermeende verschil in behandeling op grond van leeftijd hoe dan ook gerechtvaardigd overeenkomstig artikel 6, lid 1, van richtlijn 2000/78.
25 Ten eerste beoogt de nationale regeling die voorziet in de ambtshalve pensionering van ambtenaren van de categorie diplomaten wanneer zij een periode van 35 jaar effectief met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, in combinatie met een leeftijdsgrens tussen 65 en 67 jaar, volgens deze minister een evenwichtige leeftijdsstructuur van de Griekse diplomatieke dienst tot stand te brengen en de toegang van jonge ambtenaren tot deze dienst te vergemakkelijken. Ten tweede heeft de verplichte beëindiging van de functie slechts betrekking op een klein aantal ambtenaren en doet zij geen afbreuk aan de samenhang van deze regeling. Ten derde is de regeling geschikt om deze doelstellingen te bereiken. Ten vierde is zij ook „noodzakelijk” in de zin van richtlijn 2000/78, aangezien die doelstellingen niet doeltreffend met minder beperkende middelen kunnen worden bereikt. Ten vijfde wordt het vermeende verschil in behandeling tussen ambtenaren van de categorie diplomaten en andere ambtenaren gerechtvaardigd door de bijzondere aard van de diplomatieke dienst en de werkzaamheden van de ambtenaren van de categorie diplomaten.
26 De verwijzende rechter wijst er net als de minister van Buitenlandse Zaken op dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale regeling tot doel heeft een evenwichtige leeftijdsstructuur tussen jongere en oudere ambtenaren te waarborgen, waardoor de ervaring van de oudsten naar de jongsten kan worden overgedragen en de toegang van jonge ambtenaren tot de categorie diplomaten wordt vergemakkelijkt. Bovendien heeft de nationale wetgever rekening gehouden met de noodzaak voor de ambtenaren uit deze categorie om een voldoende lange diensttijd te vervullen om in aanmerking te komen voor een toereikend pensioen, en met het belang van het betalen van voldoende premies om het socialezekerheidsstelsel te versterken. Om deze redenen heeft de nationale wetgever het feit dat effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst is gewerkt, alsmede de leeftijd van 65 jaar (minimum) en 67 jaar (maximum), als belangrijkste criterium gekozen. Bovendien geeft deze rechter subsidiair aan dat de bijzondere aard van de diplomatieke dienst een rechtvaardiging vormt voor het verschil in behandeling op grond van leeftijd met betrekking tot de pensionering van ambtenaren uit die categorie ten opzichte van andere ambtenaren.
27 Tegen deze achtergrond heeft de Symvoulio tis Epikrateias de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:
„Verzet richtlijn [2000/78] zich tegen een [nationale regeling] die bepaalt dat ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken [verplicht met pensioen worden gestuurd] zodra zij effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, maar niet voordat zij de leeftijd van 65 jaar hebben bereikt en niet nadat zij hun 67e levensjaar hebben voltooid, op de grond dat deze [regeling] ongerechtvaardigde discriminatie in het leven roept voor medewerkers uit deze categorie van wie de werkzaamheden bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd worden beëindigd omdat zij, in die periode, effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt
– in vergelijking met [ambtenaren] uit dezelfde categorie [die verplicht ambtshalve met pensioen worden gestuurd] bij het bereiken van de 67-jarige leeftijd vanaf het moment dat zij tot die datum niet effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt;
– in vergelijking met [ambtenaren] uit dezelfde categorie die de 65-jarige leeftijd nog niet hebben bereikt en derhalve niet verplicht met pensioen worden gestuurd;
– in vergelijking met [overheidsambtenaren] en het personeel van publiekrechtelijke rechtspersonen, de hoogste rangen van de rechterlijke macht[, hoger dan raadsheer of adjunct openbaar aanklager bij de Efeteio] en hoogleraren aan academische onderwijsinstellingen, die verplicht ambtshalve met pensioen worden gestuurd bij het bereiken van de 67-jarige leeftijd, ongeacht of zij bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd of op een ander moment effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt?”
Beantwoording van de prejudiciële vraag
28 Met zijn vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of richtlijn 2000/78 aldus moet worden uitgelegd dat zij zich verzet tegen een nationale regeling op grond waarvan ambtenaren die deel uitmaken van een diplomatieke dienst op de leeftijd van 65 jaar ambtshalve met pensioen worden gestuurd wanneer zij effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, in tegenstelling tot andere ambtenaren en overheidsfunctionarissen die niet aan deze voorwaarden voldoen en die op die leeftijd dus niet ambtshalve met pensioen worden gestuurd.
29 Om deze vraag te beantwoorden, moet worden nagegaan of de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale regeling binnen de werkingssfeer van deze richtlijn valt en zo ja, of zij een verschil in behandeling op grond van leeftijd invoert, en of in dat geval dit verschil in behandeling op grond van leeftijd kan worden gerechtvaardigd in het licht van artikel 6, lid 1, van de richtlijn [arrest van 20 april 2023, BVAEB (Aanpassing van ouderdomspensioenen), C‑52/22, EU:C:2023:309, punt 40].
30 Wat in de eerste plaats de vraag betreft of deze nationale regeling binnen de werkingssfeer van richtlijn 2000/78 valt, blijkt uit zowel de titel en de overwegingen als de inhoud en de strekking van deze richtlijn dat deze bedoeld is om een algemeen kader in te voeren waarmee wordt gewaarborgd dat eenieder „in arbeid en beroep” gelijk wordt behandeld door een doeltreffende bescherming te bieden tegen discriminatie op een van de in artikel 1 van de richtlijn genoemde gronden, waaronder leeftijd [arrest van 20 april 2023, BVAEB (Aanpassing van ouderdomspensioenen), C‑52/22, EU:C:2023:309, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
31 Uit de bewoordingen van artikel 3, lid 1, onder c), van deze richtlijn blijkt dat zij, binnen de grenzen van de aan de Unie verleende bevoegdheden, „zowel in de overheidssector als in de particuliere sector, met inbegrip van overheidsinstanties, op alle personen” van toepassing is met betrekking tot „werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden, met inbegrip van ontslag en beloning”.
32 In casu worden ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken die 65 jaar zijn geworden krachtens artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007 ambtshalve met pensioen gestuurd mits zij effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt. Hieruit volgt dat deze bepaling betrekking heeft op „werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden, met inbegrip van ontslag en beloning” in de zin van artikel 3, lid 1, onder c), aangezien dit artikel leidt tot de beëindiging van de functie van de betrokkenen wanneer zij aan deze twee voorwaarden voldoen.
33 Aan deze vaststelling kan niet worden afgedaan door het feit dat richtlijn 2000/78 volgens overweging 14 ervan de nationale bepalingen waarin de pensioengerechtigde leeftijd wordt vastgesteld onverlet laat.
34 Uit de rechtspraak blijkt namelijk dat deze overweging enkel de verklaring inhoudt dat de richtlijn niet treedt in de bevoegdheid van de lidstaten om de pensioengerechtigde leeftijd vast te stellen, en zich geenszins verzet tegen de toepassing van deze richtlijn op nationale maatregelen betreffende de voorwaarden voor ontbinding van een arbeidsovereenkomst wanneer de aldus bepaalde pensioengerechtigde leeftijd wordt bereikt (arrest van 5 maart 2009, Age Concern England, C‑388/07, EU:C:2009:128, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
35 De nationale regeling die aan de orde is in het hoofdgeding valt derhalve binnen de werkingssfeer van deze richtlijn.
36 Wat in de tweede plaats de vraag betreft of deze nationale regeling leidt tot een verschil in behandeling op grond van leeftijd met betrekking tot arbeid en beroep, moet in herinnering worden gebracht dat uit artikel 2, lid 1, van richtlijn 2000/78, gelezen in samenhang met artikel 1 van deze richtlijn, volgt dat het beginsel van gelijke behandeling, voor de toepassing van die richtlijn, elke vorm van directe of indirecte discriminatie op grond van leeftijd verbiedt.
37 Artikel 2, lid 2, onder a), van deze richtlijn verduidelijkt dat er voor de toepassing van lid 1 van dit artikel sprake is van directe discriminatie wanneer onder andere iemand op basis van een van de in artikel 1 van de richtlijn genoemde gronden ongunstiger wordt behandeld dan een ander in een vergelijkbare situatie.
38 Zoals in punt 20 van dit arrest al is vermeld, is IS van mening dat artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007 een verschil in behandeling op grond van leeftijd in het leven roept doordat deze bepaling ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken die de leeftijd van 65 jaar hebben bereikt en effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, zoals IS, ongunstiger behandelt dan, ten eerste, ambtenaren van deze dienst die niet effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt en dus pas op de leeftijd van 67 jaar ambtshalve met pensioen worden gestuurd, ten tweede, ambtenaren van die dienst die de leeftijd van 65 jaar nog niet hebben bereikt en daardoor niet ambtshalve met pensioen worden gestuurd, en, ten derde, overheidsambtenaren en personeelsleden in dienst van publiekrechtelijke rechtspersonen en magistraten in hogere rang dan magistraten met de rang van raadsheer of adjunct openbaar aanklager bij de Efeteio of met een gelijkwaardige rang, en hoogleraren van instellingen voor hoger onderwijs, die op de leeftijd van 67 jaar ambtshalve met pensioen worden gestuurd, ongeacht of zij bij het bereiken van de leeftijd van 65 jaar effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt.
39 In de eerste plaats moet echter worden vastgesteld, zoals ook de Europese Commissie in haar schriftelijke opmerkingen aangeeft, dat het door IS aangedragen verschil in behandeling op grond van leeftijd in casu niet speelt tussen ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken, zoals IS, en, ten eerste, ambtenaren uit die categorie die bij 67 jaar ambtshalve met pensioen worden gestuurd maar die niet effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, en, ten tweede, overheidsambtenaren en personeel van publiekrechtelijke rechtspersonen die bij het bereiken van de leeftijd van 67 jaar ambtshalve met pensioen worden gestuurd, ongeacht of zij op 65-jarige leeftijd of daarna effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt.
40 Dit verschil in behandeling is namelijk niet gebaseerd op de leeftijd van de in het vorige punt bedoelde ambtenaren, maar op het aantal jaren dat effectief met pensioenopbouw in openbare dienst is gewerkt en/of het soort verrichte dienst.
41 Aangezien deze laatste gronden niet behoren tot die welke in artikel 1 van richtlijn 2000/78 uitputtend zijn opgesomd, kan dit verschil in behandeling niet binnen het algemene kader voor de bestrijding van bepaalde vormen van arbeidsdiscriminatie vallen dat in artikel 2, lid 2, van deze richtlijn is bepaald (zie in die zin arrest van 17 oktober 2024, Zetschek, C‑349/23, EU:C:2024:889, punten 25 en 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
42 Wat daarentegen in de tweede plaats het verschil in behandeling betreft tussen ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken, zoals IS, en ambtenaren van deze dienst die de leeftijd van 65 jaar nog niet hebben bereikt en daardoor niet ambtshalve met pensioen worden gestuurd, moet worden opgemerkt dat een nationale bepaling als artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007 – volgens welke het feit dat de betrokken ambtenaar de in deze bepaling vastgestelde leeftijd voor ambtshalve pensionering bereikt, leidt tot de beëindiging van rechtswege van zijn functie – moet worden geacht ambtenaren die deze leeftijd hebben bereikt direct minder gunstig te behandelen dan alle andere werkzame ambtenaren van dezelfde categorie, die zich dus in een vergelijkbare situatie bevinden, aangezien eerstbedoelde ambtenaren met name een inkomensverlies lijden ten opzichte van nog werkzame ambtenaren.
43 Een dergelijke nationale bepaling schept dus een direct op leeftijd gegrond verschil in behandeling, zoals bedoeld in artikel 2, lid 1, en lid 2, onder a), van deze richtlijn (zie in die zin arrest van 16 oktober 2007, Palacios de la Villa, C‑411/05, EU:C:2007:604, punt 51).
44 Wat in de derde plaats de vraag betreft of dit direct op leeftijd gegronde verschil in behandeling kan worden gerechtvaardigd krachtens artikel 6, lid 1, van richtlijn 2000/78, zij eraan herinnerd dat de lidstaten volgens deze bepaling, niettegenstaande artikel 2, lid 2, kunnen bepalen dat verschillen in behandeling op grond van leeftijd geen discriminatie vormen indien zij in het kader van de nationale wetgeving objectief en redelijk worden gerechtvaardigd door een legitiem doel, met inbegrip van legitieme doelstellingen van het beleid op het terrein van de werkgelegenheid, de arbeidsmarkt of de beroepsopleiding, mits de middelen voor het bereiken van dat doel passend en noodzakelijk zijn.
45 Wat ten eerste het doel van artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007 betreft, blijkt uit de schriftelijke opmerkingen van de Griekse regering dat dit doel beoogt een evenwichtige leeftijdsstructuur tussen jongere en oudere ambtenaren uit de categorie diplomaten te waarborgen, zodat in het belang van de goede werking van de diplomatieke dienst beroepservaring van de oudsten naar de jongsten kan worden overgedragen en, omgekeerd, de recentelijk door de jongsten verworven kennis kan worden verspreid. Verder beoogt deze bepaling de toegang van jonge ambtenaren tot deze diplomatieke dienst te vergemakkelijken.
46 Uit de rechtspraak van het Hof volgt dat de legitimiteit van een doelstelling van werkgelegenheidsbeleid die neerkomt op het vergemakkelijken van generatievernieuwing en verjonging niet redelijkerwijs in twijfel kan worden getrokken, daar deze doelstelling een van de in artikel 6, lid 1, eerste alinea, van richtlijn 2000/78 uitdrukkelijk genoemde doelstellingen is en de bevordering van een hoog niveau van werkgelegenheid overeenkomstig artikel 3, lid 3, eerste alinea, VEU een van de door de Unie nagestreefde doelstellingen vormt [zie in die zin arrest van 3 juni 2021, Ministero della Giustizia (Notarissen), C‑914/19, EU:C:2021:430, punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
47 Voorts vormt de bevordering van de werkgelegenheid onbetwistbaar een legitiem doel van sociale politiek of werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten, met name wanneer het erom gaat de toegang van jongeren tot de uitoefening van een beroep te bevorderen [zie in die zin arrest van 3 juni 2021, Ministero della Giustizia (Notarissen), C‑914/19, EU:C:2021:430, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
48 Zo kan de doelstelling een evenwichtige leeftijdsstructuur tussen jongere en oudere ambtenaren uit de categorie diplomaten te creëren om nieuwe aanstellingen en de promotie van jongeren te bevorderen, het personeelsbeheer te optimaliseren en daarmee eventuele geschillen over de geschiktheid van deze functionarissen om hun activiteit na een bepaalde leeftijd uit te oefenen te voorkomen, en om daarbij een operationele diplomatieke dienst te behouden, een legitiem doel van het werkgelegenheids- en arbeidsmarktbeleid vormen (zie in die zin arrest van 21 juli 2011, Fuchs en Köhler, C‑159/10 en C‑160/10, EU:C:2011:508, punt 50).
49 Bijgevolg is de doelstelling om de generatievernieuwing en verjonging van ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken te vergemakkelijken een legitiem doel in de zin van artikel 6, lid 1, van richtlijn 2000/78.
50 Ten tweede moet, volgens de bewoordingen van artikel 6, lid 1, nog worden nagegaan of de voor het bereiken van dat doel gebruikte middelen „passend en noodzakelijk” zijn.
51 Wat in de eerste plaats het „passende” karakter van artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007 betreft, moet worden vastgesteld dat deze bepaling, die voorziet in de ambtshalve pensionering van ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken die de leeftijd van 65 jaar hebben bereikt en effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, in beginsel kan worden geacht, gelet op de ruime beoordelingsmarge waarover de lidstaten op het gebied van sociaal beleid en werkgelegenheidsbeleid beschikken, [zie in die zin arrest van 3 juni 2021, Ministero della Giustizia (Notarissen), C‑914/19, EU:C:2021:430, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak], passend te zijn om de door deze richtlijn nagestreefde doelstellingen te bereiken, te weten het waarborgen van een evenwichtige leeftijdsstructuur tussen jongere en oudere ambtenaren van de categorie diplomaten en het vergemakkelijken van de toegang van jonge ambtenaren tot die dienst.
52 Het lijkt namelijk niet onredelijk dat de autoriteiten van een lidstaat, afhankelijk van de ontwikkeling van de werkgelegenheidssituatie in een bepaalde sector, ervan uitgaan dat de toepassing van een leeftijdsgrens, die ertoe leidt dat de oudste ambtenaren de arbeidsmarkt verlaten, de aanwerving van jongere ambtenaren kan bevorderen doordat er in het algemeen een beperkt aantal arbeidsplaatsen voor ambtenaren is die zijn voorbehouden aan personen die de hoogste kwalificaties op het betrokken gebied hebben behaald. Aangezien er een functie vacant moet zijn om een dergelijke ambtenaar in dienst te kunnen nemen, dient te worden vastgesteld dat een lidstaat een leeftijdsgrens kan invoeren met het oog op de verwezenlijking van doelstellingen van werkgelegenheidsbeleid (zie naar analogie arrest van 18 november 2010, Georgiev, C‑250/09 en C‑268/09, EU:C:2010:699, punten 51 en 52).
53 Ook heeft het Hof in deze context geoordeeld dat de automatische beëindiging van arbeidsovereenkomsten van werknemers die voldoen aan de leeftijds- en bijdragevoorwaarden om in aanmerking te komen voor uitkering van hun pensioenrechten, sinds lange tijd deel uitmaakt van het arbeidsrecht van een groot aantal lidstaten. Dit systeem berust op een evenwicht tussen redenen van politieke, economische, sociale, demografische en budgettaire aard en hangt af van de beslissing om de duur van het arbeidsleven van werknemers te verlengen of om juist in vroegtijdige pensionering van werknemers te voorzien (zie naar analogie arrest van 28 februari 2018, John, C‑46/17, EU:C:2018:131, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
54 Bovendien moet worden opgemerkt dat de leeftijdsgrens van 65 jaar in casu voldoende hoog kan worden geacht om als einde te dienen voor de uitoefening van de functie van ambtenaar van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken (zie naar analogie arrest van 5 juli 2017, Fries, C‑190/16, EU:C:2017:513, punt 61 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
55 Voorts lijkt de leeftijdsgrens van 65 jaar als bedoeld in artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007 een evenwichtige leeftijdsstructuur tussen jongere en oudere ambtenaren van de diplomatieke dienst te kunnen waarborgen.
56 Het is evenwel aan de nationale rechter om na te gaan of een dergelijke leeftijdsgrens er daadwerkelijk toe strekt de aangevoerde doelstellingen coherent en stelselmatig te bereiken. Zoals ook de Commissie heeft benadrukt, moet in het bijzonder worden nagegaan of de regeling in het hoofdgeding passend is om de nagestreefde doelen te bereiken in het licht van de bijzondere kenmerken van de categorie diplomaten van het betrokken ministerie van Buitenlandse Zaken, dan wel of daaruit een incoherentie in de nationale wetgeving blijkt die bijgevolg niet voldoet aan de in artikel 6, lid 1, van richtlijn 2000/78 gestelde voorwaarden (zie naar analogie arrest van 18 november 2010, Georgiev, C‑250/09 en C‑268/09, EU:C:2010:699, punt 56).
57 Hieraan moet niettemin worden toegevoegd dat het feit dat overeenkomstig artikel 98, lid 3, van wet 3566/2007 op voordracht van de minister van Buitenlandse Zaken voor bijzondere behoeften van de dienst een decreet kan worden vastgesteld om de diensttijd van ambtenaren uit de categorie diplomaten met de rang van ambassadeur met ten hoogste twee jaar te verlengen nadat zij 35 jaar in openbare dienst hebben gewerkt, maar in elk geval niet na de leeftijd van 67 jaar, geen reden lijkt te zijn om de in het hoofdgeding aan de orde zijnde regeling als incoherent te beschouwen. De mogelijkheid van een dergelijke loopbaanverlenging kan namelijk in overeenstemming zijn met het door deze regeling nagestreefde doel, zoals blijkt uit punt 48 van het onderhavige arrest, dat erin bestaat een evenwichtige leeftijdsstructuur tot stand te brengen tussen jongere en oudere ambtenaren van de categorie diplomaten, maar ook een operationele diplomatieke dienst in stand te houden (zie in die zin arrest van 21 juli 2011, Fuchs en Köhler, C‑159/10 en C‑160/10, EU:C:2011:508, punten 88‑90), hetgeen de verwijzende rechter evenwel dient na te gaan.
58 Bovendien kan het feit dat de leeftijd van 65 jaar waarop ambtenaren van de diplomatieke dienst, zoals IS, ambtshalve met pensioen worden gestuurd niet dezelfde is als de pensioenleeftijd voor andere categorieën ambtenaren of overheidsfunctionarissen, als zodanig evenmin afdoen aan de samenhang van de betrokken nationale regeling, met name wanneer, zoals de Griekse regering in haar schriftelijke opmerkingen heeft beklemtoond, blijkt dat dit verschil past in het verlengde van een oude praktijk volgens welke ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken hun functie op een jongere leeftijd neerleggen dan ambtenaren die tot andere functiecategorieën behoren, teneinde naar behoren rekening te houden met de bijzonderheden van de arbeidsomstandigheden van die eerste categorie ambtenaren, hetgeen eveneens aan de verwijzende rechter is om na te gaan.
59 Wat in de tweede plaats het „noodzakelijke” karakter van artikel 98, lid 1, van wet 3566/2007 betreft, zij eraan herinnerd dat het aan de nationale wetgever is om in de uitoefening van zijn grote beoordelingsmarge in sociaal en werkgelegenheidsbeleid een juist evenwicht te vinden tussen de verschillende betrokken belangen, wetende dat er bijzondere aandacht moet worden besteed aan de deelname van oudere werknemers aan het beroepsleven en daarmee aan het economische, culturele en sociale leven. Wanneer die personen professioneel actief blijven, wordt met name diversiteit bij de arbeid bevorderd. Het belang bij het professioneel actief blijven van die personen moet echter met inachtneming van andere, eventueel tegenovergestelde belangen in aanmerking worden genomen. Bij zijn onderzoek of een maatregel zoals die in het hoofdgeding niet verder gaat dan ter verwezenlijking van de nagestreefde doelstelling noodzakelijk is, dient de nationale rechter dus niet alleen rekening te houden met de geschiktheid van de betrokkenen om een beroep uit te oefenen, maar ook met de schade die deze maatregel kan veroorzaken bij deze personen, die vanuit de arbeidsmarktoptiek kwetsbaarder zijn (zie in die zin arrest van 17 oktober 2024, Anwaltsnotarin, C‑408/23, EU:C:2024:901, punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
60 In casu moet om te beginnen worden opgemerkt dat de ambtshalve pensionering van bepaalde ambtenaren van de categorie diplomaten van het ministerie van Buitenlandse Zaken, zoals voorzien in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale regeling, een juist evenwicht mogelijk maakt tussen, enerzijds, de toegang van jonge ambtenaren van deze categorie en, anderzijds, het behoud in actieve dienst van de oudere ambtenaren van deze categorie, aangezien dit evenwicht de volledige werkgelegenheid kan bevorderen door de toegang tot de arbeidsmarkt te stimuleren en dus de generatieverscheidenheid van de Griekse diplomatieke dienst, waarop die nationale regeling betrekking heeft, kan bevorderen.
61 Niettemin moet ook rekening worden gehouden met de specifieke situatie waarin deze oudere ambtenaren zich bevinden, die wordt gekenmerkt door de beperkte mogelijkheid om de sociale en economische integratie van die ambtenaren te waarborgen, vanwege het specifieke karakter van de diplomatieke loopbaan, en door hun kwetsbaarheid in verband met leeftijd.
62 Uit de rechtspraak van het Hof volgt dat een regeling van een lidstaat die bepaalt dat bepaalde werknemers bij het bereiken van de leeftijd van 65 jaar ambtshalve met pensioen worden gestuurd, niet kan worden aangemerkt als een excessieve inbreuk op de gerechtvaardigde aanspraken van die werknemers, aangezien die regeling niet alleen is gebaseerd op een bepaalde leeftijd maar tevens rekening houdt met de omstandigheid of de belanghebbenden aan het einde van hun beroepsloopbaan aanspraak hebben op een financiële vergoeding in de vorm van een ouderdomspensioen waarvan de hoogte niet als onredelijk kan worden beschouwd, en de betrokkenen in voorkomend geval de mogelijkheid biedt om hun dienstverband tot de leeftijd van 67 jaar voort te zetten om effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst te werken (zie in die zin arrest van 16 oktober 2007, Palacios de la Villa, C‑411/05, EU:C:2007:604, punt 73). Het is evenwel aan de verwijzende rechter om na te gaan of de nationale regeling in het hoofdgeding niet verder gaat dan noodzakelijk is om de nagestreefde doelstellingen te bereiken.
63 Gelet op alle voorgaande overwegingen moet op de gestelde vraag worden geantwoord dat richtlijn 2000/78 aldus moet worden uitgelegd dat zij zich niet verzet tegen een nationale regeling op grond waarvan ambtenaren die deel uitmaken van een diplomatieke dienst op de leeftijd van 65 jaar ambtshalve met pensioen worden gestuurd wanneer zij effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, in tegenstelling tot andere ambtenaren en overheidsfunctionarissen die niet aan deze voorwaarden voldoen en die op die leeftijd dus niet ambtshalve met pensioen worden gestuurd, op voorwaarde dat deze nationale regeling een legitiem doel van werkgelegenheids- en arbeidsmarktbeleid nastreeft en dat deze regeling binnen de wetgevingscontext ervan en gelet op alle situaties waarop deze van toepassing is, passend en noodzakelijk is om dat doel te bereiken.
Kosten
64 Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Tiende kamer) verklaart voor recht:
Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep
moet aldus worden uitgelegd dat
zij zich niet verzet tegen een nationale regeling op grond waarvan ambtenaren die deel uitmaken van een diplomatieke dienst op de leeftijd van 65 jaar ambtshalve met pensioen worden gestuurd wanneer zij effectief 35 jaar met pensioenopbouw in openbare dienst hebben gewerkt, in tegenstelling tot andere ambtenaren en overheidsfunctionarissen die niet aan deze voorwaarden voldoen en die op die leeftijd dus niet ambtshalve met pensioen worden gestuurd, op voorwaarde dat deze nationale regeling een legitiem doel van werkgelegenheids- en arbeidsmarktbeleid nastreeft en dat deze regeling binnen de wetgevingscontext ervan en gelet op alle situaties waarop deze van toepassing is, passend en noodzakelijk is om dat doel te bereiken.
ondertekeningen
* Procestaal: Grieks.
i Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.