Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
TAMARY ĆAPETY
przedstawiona w dniu 15 października 2026 r.(1)
Sprawa C‑410/25
Komisja Europejska
przeciwko
Republice Federalnej Niemiec
Swobodny przepływ kapitału – Artykuł 63 ust. 1 TFUE – Artykuł 40 porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym – Ulga podatkowa z tytułu reinwestycji zysków kapitałowych pochodzących ze zbycia niektórych dóbr gospodarczych w celu nabycia innych dóbr gospodarczych – Odmienne traktowanie przedsiębiorstw nieposiadających stałego zakładu w Niemczech – Artykuł 64 ust. 1 TFUE
I. Wprowadzenie
1. Niniejsza sprawa dotyczy skargi Komisji Europejskiej przeciwko Republice Federalnej Niemiec o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesionej do Trybunału Sprawiedliwości na podstawie art. 258 TFUE. Komisja podnosi, że niemiecki system podatkowy, w którym przewidziano korzyść w postaci odroczenia podatku w przypadku reinwestycji tylko dla przedsiębiorstw posiadających stały zakład w Niemczech dyskryminuje przedsiębiorstwa posiadające stały zakład w innych państwach członkowskich lub państwach EOG, naruszając tym samym swobodny przepływ kapitału zagwarantowany w art. 63 ust. 1 TFUE i art. 40 porozumienia EOG(2).
2. Trybunał zbadał już jeden aspekt rozpatrywanego systemu podatkowego i orzekł w swoim wcześniejszym wyroku, że zezwolenie na odroczenie podatku tylko wtedy, gdy reinwestowane dobra są przypisane przedsiębiorstwu posiadającemu stały zakład w Niemczech, jest sprzeczne ze swobodą przedsiębiorczości(3).
3. Niniejsza sprawa dotyczy zgodności innego aspektu tego systemu ze swobodą przepływu kapitału zagwarantowaną w prawie Unii. Rozpatrywane przepisy niemieckie przewidują odroczenie podatku pod warunkiem, że wpływy ze sprzedaży dóbr, reinwestowane w podobne dobra, są przypisane przedsiębiorstwu posiadającemu stały zakład w Niemczech. Komisja uważa, że wymóg ten jest sprzeczny ze swobodnym przepływem kapitału.
II. Ramy prawne
A. Prawo Unii Europejskiej
4. Artykuł 63 ust. 1 TFUE stanowi:
„W ramach postanowień niniejszego rozdziału zakazane są wszelkie ograniczenia w przepływie kapitału między państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi”.
5. Artykuł 64 ust. 1 TFUE, który pozwala na zachowanie istniejących ograniczeń, stanowi:
„Artykuł 63 nie narusza ograniczeń istniejących 31 grudnia 1993 roku w stosunku do państw trzecich na mocy prawa krajowego lub prawa Unii w odniesieniu do przepływu kapitału do lub z państw trzecich, gdy dotyczą inwestycji bezpośrednich, w tym inwestycji w nieruchomości, związanych z przedsiębiorczością, świadczeniem usług finansowych lub dopuszczaniem papierów wartościowych na rynki kapitałowe […]”
6. Artykuł 65 TFUE stanowi w odpowiednich częściach:
„1. Artykuł 63 nie narusza prawa państw członkowskich do:
a) stosowania odpowiednich przepisów ich prawa podatkowego traktujących odmiennie podatników ze względu na różne miejsce zamieszkania lub inwestowania kapitału;
b) podejmowania wszelkich środków niezbędnych do zapobiegania naruszeniom ich ustaw i aktów wykonawczych, zwłaszcza w sferze podatkowej i w dziedzinie nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami finansowymi lub ustanowienia procedur deklarowania przepływu kapitału do celów informacji administracyjnej bądź statystycznej lub podejmowania środków uzasadnionych powodami związanymi z porządkiem publicznym lub bezpieczeństwem publicznym.
[…]
3. Środki i procedury określone w ustępach 1 i 2 nie powinny stanowić arbitralnej dyskryminacji ani ukrytego ograniczenia w swobodnym przepływie kapitału i płatności w rozumieniu artykułu 63”.
B. Porozumienie EOG
7. Artykuł 40 porozumienia EOG stanowi:
„W ramach postanowień niniejszego Porozumienia zakazane są wszelkie ograniczenia między Umawiającymi się Stronami w przepływie kapitału należącego do osób mających miejsce zamieszkania na terytorium państw członkowskich WE lub państw EFTA, jak również dyskryminacja ze względu na przynależność państwową lub miejsce zamieszkania, lub miejsce lokaty kapitału. Załącznik XII zawiera postanowienia niezbędne do wykonania niniejszego artykułu”.
C. Prawo niemieckie
8. W niniejszej sprawie w kontekście opodatkowania przedsiębiorstw istotnych jest szereg niemieckich aktów prawnych. Głównymi aktami, do których będę odnosić się w mojej opinii, są Einkommensteuergesetz (ustawa o podatku dochodowym, zwana dalej „EStG”) oraz Körperschaftsteuergesetz (ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych, zwana dalej „KStG”). Oprócz nich odnosić się będę również do Abgabenordnung (ordynacji podatkowej, zwanej dalej „AO”).
9. Właściwe przepisy § 6b EStG stanowią:
„1. Podatnicy zbywający:
grunty,
rośliny rosnące na gruncie wraz z przynależnym gruntem, jeśli rośliny te stanowią część gospodarstwa rolnego lub lasu,
budynki lub statki przeznaczone do żeglugi śródlądowej,
mogą w roku finansowym, w którym miało miejsce zbycie, odliczyć, jako koszty nabycia lub wytworzenia dóbr gospodarczych, o których mowa w zdaniu drugim, które zostały nabyte lub wytworzone w roku finansowym, w którym doszło do zbycia lub w poprzedzającym je roku finansowym, kwotę w maksymalnej wysokości odpowiadającej zyskowi kapitałowemu zrealizowanemu przy zbyciu. Dopuszcza się odliczenie kosztów nabycia lub wytworzenia:
1) gruntów,
jeśli zysk kapitałowy został zrealizowany w związku ze zbyciem gruntów,
2) roślin rosnących na gruncie wraz z przynależnym gruntem,
jeśli rośliny te stanowią część gospodarstwa rolnego lub lasu, jeśli zysk kapitałowy został zrealizowany w związku ze zbyciem gruntów lub zbyciem roślin rosnących na gruncie wraz z przynależnym gruntem,
3) budynków,
jeśli zysk kapitałowy został zrealizowany w związku ze zbyciem gruntów, roślin rosnących na gruncie wraz z przynależnym gruntem lub budynków, lub
4) statków przeznaczonych do żeglugi śródlądowej,
jeśli zysk kapitałowy został zrealizowany w związku ze zbyciem statków przeznaczonych do żeglugi śródlądowej.
Nabycie lub wytworzenie budynków oznacza również ich rozbudowę, powiększenie lub remont. W takim przypadku można dokonać odliczenia zysku kapitałowego wyłącznie w zakresie kosztów poniesionych w związku z rozbudową, powiększeniem lub remontem budynków.
2. Zysk kapitałowy w rozumieniu ust. 1 zdanie pierwsze stanowi różnica, po odliczeniu kosztów zbycia, między ceną sprzedaży a wartością księgową, którą można przypisać sprzedawanemu dobru gospodarczemu w chwili zbycia. Wartość księgowa to wartość, którą należy przypisać dobru gospodarczemu zgodnie z § 6.
2a) Jeżeli w roku gospodarczym, w którym nastąpiła sprzedaż dóbr gospodarczych określonych w ust. 1 zdanie 1, lub w ciągu kolejnych czterech lat gospodarczych nabyto lub wytworzono dobra gospodarcze określone w ust. 1 zdanie 2, albo też zostały one nabyte lub wytworzone w roku gospodarczym poprzedzającym sprzedaż i należą do majątku przedsiębiorstwa podatnika w innym państwie członkowskim [UE] lub w [EOG], na wniosek podatnika ustalony podatek przypadający na zysk w rozumieniu ust. 2 może być uiszczany w pięciu równych ratach rocznych; w przypadku nowo wybudowanych budynków termin czterech lat przedłuża się do sześciu lat, jeżeli ich budowa została rozpoczęta przed końcem czwartego roku gospodarczego następującego po zbyciu. Wniosek można złożyć wyłącznie w roku gospodarczym, w którym nastąpiła sprzedaż dóbr gospodarczych określonych w ust. 1 zdanie 1. § 36 ust. 5 zdania 2–5 stosuje się odpowiednio. W przypadku nieprzedłożenia przez podatnika dowodu nabycia lub wytworzenia, o którym mowa w zdaniu 1, przez okres odroczenia płatności przyznanego w ramach płatności ratalnej nalicza się odsetki zgodnie z odpowiednim zastosowaniem § 234 [AO]. Jeżeli koszty nabycia lub wytworzenia nabytych lub wytworzonych dóbr gospodarczych są niższe od zysku w rozumieniu ust. 2, stosuje się zdanie 4 z tym zastrzeżeniem, że odsetki nalicza się wyłącznie od różnicy. Przy obliczaniu odsetek należy przyjąć, że różnica rozkłada się proporcjonalnie na wszystkie raty roczne. Do dóbr gospodarczych nabytych lub wyprodukowanych zgodnie z zdaniem 1 należą również dobra gospodarcze przypisane do majątku przedsiębiorstwa podatnika w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, o ile wniosek zgodnie ze zdaniem 1 został złożony przed datą, od której Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przestało być państwem członkowskim [UE] i nie jest również traktowane jako takie.
3. Jeżeli podatnik nie dokonał odliczenia, o którym mowa w ust. 1, może on ustanowić w roku finansowym, w którym miało miejsce zbycie, rezerwę, obniżając swój podlegający opodatkowaniu dochód. Podatnik może z uwzględnieniem ograniczeń wskazanych w ust. 1 zdania od drugiego do czwartego odliczyć w maksymalnej kwocie odpowiadającej wysokości tej rezerwy koszty nabycia lub wytworzenia dóbr gospodarczych opisanych w ust. 1 zdanie drugie, które zostały nabyte lub wytworzone w czterech kolejnych latach finansowych, w roku finansowym ich nabycia lub wytworzenia. Okres czteroletni zostaje wydłużony do sześciu lat w odniesieniu do nowych budynków, jeżeli ich budowa rozpoczęła się przed końcem czwartego roku po utworzeniu rezerwy. Rezerwa podlega likwidacji wraz z odpowiadającym zwiększeniem zysku w wysokości odpowiadającej odliczeniu. Jeżeli rezerwa nie została w pełni wykorzystana na koniec czwartego roku upływającego od jej utworzenia, ulega ona w tym dniu likwidacji wraz z odpowiadającym zwiększeniem zysku, chyba że odliczenie kosztów wytworzenia budynków, których budowa rozpoczęła się w tym dniu, nie jest możliwe; jeżeli rezerwa nie została w pełni wykorzystana na koniec szóstego roku finansowego upływającego od jej utworzenia, ulega ona w tym dniu likwidacji wraz z odpowiadającym zwiększeniem zysku.
4. Stosowanie ust. 1–3 jest uzależnione od następujących warunków:
1) podatnik określa zysk zgodnie z § 4 ust. 1 lub § 5,
2) zbywane dobra gospodarcze stanowią integralną część majątku stałego zakładu znajdującego się na terytorium kraju od co najmniej sześciu lat bez przerwy w dniu zbycia,
3) nabyte lub wytworzone dobra gospodarcze stanowią integralną część majątku stałego zakładu znajdującego się na terytorium kraju,
4) zysk kapitałowy ze sprzedaży nie zostaje pominięty przy obliczaniu zysku podlegającego opodatkowaniu na terytorium kraju, oraz
5) odliczenie na podstawie ust. 1 oraz utworzenie rezerwy i jej likwidacja zgodnie z ust. 3 wraz z odpowiadającym zwiększeniem zysku powinno być ujęte w księgach rachunkowych […]”
10. Paragraf 49 EStG stanowi:
„1. Dochodami krajowymi do celów częściowego opodatkowania podatkiem dochodowym są […]:
[…]
2) Dochód z działalności gospodarczej […]:
a) jeżeli przedsiębiorstwo posiada stały zakład w Niemczech lub ma tam wyznaczonego stałego przedstawiciela,
[…]
f) w zakresie, w jakim dochód nie jest objęty zakresem lit. a), dochód pochodzący z:
aa) najmu lub dzierżawy; lub
bb) zbycia niemieckiej nieruchomości, zbioru dóbr lub praw w rozumieniu § 21 ust. 1 zdanie pierwsze pkt 1 lub innych praw, w szczególności praw patentowych, znaków towarowych lub praw do ochrony odmian roślin, znajdujących się w Niemczech, wpisanych do niemieckiego rejestru publicznego lub prowadzonych za pośrednictwem stałego zakładu lub innego stałego miejsca wykonywania działalności w Niemczech. […] Do dochodów z działalności gospodarczej zalicza się również dochody z działalności w rozumieniu niniejszego punktu uzyskane przez spółkę w rozumieniu § 2 pkt 2 [KStG], która jest porównywalna ze spółką lub inną osobą prawną w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt 1–3 [KStG]. […]”.
11. Paragraf 1 KStG stanowi w odpowiednich częściach:
„1. Nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych podlegają następujące osoby prawne, grupy osób i masy majątkowe, których główny zarząd lub siedziba znajdują się na terytorium kraju:
1) spółki kapitałowe (w szczególności spółki europejskie, spółki akcyjne, spółki komandytowo-akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością), w tym spółki, które wybrały opodatkowanie podatkiem dochodowym od osób prawnych zgodnie z sekcją 1a;
2) spółdzielnie, w tym spółdzielnie europejskie
3) towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych i towarzystwa wzajemnych funduszy emerytalnych;
4) inne osoby prawne prawa prywatnego;
5) stowarzyszenia niemające osobowości prawnej, instytucje prawne niemające osobowości prawnej, fundacje i inne masy majątkowe szczególnego przeznaczenia utworzone na podstawie prawa prywatnego;
6) przedsiębiorstwa komercyjne będące osobami prawnymi prawa publicznego.
2. Nieograniczony obowiązek podatkowy w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych obejmuje całość dochodów podatnika”.
12. Paragraf 2 ust. 1 KStG stanowi:
„Ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych podlegają:
1) osoby prawne, grupy osób i masy majątkowe, których zarząd główny ani siedziba nie znajdują się na terytorium kraju, z tytułu dochodów uzyskiwanych na tym terytorium”.
13. Paragraf 8 KStG stanowi w odpowiednich częściach:
„1. Do pojęcia dochodu oraz sposobu ustalania jego wysokości zastosowanie mają przepisy niniejszej ustawy oraz [EStG] […]
2. W przypadku podatników podlegających nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 1–3 wszelkie dochody traktuje się jako dochody z handlu lub działalności gospodarczej […]”
14. Ponadto pojęcie stałego zakładu zostało zdefiniowane w § 12 AO, który stanowi:
„»Stały zakład« oznacza jakiekolwiek stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej lub każdą instalację służącą do celów działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Za stałe zakłady uznaje się w szczególności:
1. siedzibę zarządu działalności;
2. oddziały;
3. biura;
4. fabryki lub warsztaty;
5. magazyny;
6. biura zakupu lub punkty sprzedaży;
7. kopalnie, kamieniołomy lub inne instalacje stałe, ruchome lub pływające, przeznaczone do eksploatacji zasobów naturalnych;
8. place budowy albo budynki lub instalacje w budowie, w tym ruchome lub pływające, gdy:
a) pojedynczy plac budowy albo budynek lub instalacja w budowie, lub
b) jeden z kilku współistniejących placów budowy albo budynków lub instalacji w budowie, lub
c) kilka powstałych po sobie placów budowy albo budynków lub instalacji w budowie
istnieje przez okres dłuższy niż sześć miesięcy”.
III. Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
15. W dniu 27 września 2012 r. Komisja wystosowała do Republiki Federalnej Niemiec wezwanie do usunięcia uchybienia, informując ją o niezgodności jej systemu podatkowego określonego w § 6b EStG ze swobodnym przepływem kapitału przewidzianym w art. 63 ust. 1 TFUE i art. 40 porozumienia EOG. Zgodnie z tą ustawą korzystanie z ulgi podatkowej ustanowionej w § 6b ust. 1 i 3 EStG jest uzależnione, zgodnie z jej § 6b ust. 4 pkt 2, od tego, czy sprzedane dobro należało w sposób ciągły przez co najmniej sześć lat przed jego zbyciem do środków trwałych przedsiębiorstwa posiadającego stały zakład w Niemczech.
16. Pismem z dnia 17 stycznia 2013 r. Republika Federalna Niemiec odpowiedziała, kwestionując argumentację Komisji, ponieważ uważała, iż rozpatrywane przepisy są zgodne ze swobodnym przepływem kapitału. Ponadto powołała się ona na toczące się przed Trybunałem postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dotyczące § 6b ust. 4 pkt 3 EStG i podniosła, że właściwej byłoby poczekać na wynik tego postępowania, zważywszy, że § 6b ust. 4 pkt 2 i § 6b ust. 4 pkt 3 EStG stanowią wspólne warunki skorzystania z ulgi podatkowej na podstawie § 6b ust. 1 i 3 i tej ustawy, a w związku z tym stanowisko Trybunału będzie miało zastosowanie również w niniejszej sprawie.
17. W dniu 16 kwietnia 2015 r. Trybunał wydał wyrok w sprawie Komisja/Niemcy (Swoboda przedsiębiorczości), w którym stwierdził, że rozpatrywany niemiecki system podatkowy jest niezgodny ze swobodą przedsiębiorczości przewidzianą w art. 49 TFUE i art. 31 porozumienia EOG.
18. Sprawa ta dotyczyła § 6b ust. 4 pkt 3 EStG, zgodnie z którym opodatkowanie zysków kapitałowych ze zbycia niektórych dóbr mogło zostać odroczone tylko wtedy, gdy dobro zastępujące stanowiło część środków trwałych przedsiębiorstwa posiadającego stały zakład w Niemczech. Trybunał uznał, że takie odmienne traktowanie może mieć niekorzystny wpływ na płynność finansową podatnika, który chciałby dokonać reinwestycji zysków kapitałowych w celu nabycia zastępujących środków przeznaczonych dla stałego zakładu znajdującego się na terytorium państwa członkowskiego innego niż Niemcy w stosunku do podatnika, który dokonuje podobnej reinwestycji w stałym zakładzie znajdującym się na terytorium Niemiec. Trybunał uznał zatem, że takie odmienne traktowanie może przynajmniej spowodować, że reinwestycja poza terytorium Niemiec staje się mniej atrakcyjna w stosunku do reinwestycji dokonanej na tym terytorium. Z tego względu Trybunał stwierdził, że utrzymując rozpatrywany system podatkowy Republika Federalna Niemiec naruszyła art. 49 TFUE i art. 31 porozumienia EOG, ponieważ system ten mógł odwieść podatnika prowadzącego działalność na terytorium tego państwa członkowskiego od prowadzenia działalności za pośrednictwem stałego zakładu znajdującego się w państwie członkowskim Unii innym niż Niemcy(4).
19. W następstwie wyroku Trybunału Republika Federalna Niemiec wprowadziła § 6b ust. 2a do § 6b EStG. Przepis ten zezwala, aby podatek należny od zysku kapitałowego pochodzącego ze sprzedaży pierwotnego dobra został odroczony i uiszczony w maksymalnym okresie pięciu lat, jeżeli podatnik, o którym mowa w § 6b ust. 4 pkt 2 EStG, nabywa lub wytwarza dobro zastępujące przypisane do majątku przedsiębiorstwa podatnika w innym państwie członkowskim lub w innym państwie EOG. Jak potwierdzono na rozprawie, Komisja uważa, że zmiana prawa niemieckiego jest zadowalająca, ponieważ koryguje naruszenie swobody przedsiębiorczości. W związku z tym postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego zostało zamknięte.
20. Paragraf 6b ust. 4 pkt 2 EStG, który nie był przedmiotem sprawy Komisja/Niemcy(Swoboda przedsiębiorczości) nie został jednak zmieniony. Uznając, że przepis ten, który zawiera warunki rozpatrywanej ulgi podatkowej, narusza swobodny przepływ kapitału wynikający z prawa Unii, Komisja postanowiła kontynuować postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dotyczące tej swobody rynkowej.
21. Wobec tego w dniu 15 lutego 2017 r. Komisja wystosowała do Republiki Federalnej Niemiec uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia.
22. Pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. Republika Federalna Niemiec zakwestionowała stanowisko Komisji i podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w pierwotnej odpowiedzi na pierwsze wezwanie do usunięcia uchybienia wystosowane przez Komisję.
23. W dniu 27 listopada 2019 r. Komisja wydała na podstawie art. 258 TFUE uzasadnioną opinię potwierdzającą jej stanowisko, zgodnie z którym § 6b ust. 4 pkt 2 EStG jest niezgodny z art. 63 ust. 1 TFUE i art. 40 porozumienia EOG. Ponadto Komisja wezwała Republikę Federalną Niemiec do zastosowania się do uzasadnionej opinii w terminie dwóch miesięcy od dnia jej doręczenia.
24. W dniu 24 stycznia 2020 r. Republika Federalna Niemiec odpowiedziała na uzasadnioną opinię, powtarzając stanowisko wyrażone w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia uchybienia.
IV. Postępowanie przed Trybunałem
25. W dniu 23 czerwca 2025 r., uznawszy, że Republika Federalna Niemiec nie podjęła środków niezbędnych do zastosowania się do uzasadnionej opinii w wyznaczonym terminie, Komisja zdecydowała się wszcząć niniejsze postępowanie, wnosząc do Trybunału o stwierdzenie, że Republika Federalna Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 63 ust. 1 TFUE i art. 40 porozumienia EOG, uzależniając skorzystanie z rozpatrywanej ulgi podatkowej od posiadania przez przedsiębiorstwo stałego zakładu w Niemczech.
26. W odpowiedzi na skargę złożonej w dniu 1 września 2025 r. Republika Federalna Niemiec wniosła do Trybunału o oddalenie skargi w niniejszej sprawie.
27. Komisja i Republika Federalna Niemiec złożyły również replikę i duplikę odpowiednio w dniach 10 października 2025 r. i 12 listopada 2025 r.
28. W dniu 25 czerwca 2026 r. odbyła się rozprawa, podczas której Komisja i Republika Federalna Niemiec przedstawiły uwagi ustne.
V. Ocena
A. Wprowadzenie
1. Skarga i struktura analizy
29. W niniejszym postępowaniu Komisja wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że niemiecki system podatkowy ustanowiony w § 6b EStG jest niezgodny ze swobodnym przepływem kapitału. W szczególności Komisja uważa, że § 6b ust. 4 pkt 2 EStG narusza art. 63 ust. 1 TFUE i art. 40 porozumienia EOG, ponieważ pozbawia przedsiębiorstwa nieposiadające stałego zakładu w Niemczech możliwości skorzystania z rozpatrywanego odroczenia podatku, nawet jeśli przedsiębiorstwa te znajdują się w porównywalnej sytuacji z przedsiębiorstwami posiadającymi stały zakład w Niemczech, które mogą z tej ulgi podatkowej korzystać.
30. Zgodnie z art. 63 ust. 1 TFUE zakazane są wszelkie ograniczenia w przepływie kapitału między państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi. Zakaz ten obejmuje w szczególności ograniczenia zniechęcające osoby niebędące rezydentami do dokonywania inwestycji w danym państwie członkowskim lub zniechęcające osoby będące rezydentami tego państwa członkowskiego do dokonywania inwestycji w innych państwach członkowskich(5).
31. W niniejszej sprawie przedmiotowe rozróżnienie między różnymi rodzajami przedsiębiorstw nie wynika z bycia rezydentem, lecz z posiadania stałego zakładu w Niemczech.
32. Dla zrozumienia niniejszej sprawy istotne są trzy kategorie podatników.
33. Pierwszą kategorią są przedsiębiorstwa będące rezydentami. Zgodnie z prawem niemieckim przedsiębiorstwa będące rezydentami to przedsiębiorstwa, które mają albo główny zarząd, albo siedzibę w Niemczech(6). Przedsiębiorstwa te podlegają nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych(7).
34. Drugą kategorię stanowią przedsiębiorstwa niebędące rezydentami, czyli takie, które nie mają ani głównego zarządu, ani siedziby w Niemczech, ale które prowadzą w Niemczech pewien rodzaj stałej działalności, o którym mowa w § 12 AO. Uznaje się, że te przedsiębiorstwa niebędące rezydentami posiadają stały zakład w Niemczech i podlegają ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, który obejmuje podatek dochodowy od osób prawnych od handlu lub działalności gospodarczej na szczeblu lokalnym.
35. Wreszcie trzecią kategorią są przedsiębiorstwa niebędące rezydentami, które nie posiadają stałego zakładu w Niemczech. Przedsiębiorstwa te co do zasady nie podlegają opodatkowaniu w Niemczech. Istnieją jednak wyjątki od tej zasady. Taki wyjątek, mający znaczenie w niniejszej sprawie, został przewidziany w § 49 ust. 1 pkt 2 lit. f) EStG, zgodnie z którym przedsiębiorstwa niebędące rezydentami, które nie posiadają stałego zakładu w Niemczech, podlegają jednak ograniczonemu podatkowi dochodowemu od osób prawnych w zakresie zysków ze sprzedaży nieruchomości położonych w tym państwie członkowskim.
36. To w odniesieniu do tej ostatniej kategorii przedsiębiorstw Komisja twierdzi, że rozpatrywany niemiecki system podatkowy narusza art. 63 ust. 1 TFUE i art. 40 porozumienia EOG, ponieważ wyłącza te przedsiębiorstwa z ulgi podatkowej przewidzianej w § 6b EStG.
37. Rozpatrywana ulga podatkowa polega na odroczeniu opodatkowania pod warunkiem, że zysk kapitałowy pochodzący ze sprzedaży dobra stałego (zwanego dalej „dobrem pierwotnym”) zostanie ponownie zainwestowany albo w tym samym roku(8), albo w maksymalnym okresie sześciu lat po sprzedaży dobra pierwotnego(9), w inne podobne dobro (zwane dalej „dobrem zastępującym”)(10). Odroczenia dokonuje się poprzez odliczenie kwoty zysku kapitałowego od kosztów dobra zastępującego(11). Jeżeli reinwestycja nie zostanie dokonana w tym samym roku, co zbycie dobra pierwotnego, ustawodawstwo niemieckie zezwala na utworzenie rezerwy podatkowej wpisywanej do ksiąg rachunkowych przedsiębiorstwa, wskazującej, że zysk kapitałowy nie został (jeszcze) osiągnięty. Rezerwa ta może zostać wykorzystana do obniżenia kosztów dobra zastępującego w maksymalnym okresie 6 lat. Jeżeli rezerwa ta nie zostanie wykorzystana na reinwestycję w tym okresie, przedsiębiorstwo dokonuje jej likwidacji na koniec roku finansowego, w którym upływa termin na reinwestycję, i jest zobowiązane do zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych od kwoty rezerwy(12).
38. Jeżeli dobro zastępowane jest przypisane przedsiębiorstwu posiadającemu stały zakład w Niemczech, zapłata podatku jest odroczona do momentu, w którym to dobro zastępowane, którego wartość księgowa jest pomniejszana poprzez odliczenie zysku kapitałowego z pierwszego dobra, zostanie sprzedane. W tym momencie, który może nastąpić długo po sprzedaży dobra pierwotnego, Republika Federalna Niemiec w rzeczywistości pobiera podatki od zysku kapitałowego pochodzącego ze sprzedaży dobra pierwotnego oraz podatki od zysku kapitałowego od dobra zastępowanego, ponieważ stanowią one już część wyższego zysku kapitałowego pochodzącego ze sprzedaży nowo nabytego dobra ze względu na zmniejszenie jego wartości księgowej. Jeżeli dobro zastępujące jest przypisane przedsiębiorstwu, które nie posiada stałego zakładu w Niemczech na podstawie § 6b ust. 2a EStG, który został wprowadzony jako zmiana ustawy w następstwie wyroku w sprawie Komisja/Niemcy (Swoboda przedsiębiorczości), przedsiębiorstwo to może wybrać zapłatę podatku w pięciu ratach.
39. Skorzystanie z ulgi podatkowej jest uzależnione od spełnienia dwóch warunków zgodnie z § 6b ust. 4 pkt 2 EStG. Po pierwsze, dobro pierwotne musiało stanowić część środków trwałych przedsiębiorstwa przez nieprzerwany okres co najmniej sześciu lat poprzedzających jego sprzedaż. Komisja nie stwierdziła, aby ta część ustawodawstwa niemieckiego była problematyczna.
40. Po drugie, dobro pierwotne musiało być przypisane(13) do środków trwałych przedsiębiorstwa posiadającego w ciągu tych sześciu lat stały zakład w Niemczech.
41. W związku z tym przedsiębiorstwo posiadające stały zakład w innym państwie członkowskim lub w innym państwie EOG nie kwalifikuje się do odroczenia podatku, nawet jeśli dobro pierwotne było do niego przypisane przez wymagany okres. Takie przedsiębiorstwo musi zapłacić podatek dochodowy od osób prawnych z chwilą zbycia dobra pierwotnego. To właśnie ten aspekt rozpatrywanego systemu podatkowego Komisja uważa za sprzeczny z art. 63 ust. 1 TFUE.
42. W celu rozstrzygnięcia, czy żądania Komisji należy uwzględnić, czy też oddalić, Trybunał będzie musiał ocenić, czy wprowadzone przez ustawodawstwo niemieckie rozróżnienie w stosunku do rozpatrywanej ulgi podatkowej stanowi ograniczenie inwestycji kapitałowych przedsiębiorstw niebędących rezydentami w Niemczech, sprzeczne z art. 63 ust. 1 TFUE i art. 40 porozumienia EOG.
43. Moja analiza zostanie przeprowadzona w następujący sposób. W pierwszej kolejności wyjaśnię, że rozpatrywany niemiecki system podatkowy stanowi ograniczenie transgranicznego przepływu kapitału (B), i że ograniczenie to nie jest dopuszczalne na podstawie art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE (C). Następnie zbadam, czy ograniczenie to może być uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego, jak utrzymuje rząd niemiecki (D). Wreszcie pokrótce przeanalizuję zastosowanie przepisu art. 64 ust. 1 TFUE pozwalającego na zachowanie istniejących ograniczeń (E).
2. Artykuł 40 porozumienia EOG
44. Komisja podnosi naruszenie art. 63 ust. 1 TFUE i art. 40 porozumienia EOG.
45. W tym względzie należy na wstępie podkreślić, że porozumienie EOG ma na celu jak najpełniejszą realizację swobody przepływu towarów, osób, usług i kapitału na całym EOG, tak aby rozciągnąć rynek wewnętrzny Unii na państwa członkowskie EOG. Z tego punktu widzenia postanowienia tego porozumienia należy interpretować w sposób jednolity(14). Trybunał orzekł zatem, że zasady porozumienia EOG, zasadniczo identyczne z zasadami traktatu, muszą być interpretowane w sposób jednolity w państwach członkowskich(15).
46. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału(16) ograniczenia w swobodnym przepływie kapitału pomiędzy obywatelami państw będących stronami porozumienia EOG powinny być oceniane z punktu widzenia art. 40 i załącznika XII do tego porozumienia. W tym względzie postanowienia te mają takie samo znaczenie prawne jak tożsame co do istoty postanowienia art. 63 TFUE. W związku z tym nie będę osobno odnosić się do zarzutu naruszenia art. 40 porozumienia EOG. Poniższa analiza art. 63 ust. 1 TFUE ma natomiast zastosowanie również do tego przepisu.
B. Czy ma miejsce ograniczenie swobodnego przepływu kapitału?
47. W niniejszej sprawie rozpatrywane przepisy krajowe wprowadzają odmienne traktowanie w kontekście podatkowym względem przedsiębiorstw posiadających stały zakład w Niemczech i przedsiębiorstw nieposiadających takiego zakładu.
48. Republika Federalna Niemiec podnosi, że rozróżnienie to nie jest oparte na „narodowości” przedsiębiorstw, jako przedsiębiorstw mających siedzibę w Niemczech i w związku z tym uznanych za przedsiębiorstwa będące rezydentami do celów podatkowych, lecz których zarząd znajduje się w innym państwie członkowskim lub w innym państwie EOG, oraz że żaden inny stały zakład w Niemczech także nie jest pozbawiony rozpatrywanej ulgi podatkowej.
49. O ile taki scenariusz może być rzeczywiście możliwy, o tyle zgadzam się z Komisją, że jest bardziej prawdopodobne, iż stały zakład w Niemczech będzie miało przedsiębiorstwo zarejestrowane w Niemczech niż przedsiębiorstwo niebędące rezydentem.
50. W tym sensie sporne uregulowanie niemieckie skutkuje zniechęceniem większej liczby przedsiębiorstw niebędących rezydentami do inwestowania w nieruchomości położone w Niemczech lub do reinwestowania ich kapitału poprzez sprzedaż dóbr w Niemczech.
51. Podobnie nie ma w tym względzie znaczenia, że – jak twierdzi rząd niemiecki – przedsiębiorstwa niebędące rezydentami mogą mieć stały zakład w Niemczech, a tym samym korzystać z rozpatrywanej ulgi podatkowej. Nie podważa to stwierdzenia, że większa liczba przedsiębiorstw niebędących rezydentami zostanie pozbawiona rozpatrywanej ulgi podatkowej w porównaniu z przedsiębiorstwami będącymi rezydentami.
52. Tak więc uzależniając rozpatrywaną ulgę podatkową od istnienia stałego zakładu w Niemczech, rozpatrywane uregulowanie niemieckie wprowadza ograniczenie swobody transgranicznego przepływu kapitału.
53. Niemniej jednak, zgodnie z art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE, postanowienia art. 63 ust. 1 TFUE nie naruszają prawa państw członkowskich do stosowania odpowiednich przepisów ich prawa podatkowego traktujących odmiennie podatników ze względu na różne miejsce zamieszkania.
C. Obiektywna porównywalność
54. Czy Republika Federalna Niemiec może powołać się na art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE w celu wyłączenia rozpatrywanych przepisów podatkowych z zakresu stosowania art. 63 ust. 1 TFUE?
55. Jak podkreślał Trybunał w swoim orzecznictwie, „art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE, stanowiący odstępstwo od podstawowej zasady swobodnego przepływu kapitału, powinien być przedmiotem ścisłej wykładni. Dlatego też nie można tego przepisu interpretować w ten sposób, że wszelkie przepisy podatkowe przewidujące odmienne traktowanie podatników ze względu na miejsce ich zamieszkania lub siedziby bądź państwo inwestowania ich kapitału są automatycznie zgodne z traktatem […]”(17)
56. „Odmienne traktowanie dozwolone w art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE nie powinno bowiem stanowić zgodnie z ust. 3 tego artykułu arbitralnej dyskryminacji ani ukrytego ograniczenia. Takie odmienne traktowanie można dopuścić tylko wtedy, gdy dotyczy sytuacji, które nie są obiektywnie porównywalne, lub w przeciwnym razie gdy jest ono uzasadnione nadrzędnym względem interesu ogólnego […]”(18)
57. W związku z tym rozpatrywane uregulowanie niemieckie byłoby dozwolone na podstawie art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE tylko jeżeli sytuacja przedsiębiorstwa nieposiadającego stałego zakładu w Niemczech nie byłaby obiektywnie porównywalna z sytuacją przedsiębiorstwa posiadającego stały zakład w Niemczech.
58. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału „istnienie porównywalnego charakteru sytuacji transgranicznej i sytuacji wewnętrznej lub jego brak należy badać z uwzględnieniem celu realizowanego przez rozpatrywane przepisy krajowe, a także przedmiotu i treści tych przepisów, a […] przy ocenie, czy wynikająca z rozpatrywanych przepisów prawnych różnica w traktowaniu odzwierciedla obiektywnie istniejącą różnicę sytuacji, należy brać pod uwagę tylko ustanowione w tych przepisach właściwe kryteria rozróżniające”(19).
59. W tym względzie zarówno Komisja, jak i rząd niemiecki są zgodne co do tego, że § 6b ust. 4 pkt 2 EStG należy interpretować w świetle § 49 ust. 1 pkt 2 lit. f) EStG. Nie są one jednak zgodne co do celu tego ostatniego przepisu.
60. Wykładnia § 49 ust. 1 i pkt 2 lit. f) EStG dokonana przez Komisję wynika z historii legislacyjnej tego przepisu. Podnosi ona, że przepis ten dotyczył wprost sytuacji, w których przedsiębiorstwa niebędące rezydentami posiadają nieruchomość w Niemczech, ale nie prowadzą żadnej działalności gospodarczej. Wprowadzenie lit. f) miało na celu zapewnienie równego traktowania zagranicznych i krajowych przedsiębiorstw działających w zakresie zarządzania majątkiem. W tym sensie ustawodawca niemiecki uznał ich sytuacje za porównywalne, ponieważ oba przedsiębiorstwa zarządzają nieruchomościami w Niemczech, a ich działalność jest taka sama.
61. Rząd niemiecki zgadza się, że rozpatrywany przepis zrównuje ze sobą wszystkie przedsiębiorstwa zarządzające nieruchomościami w Niemczech. Kwestionuje on jednak stanowisko Komisji co do głównego celu tego przepisu. Twierdzi on, że jedynym celem § 49 ust. 1 pkt 2 lit. f) EStG jest zagwarantowanie, że zysk kapitałowy pochodzący z transakcji związanych z nieruchomościami zostanie uznany za dochód z działalności przemysłowej lub handlowej (a nie za dochód z najmu, jak było dotychczas), niezależnie od istnienia stałego zakładu w Niemczech. W tym względzie rząd niemiecki podnosi, że przepis ten nie jest związany z utworzeniem jakiejkolwiek fikcji stałego zakładu położonego na terytorium krajowym i że służy on wyłącznie zrównaniu przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych do celów opodatkowania zysku kapitałowego pochodzącego z nieruchomości.
62. Niezależnie od prawidłowej wykładni celu § 49 ust. 1 pkt 2 lit. f) EStG nie ulega wątpliwości, że przepis ten nakłada na przedsiębiorstwa niebędące rezydentami nieposiadające stałego zakładu w Niemczech obowiązek zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych od zysku kapitałowego pochodzącego ze sprzedaży nieruchomości położonych w Niemczech. W konsekwencji w odniesieniu do tego konkretnego podatku przedsiębiorstwa nieposiadające stałego zakładu w Niemczech znajdują się w takiej samej sytuacji jak przedsiębiorstwa posiadające taki zakład.
63. Jednakże nawet jeśli przedsiębiorstwa te są zobowiązane do zapłaty tego samego podatku, nie mogą one skorzystać z odroczenia płatności tego podatku. Czy istnieją obiektywne różnice w kontekście celu tej ulgi podatkowej między przedsiębiorstwami posiadającymi stały zakład w Niemczech i nieposiadającymi takiego zakładu?
64. Zdaniem rządu niemieckiego celem rozpatrywanej ulgi podatkowej jest wspieranie i ułatwianie restrukturyzacji przedsiębiorstw poprzez reinwestowanie w zastępujące środki trwałe. Zwiększa to elastyczność i umiejętność adaptacji przedsiębiorstw, tak aby ułatwić im dostosowanie gospodarcze do zmian strukturalnych(20). Tak więc porównanie między sytuacją transgraniczną i krajową musi uwzględniać ten cel.
65. W tym względzie uważam, że w świetle celu rozpatrywanego uregulowania krajowego przedsiębiorstwa, które posiadają stały zakład w innych państwach członkowskich (lub państwach EOG) znajdują się w sytuacji porównywalnej z sytuacją przedsiębiorstw posiadających stały zakład w Niemczech. Obie kategorie przedsiębiorstw mogą osiągać zyski kapitałowe pochodzące ze zbycia nieruchomości położonych w Niemczech i mogą potrzebować elastyczności w zakresie reinwestowania tych zysków w celu dostosowania się do zmian strukturalnych i gospodarczych. Fakt, że stały zakład przedsiębiorstwa znajduje się w innym państwie członkowskim, sam w sobie nie stawia takiego przedsiębiorstwa w odmiennej sytuacji w kontekście celu realizowanego przez dany przepis(21).
66. Podsumowując należy wskazać, że sytuacja przedsiębiorstwa, które nie posiada stałego zakładu w Niemczech jest porównywalna z sytuacją przedsiębiorstwa, które posiada stały zakład w Niemczech. Oba te przedsiębiorstwa podlegają podatkowi dochodowemu od osób prawnych należnemu od zysku kapitałowego pochodzącego ze sprzedaży środka trwałego w Niemczech, ale pierwsze z nich jest zobowiązane do zapłaty tego podatku od razu, podczas gdy to drugie może odroczyć zapłatę. Korzyść ta sprawia, że reinwestycja jest bardziej atrakcyjna dla przedsiębiorstw, które posiadają stały zakład w Niemczech niż dla tych przedsiębiorstw, które go nie posiadają, nawet jeśli intencje stojące za reinwestycją są takie same.
67. W związku z tym odmienne traktowanie przedsiębiorstw niebędących rezydentami nieposiadających stałego zakładu w Niemczech, i przedsiębiorstw posiadających taki stały zakład jest zakazane zgodnie z art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE, ponieważ przedsiębiorstwa te znajdują się w obiektywnie porównywalnych sytuacjach, przy uwzględnieniu celów rozpatrywanego niemieckiego systemu podatkowego. Rozpatrywany niemiecki system podatkowy narusza zatem art. 63 ust. 1 TFUE, chyba że ustanowione w nim ograniczenie może być uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego, na które powołuje się rząd niemiecki.
D. Nadrzędne względy interesu ogólnego i proporcjonalność niemieckiego systemu podatkowego
68. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału ograniczenie w swobodnym przepływie kapitału można dopuścić jedynie wtedy, gdy jest ono uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego, jest odpowiednie dla zagwarantowania, w sposób spójny i systematyczny, realizacji zamierzonego przez nie celu i nie wykracza poza to, co jest niezbędne do jego osiągnięcia(22).
69. Na wypadek gdyby Trybunał uznał, że rozpatrywane uregulowanie stanowi ograniczenie swobodnego przepływu kapitału w rozumieniu art. 63 ust. 1 TFUE, rząd niemiecki powołał się na trzy względy uzasadniające to ograniczenie: 1) promowanie inwestycji w Niemczech, 2) spójność systemu podatkowego oraz 3) zrównoważony podział kompetencji podatkowych między państwami członkowskimi.
1. Promowanie inwestycji w Niemczech
70. Rząd niemiecki twierdzi, że gdyby Trybunał stwierdził, iż rozpatrywane uregulowanie ogranicza swobodny przepływ kapitału, to ograniczenie jest konieczne dla promowania inwestycji w Niemczech i zapewnienia przetrwania przedsiębiorstw posiadających stałe zakłady w Niemczech. Podnosi on również, opierając się na orzecznictwie Trybunału, że promowanie inwestycji, w szczególności, gdy jest związane z przetrwaniem małych i średnich przedsiębiorstw i utrzymaniem w nich zatrudnienia, może stanowić w niektórych okolicznościach i pod pewnymi warunkami dopuszczalne uzasadnienie uregulowania krajowego przewidującego korzyść podatkową na rzecz osób fizycznych lub prawnych(23).
71. W tym względzie, nawet jeśli wymóg posiadania stałego zakładu w danym państwie członkowskim byłby rzeczywiście konieczny do osiągnięcia celu polegającego na wspieraniu przedsiębiorstw posiadających stały zakład w Niemczech i ich działalności gospodarczej w tym państwie członkowskim, cel ten ma charakter czysto ekonomiczny.
72. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału cel czysto ekonomiczny nie może, co do zasady, stanowić nadrzędnego względu interesu ogólnego uzasadniającego ograniczenie swobodnego przepływu kapitału(24).
73. Co więcej nawet gdyby taki cel został uznany za dopuszczalny, to ułatwianie reinwestycji korzyści z zysków kapitałowych nie gwarantuje samo w sobie, że spółka utrzyma swoją działalność gospodarczą w Niemczech.
74. Wreszcie nawet gdyby system podatkowy mający na celu wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw mógł zostać uznany jako uzasadnienie ograniczenia swobodnego przepływu kapitału, nic nie wskazuje na to, że rozpatrywane uregulowanie niemieckie ma na celu wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw. Przeciwnie, z ulgi podatkowej mogą skorzystać wszystkie przedsiębiorstwa będące rezydentami, posiadające stały zakład w Niemczech, które zdecydują się reinwestować zyski ze sprzedaży nieruchomości w nowe środki trwałe w maksymalnym terminie 6 lat.
75. W konsekwencji argument rządu niemieckiego, zgodnie z którym ograniczenie swobodnego przepływu kapitału jest uzasadnione koniecznością promowania inwestycji w Niemczech, nie może zostać uwzględniony.
2. Spójność systemu podatkowego
76. Rząd niemiecki podnosi, że jeżeli Trybunał stwierdzi, iż rozpatrywane uregulowanie ogranicza swobodny przepływ kapitału, to ograniczenie to może być uzasadnione koniecznością zachowania spójności systemu podatkowego. Przedsiębiorstwa niebędące rezydentami, które nie posiadają stałego zakładu w Niemczech, korzystają z ulgi podatkowej: nie są zobowiązane do płacenia lokalnego podatku od działalności gospodarczej. Zwolnienie to oznacza, że przedsiębiorstwa niebędące rezydentami nie mogą skorzystać z rozpatrywanej w niniejszej sprawie ulgi podatkowej, z której ze względów spójności podatkowej korzystać mogą wyłącznie przedsiębiorstwa będące rezydentami, które podlegają lokalnemu podatkowi od działalności gospodarczej. W konsekwencji, zdaniem rządu niemieckiego, rozszerzenie rozpatrywanej ulgi podatkowej na przedsiębiorstwa niebędące rezydentami albo stanowiłoby dyskryminację przedsiębiorstw będących rezydentami, zobowiązanych do zapłaty lokalnego podatku od działalności gospodarczej, albo przyznawałoby nieuzasadnioną korzyść przedsiębiorstwom niebędącym rezydentami, jako że nie są one zobowiązane do zapłaty lokalnego podatku od działalności gospodarczej.
77. Na poparcie tego argumentu rząd niemiecki powołuje się na orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym konieczność zachowania spójności systemu podatkowego może uzasadniać ograniczenia w wykonywaniu podstawowych swobód, pod warunkiem, że istnieje bezpośredni związek pomiędzy dana ulgą podatkową a wyrównaniem tej ulgi za pomocą określonego obciążenia podatkowego(25).
78. W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika, że ogólna sytuacja podatkowa podatnika nie może być brana pod uwagę w celu ustalenia, czy dany przepis narusza swobodny przepływ kapitału. Przeciwnie, istnienie niekorzystnego traktowania pod względem podatkowym należy oceniać w odniesieniu do konkretnego rozpatrywanego uregulowania(26).
79. Jako że rozpatrywana ulga podatkowa dotyczy podatku dochodowego od osób prawnych i pozwala na odroczenie zapłaty tego podatku, przedsiębiorstwa nieposiadające stałego zakładu w Niemczech znajdują się w sytuacji porównywalnej z sytuacją przedsiębiorstw posiadających stały zakład, nawet jeśli tylko te ostatnie podlegają lokalnemu podatkowi od działalności gospodarczej.
80. Jak podniosła Komisja, tak również nie sądzę, aby rząd niemiecki wykazał istnienie bezpośredniego związku między ulgą podatkową a jej wyrównaniem przez lokalny podatek od działalności gospodarczej. Ten podatek od działalności gospodarczej, któremu podlegają przedsiębiorstwa posiadające stały zakład w Niemczech, nie wyrównuje niekorzystnej sytuacji wynikającej z pozbawienia przedsiębiorstw nieposiadających stałego zakładu w Niemczech możliwości odroczenia zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych. Są to dwa różne podatki. Rozpatrywana ulga podatkowa jest związana wyłącznie z podatkiem dochodowym od osób prawnych, a nie z lokalnym podatkiem od działalności gospodarczej.
81. Podatek dochodowy od osób prawnych i lokalny podatek od działalności gospodarczej stanowią, jak podniosła Komisja, dwa odrębne podatki podlegające różnym przepisom prawnym. W niniejszej sprawie zarzucana dyskryminacja wynika z odmiennego traktowania osiągniętego zysku kapitałowego, opartego na miejscu stałego zakładu przedsiębiorstwa, a nie na współistnieniu różnych obciążeń podatkowych. Innymi słowy, oba rodzaje przedsiębiorstw są zobowiązane do zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych w związku z osiągnięciem zysku kapitałowego wynikającego ze sprzedaży nieruchomości położonych w Niemczech, ale tylko przedsiębiorstwa będące rezydentami posiadające stały zakład w Niemczech są uprawnione do skorzystania z rozpatrywanej ulgi podatkowej. W związku z tym obowiązek zapłaty lokalnego podatku od działalności gospodarczej zgodnie z prawem niemieckim nie ma znaczenia w niniejszej sprawie.
82. Wobec tego moim zdaniem rząd niemiecki nie może powoływać się na istnienie obowiązku zapłaty lokalnego podatku od działalności gospodarczej nałożonego (wyłącznie) na przedsiębiorstwa posiadające stały zakład w Niemczech w celu uzasadnienia odmiennego traktowania przedsiębiorstw będących rezydentami i przedsiębiorstw niebędących rezydentami.
3. Zrównoważony podział kompetencji podatkowych między państwami członkowskimi
83. Rząd niemiecki podnosi, że rozpatrywane ograniczenie może być również uzasadnione koniecznością zachowania zrównoważonego podziału kompetencji podatkowych między państwami członkowskimi. Zgodnie z dokonaną przez ten rząd interpretacją pkt 69 wyroku Trybunału w sprawie Komisja/Niemcy (Swoboda przedsiębiorczości) Trybunał stwierdził, że reinwestycja zysku kapitałowego, który zostanie wykorzystany do nabycia dóbr zastępujących za granicą, nie zobowiązuje Republiki Federalnej Niemiec do zrzeczenia się prawa do opodatkowania tego zysku kapitałowego, zanim znajdzie się on poza jurysdykcją tego kraju. Republika Federalna Niemiec wprowadziła zatem ulgę podatkową, w której zastosowano rozumowanie przedstawione w tym wyroku. W szczególności zdaniem rządu niemieckiego § 6b ust. 4 pkt 2 EStG wprowadza podział uprawnień podatkowych uzgodniony przez państwa członkowskie w umowach dwustronnych i odzwierciedla zasadę, zgodnie z którą każde państwo powinno uczestniczyć w sukcesie gospodarczym osiąganym przez infrastrukturę, którą zapewnia, z wyłączeniem ulg podatkowych dla przedsiębiorstw niebędących rezydentami, których niezrealizowane zyski zostały osiągnięte za granicą. Rozszerzenie zakresu stosowania tego przepisu wzmocniłoby system już korzystny dla przedsiębiorstw niebędących rezydentami (poprzez ich zwolnienie z zapłaty lokalnego podatku od działalności gospodarczej), sprzyjałoby unikaniu opodatkowania i przestępstwom podatkowym oraz zakłócałoby konkurencję, a tym samym szkodziłoby rynkowi wewnętrznemu poprzez dyskryminujące traktowanie pod względem podatkowym i byłoby sprzeczne z celem swobód podstawowych.
84. Jestem zdania, podobnie jak Komisja, że Republika Federalna Niemiec nie jest zobowiązana do zrzeczenia się prawa do opodatkowania zysku kapitałowego osiągniętego ze sprzedaży dobra pierwotnego położonego w Niemczech. Zgodnie z zasadą terytorialności podatkowej państwo członkowskie zachowuje uprawnienie do opodatkowania zysków kapitałowych uzyskanych na jego terytorium(27).
85. Natychmiastowe opodatkowanie zysku kapitałowego osiągniętego przez przedsiębiorstwo niebędące rezydentem wykracza jednak poza to, co konieczne do osiągnięcia celu zachowania podziału kompetencji podatkowych, jako że istnieją środki mniej restrykcyjne niż natychmiastowe opodatkowanie. Podobnie, jak stwierdził Trybunał w wyroku Komisja/Niemcy (Swoboda przedsiębiorczości)(28), podatnikowi niebędącemu rezydentem Niemiec można dać wybór między natychmiastową zapłatą podatku a jego odroczoną zapłatą. Pobór tego podatku może być zorganizowany w taki sposób, aby umożliwić Niemcom zachowanie kontroli nad późniejszym poborem podatków, pomimo braku bezpośredniej kontroli księgowości danego przedsiębiorstwa z powodu braku stałego zakładu w Niemczech.
86. W konsekwencji argument rządu niemieckiego, zgodnie z którym pozbawienie przedsiębiorstw niebędących rezydentami nieposiadających stałego zakładu w Niemczech możliwości odroczenia podatku jest uzasadnione kompetencją podatkową państwa członkowskiego, nie może zostać uwzględniony.
87. Biorąc pod uwagę, że rozpatrywany niemiecki system podatkowy ogranicza transgraniczny przepływ kapitału poprzez wyłączenie przedsiębiorstw nieposiadających stałego zakładu w Niemczech z możliwości skorzystania z odroczenia podatku, mimo że podlegają one temu samemu systemowi podatku dochodowego od osób prawnych co przedsiębiorstwa posiadające stały zakład w Niemczech, które korzystają z odroczenia podatku, oraz że takie odmienne traktowanie nie może być uzasadnione żadnym z nadrzędnych względów interesu ogólnego, na które powoływał się rząd niemiecki, proponuję, aby Trybunał stwierdził, że rozpatrywany niemiecki system podatkowy narusza art. 63 ust. 1 TFUE.
E. Zastosowanie art. 64 ust. 1 TFUE, dotyczącego ograniczeń w swobodnym przepływie kapitału w odniesieniu do państw trzecich
88. Artykuł 64 ust. 1 TFUE zawiera przepis pozwalający na zachowanie istniejących ograniczeń, który zawęża czasowy zakres stosowania art. 63 TFUE w odniesieniu do ograniczeń istniejących w dniu 31 grudnia 1993 roku na mocy prawa krajowego lub prawa Unii przyjętego w odniesieniu do przepływu kapitału do lub z państw trzecich, gdy dotyczą inwestycji bezpośrednich, w tym inwestycji w nieruchomości, związanych z przedsiębiorczością, świadczeniem usług finansowych lub dopuszczaniem papierów wartościowych na rynki kapitałowe.
89. Przepis ten może być powoływany w stosunkach z państwami trzecimi, ale nie w stosunkach z państwami będącymi stronami porozumienia EOG(29).
90. Rząd niemiecki wskazuje, że § 6b EStG został wprowadzony do tej ustawy krajowej przez Steueränderungsgesetz (ustawę o zmianie ustawy podatkowej) z 1964 r. Przepis ten ma zastosowanie do inwestycji w przedsiębiorstwa będące rezydentami i zezwala na tworzenie ukrytych rezerw w postaci zysków kapitałowych powstałych z indywidualnej sprzedaży niektórych nieruchomości, przeznaczonych do reinwestycji. Jest on zatem objęty zakresem stosowania art. 64 ust. 1 TFUE.
91. W związku z tym, niemiecki system podatkowy nie jest sprzeczny z traktatami, jeżeli jest stosowany w stosunkach z państwami trzecimi.
92. Komisja potwierdziła na rozprawie, że nie kwestionuje tego argumentu.
VI. Koszty
93. Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja zażądała obciążenia Republiki Federalnej Niemiec kosztami postępowania, a Republika Federalna Niemiec przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.
VII. Wnioski
94. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał:
1) stwierdził, że przyjmując i utrzymując w mocy system podatkowy przewidziany w § 6b ust. 4 pkt 2 Einkommensteuergesetz (ustawy o podatku dochodowym), który uzależnia korzyść w postaci odroczenia opodatkowania zysku kapitałowego pochodzącego ze zbycia dobra gospodarczego w przypadku jego reinwestycji, od spełnienia warunku polegającego na tym, że dobra te stanowiły część środków trwałych podatnika posiadającego stały zakład w Niemczech przez co najmniej sześć lat przed jego zbyciem, Republika Federalna Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 63 TFUE i art. 40 porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r.;
2) obciążył Republikę Federalną Niemiec kosztami postępowania.
1 Język oryginału: angielski.
2 Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3, zwane dalej „porozumieniem EOG”).
3 Zobacz wyrok z dnia 16 kwietnia 2015 r., Komisja/Niemcy (Swoboda przedsiębiorczości) [C‑591/13, zwany dalej „wyrokiem w sprawie Komisja/Niemcy (Swoboda przedsiębiorczości”), EU:C:2015:230].
4 Wyrok w sprawie Komisja/Niemcy (Swoboda przedsiębiorczości), pkt 58, 59.
5 Zobacz wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (Sposób zarządzania przedsiębiorstwem zbiorowego inwestowania) (C‑18/23, EU:C:2025:119, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).
6 Zobacz § 1 KStG.
7 Ibidem.
8 Paragraf 6 ust. 1 EStG.
9 Paragraf 6 ust. 3 EStG.
10 Zgodnie z § 6b ust. 1 EStG grunt może zostać zastąpiony innym gruntem; rośliny przynależne do gruntu – gruntem lub roślinami przynależnymi do gruntu; budynki – gruntem, roślinami przynależnymi do gruntu lub budynkami; a statki przeznaczone do żeglugi śródlądowej – statkami przeznaczonymi do żeglugi śródlądowej.
11 Zgodnie z § 6b ust. 2 EStG zysk kapitałowy stanowi różnica, po odliczeniu kosztów zbycia, między ceną sprzedaży a wartością księgową, którą można przypisać sprzedawanemu dobru inwestycyjnemu w chwili zbycia.
12 Który to scenariusz przewidziano w § 6b ust. 3 EStG.
13 Na rozprawie rząd niemiecki wyjaśnił, że przypisania dóbr do środków trwałych stałego zakładu dokonuje się poprzez ich wpis i opublikowanie w rejestrze gospodarczym.
14 Zobacz opinię 1/92 (porozumienie EOG – II) z dnia 10 kwietnia 1992 r. (EU:C:1992:189).
15 Zobacz wyrok z dnia 13 listopada 2025 r., Familienstiftung (C‑142/24, zwany dalej „wyrokiem w sprawie Familienstiftung”, EU:C:2025:873, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
16 Zobacz wyrok w sprawie Familienstiftung, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo.
17 Zobacz wyrok w sprawie Familienstiftung, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo..
18 Wyrok z dnia 16 listopada 2023 r., Autoridade Tributária e Aduaneira (Zyski kapitałowe z tytułu zbycia udziałów) (C- 472/22, EU:C:2023:880, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
19 Zobacz na przykład wyrok z dnia 27 kwietnia 2023 r., L Fund (C‑537/20, zwany dalej „wyrokiem w sprawie L Fund”, EU:C:2023:339, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).
20 Zgodnie z oświadczeniem rządu niemieckiego zawartym w komunikacie z dnia 17 stycznia 2013 r. skierowanym do Komisji.
21 Trybunał przyjął to samo rozumowanie również w wyroku w sprawie L Fund, pkt 57–62.
22 Zobacz wyrok w sprawie L Fund, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo.
23 Na poparcie tego argumentu rząd niemiecki odwołuje się do wyroku z dnia 25 października 2007 r., Geurts i Vogten (C‑464/05, EU:C:2007:631, pkt 26).
24 Zobacz na przykład wyroki z dnia 6 czerwca 2000 r., Verkooijen (C‑35/98, EU:C:2000:294, pkt 48) i z dnia 25 lutego 2021 r., Novo Banco (C‑712/19, EU:C:2021:137, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
25 Zobacz wyrok z dnia 26 października 2006 r., Komisja/Portugalia (C‑345/05, EU:C:2006:685, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
26 Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 28 stycznia 1986 r., Komisja/Republika Francuska (C‑270/83, EU:C:1986:37, pkt 21), do którego Komisja odniosła się na rozprawie. Jak podniosła Komisja, rozumowanie zastosowane przez Trybunał w tym wyroku może być zastosowane na gruncie niniejszej sprawy, mimo że wyrok ten dotyczył swobody przedsiębiorczości.
27 Wyrok w sprawie Komisja/Niemcy (Swoboda przedsiębiorczości), pkt 65.
28 Zobacz pkt 73 tego wyroku.
29 Zobacz na przykład postanowienie z dnia 24 czerwca 2011 r., projektart i in. (C‑476/10, EU:C:2011:422, pkt 36).