De eerste vraag aan het Hof betreft het verkoopverbod. De Commissie wijst erop dat volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie — met name het arrest van 26 juni 1980 (zaak 788/79, Gilli, Jurispr. 1980, blz. 2071) en het arrest van 29 februari 1981 (zaak 130/80, Kelderman, Jurispr. 1981, blz. 527) — het begrip maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen van artikel 30 EEG-Verdrag aldus is te verstaan, dat daaronder valt het door een Lid-Staat uitgevaardigde verbod op de invoer en het in de handel brengen van bepaalde groepen — nationale dan wel ingevoerde — produkten, wanneer het gaat om produkten die in een andere Lid-Staat rechtmatig in de handel zijn gebracht. De Commissie meent dat het betwiste verbod op de verkoop van bepaalde sterke dranken in alle voor het publiek toegankelijke plaatsen gelijkenis vertoont met de maatregelen die het Hof in de voornoemde arresten als maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen heeft aangemerkt. Hoewel volgens de Commissie niet elke verkoopregeling ipso facto, zij het potentieel, de invoer belemmert, stelt zij dat in dit geval de verhandelingsregeling onbetwistbaar al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel de intracommunautaire handel belemmert. Het verbod op de verkoop van sterke dranken in voor het publiek toegankelijke plaatsen van artikel 1, lid 1, van de wet van 1919 treft de uit andere Lid-Staten ingevoerde sterke dranken en komt derhalve neer op een maatregel van gelijke werking in de zin van artikel 30.

Hetzelfde geldt, volgens de Commissie, voor het verbod op het kosteloos aanbieden van sterke dranken in voor het publiek toegankelijke plaatsen. Dat het daarbij niet gaat om een handelsverrichting is irrelevant, want dit verbod heeft een daadwerkelijke of potentiële belemmering van de op deze aanbieding volgende handelsverrichtingen tot gevolg.

De Commissie is tenslotte van mening dat het verbod op het verbruik van sterke dranken in voor het publiek toegankelijke plaatsen van die aard is dat het de invoer al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel belemmert. Zij wijst er in dit verband op dat zij in haar richtlijn nr. 66/683 (PB van 1966, blz. 3748) nationale bepalingen die het verbruik van een ingevoerd produkt verbieden als maatregelen van gelijke werking in de zin van artikel 30 beschouwt, en verklaart dat zij bij die interpretatie blijft.

Het tweede onderdeel van de eerste vraag betreft het verbod voor slijters van ter plaatse te verbruiken dranken, om in hun inrichting of zelfs in de belendende woning, enige hoeveelheid sterke drank voorhanden te hebben. De Commissie is van oordeel dat dit verbod, dat slechts een aanvulling is van het voorgaande, eveneens de invoer al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel beïnvloedt en dus ook moet worden beschouwd als een maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve invoerbeperking in de zin van artikel 30 EEG-Verdrag.

Met betrekking tot de tweede vraag stelt de Commissie dat de betwiste wet, waarvan de strekking algemeen en absoluut is, in beginsel de bescherming van de volksgezondheid beoogt. Gezien de kloof tussen de inhoud en de praktische toepassing van de wet, moet men zich volgens de Commissie niettemin voor een definitief standpunt met name baseren op de door de Belgische staat verstrekte gegevens over de invloed van de wet van 1919 op het alcoholverbruik. De Commissie meent daarmee aan te sluiten bij de rechtspraak van het Hof waarin wordt gesteld dat de nationale instantie die zich op artikel 36 EEG-Verdrag beroept, steeds moet aantonen dat de door haar opgelegde maatregelen aan deze criteria voldoen (arrest van 8 november 1979, zaak 251/78, Denkavit, Jurispr. 1979, blz. 3369).

Tot besluit geeft de Commissie in overweging de eerste vraag van het Hof van Cassatie te beantwoorden als volgt:

Wettelijke maatregelen die enerzijds het verbruik, de verkoop, en de aanbieding, zelfs om niet, van ter plaatse te verbruiken sterke dranken in alle voor het publiek toegankelijke plaatsen verbieden en die anderzijds de slijters van ter plaatse te verbruiken dranken het verbod opleggen enige hoeveelheid sterke drank voorhanden te hebben, zijn maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen in de zin van artikel 30 EEG-Verdrag.

Met betrekking tot het antwoord op de tweede vraag meent de Commissie dat de in de eerste vraag omschreven maatregelen gerechtvaardigd kunnen zijn uit hoofde van bescherming van de volksgezondheid, indien zij werkelijk geschikt blijken om de volksgezondheid te beschermen.

De toepassing van deze regeling leidde volgens hem op de binnenlandse markt tot een vermindering van het verbruik van sterke dranken, het nagenoeg volledig verdwijnen van de distillateurs en het ontstaan van een zeer belangrijke brouwerijnijverheid.

De beklaagde stelt dat deze beperkende maatregelen een merkbare invloed uitoefenen op de intracommunautaire handel door de Belgische brouwerijnijverheid te beschermen. Deze wordt namelijk bij de verdeling van de alcoholmarkt in het algemeen in belangrijke mate onttrokken aan de concurrentie van buitenlandse sterke dranken.

De Belgische wetgeving zou derhalve onverenigbaar zijn met artikel 30 EEG-Verdrag, omdat de beperkingen in de wet van 1919 de invoer van sterke dranken uit andere Lid-Staten van de Gemeenschap ongunstig kunnen beïnvloeden; zodoende is zij een maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve invoerbeperking in de zin van 's Hofs arrest van 5 februari 1981 (zaak 53/80, Kaasfabriek Eyssen BV, r.o. 11).

In het licht van de door het Belgische Hof van Cassatie aan het Hof gestelde vragen zou de Belgische wet van 29 augustus 1919 slechts aan die onverenigbaarheid kunnen ontsnappen in zoverre de belemmeringen van het intracommunautaire handelsverkeer kunnen worden gerechtvaardigd uit hoofde van de bescherming van de gezondheid en het leven van personen overeenkomstig artikel 36 EEG-Verdrag.

Volgens de beklaagde gaat deze aan artikel 36 EEG-Verdrag ontleende rechtvaardigingsgrond echter niet op voor de betwiste nationale wetgeving. De in artikel 36 vervatte uitzondering op artikel 30 EEG-Verdrag geldt slechts indien bij de vaststelling van nationale maatregelen redenen van bescherming van de gezondheid en het leven van personen voorzaten, die ook thans nog gelden.

De bedoelde Belgische wetgeving werd daarentegen geïnspireerd en gerechtvaardigd door redenen die thans niet meer opgaan.

In dit verband wijst beklaagde erop dat bij de uitvaardiging van de Belgische wet van 1919 aan bepaalde — thans niet meer voorkomende — sociaaleconomische toestanden een eind moest worden gemaakt door de bestrijding van aan de alcohol verbonden gevaren, waardoor de gezondheid, het gezinsleven, de vrouw en de kinderen konden worden beschermd.

Deze motieven, die destijds hebben geleid tot de vaststelling van de wet, hebben niets te maken met die welke worden genoemd in de verwijzingsbeschikking, waarin hoofdzakelijk wordt verwezen naar de strijd tegen het alcoholisme in het algemeen en meer in het bijzonder naar de kans op misdrijven die nog wordt vergroot door het wegverkeer.

Statistieken en sociologisch onderzoek tonen, volgens de beklaagde, evenwel aan dat de gevaren van alcohol thans in alle landen, met name in de landen van de Gemeenschap, dezelfde zijn, zowel ten aanzien van de fysiologie van de mens en de openbare veiligheid in het verkeer, als wat betreft de uit het alcoholisme voortvloeiende kans op misdrijven in het algemeen.

Welnu, één Lid-Staat kan zich niet op grond van een toestand die in alle Lid-Staten van de Gemeenschap dezelfde is, beroepen op artikel 36 EEG-Verdrag om maatregelen uit te vaardigen en in stand te houden die strijdig zijn met artikel 30 van dit Verdrag.

Noch de tijdsomstandigheden waarin de betwiste Belgische wet werd uitgevaardigd, noch het huidige sociale en menselijke leefklimaat in België wettigen een nationale regeling inzake sterke dranken, die beperkender is dan de regelingen van de andere Lid-Staten. Het feit dat voor het alcoholverbruik in de hele Gemeenschap dezelfde omstandigheden gelden, betekent dat het verschil tussen de nationale regeling in België en de wetgeving in de andere Lid-Staten ongewoon en ontoelaatbaar is.

De beklaagde betoogt voorts subsidiair dat de Belgische regeling strijdig is met het evenredigheidsbeginsel volgens hetwelk, wanneer er meerdere wegen openstaan om het hoofd te bieden aan een sociaal gevaar dat in de hele Gemeenschap dezelfde kenmerken vertoont, men het middel moet kiezen dat het handelsverkeer het minst belemmert, in casu het systeem van vergunningen.

Daar voor de Belgische wet op de sterke dranken niet de uitzonderingsregeling van artikel 36 kan gelden, valt zij dus onder het verbod van artikel 30 EEG-Verdrag.

Ten aanzien van de eerste vraag aan het Hof meent zij dat de wet van 29 augustus 1919 de intracommunautaire handel niet beperkt, daar zij geen onderscheid maakt tussen ingevoerde en nationale produkten en slechts betrekking heeft op het verbruik in voor publiek toegankelijke plaatsen van dranken waarvan het alcoholgehalte hoger is dan 22o bij een temperatuur van 15o C.

Deze regeling is volgens de Belgische regering vergelijkbaar met de regelingen die andere regeringen hebben vastgesteld ter bestrijding van het alcoholisme — zoals het bepalen van een sluitingsuur voor drankslijterijen — en is door het ontbreken van een gemeenschappelijke regeling voor de alcoholmarkt, in overeenstemming met 's Hofs interpretatie van artikel 30. Zij verwijst naar het arrest van 20 februari 1979 (zaak 120/78 Rewe t. Bundesmonopolverwaltung für Branntwein, Jurispr. 1979, blz. 649), waarin het Hof besliste dat belemmeringen van het intracommunautaire verkeer als gevolg van dispariteiten van de nationale wettelijke regelingen op de verhandeling van de bedoelde produkten (alcohol en sterke dranken), moeten worden aanvaard, voor zover dringende behoeften, onder meer verband houdende met de doeltreffendheid van de fiscale controles, de bescherming van de volksgezondheid, de eerlijkheid der handelstransacties en de bescherming van consumenten ze noodzakelijk maken. In zaak 788/79 (Gilli en Andres) herhaalde het Hof overigens die overweging.

De Belgische regering betoogt dat deze opmerkingen niet alleen gelden voor het in artikel 1 van de wet van 29 augustus 1919 vervatte verbod op het verbruik van sterke dranken in voor het publiek toegankelijke plaatsen, maar nog meer voor liet verbod van artikel 2 van deze wet, op het voorhanden hebben van sterke dranken in de lokalen waarin de verbruikers worden toegelaten en in de belendende woning. Deze laatste bepaling moet immers de doeltreffendheid van artikel 1 verzekeren en kan op zichzelf de intracommunautaire handel niet belemmeren.

De Belgische regering stelt dus voor op de eerste vraag aan het Hof te antwoorden dat de artikelen 1 en 2 van de Belgische wet van 29 augustus 1919 niet strijdig zijn met het in artikel 30 EEG-Verdrag neergelegde verbod van maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen.

Met betrekking tot de tweede vraag is de Belgische regering van oordeel dat de betwiste bepalingen hoe dan ook zijn gedekt door artikel 36 EEG-Verdrag. Zij beklemtoont dat met deze bepaling sociale doeleinden worden nagestreefd, namelijk de bestrijding van het alcoholisme en de bescherming van de openbare zedelijkheid en veiligheid. Deze laatste wordt door de verkeersongevallen die dronken chauffeurs veroorzaken en door de misdrijven als gevolg van het alcoholisme bedreigd.

De Belgische staat zou, door middel van de in het geding zijnde wetgeving, niet alleen op de volgens haar meest doeltreffende wijze het hoofd kunnen bieden aan het specifieke probleem van de openbare dronkenschap — in de andere Lid-Staten werden daartoe analoge maatregelen genomen — maar ook de doelstellingen van artikel 36 EEG-Verdrag kunnen verwezenlijken. Zij betoogt verder dat de Lid-Staten, volgens vaste rechtspraak van het Hof, in het huidige stadium van de Europese integratie, maatregelen mogen invoeren of handhaven om de doelstellingen van artikel 36 EEG-Verdrag te bereiken. Daartoe verwijst zij met name naar het arrest in zaak 34/79 (Henn en Darby, Jurispr. 1979, blz. 3795, r.o. 15) waar wordt gesteld: In beginsel staat het aan elke Lid-Staat om de vereisten van de openbare zedelijkheid op zijn grondgebied te bepalen overeenkomstig zijn eigen waardensysteem, en in de door hem gekozen vorm.

De Belgische regering wijst er voorts op dat deze bepalingen noch een middel tot willekeurige discriminatie, noch een verkapte beperking van de handel tussen de Lid-Staten vormen. Van willekeurige discriminatie kan geen sprake zijn want soortgelijke situaties worden niet verschillend behandeld. De litigieuze bepalingen betreffen immers het verbruik als zodanig in voor het publiek toegankelijke plaatsen en maken geen onderscheid naar gelang van de aard van het produkt, de producenten, de verkopers of de importeurs.

De opzet van de wet, haar wezenlijke bestaansreden, de omstandigheden bij de vaststelling ervan en de gronden die haar handhaving thans rechtvaardigen, laten volgens de Belgische regering niet toe, daarin een verkapte beperking te zien. In dat verband verwijst de regering naar het antwoord van de Commissie op de vraag van de heer Cousté van 7 oktober 1977. Daarin wordt erkend dat deze bepalingen met het oog op de door de Belgische regering nagestreefde doeleinden gewettigd, noodzakelijk en redelijk zijn en dat er geen discriminatie uit voortvloeit tussen nationale en uit andere Lid-Staten ingevoerde produkten. Ook de Europese Commissie voor de rechten van de mens heeft, in het kader van het Verdrag tot de bescherming van de rechten van de mens, de gegrondheid van artikel 2 van de wet van 29 augustus 1919 erkend.

De Belgische regering stelt dan ook voor de tweede vraag als volgt te beantwoorden:

De bepalingen van de artikelen 1 en 2 van de Belgische wet van 29 augustus 1919, moeten met het oog op het bepaalde in artikel 36 EEG-Verdrag gerechtvaardigd worden geacht.

Wie echter oordeelt dat deze verbodsbepalingen, die zonder onderscheid op nationale en op buitenlandse produkten van toepassing zijn, gerechtvaardigd voorkomen uit hoofde van bescherming van een hoger algemeen belang dat voorrang heeft op de eisen van een gemeenschappelijke markt, of uit hoofde van een der in artikel 36 opgesomde doeleinden — met name de bescherming van de gezondheid van personen — moet tot een andere conclusie komen.

In dit verband verklaart de Franse regering dat de problemen van vrijwillige intoxicaţie of van verslaving aan geneesmiddelen opgelost kunnen worden door de beschikbaarheid van het produkt te verminderen en de mentaliteit van het publiek te veranderen om zodoende de vraag te beperken. Dit is ook de conclusie van een studie die sinds november 1977 door de Gemeenschap wordt verricht in samenwerking met de Wereldgezondheidsorganisatie en de Internationale Raad voor problemen van alcoholisme en verslaving.

De Franse regering merkt op dat deze studie beklemtoont dat de Staten onder meer tegen drankmisbruik kunnen optreden door verschillende wetgevende maatregelen vast te stellen waarvan de inhoud aan het oordeel van ieder land blijft overgelaten. Zo heeft de Franse regering de beschikbaarheid van alcoholhoudende dranken verminderd, door te kiezen voor een beperking van het aantal drankslijterijen.

De Franse regering is dan ook van mening dat de bepalingen van de Belgische wet noch een middel tot willekeurige discriminatie, noch een verkapte beperking van de handel tussen de Lid-Staten vormen. De feitelijke gegevens in de verwijzingsbeschikking wijzen erop dat deze maatregelen bestemd zijn om te voldoen aan dwingende eisen en derhalve mogen afwijken van de voorschriften van artikel 30 EEG-Verdrag.

Tot staving van haar conclusie beroept de Franse regering zich op richtlijn nr. 70/50/EEG van 22 december 1969 en op 's Hofs overwegingen in enkele arresten, met name in zaak 120/78 (Cassis de Dijon) en 788/79 (Strafgeding tegen H. Gilli en P. Andres).

Volgens de regering van het Verenigd Koninkrijk valt de Belgische wet van 29 augustus 1919 onder het verbod van artikel 30 EEG-Verdrag. Zij heeft tot gevolg dat de potentiële verkoop van sterke dranken waarvan het alcoholgehalte hoger is dan 22o, wordt beperkt. Voorts is België een belangrijk producent van bier, maar niet van gedistilleerd. De Belgische wet bevoordeelt dus de produkten die het land zelf in grote hoeveelheden vervaardigt. Zij verhindert de concurrentie van ingevoerde produkten en beïnvloedt het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig.

De regering van het Verenigd Koninkrijk is ook van oordeeel dat de Belgische wet een discriminatie inhoudt van de producenten van gedistilleerd uit andere Lid-Staten. De toegang van hun produkten — internationaal bekende merken — tot de Belgische markt wordt belemmerd omdat ze onmogelijk kunnen voldoen aan de voorwaarden van de Belgische wet, terwijl de plaatselijke producenten praktisch alleen gedistilleerd met een alcoholgehalte van minder dan 22o voor de binnenlandse markt produceren.

Volgens de regering van het Verenigd Koninkrijk blijkt uit de beslissingen van het Hof in enkele recente arresten, en onlangs nog in zaak 113/80 (Commissie t. Ierland) dat de handhaving van de Belgische wet slechts gerechtvaardigd is, voor zover zulks noodzakelijk is wegens dwingende eisen verband houdende met de bescherming van de volksgezondheid.

Welnu, een dergelijke rechtvaardiging kan in casu niet worden aangenomen, want het komt medisch niet bewezen voor dat:

de gezondheid meer gevaar loopt bij het verbruik van een bepaalde hoeveelheid alcohol in de vorm van dranken met een alcoholgehalte van meer dan 22o, dan bij het verbruik van een zelfde hoeveelheid alcohol in de verdunde vorm van dranken waarvan het alcoholgehalte lager is dan 22o;

Tenslotte vraagt de regering van het Verenigd Koninkrijk zich af of de betwiste wet niet van haar doel werd afgewend en werd gebruikt als middel tot discriminatie van uit andere Lid-Staten afkomstige produkten of tot zijdelingse bescherming van bepaalde nationale produkties. In dit verband verwijst zij naar 's Hofs arrest in zaak 34/79 (Henn en Darby, r.o. 21).