Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 3ης Σεπτεμβρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Κανονισμός (ΕE) 269/2014 – Άρθρο 2, παράγραφος 1 – Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ – Άρθρο 2, παράγραφος 1 – Περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας – Εθνικό μέτρο το οποίο προβλέπει τη δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που ανήκουν σε νομικό πρόσωπο λόγω της ύπαρξης δεσμού με πρόσωπο στο οποίο έχουν επιβληθεί κυρώσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση – Αρχή της χρηστής διοίκησης – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Έκταση του δικαστικού ελέγχου – Επίπεδο απόδειξης όσον αφορά τον δεσμό με το πρόσωπο στο οποίο έχουν επιβληθεί κυρώσεις »
Στην υπόθεση C‑147/25,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Λιθουανία) με απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου 2025, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Φεβρουαρίου 2025, στο πλαίσιο της δίκης
«Inter Rao Lietuva» AB
κατά
Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerijos,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. L. Arastey Sahún, πρόεδρο τμήματος, J. Passer, E. Regan, Δ. Γρατσία και B. Smulders (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– η «Inter Rao Lietuva» AB, εκπροσωπούμενη από τους R. Audzevičius, J. Jarusevičius και D. Mačiuginas, advokatai,
– η «Įmonių bankroto administravimo ir teisinių paslaugų biuras» UAB, εκπροσωπούμενη από τον J. Jarusevičius, advokatas, και τον P. Grendelis,
– η Λιθουανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την V. Kazlauskaitė-Švenčionienė,
– η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino, επικουρούμενο από την P. Cardinale, procuratore dello Stato, και τον G. Palatiello, avvocato dello Stato,
– η Λεττονική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις J. Davidoviča και K. Pommere,
– η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την E. M. M. Besselink και τον J. Langer,
– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις M. Carpus-Carcea, L. Puccio και A. Steiblytė,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου 2026,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, των άρθρων 41 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), του άρθρου 2 της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 16), όπως αυτή τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/660 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2022 (ΕΕ 2022, L 120, σ. 11) (στο εξής: απόφαση 2014/145), και του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΕ) 269/2014 του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 6), όπως αυτός τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2022/658 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2022 (ΕΕ 2022, L 120, σ. 1) (στο εξής: κανονισμός 269/2014).
2 Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Inter Rao Lietuva AB, εταιρίας λιθουανικού δικαίου, και της Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerijos (υπηρεσίας διερεύνησης οικονομικών εγκλημάτων του Υπουργείου Εσωτερικών της Δημοκρατίας της Λιθουανίας) (στο εξής: FNTT) με αντικείμενο την καταχώριση της εταιρίας αυτής σε κατάλογο προσώπων που συνδέονται με πρόσωπα τα οποία υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο Χάρτης
3 Το άρθρο 41 του Χάρτη, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα χρηστής διοίκησης», ορίζει στις παραγράφους 1 και 2:
«1. Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην αμερόληπτη, δίκαιη και εντός ευλόγου προθεσμίας εξέταση των υποθέσεών του από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της [Ευρωπαϊκής] Ένωσης.
2. Το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει ιδίως:
α) το δικαίωμα κάθε προσώπου σε προηγούμενη ακρόαση πριν να ληφθεί ατομικό μέτρο εις βάρος του,
β) το δικαίωμα κάθε προσώπου να έχει πρόσβαση στον φάκελό του, τηρουμένων των νομίμων συμφερόντων της εμπιστευτικότητας και του επαγγελματικού και επιχειρηματικού απορρήτου,
γ) την υποχρέωση της διοίκησης να αιτιολογεί τις αποφάσεις της.»
4 Το άρθρο 47 του Χάρτη, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου», ορίζει στο πρώτο και το δεύτερο εδάφιο τα εξής:
«Κάθε πρόσωπο του οποίου παραβιάστηκαν τα δικαιώματα και οι ελευθερίες που διασφαλίζονται από το δίκαιο της Ένωσης, έχει δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου, τηρουμένων των προϋποθέσεων που προβλέπονται στο παρόν άρθρο.
Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα να δικασθεί η υπόθεσή του δίκαια, δημόσια και εντός εύλογης προθεσμίας, από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως. Κάθε πρόσωπο έχει τη δυνατότητα να συμβουλεύεται δικηγόρο και να του αναθέτει την υπεράσπιση και εκπροσώπησή του.»
Η απόφαση 2014/145
5 Το άρθρο 2, παράγραφοι 1 και 2, της απόφασης 2014/145 ορίζει τα εξής:
«1. Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο:
α) φυσικών προσώπων υπεύθυνων για δράσεις ή πολιτικές που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας ή τη σταθερότητα ή την ασφάλεια στην Ουκρανία ή που στηρίζουν ή εφαρμόζουν τέτοιες δράσεις ή πολιτικές ή που παρεμποδίζουν το έργο διεθνών οργανισμών στην Ουκρανία·
β) νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη σε δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας·
γ) νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων στην Κριμαία [Ουκρανία] ή τη Σεβαστούπολη [Ουκρανία] η κυριότητα των οποίων έχει μεταβιβαστεί αντίθετα προς το ουκρανικό δίκαιο ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που έχουν ωφεληθεί από την εν λόγω μεταβίβαση·
δ) φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη σε Ρώσους ιθύνοντες υπεύθυνους για την προσάρτηση της Κριμαίας ή την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας ή έχουν οφέλη από αυτούς·
ε) φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που πραγματοποιούν συναλλαγές με τις αυτονομιστικές ομάδες στην περιοχή Ντονμπάς της Ουκρανίας[·]
στ) φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας ή έχουν οφέλη από αυτήν, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας· ή
ζ) εξεχόντων επιχειρηματιών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας,
[...]
και φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που συνδέονται με αυτά, όπως απαριθμούνται στο παράρτημα.
2. Απαγορεύεται η άμεση ή έμμεση διάθεση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που απαριθμούνται στο παράρτημα ή προς όφελος αυτών.»
Ο κανονισμός 269/2014
6 Το άρθρο 2 του κανονισμού 269/2014 ορίζει τα εξής:
«1. Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και όλοι οι οικονομικοί πόροι που ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο οποιουδήποτε φυσικού ή νομικού προσώπου, οντότητας ή φορέα ή φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που σχετίζονται με αυτά, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι.
2. Κανένα κεφάλαιο ή οικονομικός πόρος δεν διατίθεται, άμεσα ή έμμεσα, σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς ή φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που συνδέονται με αυτά ή προς όφελός τους, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι.»
7 Το άρθρο 18 του κανονισμού προβλέπει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την ημερομηνία της δημοσίευσής του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.»
Η απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/329
8 Η αιτιολογική σκέψη 11 της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2022/329 του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 2022, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2022, L 50, σ. 1) διαλαμβάνει τα εξής:
«Λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης, το Συμβούλιο θεωρεί ότι τα κριτήρια για την καταχώριση θα πρέπει να τροποποιηθούν, ώστε να περιληφθούν πρόσωπα και οντότητες που υποστηρίζουν και έχουν οφέλη από την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, καθώς και πρόσωπα και οντότητες που παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων σε αυτήν, και φυσικά ή νομικά πρόσωπα που συνδέονται με καταχωρισμένα πρόσωπα ή οντότητες.»
Το λιθουανικό δίκαιο
Ο νόμος της Δημοκρατίας της Λιθουανίας IX‑2160 περί εφαρμογής οικονομικών κυρώσεων και άλλων διεθνών κυρώσεων
9 Το άρθρο 12 του Lietuvos Respublikos ekonominių ir kitų tarptautinių sankcijų įgyvendinimo įstatymas nr. IX‑2160 (νόμου της Δημοκρατίας της Λιθουανίας IX‑2160 περί εφαρμογής οικονομικών και άλλων διεθνών κυρώσεων), της 22ας Απριλίου 2004 (Žin., 2004, αριθ. 68-2369), όπως ίσχυε από τις 27 Απριλίου 2022, προέβλεπε ότι η εποπτεία της εφαρμογής των διεθνών οικονομικών κυρώσεων εμπίπτει στην αρμοδιότητα, μεταξύ άλλων, της FNTT. Η παράγραφος 3 του ανωτέρω άρθρου προέβλεπε ότι η FNTT συντονίζει, παρακολουθεί και διασφαλίζει την εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων (περιορισμών στη διάθεση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων) στη Λιθουανία.
Ο νόμος περί διεθνών κυρώσεων
10 Ο νόμος της Δημοκρατίας της Λιθουανίας IX‑2160 περί εφαρμογής οικονομικών και άλλων διεθνών κυρώσεων αντικαταστάθηκε από τον Lietuvos Respublikos tarptautinių sankcijų įstatymas (νόμο της Δημοκρατίας της Λιθουανίας περί διεθνών κυρώσεων), όπως προκύπτει από τον Lietuvos Respublikos ekonominių ir kitų tarptautinių sankcijų įgyvendinimo įstatymo Nr. IX‑2160 pakeitimo įstatymas Nr. XIV‑1020 (νόμο της Δημοκρατίας της Λιθουανίας XIV‑1020 για την τροποποίηση του νόμου IX‑2160 περί εφαρμογής οικονομικών και άλλων διεθνών κυρώσεων), της 19ης Απριλίου 2022 (TAR, 2022, αριθ. 2022-8433, στο εξής: νόμος περί διεθνών κυρώσεων), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 17 Μαΐου 2022.
11 Το άρθρο 4, παράγραφος 4, του νόμου περί διεθνών κυρώσεων προβλέπει ότι η FNTT παρέχει σε φυσικά και νομικά πρόσωπα, στους διαχειριστές δημόσιων μητρώων και στους διαχειριστές κρατικών συστημάτων πληροφοριών που εφαρμόζουν τις εν λόγω κυρώσεις πληροφορίες σχετικά με τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε σχέση με οντότητες στις οποίες έχουν επιβληθεί κυρώσεις λόγω των δεσμών τους με οντότητες καταχωρισμένες στους καταλόγους προσώπων τα οποία υπόκεινται σε κυρώσεις.
12 Το άρθρο 11, παράγραφοι 1 και 4, του ανωτέρω νόμου ορίζει τα εξής:
«1. Όταν εφαρμόζουν διεθνείς κυρώσεις στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς τους, οι αρμόδιες αρχές [όπως η FNTT]:
1) λαμβάνουν τις αποφάσεις που προβλέπονται στις πράξεις με τις οποίες επιβάλλονται οι διεθνείς κυρώσεις·
[...]
3) απαντούν σε ερωτήματα που τους υποβάλλουν φυσικά ή νομικά πρόσωπα σχετικά με την εφαρμογή στη Δημοκρατία της Λιθουανίας των διεθνών κυρώσεων που εμπίπτουν στην καθ’ ύλην αρμοδιότητά τους·
[...]
4. Η FNTT συντονίζει, παρακολουθεί και διασφαλίζει την εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων (περιορισμών στη διάθεση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων) στη Δημοκρατία της Λιθουανίας.»
Το διάταγμα της Κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Λιθουανίας 1679 περί εγκρίσεως της περιγραφής της διαδικασίας για την εποπτεία της εφαρμογής των διεθνών κυρώσεων
13 Το σημείο 11 της περιγραφής της διαδικασίας για την εποπτεία της εφαρμογής των διεθνών κυρώσεων, που εγκρίθηκε από το Lietuvos Respublikos Vyriausybės nutarimas Nr. 1679 «Dėl Tarptautinių sankcijų įgyvendinimo priežiūros tvarkos aprašo patvirtinimo» (διάταγμα της Κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Λιθουανίας 1679 περί εγκρίσεως της περιγραφής της διαδικασίας για την εποπτεία της εφαρμογής των διεθνών κυρώσεων), της 30ής Δεκεμβρίου 2004, όπως ίσχυε από τις 30 Ιανουαρίου 2019 έως τις 27 Μαΐου 2022, διευκρίνιζε ότι η FNTT ελέγχει, επαληθεύει περιοδικά και συγκεντρώνει τα δεδομένα που αφορούν την εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων εκ μέρους διαφόρων φορέων, όπως χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων ή εταιριών επενδύσεων.
Το διάταγμα της Κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Λιθουανίας 535 περί εγκρίσεως της περιγραφής της διαδικασίας για την εφαρμογή των διεθνών κυρώσεων
14 Στις 28 Μαΐου 2022 τέθηκε σε ισχύ το Lietuvos Respublikos Vyriausybės nutarimas Nr. 535 «Dėl Tarptautinių sankcijų įstatymo įgyvendinimo» (διάταγμα της Κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Λιθουανίας 535 περί εγκρίσεως της περιγραφής της διαδικασίας για την εφαρμογή των διεθνών κυρώσεων), της 25ης Μαΐου 2022. Το σημείο 13 της περιγραφής προβλέπει ότι, κατά την άσκηση των καθηκόντων της ως αρμόδιας αρχής, όπως αυτά προβλέπονται στο άρθρο 11, παράγραφος 1, του νόμου περί διεθνών κυρώσεων, η FNTT συντονίζει, παρακολουθεί και διασφαλίζει την εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων (περιορισμών στη διάθεση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων) στη Λιθουανία. Στο σημείο αυτό διευκρινίζονται τα εξής:
«13.2. Εάν διαπιστώσει [...] ότι, σύμφωνα με τα κριτήρια που προβλέπονται στις πράξεις που διέπουν τις διεθνείς κυρώσεις, ένα νομικό πρόσωπο [...] ανήκει σε οντότητα που υπόκειται σε κυρώσεις ή ελέγχεται από τέτοια οντότητα, [η FNTT] εκδίδει απόφαση με την οποία διαπιστώνει ότι οι οικονομικές κυρώσεις πρέπει να εφαρμοστούν επίσης στο εν λόγω νομικό πρόσωπο [...]. Ο κατάλογος νομικών προσώπων [...] που ανήκουν σε οντότητα η οποία υπόκειται σε κυρώσεις ή ελέγχονται από τέτοιου είδους οντότητα, ο οποίος καταρτίζεται και επικαιροποιείται βάσει των εκδιδόμενων αποφάσεων, δημοσιεύεται στον ιστότοπο της FNTT και διαβιβάζεται στους οργανισμούς που διαχειρίζονται τα κρατικά μητρώα και τα κρατικά συστήματα πληροφοριών εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την έκδοση της οικείας απόφασης.»
15 Σύμφωνα με το σημείο 15 της περιγραφής, οι αποφάσεις της FNTT που μνημονεύονται στο σημείο 13.2 συνιστούν δεσμευτικές κανονιστικές πράξεις για την εφαρμογή των διεθνών κυρώσεων στη Λιθουανία.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
16 Η Inter Rao Lietuva δραστηριοποιούνταν στη Λιθουανία ως εισαγωγέας και ανεξάρτητος προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας.
17 Στις 28 Απριλίου 2022 η FNTT καταχώρισε την Inter Rao Lietuva σε κατάλογο «φυσικών και νομικών προσώπων που συνδέονται με πρόσωπα τα οποία υπόκεινται σε διεθνείς κυρώσεις» και δημοσίευσε τον κατάλογο αυτόν στον ιστότοπό της. Στον κατάλογο διευκρινιζόταν ότι τα κεφάλαια της Inter Rao Lietuva δεσμεύονταν λόγω των δεσμών της με τον G. H. Το τελευταίο αυτό πρόσωπο υπόκειτο σε περιοριστικά μέτρα δυνάμει του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2022/336 του Συμβουλίου, της 28ης Φεβρουαρίου 2022, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2022, L 58, σ. 1).
18 Στις 25 Μαΐου 2022 η FNTT διόρθωσε τον ανωτέρω κατάλογο. Διέγραψε την πληροφορία σχετικά με τους δεσμούς της Inter Rao Lietuva με τον G. H., αλλά σημείωσε ότι η εταιρία αυτή είχε δεσμούς με τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας εις βάρος του οποίου είχαν επιβληθεί περιοριστικά μέτρα δυνάμει της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2022/331 του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 2022, που τροποποιεί την απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2022, L 52, σ. 1). Επιπλέον, η FNTT επισήμανε ότι οι μετοχές της εταιρίας Inter Rao Lietuva δεσμεύονταν από τούδε και στο εξής. Την 1η Ιουνίου 2022 η FNTT δέσμευσε και τα ακίνητα της εν λόγω εταιρίας.
19 Στις 12 και 30 Μαΐου 2022 η Inter Rao Lietuva ζήτησε από την FNTT να τη διαγράψει από τον κατάλογο των «φυσικών και νομικών προσώπων που συνδέονται με πρόσωπα τα οποία υπόκεινται σε διεθνείς κυρώσεις».
20 Με τις αποφάσεις αριθ. 1 της 27ης Μαΐου 2022 (στο εξής: απόφαση αριθ. 1) και αριθ. 2 της 23ης Ιουνίου 2022 (στο εξής: απόφαση αριθ. 2), η FNTT απέρριψε, αντιστοίχως, τα αιτήματα αυτά, κρίνοντας ότι δεν υπήρχε νομική βάση δυνάμει της οποίας μπορούσε να διαγράψει τις σχετικές με την Inter Rao Lietuva πληροφορίες που είχαν δημοσιευθεί στον ιστότοπό της. Με την απόφαση αριθ. 1 διευκρίνισε, μεταξύ άλλων, ότι το 51 % του εταιρικού κεφαλαίου της εταιρίας αυτής ανήκε στην εταιρία φινλανδικού δικαίου Rao Nordic Oy, η οποία ανήκε κατά 100 % στην εταιρία ρωσικού δικαίου Inter Rao Ues, μέτοχοι της οποίας ήταν η Rosneftgaz, κάτοχος του 26,37 % των μετοχών της εταιρίας αυτής, η Inter Rao Capital Group, κάτοχος του 29,56 %, «μικροί μέτοχοι», κάτοχοι του 34,24 % των μετοχών, οι οποίες είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο της Μόσχας (Ρωσία), και η ανώνυμη εταιρία FGC UES, κάτοχος του 8,57 %. Η FNTT κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι κύριοι μέτοχοι της ρωσικής επιχείρησης Inter Rao είναι επιχειρήσεις που ανήκουν εμμέσως στη Ρωσική Ομοσπονδία, η οποία είναι προεδρική ομοσπονδιακή δημοκρατία, της οποίας ο αρχηγός του κράτους, ήτοι ο πρόεδρος, υπόκειται σε διεθνείς κυρώσεις δυνάμει της απόφασης 2022/331. Με την απόφαση αριθ. 2 η FNTT επανέλαβε τις εκτιμήσεις της σχετικά με τη μετοχική σύνθεση της Inter Rao Lietuva. Υπογράμμισε ότι τόσο η Rosneftgaz όσο και η Inter Rao Capital Group κατείχαν άνω του 25 % των μετοχών της Inter Rao, λόγος για τον οποίον έπρεπε να θεωρηθεί ότι οι πρώτες αυτές εταιρίες κατείχαν, από κοινού, τουλάχιστον το 50 % των εν λόγω μετοχών και ότι, επιπλέον, ανήκαν εμμέσως στη Ρωσική Ομοσπονδία, η οποία έχει την εξουσία να λαμβάνει αποφάσεις επ’ αυτών και να αντλεί συναφώς οφέλη.
21 Στις 20 Ιουλίου 2022, με την απόφαση V‑174, ο διευθυντής της FNTT ενέκρινε «κατάλογο νομικών προσώπων ή άλλων φορέων χωρίς νομική προσωπικότητα που ανήκουν σε οντότητα υποκείμενη σε κυρώσεις ή ελέγχονται από μια τέτοια οντότητα». Η απόφαση τέθηκε σε ισχύ στις 22 Ιουλίου 2022. Η επωνυμία της Inter Rao Lietuva περιλαμβανόταν στο σημείο 1 του καταλόγου αυτού.
22 Η Inter Rao Lietuva άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση των αποφάσεων αριθ. 1 και αριθ. 2 καθώς και τη διαγραφή της επωνυμίας της τόσο από τον επίμαχο κατάλογο όσο και από τον ιστότοπο της FNTT όσον αφορά το χρονικό διάστημα από τις 28 Απριλίου 2022 έως τις 21 Ιουλίου 2022. Η προσφυγή αυτή απορρίφθηκε από το Vilniaus apygardos administracinis teismas (διοικητικό πρωτοδικείο Βίλνιους, Λιθουανία). Η εν λόγω εταιρία άσκησε έφεση ενώπιον του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου της Λιθουανίας), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
23 Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά το χρονικό διάστημα από τις 28 Απριλίου έως τις 22 Ιουλίου 2022, η FNTT επέβαλε περιορισμούς στα κεφάλαια και στους οικονομικούς πόρους της Inter Rao Lietuva, ήτοι στις μετοχές και τα ακίνητά της, όπως αυτά προσδιορίζονται στον κατάλογο που δημοσιεύθηκε στις 28 Απριλίου 2022, χωρίς να εκδώσει χωριστή διοικητική πράξη στην οποία να εκτίθεται η πραγματική και νομική βάση για την επιβολή των εν λόγω περιορισμών. Ο μοναδικός λόγος στον οποίο στηριζόταν η καταχώριση της Inter Rao Lietuva στον κατάλογο ήταν η ύπαρξη δεσμών με πρόσωπο στο οποίο είχαν επιβληθεί κυρώσεις, ήτοι, από τις 28 Απριλίου 2022, με τον G. H., και, από τις 25 Μαΐου 2022, με τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Στο πλαίσιο αυτό, η μόνη δυνατότητα που είχε η Inter Rao Lietuva να αμφισβητήσει τους ανωτέρω περιορισμούς ήταν να ζητήσει από την FNTT να ακυρώσει την εν λόγω καταχώριση, τούτο δε σε σχέση με ημερομηνίες κατά τις οποίες η επωνυμία της περιλαμβανόταν ήδη στον εν λόγω κατάλογο, όπως αυτός είχε δημοσιευθεί στον ιστότοπο της FNTT.
24 Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ αρχάς, λαμβανομένης υπόψη της διαδικασίας που προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης, σύμφωνα με την οποία, σε περίπτωση λήψης περιοριστικών μέτρων από το Συμβούλιο, το ενδιαφερόμενο πρόσωπο έχει τη δυνατότητα να υποβάλει παρατηρήσεις μετά την έκδοση της απόφασης με την οποία επιβάλλονται τα μέτρα, εάν είναι δυνατή η κατ’ αναλογίαν λήψη εθνικού μέτρου, όπως αυτό που επιβλήθηκε στην υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί, σύμφωνα με μια τέτοια διοικητική διαδικασία. Συναφώς, εκτιμά ότι απαιτείται ένα στοιχείο αιφνιδιασμού προκειμένου να μην υπονομευθεί η αποτελεσματικότητα των οικείων μέτρων. Λαμβανομένου υπόψη ότι το εθνικό μέτρο που λήφθηκε εν προκειμένω δεν είναι σύνηθες κατά τη διοικητική πρακτική και ότι, για τη θέσπισή του, η FNTT εφάρμοσε το δίκαιο της Ένωσης, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι είναι αναγκαίο να αποσαφηνίσει το Δικαστήριο, υπό το πρίσμα του άρθρου 41 του Χάρτη, τις απαιτήσεις που επιβάλλει το δίκαιο αυτό.
25 Εν συνεχεία, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι η FNTT έλαβε, κατ’ εφαρμογήν του δικαίου της Ένωσης, μέτρα δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων της Inter Rao Lietuva προκειμένου να αποτραπεί οποιαδήποτε άμεση ή έμμεση επιρροή της ρωσικής πολιτικής εξουσίας στον ενεργειακό τομέα της Λιθουανίας. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον το εθνικό δικαστήριο οφείλει να εκτιμά τη νομιμότητα τέτοιων περιοριστικών μέτρων προκειμένου να διενεργήσει πλήρη και εξαντλητικό δικαστικό έλεγχο της βασιμότητας και της νομιμότητάς τους. Δεδομένου ότι η αναγνώριση απειλών για την εθνική ασφάλεια και η λήψη μέτρων για την καταπολέμηση ή την πρόληψή τους εναπόκειται αποκλειστικά στη λιθουανική εκτελεστική και νομοθετική εξουσία, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν συνάδει με την απαίτηση αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου, κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, έλεγχος της αιτιολογίας απόφασης περί επιβολής περιοριστικών μέτρων, στο πλαίσιο του οποίου εξετάζεται μόνον η τήρηση των διαδικαστικών κανόνων και της υποχρέωσης αιτιολόγησης, η ακρίβεια των πραγματικών περιστατικών, η απουσία πρόδηλης πλάνης κατά την εκτίμησή τους, καθώς και η απουσία κατάχρησης εξουσίας.
26 Τέλος, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς το επίπεδο απόδειξης που απαιτείται για να αποδειχθεί η ύπαρξη δεσμών με πρόσωπα που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα της Ένωσης.
27 Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η FNTT καταχώρισε την Inter Rao Lietuva σε εθνικό κατάλογο και δέσμευσε τα περιουσιακά της στοιχεία κρίνοντας ότι η εν λόγω εταιρία συνδεόταν με πρόσωπα που υπόκεινται στα επιβληθέντα από το Συμβούλιο περιοριστικά μέτρα. Η FNTT κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό στηριζόμενη στα σημεία 34 και 62 του εγγράφου 8519/18 του Συμβουλίου, της 4ης Μαΐου 2018, με τίτλο «Βέλτιστες πρακτικές της ΕΕ για την αποτελεσματική εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων», τα οποία αφορούν τα κριτήρια βάσει των οποίων μπορεί να αποδειχθεί η κυριότητα ή ο έλεγχος νομικού προσώπου.
28 Ωστόσο, ανάλογα με το επίπεδο απόδειξης που απαιτείται από το δίκαιο της Ένωσης, όπως αυτό προκύπτει από την απόφαση της 21ης Απριλίου 2015, Anbouba κατά Συμβουλίου (C‑605/13 P, EU:C:2015:248, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), η εκτίμηση του δεσμού του ενδιαφερομένου με πρόσωπα που υπόκεινται σε κυρώσεις πρέπει να γίνεται βάσει αντικειμενικών και αρκούντως πειστικών αποδεικτικών στοιχείων από τα οποία να μπορεί ευλόγως να συναχθεί η ύπαρξη του δεσμού αυτού.
29 Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν, σε υποθέσεις που αφορούν την εφαρμογή περιοριστικών μέτρων της Ένωσης λόγω της ύπαρξης δεσμών με τη ρωσική εξουσία, το απαιτούμενο αυτό επίπεδο απόδειξης καθιστά δυνατή την αποτελεσματική και προσήκουσα εξακρίβωση της ύπαρξης ελέγχου εκ μέρους της εν λόγω εξουσίας, λαμβανομένης υπόψη της άτυπης φύσης του ελέγχου, και, ως εκ τούτου, τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής, σε εθνικό επίπεδο, των περιοριστικών μέτρων της Ένωσης.
30 Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, συναφώς, ότι δεν υφίστανται άμεσα αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία μπορεί να συναχθεί, κατά την έννοια του εγγράφου 8519/18 του Συμβουλίου, συγκεκριμένος δεσμός μεταξύ της Inter Rao Lietuva και του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Εντούτοις, είναι αποδεδειγμένο το γεγονός ότι το πολιτικό καθεστώς της Ρωσικής Ομοσπονδίας έχει αυταρχικό και ολιγαρχικό χαρακτήρα, με συνέπεια να ασκείται πραγματικός και ουσιαστικός, πλην όμως άτυπος, έλεγχος επί των δημοσίων αρχών και των οικονομικών φορέων του κράτους αυτού, ιδίως επί των οντοτήτων που δραστηριοποιούνται σε σημαντικούς από οικονομικής και πολιτικής απόψεως τομείς, όπως ο επίμαχος εν προκειμένω τομέας της ενέργειας. Υπογραμμίζει ότι ο έλεγχος που ασκείται από την πολιτική εξουσία μπορεί να λάβει μορφές που είναι αντικειμενικώς αδύνατο να επαληθευτούν ή να αποδειχθούν με άμεσες αποδείξεις. Επομένως, πρέπει να εξεταστεί εάν, στην περίπτωση αυτή, θα μπορούσε να γίνει δεκτό ότι ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας δεν ασκεί ουσιαστικό έλεγχο λόγω των εξουσιών και μόνον που διαθέτει. Εν προκειμένω, η μετοχική σύνθεση της Inter Rao Lietuva, του πλειοψηφικού μετόχου της και των μετόχων του τελευταίου είναι ενδεικτική της ύπαρξης σαφών δεσμών με τη ρωσική πολιτική εξουσία.
31 Υπό τις συνθήκες αυτές, το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο Λιθουανίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Έχουν το άρθρο 2 της απόφασης [2014/145] και το άρθρο 2 του κανονισμού [269/2014], σε συνδυασμό με την αρχή της χρηστής διοίκησης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του [Χάρτη], την έννοια ότι επιτρέπουν εθνικό μέτρο κατ’ εφαρμογήν του οποίου πρόσωπο που δεν έχει καταχωριστεί στον κατάλογο του παραρτήματος της απόφασης [2014/145], ούτε σε εκείνον του παραρτήματος I του κανονισμού [269/2014], καταχωρίζεται σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται περιουσιακά στοιχεία λόγω των δεσμών του με πρόσωπα υποκείμενα σε κυρώσεις, όταν ο ενδιαφερόμενος έχει τη δυνατότητα να αμφισβητήσει το εν λόγω εθνικό μέτρο ενώπιον της αρμόδιας αρχής μόνον μετά την καταχώρισή του στον κατάλογο;
2) Πληροί τις επιταγές της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας κατά το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, ο ασκούμενος από το εθνικό δικαστήριο έλεγχος νομιμότητας της απόφασης περί δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων ορισμένου προσώπου η οποία εκδίδεται προκειμένου να εφαρμοστούν περιοριστικά μέτρα που έχει επιβάλει η Ένωση, όταν στο πλαίσιο του ελέγχου αυτού εξετάζεται αν τηρήθηκαν οι διαδικαστικοί κανόνες ή η υποχρέωση αιτιολογήσεως, αν είναι βάσιμα τα πραγματικά περιστατικά, αν η εκτίμησή τους ενέχει πρόδηλα σφάλματα και αν συντρέχει περίπτωση κατάχρησης εξουσίας;
3) Έχουν οι διατάξεις του άρθρου 2 της απόφασης [2014/145] και του άρθρου 2 του κανονισμού [269/2014], σε συνδυασμό με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ και με το άρθρο 47 του [Χάρτη], την έννοια ότι, όταν τίθεται ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ζήτημα απόδειξης των δεσμών μεταξύ συγκεκριμένου προσώπου και των εκπροσώπων των πολιτικών αρχών της Ρωσικής Ομοσπονδίας, επιβάλλεται η εκτίμηση περιστάσεων σχετικών με το ζήτημα αν οι πολιτικές αρχές της Ρωσικής Ομοσπονδίας ασκούν πραγματικό και ουσιαστικό έλεγχο επί νομικών προσώπων που δραστηριοποιούνται στη χώρα, ζήτημα για το οποίο ενδέχεται να μην είναι δυνατό να προσκομιστούν αντικειμενικές και αρκούντως σοβαρές ενδείξεις, ενώ στο πλαίσιο της εκτίμησης αυτής μπορεί να γίνει δεκτό ότι ορισμένοι εκπρόσωποι των πολιτικών αρχών της Ρωσικής Ομοσπονδίας ασκούν έλεγχο επί του οικείου προσώπου λόγω των εξουσιών που διαθέτουν;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
32 Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 1978, Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, σκέψη 26, και της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Russisch-Kirgizisch Ontwikkelingsfonds, C‑384/24, EU:C:2025:696, σκέψη 29).
33 Εν προκειμένω, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς την ερμηνεία του άρθρου 2 της απόφασης 2014/145, του άρθρου 2 του κανονισμού 269/2014 και του άρθρου 41 του Χάρτη. Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το νομικό πρόσωπο εις βάρος του οποίου η αρμόδια εθνική αρχή έλαβε το μέτρο της καταχώρισης σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία δεν περιλαμβάνεται το ίδιο ούτε στο παράρτημα της απόφασης 2014/145 ούτε στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014, πλην όμως τα κεφάλαια και οι πόροι του νομικού αυτού προσώπου δεσμεύθηκαν λόγω των «δεσμών» του με φυσικό πρόσωπο του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στα εν λόγω παραρτήματα.
34 Συναφώς, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 επιβάλλει τη δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που ανήκουν είτε σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που εμπίπτουν στις κατηγορίες που απαριθμούνται στα στοιχεία αʹ έως ζʹ της παραγράφου αυτής είτε σε φυσικά και νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που συνδέονται με αυτά. Η παράγραφος αυτή επιβάλλει επίσης τη δέσμευση όλων των κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο των εν λόγω προσώπων, οντοτήτων ή φορέων, όπως απαριθμούνται στο παράρτημα της εν λόγω απόφασης.
35 Δεύτερον, το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 επιβάλλει τη δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που ανήκουν σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς ή σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που σχετίζονται με αυτά, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι. Προβλέπει επίσης την υποχρέωση δέσμευσης όλων των κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο των εν λόγω φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων.
36 Στο μέτρο, όμως, που το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 επιβάλλουν επίσης τη δέσμευση των κεφαλαίων και των πόρων που τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο των προσώπων, οντοτήτων ή φορέων των οποίων το όνομα περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος της ανωτέρω απόφασης και στον κατάλογο του παραρτήματος I του ανωτέρω κανονισμού, μόνον οι τελευταίες αυτές διατάξεις, καθόσον επιβάλλουν τη δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που ανήκουν σε άλλα πρόσωπα ή οντότητες, οι οποίες δεν απαριθμούνται στα αντίστοιχα παραρτήματα των πράξεων αυτών της Ένωσης, αφορούν περίπτωση όπως η επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης στην οποία έχουν δεσμευθεί τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται στα παραρτήματα αυτά.
37 Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του δικαιώματος χρηστής διοίκησης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνικό μέτρο το οποίο συνίσταται στην καταχώριση νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται ούτε στο παράρτημα της απόφασης ούτε στο παράρτημα I του κανονισμού σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία λόγω των δεσμών του με πρόσωπα των οποίων το όνομα περιλαμβάνεται στα παραρτήματα αυτά, όταν το εν λόγω νομικό πρόσωπο μπορεί να προσβάλει το μέτρο αυτό ενώπιον της αρμόδιας εθνικής αρχής μόνον μετά την καταχώριση.
38 Συναφώς, κατά πρώτον, υπενθυμίζεται ότι η απόφαση 2014/145, ως ίσχυε αρχικώς, εκδόθηκε δυνάμει του άρθρου 29 ΣΕΕ. Την ίδια ημερομηνία εκδόθηκε, βάσει του άρθρου 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, ο κανονισμός 269/2014, ως ίσχυε αρχικώς, προκειμένου να τεθούν σε ισχύ τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπει η απόφαση 2014/145 (πρβλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψη 89). Ένας τέτοιος κανονισμός, όπως ο επίμαχος κανονισμός 269/2014, καθώς και οι κανονισμοί και οι εκτελεστικοί κανονισμοί που τον τροποποιούν, είναι δεσμευτικοί ως προς όλα τα μέρη τους και παράγουν άμεσα αποτελέσματα.
39 Επομένως, τα περιοριστικά μέτρα που επιβάλλονται με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, όπως η δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που ανήκουν σε πρόσωπα, οντότητες ή φορείς των οποίων το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού, ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχό τους, ισχύουν άμεσα σε κάθε κράτος μέλος [απόφαση της 16ης Φεβρουαρίου 2023, Rzecznik Praw Dziecka κ.λπ. (Αναστολή εκτέλεσης της απόφασης επιστροφής), C‑638/22 PPU, EU:C:2023:103, σκέψη 91 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. Επιπλέον, τα περιοριστικά μέτρα εφαρμόζονται, σύμφωνα με το άρθρο 18 του κανονισμού 269/2014, από την ημέρα της δημοσίευσής του. Κατά συνέπεια, μια τέτοια δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων επιβάλλεται από το δίκαιο της Ένωσης και δεν απαιτεί, κατ’ αρχήν, προς τον σκοπό της εφαρμογής της σε κράτος μέλος, κανένα εθνικό μέτρο εφαρμογής, όπως η απόφαση καταχώρισης προσώπου σε κατάλογο προσώπων των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία δεσμεύονται για τον λόγο ότι τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπου που υπόκειται σε κυρώσεις.
40 Πάντως, τα κράτη μέλη δύνανται, προκειμένου να διασφαλίσουν την πλήρη αποτελεσματικότητα του κανονισμού 269/2014, να θεσπίσουν μέτρα για την εκτέλεσή του (πρβλ. απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 2025, Timchenko και Timchenko κατά Συμβουλίου, C‑805/24 P, EU:C:2025:792, σκέψεις 47 έως 49), όπως η κατάρτιση, από αρμόδια εθνική αρχή, και η δημοσίευση στον ιστότοπό της, καταλόγου προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών των οποίων τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι δεσμεύονται για τον λόγο ότι ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπων των οποίων το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014.
41 Συναφώς, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 54 των προτάσεών του, τέτοια μέτρα εκτέλεσης του κανονισμού 269/2014 είναι ικανά να διασφαλίσουν όχι μόνον την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού, αλλά και την αρχή της ασφάλειας δικαίου. Πράγματι, στο παράρτημα I του κανονισμού δεν περιλαμβάνονται τα ονόματα των προσώπων, οντοτήτων ή φορέων των οποίων τα κεφάλαια ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που μνημονεύονται ρητώς στο παράρτημα αυτό. Επίσης, η κατάρτιση εθνικών καταλόγων, όπως οι μνημονευόμενοι στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης, μπορεί να διαφωτίσει τόσο την οικεία οντότητα όσο και τους λοιπούς οικονομικούς φορείς ως προς το ότι τα κεφάλαια και οι πόροι της εν λόγω οντότητας δεσμεύονται για τον λόγο ακριβώς ότι ανήκουν σε πρόσωπα, οντότητες ή φορείς των οποίων το όνομα περιλαμβάνεται στο εν λόγω παράρτημα ή για τον λόγο ότι τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχό τους.
42 Επομένως, η καταχώριση, από αρμόδια εθνική αρχή, νομικού προσώπου σε έναν τέτοιο κατάλογο δεν συνιστά εθνική κύρωση την οποία επιβάλλει η αρχή αυτή ούτε πρόσθετη κύρωση σε σχέση με τα περιοριστικά μέτρα που έχει επιβάλει το Συμβούλιο, αλλά εκτέλεση των μέτρων αυτών μέσω της ταυτοποίησης των προσώπων, οντοτήτων και φορέων των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπου, οντότητας και φορέα του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο εν λόγω παράρτημα.
43 Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι το πεδίο εφαρμογής του Χάρτη, όσον αφορά τη δράση των κρατών μελών, ορίζεται στο άρθρο 51, παράγραφος 1, του Χάρτη, το οποίο επιβεβαιώνει την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στην έννομη τάξη της Ένωσης έχουν εφαρμογή σε όλες τις καταστάσεις που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης, πλην όμως όχι πέραν αυτών [πρβλ. απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2026, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Δικαίωμα παροχής υπηρεσιών μέσων ενημέρωσης σε ραδιοσυχνότητα), C‑92/23, EU:C:2026:108, σκέψη 95 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
44 Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η καταχώριση, από την FNTT, νομικού προσώπου σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα κεφάλαια και/ή λοιποί οικονομικοί πόροι συνιστά εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου της Ένωσης σχετικά με τα περιοριστικά μέτρα, η εν λόγω εθνική αρχή υποχρεούται να σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη.
45 Συναφώς, επισημαίνεται ότι, κατά το άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του Χάρτη, το δικαίωμα χρηστής διοίκησης, το οποίο επικαλείται το αιτούν δικαστήριο, περιλαμβάνει «το δικαίωμα κάθε προσώπου σε προηγούμενη ακρόαση πριν να ληφθεί ατομικό μέτρο εις βάρος του».
46 Ωστόσο, το άρθρο 41 του Χάρτη δεν απευθύνεται στα κράτη μέλη, αλλά αποκλειστικώς στα θεσμικά όργανα και λοιπά όργανα και οργανισμούς της Ένωσης. Πάντως, το δικαίωμα χρηστής διοίκησης, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο αυτό, απηχεί μια γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης και, κατά πάγια νομολογία, ισχύει ως προς τα κράτη μέλη όταν εφαρμόζουν το δίκαιο αυτό [απόφαση της 10ης Φεβρουαρίου 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Χρόνος παραγραφής), C‑219/20, EU:C:2022:89, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
47 Όσον αφορά το δικαίωμα ακρόασης, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι δεν μπορεί να απαιτείται από τις αρχές της Ένωσης να γνωστοποιούν στα ενδιαφερόμενα πρόσωπα τους λόγους καταχώρισης σε κατάλογο προσώπων, η οποία συνεπάγεται την επιβολή ενός συνόλου περιοριστικών μέτρων, πριν από την αρχική καταχώριση ενός προσώπου ή οντότητας στον κατάλογο αυτόν, καθόσον η γνωστοποίηση αυτή θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα των μέτρων δέσμευσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που επιβάλλει ο οικείος κανονισμός. Για την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκει ο οικείος κανονισμός, τα μέτρα αυτά πρέπει, ως εκ της φύσεώς τους, να επιβάλλονται αιφνιδιαστικά και να εφαρμόζονται αμέσως. Για τους ίδιους λόγους, δεν απαιτείται ακρόαση του προσώπου ή της οντότητας εις βάρος των οποίων επιβάλλονται περιοριστικά μέτρα πριν από την αρχική καταχώριση του ονόματός τους στον εν λόγω κατάλογο. Αντιθέτως, οι λόγοι αυτοί πρέπει να γνωστοποιούνται το συντομότερο δυνατό μετά την απόφαση περί καταχώρισης προσώπου ή οντότητας σε κατάλογο, προκειμένου να μπορούν οι αποδέκτες των μέτρων να ασκήσουν εμπροθέσμως το δικαίωμά τους προσφυγής (πρβλ. απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2008, Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, C‑402/05 P και C‑415/05 P, EU:C:2008:461, σκέψεις 336 έως 341).
48 Όταν οι εθνικές αρχές εφαρμόζουν το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 καταρτίζοντας εθνικούς καταλόγους προσώπων ή οντοτήτων των οποίων δεσμεύονται τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι, οι απαιτήσεις που απορρέουν από τη γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης σχετικά με το δικαίωμα χρηστής διοίκησης πρέπει να εφαρμόζονται αναλόγως.
49 Επομένως, η εν λόγω γενική αρχή, το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνικό μέτρο το οποίο συνίσταται στην καταχώριση προσώπου σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία, ακόμη και αν το πρόσωπο αυτό μπορεί να αμφισβητήσει το μέτρο αυτό ενώπιον της αρμόδιας εθνικής αρχής μόνον μετά την καταχώριση.
50 Ωστόσο, δεν ισχύει το ίδιο όταν τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι του προσώπου που έχει καταχωριστεί σε κατάλογο από αρμόδια εθνική αρχή έχουν ήδη δεσμευθεί, δυνάμει προγενέστερης απόφασης που εξακολουθεί να ισχύει, και δεν υφίσταται πλέον κίνδυνος το περιοριστικό μέτρο που επιβάλλει το δίκαιο της Ένωσης να καταστεί άνευ αποτελέσματος ή να καταστρατηγηθεί πριν από την έναρξη ισχύος του. Σε μια τέτοια περίπτωση, η μεταγενέστερη απόφαση δεν μπορεί να παρεκκλίνει από τον γενικό κανόνα που απαιτεί να προηγείται κοινοποίηση και να παρέχεται στο ενδιαφερόμενο πρόσωπο ή οντότητα η ευκαιρία να ακουστεί (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2011, Γαλλία κατά People’s Mojahedin Organization of Iran, C‑27/09 P, EU:C:2011:853, σκέψη 62, και της 12ης Μαΐου 2022, Boshab κατά Συμβουλίου, C‑242/21 P, EU:C:2022:375, σκέψη 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
51 Κατά δεύτερον, όσον αφορά τη δυνατότητα, περί της οποίας γίνεται λόγος στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, καταχώρισης νομικού προσώπου σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία λόγω των «δεσμών» του προσώπου αυτού με πρόσωπο του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα της απόφασης 2014/145 και στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης, όπως και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού, επιβάλλει τη δέσμευση όλων των κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που «ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο» προσώπων, οντοτήτων ή φορέων των οποίων το όνομα περιλαμβάνεται στα παραρτήματα αυτά.
52 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η απλή ύπαρξη «δεσμού» μεταξύ του προσώπου το οποίο αφορά το εθνικό μέτρο δέσμευσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων και του προσώπου του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στα εν λόγω παραρτήματα δεν αρκεί για να δικαιολογήσει την καταχώριση, από αρμόδια εθνική αρχή, του πρώτου προσώπου σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία. Πράγματι, για τον προσδιορισμό των κεφαλαίων και των πόρων που ανήκουν σε πρόσωπα των οποίων το όνομα δεν περιλαμβάνεται στα εν λόγω παραρτήματα, αλλά τα οποία πρέπει, παρ’ όλα αυτά, να δεσμευθούν δυνάμει των ανωτέρω διατάξεων, είναι αναγκαίο να αποδειχθεί ότι τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικοί πόροι ανήκουν, ενδεχομένως υπό καθεστώς συγκυριότητας, σε πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που περιλαμβάνονται στα παραρτήματα της απόφασης 2014/145 και του κανονισμού 269/2014, ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχό τους.
53 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της γενικής αρχής του δικαίου της Ένωσης σχετικά με το δικαίωμα χρηστής διοίκησης, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνικό μέτρο που συνίσταται στην καταχώριση νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται ούτε στο παράρτημα της απόφασης 2014/145 ούτε στο παράρτημα Ι του κανονισμού 269/2014 σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία, υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω καταχώριση βασίζεται στο γεγονός ότι τα κεφάλαια και/ή οι οικονομικοί πόροι τους οποίους αφορά το εθνικό μέτρο ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπου, οντότητας ή φορέα του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στα εν λόγω παραρτήματα, ακόμη και αν το νομικό πρόσωπο μπορεί να αμφισβητήσει το μέτρο αυτό ενώπιον της αρμόδιας εθνικής αρχής μόνον μετά την καταχώριση.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
54 Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, σε συνδυασμό με το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε δικαστικό έλεγχο της νομιμότητας μέτρου που λαμβάνει εθνική αρχή σε εκτέλεση περιοριστικών μέτρων επιβληθέντων με τον κανονισμό αυτόν εις βάρος νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται ούτε στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 ούτε στο παράρτημα της απόφασης 2014/145, στο πλαίσιο του οποίου εξετάζεται μόνον η αιτιολογία του μέτρου, η ακρίβεια των πραγματικών περιστατικών που το στηρίζουν και, ενδεχομένως, η απουσία πρόδηλης πλάνης κατά την εκτίμηση των περιστατικών αυτών, καθώς και η τήρηση των εθνικών διαδικαστικών κανόνων και η απουσία κατάχρησης εξουσίας εκ μέρους της αρμόδιας αρχής που λαμβάνει το εν λόγω μέτρο, χωρίς να εκτιμάται η αναγκαιότητα του μέτρου υπό το πρίσμα της απειλής που συνιστά το πρόσωπο αυτό για την εθνική ασφάλεια του οικείου κράτους μέλους.
55 Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 40 και 42 της παρούσας απόφασης, η καταχώριση, από αρμόδια εθνική αρχή, νομικού προσώπου σε κατάλογο προσώπων, οντοτήτων ή φορέων των οποίων τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι δεσμεύονται για τον λόγο ότι ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπου του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 συνιστά εκτέλεση των περιοριστικών μέτρων που επιβάλλει ο κανονισμός.
56 Επομένως, το άρθρο 47 του Χάρτη έχει εφαρμογή δυνάμει του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη, το οποίο υπομνήσθηκε στη σκέψη 43 της παρούσας απόφασης. Επιπλέον, η αιτιολογική σκέψη 6 του κανονισμού 269/2014 αναφέρει ότι ο κανονισμός πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδίως από τον Χάρτη και, κυρίως το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής.
57 Το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ ορίζει ότι τα κράτη μέλη προβλέπουν τα ένδικα βοηθήματα και μέσα που είναι αναγκαία για να διασφαλίζεται η πραγματική δικαστική προστασία στους τομείς που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης. Το άρθρο 47, πρώτο εδάφιο, του Χάρτη, το οποίο επιβεβαιώνει την αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, ορίζει ότι, σε περιπτώσεις προσβολής των δικαιωμάτων και των ελευθεριών που διασφαλίζονται από το δίκαιο της Ένωσης, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να έχει, στην πράξη, τη δυνατότητα να προσφύγει στη δικαιοσύνη σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπει το συγκεκριμένο άρθρο (απόφαση της 12ης Μαρτίου 2026, EM System, C‑84/24, EU:C:2026:181, σκέψη 109).
58 Πρέπει επίσης να υπομνησθεί ότι, κατά τον έλεγχο των περιοριστικών μέτρων που λαμβάνει το Συμβούλιο, όπως τα επιβληθέντα με την απόφαση 2014/145 και τον κανονισμό 269/2014, η αποτελεσματικότητα του δικαστικού ελέγχου που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη απαιτεί από τον δικαστή της Ένωσης να διασφαλίζει τον, καταρχήν, πλήρη έλεγχο της νομιμότητας όλων των πράξεων της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2018, Bank Tejarat κατά Συμβουλίου, C‑248/17 P, EU:C:2018:967, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
59 Δεδομένου, όμως, ότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 55 της παρούσας απόφασης, η καταχώριση, από αρμόδια εθνική αρχή, νομικού προσώπου σε κατάλογο προσώπων, οντοτήτων ή φορέων των οποίων τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι δεσμεύονται για τον λόγο ότι ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπου του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 συνιστά εκτέλεση των περιοριστικών μέτρων που επιβάλλει ο κανονισμός αυτός, πρέπει να γίνει δεκτό, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν και ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 86 και 87 των προτάσεών του, ότι οι απαιτήσεις σχετικά με την αποτελεσματικότητα του εκ μέρους των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης ελέγχου της νομιμότητας περιοριστικών μέτρων ατομικού χαρακτήρα, όπως η καταχώριση του ονόματος ενός προσώπου στον κατάλογο προσώπων του παραρτήματος I του κανονισμού, ισχύουν mutatis mutandis για τον έλεγχο μέτρου δέσμευσης κεφαλαίων και πόρων που λαμβάνει εθνική αρχή.
60 Επομένως, όσον αφορά την υποχρέωση αιτιολόγησης μιας τέτοιας καταχώρισης, το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη επιτάσσει να είναι σε θέση ο ενδιαφερόμενος να γνωρίζει τους λόγους στους οποίους στηρίζεται η απόφαση που τον αφορά είτε επειδή έχει διαβάσει την ίδια την απόφαση είτε επειδή του έχει κοινοποιηθεί η απόφαση αυτή, προκειμένου να παρασχεθεί στον μεν ενδιαφερόμενο η δυνατότητα να υπερασπιστεί τα δικαιώματά του, στον δε αρμόδιο δικαστή η δυνατότητα να ασκήσει πλήρως τον έλεγχο νομιμότητας της επίμαχης απόφασης (πρβλ. απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2013, Συμβούλιο κατά Fulmen και Mahmoudian, C‑280/12 P, EU:C:2013:775, σκέψη 61).
61 Όσον αφορά το χρονικό σημείο της γνωστοποίησης των λόγων στους οποίους στηρίζεται μια τέτοια απόφαση, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι εκτιμήσεις που εκτίθενται στις σκέψεις 49, 50 και 53 της παρούσας απόφασης. Επιπλέον, όπως και τα δικαστήρια της Ένωσης, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να ελέγχει, στο πλαίσιο του δικαστικού ελέγχου νομιμότητας του εθνικού μέτρου, την τήρηση των εθνικών διαδικαστικών κανόνων.
62 Περαιτέρω, η αποτελεσματικότητα του δικαστικού ελέγχου την οποία εγγυάται η διάταξη αυτή συνεπάγεται ότι το εθνικό δικαστήριο οφείλει να διαπιστώσει ότι το επίμαχο εθνικό μέτρο στηρίζεται σε αρκούντως στέρεα πραγματική βάση, πράγμα που προϋποθέτει έλεγχο των πραγματικών περιστατικών που εκτίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις στις οποίες στηρίζεται η απόφαση καταχώρισης, ούτως ώστε ο δικαστικός έλεγχος να μην περιορίζεται σε αφηρημένη πιθανολόγηση της βασιμότητας των παρατιθέμενων λόγων, αλλά να αφορά το ζήτημα αν οι λόγοι στους οποίους στηρίζεται η απόφαση αυτή είναι τεκμηριωμένοι (πρβλ. απόφαση της 26ης Μαρτίου 2026, Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου, C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P και C‑111/24 P, EU:C:2026:245, σκέψη 327). Ενδεχομένως, ο δικαστικός αυτός έλεγχος μπορεί να συνεπάγεται την εξακρίβωση της απουσίας πρόδηλης πλάνης κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών (πρβλ. απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2018, Bank Tejarat κατά Συμβουλίου, C‑248/17 P, EU:C:2018:967, σκέψεις 42 έως 44).
63 Ομοίως, το εθνικό δικαστήριο εξετάζει τυχόν κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους της εθνικής αρχής (πρβλ. απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2018, Bank Tejarat κατά Συμβουλίου, C‑248/17 P, EU:C:2018:967, σκέψη 86).
64 Πρέπει ακόμη να εξεταστεί εάν ο έλεγχος νομιμότητας του εθνικού μέτρου καταχώρισης νομικού προσώπου σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία πληροί την απαίτηση πλήρους ελέγχου σε περίπτωση κατά την οποία το εθνικό δικαστήριο ελέγχει μεν τα στοιχεία που εκτίθενται στις σκέψεις 60 έως 63 της παρούσας απόφασης, πλην όμως δεν εξετάζει την αναγκαιότητα ή τη σκοπιμότητα του μέτρου αυτού υπό το πρίσμα της απειλής που συνιστά το οικείο νομικό πρόσωπο για την εθνική ασφάλεια.
65 Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, εν προκειμένω, η απόφαση της αρμόδιας εθνικής αρχής να καταχωρίσει την Inter Rao Lietuva σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία εκδόθηκε σύμφωνα με τη διαδικασία με την οποία λαμβάνονται προληπτικά μέτρα για τη διαφύλαξη της εθνικής ασφάλειας. Εκθέτει ότι, σύμφωνα με τους εθνικούς διαδικαστικούς κανόνες, η αρμοδιότητα εκτίμησης του ζητήματος, αφενός, εάν η δραστηριότητα ενός προσώπου συνιστά απειλή για την εθνική ασφάλεια και, αφετέρου, εάν είναι σκόπιμο να επιβληθούν περιοριστικά μέτρα σε ορισμένο πρόσωπο προκειμένου να διαφυλαχθεί η εθνική ασφάλεια ανήκει, στη Λιθουανία, στην εκτελεστική και νομοθετική εξουσία και όχι στα διοικητικά δικαστήρια. Ελλείψει σχετικής αρμοδιότητας, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν ο έλεγχος, από διοικητικό δικαστήριο, της νομιμότητας μέτρου εθνικής αρχής με το οποίο εφαρμόζεται περιοριστικό μέτρο που επιβάλλει το δίκαιο της Ένωσης ανταποκρίνεται στην απαίτηση περί αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου όταν ο έλεγχος αυτός δεν αφορά τον εντοπισμό απειλών για την εθνική ασφάλεια ούτε την αναγκαιότητα του μέτρου αυτού υπό το πρίσμα της απειλής που συνιστά ένα πρόσωπο για την εθνική ασφάλεια.
66 Συναφώς, εναπόκειται, πρώτον, στο Συμβούλιο να εξακριβώσει, υπό το πρίσμα των κριτηρίων του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ έως ζʹ, της απόφασης 2014/145, εάν ένα πρόσωπο, οντότητα ή φορέας πρέπει να καταχωριστεί στο παράρτημα της απόφασης 2014/145 και, στη συνέχεια, στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014. Λαμβανομένων υπόψη των κριτηρίων αυτών, το Συμβούλιο καλείται να εκτιμήσει, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 11 της απόφασης 2022/329, εάν τα εν λόγω πρόσωπα, οντότητες ή φορείς εμπλέκονται σε ενέργειες της Ρωσικής Ομοσπονδίας που υπονομεύουν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας και, ως εκ τούτου, εάν συνιστούν απειλή για τη διεθνή και εθνική ασφάλεια των κρατών μελών (πρβλ. απόφαση της 26ης Μαρτίου 2026, Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου, C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P και C‑111/24 P, EU:C:2026:245, σκέψεις 119 και 120). Ο έλεγχος της νομιμότητας των περιοριστικών μέτρων που επιβάλλονται κατ’ αυτόν τον τρόπο από τον κανονισμό 269/2014 εις βάρος τέτοιων προσώπων, οντοτήτων ή φορέων απόκειται στα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο 24, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, τελευταία περίοδος, ΣΕΕ και το άρθρο 275, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ (πρβλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, KS κ.λπ. κατά Συμβουλίου κ.λπ., C‑29/22 P και C‑44/22 P, EU:C:2024:725, σκέψη 63 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
67 Αφότου το Συμβούλιο λάβει ένα τέτοιο περιοριστικό μέτρο καταχωρίζοντας το όνομα προσώπου, οντότητας ή φορέα, κατ’ αρχάς, στο παράρτημα της απόφασης 2014/145 και, στη συνέχεια, στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014, οι εθνικές αρχές μπορούν, δεύτερον, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 40 έως 42 της παρούσας απόφασης, να λάβουν μέτρα εφαρμογής του μέτρου αυτού. Προς τούτο, οι εθνικές αρχές εξακριβώνουν απλώς, σε ένα πλαίσιο όπως αυτό της υπόθεσης της κύριας δίκης, εάν τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι ορισμένων προσώπων, οντοτήτων ή φορέων των οποίων το όνομα δεν περιλαμβάνεται στα ανωτέρω παραρτήματα ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που έχουν ήδη καταχωριστεί στα παραρτήματα αυτά. Ως εκ τούτου, η καταχώριση, από εθνική αρχή, νομικού προσώπου σε εθνικό κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία συνιστά απλώς εκτέλεση του περιοριστικού μέτρου που έλαβε το Συμβούλιο και συνεπάγεται μόνον έλεγχο περί του εάν πληρούται ένα τουλάχιστον από τα κριτήρια σχετικά με την κυριότητα, κατοχή ή έλεγχο που προβλέπονται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, τελευταία περίοδος, της απόφασης 2014/145, καθώς και στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014. Κατά την εξέταση αυτή μπορούν, μεταξύ άλλων, να λαμβάνονται υπόψη οι άμεσες ή έμμεσες χρηματοοικονομικές συμμετοχές που κατέχει πρόσωπο καταχωρισμένο στο παράρτημα της απόφασης 2014/145 και στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 στο κεφάλαιο νομικού προσώπου, καθώς και το ποσοστό των εν λόγω συμμετοχών. Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι εθνικές αρχές δεν εξετάζουν την ύπαρξη απειλής για την εθνική ασφάλεια ούτε τη σκοπιμότητα της επιβολής περιοριστικού μέτρου στα εν λόγω πρόσωπα, οντότητες και φορείς λόγω μιας τέτοιας απειλής.
68 Επομένως, όταν προβαίνει σε έλεγχο της νομιμότητας μέτρου δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων με το οποίο εφαρμόζονται περιοριστικά μέτρα που επιβάλλονται από το δίκαιο της Ένωσης, όπως το επίμαχο στη διαφορά της κύριας δίκης, το εθνικό δικαστήριο δεν απαιτείται να εκτιμήσει ούτε την ύπαρξη απειλής για την εθνική ασφάλεια ούτε τη σκοπιμότητα λήψης περιοριστικού μέτρου υπό το πρίσμα της απειλής που συνιστά ένα πρόσωπο για την εθνική ασφάλεια.
69 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, σε συνδυασμό με το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε δικαστικό έλεγχο της νομιμότητας μέτρου που λαμβάνει εθνική αρχή σε εκτέλεση περιοριστικών μέτρων επιβληθέντων με τον κανονισμό αυτόν εις βάρος νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται ούτε στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 ούτε στο παράρτημα της απόφασης 2014/145, στο πλαίσιο του οποίου εξετάζεται μόνον η αιτιολογία του μέτρου, η ακρίβεια των πραγματικών περιστατικών που το στηρίζουν και, ενδεχομένως, η απουσία πρόδηλης πλάνης κατά την εκτίμηση των περιστατικών αυτών, καθώς και η τήρηση των εθνικών διαδικαστικών κανόνων και η απουσία κατάχρησης εξουσίας εκ μέρους της αρμόδιας αρχής που λαμβάνει το εν λόγω μέτρο, χωρίς να εκτιμάται η αναγκαιότητα του μέτρου υπό το πρίσμα της απειλής που συνιστά το πρόσωπο αυτό για την εθνική ασφάλεια του οικείου κράτους μέλους.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
70 Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, σε συνδυασμό με το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι, όταν τίθεται ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ζήτημα απόδειξης του γεγονότος ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται ούτε στο παράρτημα της απόφασης 2014/145 ούτε στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο εκπροσώπου της κυβέρνησης τρίτης χώρας του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στα παραρτήματα αυτά, το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να λάβει υπόψη περιστάσεις που αφορούν την ύπαρξη και τη σημασία άτυπου ελέγχου που ασκεί ο εν λόγω εκπρόσωπος σε πρόσωπα με αποφασιστικής σημασίας επιρροή επί του νομικού προσώπου, όταν οι περιστάσεις αυτές δεν μπορούν να τεκμηριωθούν με άμεσα αντικειμενικά και αρκούντως πειστικά αποδεικτικά στοιχεία.
71 Συναφώς, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 62 της παρούσας απόφασης, η αποτελεσματικότητα του δικαστικού ελέγχου τον οποίο εγγυάται το άρθρο 47 του Χάρτη απαιτεί από το εθνικό δικαστήριο να διαπιστώσει ότι το μέτρο που έχει λάβει εθνική αρχή, σε εκτέλεση περιοριστικού μέτρου επιβληθέντος με τον κανονισμό 269/2014, το οποίο συνίσταται στην καταχώριση ή τη διατήρηση του ονόματος προσώπου σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία, στηρίζεται σε αρκούντως στέρεα πραγματική βάση (πρβλ. απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2018, Bank Tejarat κατά Συμβουλίου, C‑248/17 P, EU:C:2018:967, σκέψη 39).
72 Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, τούτο προϋποθέτει έλεγχο των πραγματικών περιστατικών που εκτίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις στις οποίες στηρίζεται το οικείο μέτρο. Ο δικαστικός αυτός έλεγχος δεν μπορεί να περιορίζεται σε αφηρημένη πιθανολόγηση της βασιμότητας των παρατιθέμενων λόγων, αλλά πρέπει να αφορά το ζήτημα εάν οι λόγοι αυτοί, ή, τουλάχιστον, ένας εξ αυτών που θεωρείται αφ’ εαυτού επαρκής για να στηρίξει τη συγκεκριμένη απόφαση, είναι τεκμηριωμένοι (πρβλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Timchenko κατά Συμβουλίου, C‑702/23 P, EU:C:2025:605, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
73 Συναφώς, πρέπει να ελέγχεται η ακρίβεια των προβαλλόμενων πραγματικών περιστατικών λαμβανομένων υπόψη των πληροφοριών και των αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίσθηκαν καθώς και η αποδεικτική ισχύς των δεύτερων σε συνάρτηση με τις περιστάσεις της υπόθεσης και υπό το πρίσμα των παρατηρήσεων που ενδεχομένως υπέβαλε επ’ αυτών, μεταξύ άλλων, το ενδιαφερόμενο πρόσωπο (πρβλ. απόφαση της 13ης Μαρτίου 2025, Shuvalov κατά Συμβουλίου, C‑271/24 P, EU:C:2025:180, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
74 Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει επίσης ότι, κατά την εκτίμηση αυτή, τα αποδεικτικά και πληροφοριακά στοιχεία δεν πρέπει να εξετάζονται μεμονωμένα, αλλά στο πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσονται (πρβλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Timchenko κατά Συμβουλίου, C‑702/23 P, EU:C:2025:605, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
75 Επομένως, οι λόγοι για την επιβολή μέτρου δέσμευσης κεφαλαίων και/ή οικονομικών πόρων βάσει του κανονισμού 269/2014, το οποίο μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες για τη λειτουργία του οικείου νομικού προσώπου, ή ακόμη και για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων του, πρέπει να τεκμηριώνονται αντικειμενικά και κατά τρόπο αρκούντως πειστικό. Πρέπει, επομένως, από τα προσκομιζόμενα αποδεικτικά στοιχεία να μπορεί να συναχθεί ότι τα προβαλλόμενα πραγματικά περιστατικά στηρίζουν τους ανωτέρω λόγους.
76 Σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, η αρμόδια εθνική αρχή μπορεί να καταχωρίσει το όνομα νομικού προσώπου σε εθνικό κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία μόνον εφόσον αποδείξει ότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 52 της παρούσας απόφασης, τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι του εν λόγω νομικού προσώπου ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπων, οντοτήτων ή φορέων των οποίων το όνομα περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος Ι του κανονισμού.
77 Ως εκ τούτου, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης, κατά την οποία νομικό πρόσωπο έχει καταχωριστεί σε εθνικό κατάλογο προσώπων των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία δεσμεύονται λόγω των «δεσμών» του με πρόσωπο του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014, το εθνικό δικαστήριο οφείλει, αφενός, να διαπιστώσει ότι τα κεφάλαια και/ή οι οικονομικοί πόροι του εν λόγω νομικού προσώπου ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπου του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο εν λόγω παράρτημα I, και, αφετέρου, ότι, τουλάχιστον, το γεγονός ότι πληρούται ένα εκ των κριτηρίων αυτών στο οποίο στηρίχθηκε η καταχώριση στον ανωτέρω κατάλογο τεκμηριώνεται αντικειμενικά και κατά τρόπο αρκούντως πειστικό.
78 Μολονότι, όμως, το γεγονός ότι τα κεφάλαια και/ή οι οικονομικοί πόροι ενός προσώπου ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή ακόμη και τον άμεσο έλεγχο προσώπου του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 μπορεί να αποδειχθεί βάσει αντικειμενικών στοιχείων, όπως δημόσιο έγγραφο, σύμβαση ή μητρώο μετόχων, στα οποία καταγράφονται τέτοιες σχέσεις με το κεφάλαιο νομικού προσώπου, εντούτοις η άσκηση ελέγχου από ένα τέτοιο πρόσωπο μπορεί, όπως παρατηρεί το αιτούν δικαστήριο, να είναι ιδιαιτέρως δυσχερές να αποδειχθεί σε περιπτώσεις στις οποίες ο έλεγχος είναι έμμεσος και δεν έχει τυπικό χαρακτήρα.
79 Πράγματι, από το γράμμα του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 προκύπτει ότι το άρθρο αυτό καλύπτει ένα ευρύ φάσμα εννόμων σχέσεων μεταξύ του προσώπου του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού και των δεσμευμένων κεφαλαίων και/ή οικονομικών πόρων, οι οποίες εκτείνονται από την ευρύτερη έννομη σχέση, αυτή της ιδιοκτησίας, έως τις καταστάσεις στις οποίες το πρόσωπο μπορεί να ασκήσει εν τοις πράγμασι εξουσία επί των εν λόγω κεφαλαίων και πόρων, τούτο δε κατά τρόπο άμεσο ή έμμεσο (πρβλ. απόφαση της 21ης Μαΐου 2026, T Trust, C‑483/23, EU:C:2026:408, σκέψη 69).
80 Δεδομένου, όμως, ότι μια εταιρία μπορεί να χαρακτηριστεί ως «εταιρία που ανήκει ή ελέγχεται από άλλη οντότητα» από τη στιγμή που η τελευταία βρίσκεται σε κατάσταση στην οποία είναι σε θέση να επηρεάσει τις επιλογές της πρώτης, ακόμη και εν απουσία οποιουδήποτε νομικού ή ιδιοκτησιακού δεσμού ή δεσμού κεφαλαιακής συμμετοχής μεταξύ των δύο αυτών οικονομικών οντοτήτων (απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2019, HTTS κατά Συμβουλίου, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, σκέψη 75), η εν λόγω κατάσταση κατοχής ή ελέγχου μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί με τη βοήθεια ενδείξεων, οι οποίες πρέπει πάντως να τεκμηριώνουν αντικειμενικά την αλήθεια μιας τέτοιας κατάστασης.
81 Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, η αρχή που λαμβάνει το περιοριστικό μέτρο ανταποκρίνεται στο βάρος αποδείξεως που φέρει, εφόσον προβάλλει ένα σύνολο επαρκώς συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων από τις οποίες μπορεί να συναχθεί ότι ο ενδιαφερόμενος πληροί ένα από τα κριτήρια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 (πρβλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Timchenko κατά Συμβουλίου, C‑702/23 P, EU:C:2025:605, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
82 Προκειμένου να κριθεί εάν υφίσταται έλεγχος ασκούμενος από πρόσωπο του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα Ι του κανονισμού 269/2014, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη τα κριτήρια που αναφέρονται στο έγγραφο με τίτλο «Βέλτιστες πρακτικές της [Ένωσης] για την αποτελεσματική εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων», το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 8 Δεκεμβρίου 2003 (έγγραφο αριθ. 15579/03 του Συμβουλίου) και επικαιροποιήθηκε για τελευταία φορά στις 3 Ιουλίου 2024 (έγγραφο αριθ. 11623/24) (στο εξής: βέλτιστες πρακτικές). Τα σημεία 62 έως 67 του εγγράφου αυτού αφορούν τις έννοιες της «κυριότητας» και του «ελέγχου», όπως χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, και απαριθμούν τα κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να καθοριστεί εάν ένα πρόσωπο ανήκει σε άλλο πρόσωπο, οντότητα ή φορέα ή ελέγχεται από αυτό. Συγκεκριμένα, στο σημείο 63 των βέλτιστων πρακτικών, επισημαίνεται, κατ’ ουσίαν, ότι, εάν ένα νομικό πρόσωπο ανήκει, ακόμη και από κοινού, κατά ποσοστό τουλάχιστον 50 %, σε πρόσωπο του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα αυτό, θεωρείται ότι ανήκει στο τελευταίο αυτό πρόσωπο. Το ίδιο ισχύει όταν το τελευταίο κατέχει πλειοψηφική συμμετοχή στο οικείο νομικό πρόσωπο. Το σημείο 64 των βέλτιστων πρακτικών περιέχει διάφορα κριτήρια βάσει των οποίων μπορεί να διαπιστωθεί εάν ένα νομικό πρόσωπο ελέγχεται από άλλο πρόσωπο ή οντότητα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται καταστάσεις στις οποίες το εν λόγω πρόσωπο έχει την εξουσία να χρησιμοποιεί περιουσιακά στοιχεία ή να διαχειρίζεται το νομικό πρόσωπο ή, ακόμη, να επηρεάζει τις επιλογές του. Όταν συντρέχουν τέτοιες καταστάσεις, το σημείο 65 των βέλτιστων πρακτικών αναφέρει ότι το οικείο νομικό πρόσωπο ή οντότητα θεωρείται ότι ελέγχεται από το άλλο αυτό πρόσωπο, εκτός εάν υπάρχουν αποδείξεις περί του αντιθέτου. Τέλος, στο σημείο 67 των βέλτιστων πρακτικών αναφέρονται συγκεκριμένα παραδείγματα περιστάσεων από τις οποίες μπορεί να συναχθεί ότι ένα πρόσωπο του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στο εν λόγω παράρτημα ασκεί έλεγχο επί νομικού προσώπου ή οντότητας.
83 Εντούτοις, καθόσον οι βέλτιστες πρακτικές έχουν ενδεικτική μόνον αξία, η δε απαρίθμηση των σχετικών κριτηρίων δεν είναι εξαντλητική, το γεγονός ότι ασκείται πραγματικός έλεγχος επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων νομικού προσώπου από πρόσωπο ή οντότητα των οποίων το όνομα περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014, ήτοι από πρόσωπο που έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει συγκεκριμένα και ουσιαστικά τις επιλογές του οικείου νομικού προσώπου, μπορεί να αποδειχθεί με άλλα στοιχεία πέραν εκείνων που περιλαμβάνονται στα εν λόγω κριτήρια.
84 Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι η FNTT καταχώρισε την Inter Rao Lietuva σε εθνικό κατάλογο «φυσικών και νομικών προσώπων που συνδέονται με πρόσωπα τα οποία υπόκεινται σε διεθνείς κυρώσεις», επισημαίνοντας ότι η εταιρία αυτή είχε δεσμούς με τον Πρόεδρο της Ομοσπονδίας της Ρωσίας, ο οποίος υπόκειτο σε περιοριστικά μέτρα δυνάμει της [απόφασης 2022/331]. Σημειώνει ότι, με τις αποφάσεις αριθ. 1 και αριθ. 2 των οποίων ζητείται η ακύρωση, η FNTT στήριξε την καταχώριση στο γεγονός ότι οι κύριοι μέτοχοι της εταιρίας ρωσικού δικαίου Inter Rao –η οποία κατέχει το σύνολο των μετοχών της επιχείρησης φινλανδικού δικαίου Rao Nordic, στην οποία ανήκει το 51 % του εταιρικού κεφαλαίου της Inter Rao Lietuva– ήταν εταιρίες που ανήκαν εμμέσως στη Ρωσική Ομοσπονδία.
85 Ως εκ τούτου, προκειμένου να αποφανθεί επί της ύπαρξης των προβαλλόμενων «δεσμών», το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να εξακριβώσει εάν τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι της Inter Rao Lietuva ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Προς τούτο, θα πρέπει να διαπιστώσει ότι η FNTT έχει αποδείξει, αντικειμενικά και με επαρκή βεβαιότητα, βάσει άμεσων αποδείξεων ή ενός συνόλου αρκούντως συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων, ότι η Inter Rao βρίσκεται σε κατάσταση στην οποία ο εν λόγω αρχηγός κράτους είναι σε θέση να επηρεάσει τις επιλογές της, τούτο δε, ενδεχομένως, ελλείψει οποιουδήποτε νομικού δεσμού, κυριότητας ή συμμετοχής στο κεφάλαιό της.
86 Συναφώς, το γεγονός, στο οποίο αναφέρθηκε το αιτούν δικαστήριο, ότι το πολιτικό καθεστώς της Ρωσικής Ομοσπονδίας έχει «αυταρχικό και ολιγαρχικό χαρακτήρα, με συνέπεια να ασκείται πραγματικός και ουσιαστικός, πλην όμως άτυπος [...], έλεγχος επί των [...] οικονομικών φορέων του συγκεκριμένου κράτους», οπότε «επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι ο πρόεδρος της [Ρωσικής Ομοσπονδίας] δύναται, λόγω της εν τοις πράγμασι απεριόριστης εξουσίας που διαθέτει [...] να ασκεί πραγματικό και ουσιαστικό έλεγχο επί προσώπων και επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στη Ρωσία», δεν συνιστά αρκούντως πειστικό στοιχείο για να αποδειχθεί η ύπαρξη του ελέγχου που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 επί της εταιρίας αυτής.
87 Πράγματι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης, η εξέταση της νομιμότητας εθνικής απόφασης περί καταχώρισης νομικού προσώπου σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία δεν μπορεί να περιορίζεται σε αφηρημένη πιθανολόγηση της βασιμότητας του ελέγχου τον οποίο επικαλείται η εθνική αρχή ως δικαιολογητικό λόγο για την καταχώριση. Επιπλέον, λόγω της γενικής φύσεώς της, η κατά την προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης εκτίμηση δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι ο εν λόγω αρχηγός κράτους είναι σε θέση να επηρεάσει συγκεκριμένα και ουσιαστικά τις επιλογές της Inter Rao Lietuva.
88 Το γεγονός, το οποίο τέθηκε υπόψη του αιτούντος δικαστηρίου, ότι η Ρωσική Ομοσπονδία έχει «αυταρχικό και ολιγαρχικό» χαρακτήρα μπορεί, βεβαίως, να θεωρηθεί ως στοιχείο που εντάσσεται στο πλαίσιο εντός του οποίου πρέπει να εκτιμηθούν τα αποδεικτικά στοιχεία. Εντούτοις, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 76 και 77 των προτάσεών του, η διαπίστωση αυτή δεν μπορεί να υποκαταστήσει την απαίτηση να αποδειχθεί η ύπαρξη του ελέγχου στον οποίο αναφέρονται το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014.
89 Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη ως κρίσιμο αντικειμενικό αποδεικτικό στοιχείο το γεγονός ότι μια ρωσική δημόσια επιχείρηση περιλαμβάνεται μεταξύ των οντοτήτων που κατέχουν, άμεσα ή έμμεσα, τμήμα του κεφαλαίου της Inter Rao Lietuva.
90 Εάν, εν προκειμένω, μπορούσε να θεωρηθεί αποδεδειγμένη η πραγματική επιρροή εκ μέρους ρωσικής δημόσιας επιχείρησης, ήτοι η επιρροή που θα μπορούσε να καθορίσει συγκεκριμένα και ουσιαστικά τις επιλογές της Inter Rao Lietuva, λόγω του γεγονότος ότι η εταιρία ρωσικού δικαίου Inter Rao κατέχει, μέσω εταιρίας φινλανδικού δικαίου, άνω του 50 % του κεφαλαίου της Inter Rao Lietuva, πράγμα το οποίο εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει, η δέσμευση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της τελευταίας αυτής εταιρίας, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, λόγω των «δεσμών» της με τον πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας, θα απαιτούσε, επιπλέον, να αποδειχθεί, αντικειμενικά και με επαρκή βεβαιότητα, ότι το εν λόγω πρόσωπο είναι σε θέση να επηρεάσει πραγματικά τις επιλογές της Inter Rao Lietuva είτε άμεσα είτε μέσω της ρωσικής επιχείρησης ή μέσω των επιχειρήσεων που την ελέγχουν.
91 Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη όλες τις πληροφορίες ή τις περιστάσεις που αφορούν την ύπαρξη και τη σημασία του ελέγχου, ακόμη και άτυπου, που ασκεί το πρόσωπο αυτό επί της εταιρίας ρωσικού δικαίου, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω πληροφορίες ή περιστάσεις τεκμηριώνονται αντικειμενικά και με επαρκή βεβαιότητα.
92 Επομένως, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 82 των προτάσεών του, το αιτούν δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη την περίσταση στην οποία αναφέρθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, η οποία επίσης υπόκειται στην εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου, ότι ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας έκανε χρήση της εξουσίας ελέγχου που διαθέτει επί των ρωσικών κρατικών επιχειρήσεων στον τομέα της ενέργειας, όπως η Inter Rao. Κατά την Επιτροπή, η ανωτέρω εταιρία κατέχει το μονοπώλιο επί των εξαγωγών και εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας στη Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα είναι μία από τις μεγαλύτερες ρωσικές δημόσιες επιχειρήσεις στον τομέα της ενέργειας.
93 Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να προστεθεί ότι, κατά την εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων, το αιτούν δικαστήριο μπορεί επίσης να λάβει υπόψη τη δυσκολία πρόσβασης της FNTT σε αντικειμενικά αποδεικτικά στοιχεία ή πληροφορίες και τον βαθμό στον οποίο η Inter Rao Lietuva μπορεί να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία που πιστοποιούν την ανεξαρτησία της.
94 Εντούτοις, παρά δε την ευρεία ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στην έννοια του «ελέγχου» προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των περιοριστικών μέτρων που επιβάλλει ο κανονισμός 269/2014, υπενθυμίζεται ότι εναπόκειται, σε περίπτωση αμφισβήτησης, στην αρχή που επιβάλλει τα περιοριστικά μέτρα να αποδείξει το βάσιμο της αιτιολογίας που ελήφθη υπόψη κατά του οικείου προσώπου, και όχι στο πρόσωπο αυτό να αποδείξει ότι η εν λόγω αιτιολογία δεν είναι βάσιμη (πρβλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Timchenko κατά Συμβουλίου, C‑702/23 P, EU:C:2025:605, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
95 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, σε συνδυασμό με το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι, όταν τίθεται ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ζήτημα απόδειξης του γεγονότος ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται ούτε στο παράρτημα της απόφασης 2014/145 ούτε στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο εκπροσώπου της κυβέρνησης τρίτης χώρας του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στα παραρτήματα αυτά, το εθνικό δικαστήριο μπορεί κάλλιστα να λάβει υπόψη περιστάσεις που αφορούν την ύπαρξη και τη σημασία άτυπου ελέγχου που ασκεί ο εν λόγω εκπρόσωπος σε πρόσωπα με αποφασιστικής σημασίας επιρροή επί του νομικού προσώπου, υπό την προϋπόθεση ότι η εκ μέρους του εθνικού δικαστηρίου διαπίστωση του γεγονότος αυτού στηρίζεται σε αντικειμενικά και αρκούντως πειστικά αποδεικτικά στοιχεία, από τα οποία, εξεταζόμενα στο σύνολό τους και υπό το πρίσμα του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται, μπορεί να συναχθεί ότι το οικείο νομικό πρόσωπο πληροί πράγματι ένα από τα κριτήρια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014.
Επί των δικαστικών εξόδων
96 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
1) Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, όπως αυτή τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/660 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2022, και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 269/2014 του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, όπως αυτός τροποποιήθηκε από τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2022/658 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2022, σε συνδυασμό με τη γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης σχετικά με το δικαίωμα χρηστής διοίκησης,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνικό μέτρο που συνίσταται στην καταχώριση νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται ούτε στο παράρτημα της απόφασης 2014/145, όπως αυτή έχει τροποποιηθεί, ούτε στο παράρτημα Ι του κανονισμού 269/2014, όπως αυτός έχει τροποποιηθεί, σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία, υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω καταχώριση βασίζεται στο γεγονός ότι τα κεφάλαια και/ή οι οικονομικοί πόροι τους οποίους αφορά το εθνικό μέτρο ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο προσώπου, οντότητας ή φορέα του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στα εν λόγω παραρτήματα, ακόμη και αν το νομικό πρόσωπο μπορεί να αμφισβητήσει το μέτρο αυτό ενώπιον της αρμόδιας εθνικής αρχής μόνον μετά την καταχώριση.
2) Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145, όπως αυτή τροποποιήθηκε με την απόφαση 2022/660, και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, όπως αυτός τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό 2022/658, σε συνδυασμό με το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε δικαστικό έλεγχο της νομιμότητας μέτρου που λαμβάνει εθνική αρχή σε εκτέλεση περιοριστικών μέτρων επιβληθέντων με τον κανονισμό αυτόν εις βάρος νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται ούτε στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014, όπως αυτός έχει τροποποιηθεί, ούτε στο παράρτημα της απόφασης 2014/145, όπως αυτή έχει τροποποιηθεί, στο πλαίσιο του οποίου εξετάζεται μόνον η αιτιολογία του μέτρου, η ακρίβεια των πραγματικών περιστατικών που το στηρίζουν και, ενδεχομένως, η απουσία πρόδηλης πλάνης κατά την εκτίμηση των περιστατικών αυτών, καθώς και η τήρηση των εθνικών διαδικαστικών κανόνων και η απουσία κατάχρησης εξουσίας εκ μέρους της αρμόδιας αρχής που λαμβάνει το εν λόγω μέτρο, χωρίς να εκτιμάται η αναγκαιότητα του μέτρου υπό το πρίσμα της απειλής που συνιστά το πρόσωπο αυτό για την εθνική ασφάλεια του οικείου κράτους μέλους.
3) Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2014/145, όπως αυτή τροποποιήθηκε με την απόφαση 2022/660, και το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, όπως αυτός τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό 2022/658, σε συνδυασμό με το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων,
έχουν την έννοια ότι:
όταν τίθεται ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ζήτημα απόδειξης του γεγονότος ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι νομικού προσώπου του οποίου το όνομα δεν περιλαμβάνεται ούτε στο παράρτημα της απόφασης 2014/145, όπως αυτή έχει τροποποιηθεί, ούτε στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014, όπως αυτός έχει τροποποιηθεί, ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο εκπροσώπου της κυβέρνησης τρίτης χώρας του οποίου το όνομα περιλαμβάνεται στα παραρτήματα αυτά, το εθνικό δικαστήριο μπορεί κάλλιστα να λάβει υπόψη περιστάσεις που αφορούν την ύπαρξη και τη σημασία άτυπου ελέγχου που ασκεί ο εν λόγω εκπρόσωπος σε πρόσωπα με αποφασιστικής σημασίας επιρροή επί του νομικού προσώπου, υπό την προϋπόθεση ότι η εκ μέρους του εθνικού δικαστηρίου διαπίστωση του γεγονότος αυτού στηρίζεται σε αντικειμενικά και αρκούντως πειστικά αποδεικτικά στοιχεία, από τα οποία, εξεταζόμενα στο σύνολό τους και υπό το πρίσμα του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται, μπορεί να συναχθεί ότι το οικείο νομικό πρόσωπο πληροί πράγματι ένα από τα κριτήρια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, όπως αυτός έχει τροποποιηθεί.
(υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η λιθουανική.