4.Η έφεση που η Handte Allemagne άσκησε ενώπιον του cour ď appel του Chambéry απορρίφθηκε με απόφαση της 20ής Μαρτίου 1989. Στη συνέχεια, η Handte Allemagne άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Cour de cassation, το οποίο ζήτησε την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως επί του εξής ερωτήματος: Είναι εφαρμοστέο το άρθρο 5, σημείο 1, της Συμβάσεως, το οποίο προβλέπει κανόνα ειδικής δωσιδικίας ως προς διαφορές εκ συμβάσεως, στη διαφορά μεταξύ του μεταγο-ραστή πράγματος και του κατασκευαστή, ο οποίος δεν είναι ο πωλητής, λόγω των ελαττωμάτων του πράγματος ή της ακαταλληλότητας αυτού για τη χρήση για την οποία προορίζεται;
5.Καταρχάς, παρατηρείται ότι δεν είναι σαφές αν μια απάντηση στο ούτω διατυπωθέν ερώτημα θα δώσει κατ' ανάγκη λύση στο ζήτημα της δικαιοδοσίας στην παρούσα υπόθεση. Πρώτον, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο, για λόγους που θα εξηγήσω αργότερα, ότι, σε περίπτωση εφαρμογής του άρθρου 5, σημείο 1, το δικαστήριο της Bonneville είναι αρμόδιο για να επιληφθεί της αγωγής της TMCS κατά της Handte Allemagne ως δικαστήριο του τόπου εκπληρώσεως της παροχής για την οποία πρόκειται. Αν, αντιθέτως, δεν είναι εφαρμοστέο το άρθρο 5, σημείο 1, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι η Handte Allemagne πρέπει να εναχθεί ενώπιον του Δικαστηρίου του τόπου της έδρας της, σύμφωνα με το άρθρο 2 της Συμβάσεως. Πράγματι, υπάρχουν αρκετές άλλες διατάξεις στις οποίες μπορεί ενδεχομένως να στηριχθεί η δικαιοδοσία των γαλλικών δικαστηρίων (αν και όχι κατ' ανάγκη αυτών του Bonneville). Οι διατάξεις αυτές είναι οι εξής:- α)Το άρθρο 5, σημείο 3, το οποίο προβλέπει διεθνή δικαιοδοσία ως προς τις ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας για τα δικαστήρια του τόπου όπου συνέβη το ζημιογόνο γεγονός.
Το Δικαστήριο ερμήνευσε τη διάταξη αυτή ως απονέμουσα στον ενάγοντα τη δυνατότητα επιλογής δικαστηρίου' αυτός μπορεί να ασκήσει την αγωγή του είτε στον τόπο όπου επήλθε η ζημία είτε στον τόπο όπου συνέβη το γεγονός που προκάλεσε τη ζημία αυτή: απόφαση της 30ής Νοεμβρίου 1976, 21/76, Bier κατά Mines de potasse ď Alsace (ECR 1976,o. 1735).
- β)To άρθρο 5, σημείο 5, το οποίο ορίζει ότι, όσον αφορά διαφορές σχετικά με την εκμετάλλευση υποκαταστήματος, πρακτορείου ή κάθε άλλης εγκαταστάσεως, η αγωγή μπορεί να ασκηθεί ενώπιον του Δικαστηρίου της τοποθεσίας του υποκαταστήματος, του πρακτορείου ή κάθε άλλης εγκαταστάσεως: ως προς τη δικαιοδοσία αυτή βλ. ειδικότερα την απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 1978, 33/78, Somafer ( ECR 1978, σ. 2183) και την απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου 1987, 218/86, SAR Schotte (Συλλογή 1987, σ. 4905).
Ελλείψει οποιασδήποτε πληροφορίας σχετικά με την έννομη σχέση μεταξύ της Handte Allemagne και της Handte France, είναι αδύνατο να λεχθεί αν η δεύτερη μπορεί να αποτελεί υποκατάστημαί πρακτορείο ή κάθε άλλη εγκατάσταση της πρώτης.
- γ)Το άρθρο 6, σημείο 1, κατά το οποίο, πρόσωπο που έχει την κατοικία του στο έδαφος συμβαλλομένου κράτους μπορεί να εναχθεί, αν υπάρχουν πολλοί εναγόμενοι,. ενώπιον του δικαστηρίου της κατοικίας ενός από αυτούς.
Μπορεί να σημειωθεί ότι η Handte Allemagne θα μπορούσε να εναχθεί ενώπιον του δικαστηρίου του Bonneville σύμφωνα με το άρθρο 6, σημείο 1, μόνο αν η δικαιοδοσία του δικαστηρίου του Bonneville ως προς τη Handte France στηριζόταν στο άρθρο 2 της Συμβάσεως (δηλαδή αν η Handte France είχε εκεί την έδρα της ). Αν, αντιθέτως, η δικαιοδοσία ως προς την Handte France στηριζόταν μόνο στο άρθρο 5, σημείο 1 ή 3, δεν θα ήταν δυνατό να εναχθεί η Handte Allemagne ενώπιον του δικαστηρίου του Bonneville σύμφωνα με το άρθρο 6, σημείο 1, αφού κανείς από τους εναγόμενους δεν είχε την κατοικία του εκεί. Αν και η Διάταξη περί παραπομπής δεν αναφέρει πού ευρίσκεται η έδρα της Handte France, μπορεί να σημειωθεί ότι στις παρατηρήσεις της Handte Allemagne έχει επισυναφθεί η απόφαση του cour ď appel του Chambéry, της 20ής Μαρτίου 1989, από την οποία προκύπτει σαφώς ότι η Handte Allemagne υποστήριξε ότι το άρθρο 6, σημείο 1, δεν ήταν εφαρμοστέο λόγω του ότι η Handte France είχε την έδρα της στο Στρασβούργο.
- δ)Το άρθρο 6, σημείο 2, κατά το οποίο, πρόσωπο που έχει την κατοικία του στο έδαφος συμβαλλομένου κράτους μπορεί να εναχθεί, αν πρόκειται για προσεπίκληση δικονομικού εγγυητή ή άλλη προσεπίκληση, ενώπιον του δικαστηρίου της κύριας δίκης, εκτός αν μόνος σκοπός τους ήταν να απομακρύνουν τον εγγυητή ή τον προσεπικαλούμενο από το δικαστήριο που θα είχε διεθνή δικαιοδοσία στην περίπτωση τους.
Η TMCS προσπάθησε να επικαλεστεί το άρθρο 6, σημείο 2, στη δίκη ενώπιον του cour ď appel, το οποίο, όμως, δεν αποφάνθηκε ως προς το σημείο αυτό.
11.Η Επιτροπή αναφέρει την απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 1988, 189/87, Καλφέλης (Συλλογή 1988, σ. 5565), με την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι: (... ) η έννοια της ενοχής εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας του άρθρου 5, σημείο 3, της Συμβάσεως, πρέπει να θεωρηθεί ως έννοια αυτοτελής που περιλαμβάνει κάθε απαίτηση με την οποία τίθεται ζήτημα ευθύνης του εναγομένου και δεν αφορά διαφορές εκ συμβάσως κατά την έννοια του άρθρου 5, σημείο 1 .
Επομένως, η ευθύνη εξ αδικοπραξίας αποτελεί συμπληρωματική κατηγορία που περιλαμβάνει το σύνολο της εξωσυμβατικής ευθύνης. Συνεπώς, εφόσον μπορεί να αναγνωρισθεί συμβατικός δεσμός στη σχέση μεταξύ του κατασκευαστή και του μεταγοραστή, η αγωγή πρέπει να χαρακτηρισθεί ως αγωγή εκ συμβάσεως. Αυτός ο δεσμός υφίσταται υπό τη' μορφή των διαδοχικών συμβάσεων που συνδέουν τους δύο διαδίκους. Αυτό συμβαίνει ειδικότερα σε περίπτωση που ο κατασκευαστής μπορεί να προβλέψει ότι το προϊόν του θα μεταπωληθεί.
<TI><P>Η διάκριση μεταξύ συμβάσεως και αδικοπραξίας</P></TI>16.Η διάκριση μεταξύ ευθύνης εκ συμβάσεως και ευθύνης εξ αδικοπραξίας είναι παλαιά και αναμφίβολα υφίσταται σε όλα τα ανεπτυγμένα νομικά συστήματα. Η ευθύνη εκ συμβάσεως μπορεί να ορισθεί ως αστική ευθύνη λόγω μη εκπληρώσεως παροχής που ένα πρόσωπο οφείλει να εκπληρώσει έναντι άλλου προσώπου δυνάμει συμφωνίας συναφθείσας μεταξύ αυτών. Η ευθύνη εξ αδικοπραξίας μπορεί να ορισθεί ως αστική ευθύνη για τη μη εκπλήρωση παροχής που το δίκαιο επιβάλλει ανεξάρτητα από οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ των διαδίκων, π.χ., της υποχρεώσεως επιδείξεως της δέουσας επιμέλειας κατά την οδήγηση αυτοκινήτου οχήματος.17.Τα περισσότερα νομικά συστήματα περιέχουν κανόνα από τον οποίον προκύπτει ότι μία σύμβαση δεν μπορεί, εκτός περιορισμένων περιπτώσεων, να παρέχει δικαιώματα και να επιβάλλει υποχρεώσεις σε πρόσωπα τα οποία δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη της συμβάσεως. Στο αγγλικό δίκαιο η αρχή αυτή είναι γνωστή ως the doctrine of privity of contract . Στο γαλλικό δίκαιο αυτή είναι γνωστή ως η théorie de 1' effet relatif des contrats . Εκ πρώτης όψεως, ο κανόνας αυτός φαίνεται να αποκλείει τον χαρακτηρισμό της αγωγής του μεταγο-ραστή κατά του κατασκευαστή ως αγωγής εκ συμβάσεως σε περίπτωση που δεν υφίσταται σύμβαση μεταξύ των δύο διαδίκων. Πράγματι, αυτό φαίνεται να ισχύει σε όλα τα νομικά συστήματα των συμβαλλομένων κρατών, εξαιρέσει της Γαλλίας, του Βελγίου και του Λουξεμβούργου. Βεβαίως, στο αγγλικό δίκαιο ο μεταγοραστής δεν μπορεί να ασκήσει αγωγή εκ συμβάσεως κατά του κατασκευαστή εκτός αν μπορεί να αποδείξει την ύπαρξη συμπληρωματικής εγγυήσεως, δηλαδή την ύπαρξη υποσχέσεως εκ μέρους του κατασκευαστή που τον ώθησε να αγοράσει τα προϊόντα από τον μεσάζοντα προμηθευτή ( βλ. το έργο του Chitty περί των συμβάσεων, 26η έκδοση, 1989, τόμος 1, παράγραφος 1321 επ. ). Παρόμοιοι κανόνες υφίστανται στο γερμανικό δίκαιο [Η. Messer, εις Produzenthaftung, των Kullmann, Η. J. και Rfister, Β. (εκδότες), τόμος 1, σ. 1350 επ. Graf von Westphalen, Produkthaftungshandbuch, τόμος 1, σ. 91 επ.]. Η doctrine of privity υφίσταται επίσης στο ιρλανδικό δίκαιο και, με τροποποιημένη μορφή, στο σκω-τσέζικο δίκαιο.18.Ο μεταγόραστής δεν μπορεί να ασκήσει αγωγή εκ συμβάσεως κατά του κατασκευαστή, ελλείψει συμβατικής σχέσεως, κατά το ιταλικό δίκαιο ( απόφαση του Corte suprema di cassazione της 28ης Ιουλίου 1986, n° 4833, με σχόλια του Μ. Moretti, Nuova Giurisprudenza Civile Commentata, 1987, σ. 246), κατά το ισπανικό δίκαιο (απόφαση του Tribunal supremo ( Sala Civil ) της 25ης Νοεμβρίου 1967, Aranzadi, Repertorio Cronològico de Jurisprudencia, 1967, n° 4769 ), κατά το πορτογαλικό δίκαιο (J. Calvão da Silva, Responsabilidade Civil do Produtor, 1990, σ. 278 ), κατά το ελληνικό δίκαιο και, πιθανώς, κατά το δανικό δίκαιο (Η. Nielsen, Produktansvar, 1987, σ. 24).19.Όσον αφορά το ολλανδικό δίκαιο, σύμφωνα με τη νομολογία ο μεταγοραστής μπορεί υπό ορισμένες περιστάσεις να ασκήσει αγωγή εξ αδικοπραξίας κατά του κατασκευαστή αν τα προϊόντα είναι ακατάλληλα για τη χρήση για την οποία προορίζονται (βλ., για παράδειγμα, απόφαση.του Hoge Raad της 25ης Μαρτίου 1966, Nederlandse Jurisprudentie 1966, n° 279, απόφαση του Gerechtshof de s' Hertogenbosch, της 21ης Δεκεμβρίου 1967, Nederlandse Jurisprudentie 1968, n° 402). Αγωγή εκ συμβάσεως αποκλείεται όταν δεν υφίσταται σύμβαση μεταξύ των δύο μερών. Η πρόταση περί θεσπίσεως ευθείας αγωγής εκ συμβάσεως υπέρ των καταναλωτών (πράγμα που αναφέρθηκε από την Επιτροπή στις παρατηρήσεις της ), προφανώς δεν εγκρίθηκε.20.Στα τρία νομικά συστήματα που παρέχουν στον μεταγοραστή τη δυνατότητα ασκήσεως αγωγής εκ συμβάσεως κατά του κατασκευαστή (Γαλλία, Βέλγιο και Λουξεμβούργο), η θεωρητική αιτιολογία αυτής της λύσεως συνίσταται στο ότι ο ενδιάμεσος προμηθευτής διαβιβάζει στον μεταγοραστή τα εκ της συμβάσεως δικαιώματά του κατά του κατασκευαστή (ή κατά προηγουμένου ενδιαμέσου ) ως εξάρτημα των προϊόντων. Με απόφαση της 24ης Μαρτίου 1904, το tribunal d'arrondissement του Diekirch, δικαστήριο του Λουξεμβούργου, ( Pasicrisie luxembourgeoise, σ. 503 ), εξήγησε τη θεωρία ως εξής: Η υποχρέωση παραδόσεως του πωληθέντος πράγματος περιλαμβάνει όλα τα εξαρτήματα του, επομένως, επίσης όλα τα εξ αυτού του λόγου δικαιώματα του πωλητή, ο οποίος συνεπώς θεωρείται ότι διαβιβάζει το πράγμα Cum omni sua causa , υποκαθιστώντας τον διάδοχό του, επίσης, σε όλες τις αγωγές που απορρέουν από τη σύμβαση, ο οποίος μπορεί, επομένως, κατ' επιλογή δική του να προσεπι-καλέσει τον δικό του πωλητή, σύμφωνα με το άρθρο 1641 του ιδίου κώδικα (αστικού) ή αλλιώς, αν το προτιμά προκειμένου να αποφύγει έξοδα και καθυστερήσεις, να εναγάγει τον πρώτο πωλητή.
Πρέπει να σημειωθεί ότι, στο γαλλικό δίκαιο, το ζήτημα ενέχει αντιφάσεις και ότι η νομολογία δεν είναι εντελώς ομοιογενής. Ειδικότερα, με την απόφαση της ολομέλειας του Cour de cassation, της 12ης Ιουλίου 1991, στην υπόθεση Besse ( Jurisprudence, Recueil Dalloz Sirey, 1991, σ. 549) φαίνεται να πραγματοποιείται απομάκρυνση από τη συμβατική ευθύνη ευνοούσα τον χαρακτηρισμό της αγωγής εξ αδικοπραξίας. Στην υπόθεση αυτή το Cour de cassation έκρινε ότι αγωγή κατά υπεργολάβου λόγω κακής εκτελέσεως κατασκευαστικού έργου συνιστά αγωγή εξ αδικοπραξίας σύμφωνα με τη βασική αρχή του άρθρου 1165 του αστικού κώδικα, κατά την οποία les conventions n'ont d'effet qu'entre les parties contractantes . Δεν είναι σαφές σε τι βαθμό η απόφαση αυτή επηρεάζει την παραδοσιακή αντίληψη των γαλλικών δικαστηρίων ότι η αγωγή του μεταγοραστή κατά του κατασκευαστή είναι κατ' ανάγκη αγωγή εκ συμβάσεως. Ορισμένοι συγγραφείς συνάγουν ότι αυτή η αγωγή εξακολουθεί να είναι αγωγή εκ συμβάσεως εφόσον η προβαλλόμενη ζημία οφείλεται στη μη προμήθεια προϊόντων της ενδεδειγμένης ποιότητας (βλ. Ghestin, J.: Jurisprudence, Recueil Dalloz Sirey, 1991, σ. 549 Jamin, C: Chronique, Recueil Dalloz Sirey, 1991, σ. 257).
21.Εντούτοις, θα αποτελούσε υπερβολική απλοποίηση το να συνάγεται από την ανωτέρω επισκόπηση των εθνικών δικαίων ότι μία αγωγή του μεταγοραστή κατά του κατασκευαστή χαρακτηρίζεται ως αγωγή εκ συμβάσεως μόνο στα νομικά συστήματα τριών από τα συμβαλλόμενα κράτη και ως αγωγή εξ αδικοπραξίας σε αυτά των υπολοίπων. 'Οσον αφορά τον τύπο της αγωγής για την οποία πρόκειται στην παρούσα υπόθεση, η οποία είναι αγωγή που αφορά οικονομική ζημία μόνο ( δηλαδή τη ζημία που προκλήθηκε από την προμήθεια προϊόντων που δεν είναι κατάλληλα για τον σκοπό που προορίζονται ), όπου υπάρχουν διαδοχικές συμβάσεις αλλά δεν υφίσταται κανένας άμεσος συμβατικός δεσμός μεταξύ του μεταγοραστή και του κατασκευαστή, είναι γεγονός ότι τα περισσότερα από τα νομικά συστήματα δεν αναγνωρίζουν αυτή την αγωγή καθόλου, ενώ εκείνα τα νομικά συστήματα που την αναγνωρίζουν προσπαθούν να την αντιμετωπίσουν ως αγωγή εκ συμβάσεως. Αν, εντούτοις, η αγωγή για την οποία πρόκειται αφορούσε ζημία προκληθείσα στον ενάγοντα από το προϊόν, για παράδειγμα, σωματική βλάβη του ιδίου ή ζημία της περιουσίας του προκληθείσα λόγω του ελαττωματικού χαρακτήρα των προϊόντων, και όχι ζημία οικονομικού μόνο χαρακτήρα, θα ήταν ορθό να λεχθεί ότι τα περισσότερα από τα δίκαια των συμβαλλομένων κρατών θα χαρακτήριζαν αυτή την αγωγή ως αγωγή εξ αδικοπραξίας.