–

η Electrabel SA, εκπροσωπούμενη από τον X. Taton, avocat, και τον H. Vanhulle, advocaat,

–

οι Fédération Belge des Entreprises Électriques et Gazières ASBL, Organisatie voor Duurzame Energie Vlaanderen ASBL και Wind4Wallonia 2 SA, εκπροσωπούμενες από τον D. Verhoeven, avocat,

–

οι Luminus SA, EDF Belgium SA, ActiVent Wallonie SCRL, Eol’Wapi SA, Lumiwind SC και Luminus Wind Together SC, εκπροσωπούμενες από τον D. Verhoeven, avocat,

–

η Commission de Régulation de l’Électricité et du Gaz (CREG), εκπροσωπούμενη από τους G. Block, M. Vandersmissen και K. Wauters, advocaten,

–

η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον P. Cottin, την M. Jacobs και την C. Pochet, επικουρούμενους από τους K. Decroix και B. Martel, advocaten,

–

η Ελληνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον K. Μπόσκοβιτς και τη Χ. Κοκκόση,

–

η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την O. Beynet και τον T. Scharf,

1

Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 6 έως 8 και 22 του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1854 του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας (ΕΕ 2022, L 261 I, σ. 1), σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 5 και 9, του ίδιου κανονισμού, το άρθρο 6 ΣΕΕ, το άρθρο 288 ΣΛΕΕ καθώς και τις αρχές της αναλογικότητας, της υπεροχής, της αποτελεσματικότητας και της καλόπιστης συνεργασίας.

2

Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο τριών ενδίκων διαφορών μεταξύ, αφενός, πρώτον, της Electrabel SA, δεύτερον, των Fédération Belge des Entreprises Électriques et Gazières ASBL, Organisatie voor Duurzame Energie Vlaanderen ASBL και Wind4Wallonia 2 SA (στο εξής από κοινού: FEBEG κ.λπ.) και, τρίτον, των Luminus SA, EDF Belgium SA, ActiVent Wallonie SCRL, Eol’Wapi SA, Lumiwind SC και Luminus Wind Together SC (στο εξής από κοινού: Luminus κ.λπ.) (στο εξής, όλες από κοινού: προσφεύγουσες της κύριας δίκης), και, αφετέρου, της Commission de Régulation de l’Électricité et du Gaz (CREG) (Ρυθμιστικής Επιτροπής Ηλεκτρικής Ενέργειας και Φυσικού Αερίου, Βέλγιο) με αντικείμενο τη νομιμότητα της από 28 Φεβρουαρίου 2023 απόφασης της τελευταίας σχετικά με το υπόδειγμα δήλωσης που πρέπει να υποβάλλουν οι υπόχρεοι της εισφοράς που θεσπίστηκε στο πλαίσιο του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας (στο εξής: απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2023).

Το νομικό πλαίσιο

Το δίκαιο της Ένωσης

Η Συνθήκη ΕΕ

3

Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ:

4

Το άρθρο 6 ΣΕΕ ορίζει τα εξής:

Η Συνθήκη ΛΕΕ

5

Το άρθρο 288, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ έχει ως εξής:

Ο κανονισμός 2022/1854

6

Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 1, 5, 28, 30 και 37 του κανονισμού 2022/1854:

7

Το επιγραφόμενο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής» άρθρο 1 του κανονισμού 2022/1854 όριζε τα εξής:

8

Το επιγραφόμενο «Ορισμοί» άρθρο 2 του κανονισμού 2022/1854 προέβλεπε τα εξής:

9

Το επιγραφόμενο «Υποχρεωτικό ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα» άρθρο 6 του κανονισμού 2022/1854 όριζε τα εξής:

10

Το επιγραφόμενο «Εφαρμογή του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας» άρθρο 7 του κανονισμού 2022/1854 προέβλεπε τα εξής:

11

Το επιγραφόμενο «Εθνικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης» άρθρο 8 του κανονισμού 2022/1854 προέβλεπε τα εξής:

12

Το επιγραφόμενο «Έναρξη ισχύος και εφαρμογή» άρθρο 22 του κανονισμού 2022/1854 προέβλεπε τα εξής:

Το βελγικό δίκαιο

Ο νόμος περί ηλεκτρικής ενέργειας

13

Το άρθρο 22 ter του loi relative à l’organisation du marché de l’électricité (νόμου περί οργανώσεως της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας), της 29ης Απριλίου 1999 (Moniteur belge της 11ης Μαΐου 1999, σ. 16264), όπως τροποποιήθηκε με τον loi modifiant la loi relative à l’organisation du marché de l’électricité et introduisant un plafond sur les recettes issues du marché des producteurs d’électricité (νόμο για την τροποποίηση του νόμου περί οργανώσεως της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και για τη θέσπιση ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας), της 16ης Δεκεμβρίου 2022 (Moniteur belge της 22ας Δεκεμβρίου 2022, σ. 98819), ο οποίος εφαρμόζεται στη διαφορά της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί ηλεκτρικής ενέργειας), προβλέπει τα εξής:

Η απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2023

14

Η CREG εξέδωσε την απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2023 κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 22 ter, παράγραφος 6, τέταρτο εδάφιο, του νόμου περί ηλεκτρικής ενέργειας. Η απόφαση αυτή καθορίζει το υπόδειγμα της δήλωσης και τον μορφότυπο των εγγράφων που πρέπει να υποβάλλουν οι υπόχρεοι της εισφοράς του άρθρου 22 ter, παράγραφος 1, του ίδιου νόμου.

Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα

15

Οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης είναι είτε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, παραγωγοί και προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας παραγόμενης από τις απαριθμούμενες στο άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 πηγές ενέργειας, τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της απόφασης της 28ης Φεβρουαρίου 2023 επειδή υπόκεινται στην εισφορά του άρθρου 22 ter, παράγραφος 2, του νόμου περί ηλεκτρικής ενέργειας, είτε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, πλην παραγωγών ή προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία επίσης εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της απόφασης αυτής επειδή υπόκεινται στην εν λόγω εισφορά, είτε ομοσπονδίες επιχειρήσεων στον τομέα της ενέργειας οι οποίες ενεργούν υπέρ των μελών τους.

16

Στις 29 Μαρτίου 2023 η Electrabel, αφενός, και οι FEBEG κ.λπ., αφετέρου, και στις 30 Μαρτίου 2023 οι Luminus κ.λπ. άσκησαν ενώπιον του αρμόδιου για τις αγορές τμήματος του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών, Βέλγιο), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, τρεις προσφυγές με αίτημα την ακύρωση της απόφασης της 28ης Φεβρουαρίου 2023. Λαμβάνοντας υπόψη τις ομοιότητες των τριών προσφυγών, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να τις συνεκδικάσει.

17

Προς στήριξη των προσφυγών τους, οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης προβάλλουν, κατά πρώτον, λόγους ακυρώσεως που αφορούν τον αποκλειστικό χαρακτήρα των τεκμηρίων που προβλέπει η απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2023. Η Electrabel υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι η απόφαση αυτή αντιβαίνει στο άρθρο 2, σημείο 5, και στα άρθρα 6 έως 8 του κανονισμού 2022/1854 καθόσον της επιβάλλει την υποχρέωση να δηλώσει έσοδα τα οποία δεν έχουν όντως πραγματοποιηθεί, μολονότι ο εν λόγω κανονισμός επιτάσσει να δηλώνονται τα έσοδα που όντως εισπράχθηκαν. Οι FEBEG κ.λπ. και οι Luminus κ.λπ. προβάλλουν παράβαση του κανονισμού 2022/1854, και ιδίως των άρθρων του 6 και 7, παράβαση του άρθρου 288 ΣΛΕΕ και παραβίαση των αρχών της υπεροχής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης, κατά το μέτρο που με την εν λόγω απόφαση τίθενται σε εφαρμογή νόμιμα τεκμήρια για τον καθορισμό των εσόδων επί των οποίων εφαρμόζεται το ανώτατο όριο του άρθρου 22 ter του νόμου περί ηλεκτρικής ενέργειας. Ως προς το ζήτημα αυτό, τονίζουν ότι τα τεκμήρια αυτά είναι, ανάλογα με την πηγή ενέργειας που αφορούν, είτε αμάχητα είτε μαχητά, αλλά ότι, στην τελευταία περίπτωση, μπορούν να ανατραπούν μόνον εφόσον συντρέχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με τη χρήση άλλων τεκμηρίων. Κατά την άποψή τους, ο κανονισμός 2022/1854 προβλέπει μόνο ανώτατο όριο στα πραγματοποιηθέντα αγοραία έσοδα και, επομένως, θα έπρεπε τουλάχιστον να επιτρέπεται να δηλωθούν τα πραγματικά έσοδα.

18

Ως εκ τούτου, οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης προσάπτουν στην CREG ότι επανέλαβε με την απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2023 το σύστημα των έξι τεκμηρίων του άρθρου 22 ter, παράγραφος 5, δεύτερο εδάφιο, σημεία 1 έως 6, του νόμου περί ηλεκτρικής ενέργειας. Το σύστημα αυτό, το οποίο στηρίζεται αποκλειστικά σε τεκμήρια, συνεπάγεται τη φορολόγηση κατά 100 % πλασματικών εσόδων, ενώ, κατά τον κανονισμό 2022/1854, το ανώτατο όριο εφαρμόζεται στα «αγοραία έσοδα», ήτοι τα έσοδα τα οποία πράγματι εισέπραξαν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπλέον, ο κανονισμός προβλέπει ότι το ανώτατο όριο εφαρμόζεται «ανά συναλλαγή», ενώ, αντιθέτως, κατά το σύνολο των επίμαχων στην κύρια δίκη τεκμηρίων, η πώληση ηλεκτρικής ενέργειας λογίζεται ότι πραγματοποιήθηκε ανά ημέρα στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας που ίσχυε καθεμία από τις ημέρες αυτές σε χρηματιστήριο ηλεκτρικής ενέργειας, στην περίπτωση που η ηλεκτρική ενέργεια πωλείται προθεσμιακά, και ανά ώρα, στην περίπτωση που η ηλεκτρική ενέργεια πωλείται στην αγορά επόμενης ημέρας. Τούτο συνεπάγεται την επιβολή εισφοράς σε περίπτωση υπέρβασης του ανώτατου ορίου σε μια δεδομένη ημέρα ή ώρα της περιόδου, μολονότι η τιμή που εισπράχθηκε πραγματικά είναι είτε μέση τιμή χαμηλότερη του ανώτατου ορίου είτε σταθερή τιμή χαμηλότερη του ανώτατου ορίου. Κατά την άποψη των προσφευγουσών της κύριας δίκης, η εφαρμογή συστήματος στηριζόμενου αποκλειστικά σε τεκμήρια δεν δικαιολογείται και αποσκοπεί, στην πραγματικότητα, στην αύξηση των εισπραττόμενων ποσών.

19

Η CREG και το État belge (Βελγικό Δημόσιο) αμφισβητούν την επιχειρηματολογία αυτή και επικαλούνται, μεταξύ άλλων, την αιτιολογική σκέψη 37 του κανονισμού 2022/1854 κατά την οποία τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν εύλογες εκτιμήσεις για τον υπολογισμό του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα. Ο κανονισμός 2022/1854 δεν προβλέπει συγκεκριμένο κανόνα για τον υπολογισμό του ποσού των πλεοναζόντων εσόδων και η Επιτροπή δεν παρέσχε καθοδήγηση επί του ζητήματος αυτού, αντιθέτως προς τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6, παράγραφος 5, του κανονισμού. Η χρήση των τεκμηρίων τα οποία προβλέπει ο νόμος περί ηλεκτρικής ενέργειας δεν συνεπάγεται φορολόγηση πλασματικών εσόδων και καθιστά δυνατή την αντιμετώπιση των τεχνικών δυσχερειών που συνδέονται με τον ακριβή καθορισμό της τιμής κάθε MWh ηλεκτρικής ενέργειας που πωλήθηκε και παραδόθηκε κατά την περίοδο εφαρμογής της εισφοράς. Επιπλέον, το αμάχητο των τεκμηρίων των σημείων 1 και 2 του άρθρου 22 ter, παράγραφος 5, δεύτερο εδάφιο, του νόμου περί ηλεκτρικής ενέργειας δικαιολογείται στο μέτρο που το σύστημα βασίζεται σε στρατηγικές πώλησης που προκρίθηκαν στο παρελθόν, σε συμφωνία με τους υπόχρεους φορείς εκμετάλλευσης πυρηνικών σταθμών.

20

Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, προκαταρκτικώς, ότι το γεγονός ότι οι αιτιάσεις περί ελλείψεως νομιμότητας βασίζονται στο άρθρο 22 ter, παράγραφος 5, δεύτερο εδάφιο, σημεία 1 έως 6, του νόμου περί ηλεκτρικής ενέργειας δεν ασκεί επιρροή στην αρμοδιότητά του να εξετάσει τη νομιμότητα της απόφασης της 28ης Φεβρουαρίου 2023. Επί της ουσίας, το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι το σύστημα που θεσπίζεται με τις ανωτέρω διατάξεις βάσει των οποίων διαμορφώθηκε, με την απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2023, το υπόδειγμα της δήλωσης εσόδων, το οποίο αποτελεί το στάδιο που προηγείται του προσδιορισμού της οφειλόμενης από κάθε υπόχρεο εισφοράς, βασίζεται σε σύνολο ή αλληλουχία τεκμηρίων των οποίων την εφαρμογή ο υπόχρεος δεν μπορεί ποτέ να αποφύγει πλήρως, με αποτέλεσμα να μην είναι σε θέση να δηλώσει τα πραγματικά έσοδα που όντως εισέπραξε.

21

Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει, ως προς το ζήτημα αυτό, ότι δεν φαίνεται να υφίσταται επαρκής τεχνική δικαιολόγηση για τον καθορισμό τεκμηρίων τα οποία υποτίθεται ότι αντικατοπτρίζουν τις στρατηγικές πωλήσεων που προσιδιάζουν σε κάθε τεχνολογία ή σε άλλη ιδιαιτερότητα, αντί της παροχής στους υπόχρεους της δυνατότητας να τεκμηριώνουν τις πραγματικές τους στρατηγικές πωλήσεων και τα πραγματικά έσοδά τους, τουλάχιστον όταν αυτό είναι εφικτό. Ειδικότερα, το ανώτατο όριο που θεσπίζει ο κανονισμός 2022/1854 και, συνακόλουθα, ο Βέλγος νομοθέτης εφαρμόζεται μόνο στην ηλεκτρική ενέργεια που προέρχεται από ορισμένες τεχνολογίες και το σύστημα υποβολής δηλώσεων στηρίζεται στη δυνατότητα σύνδεσης ορισμένων δεδομένων με συγκεκριμένη εγκατάσταση. Επομένως, οι τεχνικές δυσχέρειες, μολονότι μπορεί να δικαιολογούν τη χρήση τεκμηρίων, δεν δικαιολογούν το αμάχητο των τεκμηρίων αυτών.

22

Επιπλέον, από τα άρθρα 6 έως 8 του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο του 2, σημεία 5 και 9, προκύπτει ότι τα πλεονάζοντα έσοδα πρέπει να υπολογίζονται βάσει των εσόδων που πράγματι εισέπραξαν οι παραγωγοί. Αυτό επιβεβαιώνεται από την όλη οικονομία του θεσπιζόμενου συστήματος το οποίο, εκ πρώτης όψεως, επιβάλλει την αναφορά στα πράγματι εισπραχθέντα έσοδα. Η αιτιολογική σκέψη 30 του κανονισμού ενισχύει την εκτίμηση αυτή. Η αιτιολογική σκέψη 37 του κανονισμού αναγνωρίζει μεν τη δυνατότητα των κρατών μελών να χρησιμοποιούν εύλογες εκτιμήσεις για τον υπολογισμό του ανώτατου ορίου στα έσοδα, αλλά δεν μπορεί να αναιρέσει τις διατάξεις του κανονισμού. Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι, κατά τα λοιπά, δεν είναι πεπεισμένο ότι η δυνατότητα των κρατών μελών να χρησιμοποιούν εκτιμήσεις τούς επιτρέπει να θεσπίσουν ένα σύστημα βασισμένο αποκλειστικά και μόνο σε αμάχητα τεκμήρια ή σε τεκμήρια εν μέρει μαχητά, τα οποία περιλαμβάνουν, όμως, ορισμένα στοιχεία που προκαθορίζονται σε θεωρητικό επίπεδο από κάθε κράτος μέλος χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα πράγματι εισπραχθέντα έσοδα.

23

Κατά δεύτερον, όσον αφορά την περίοδο που καλύπτεται από την επίμαχη απόφαση, η Electrabel και οι FEBEG κ.λπ. υποστηρίζουν κατ’ ουσίαν ότι, στο μέτρο που με την απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2023 θεσπίζεται ένα υπόδειγμα δήλωσης για την περίοδο από την 1η Αυγούστου έως την 31η Δεκεμβρίου 2022, μολονότι, κατά τον κανονισμό 2022/1854, η περίοδος ισχύος του ανώτατου ορίου αρχίζει την 1η Δεκεμβρίου 2022, η επίμαχη απόφαση έχει εκδοθεί κατά παράβαση, μεταξύ άλλων, των άρθρων 6 έως 8, 20 και 22 του κανονισμού 2022/1854, του άρθρου 288 ΣΛΕΕ και των αρχών της υπεροχής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης καθώς και της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας. Επισημαίνουν ότι η πρόταση της Επιτροπής, της 14ης Σεπτεμβρίου 2022, σχετικά με παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας [COM(2022) 473 final], η οποία οδήγησε στην έκδοση του κανονισμού 2022/1854, προέβλεπε τη δυνατότητα των κρατών μελών να αποφασίσουν αναδρομική εφαρμογή του ανώτατου ορίου, η οποία όμως δεν διατηρήθηκε στο τελικό κείμενο του κανονισμού. Επιπλέον, ο κανονισμός 2022/1854 δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη την επιβολή αναδρομικής εισφοράς επί των πλεοναζόντων εσόδων.

24

Η CREG και το Βελγικό Δημόσιο αντιτείνουν, εν συνόψει, πρώτον, ότι ο Βέλγος νομοθέτης μπορούσε να ενεργήσει κατ’ αυτόν τον τρόπο για την περίοδο από την 1η Αυγούστου έως τις 30 Νοεμβρίου 2022 δυνάμει της γενικής φορολογικής αρμοδιότητάς του, δεύτερον, ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει, κατά τα λοιπά, ότι τα κράτη μέλη μπορούν «να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που περιορίζουν περαιτέρω τα αγοραία έσοδα» και, τρίτον, ότι το γεγονός ότι η δυνατότητα εκούσιας αναδρομικής εφαρμογής του κανονισμού, την οποία προέβλεπε η πρόταση κανονισμού για την οποία έγινε λόγος στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης, δεν περιελήφθη στο τελικώς εκδοθέν κείμενο εξηγείται από το ότι μια τέτοια διάταξη ήταν περιττή.

25

Κατά το αιτούν δικαστήριο, ο Βέλγος νομοθέτης δεν αιτιολόγησε τον καθορισμό ως ημερομηνίας έναρξης ισχύος της επίμαχης εισφοράς ημερομηνίας διαφορετικής από την προβλεπόμενη στον κανονισμό 2022/1854, αλλά αρκέστηκε να επισημάνει απλώς και μόνον ότι το σύστημα που θεσπίζεται δεν παραβιάζει την αρχή της μη αναδρομικότητας του φόρου. Στην αιτιολογική έκθεση του νόμου περί ηλεκτρικής ενέργειας δεν διευκρινίζεται ότι το επίμαχο μέτρο του ανώτατου ορίου έχει υβριδικό χαρακτήρα, δηλαδή ότι είναι, αφενός, εθνικό μέτρο ανεξάρτητο από το δίκαιο της Ένωσης για το χρονικό διάστημα από την 1η Αυγούστου έως τις 30 Νοεμβρίου 2022 και, αφετέρου, μέτρο εφαρμογής του κανονισμού 2022/1854 για την περίοδο που αρχίζει την 1η Δεκεμβρίου 2022. Βάσει των ανωτέρω στοιχείων, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το άρθρο 22, παράγραφος 2, του κανονισμού 2022/1854 ενδέχεται, εκ πρώτης όψεως, να αντιτίθεται, λαμβανομένων υπόψη των αρχών της υπεροχής, της αποτελεσματικότητας και της καλόπιστης συνεργασίας, σε εθνικά μέτρα που επιβάλλουν την εφαρμογή του προβλεπόμενου από τον κανονισμό 2022/1854 καθεστώτος από ημερομηνία προγενέστερη της προβλεπόμενης στην εν λόγω διάταξη. Ως προς το ζήτημα αυτό, εκτιμά ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2022/1854 δεν είναι σαφές όσον αφορά το ζήτημα αν η ευχέρεια διατήρησης ή θέσπισης μέτρων περαιτέρω περιορισμού των αγοραίων εσόδων την οποία αναγνωρίζει η διάταξη αυτή στα κράτη μέλη περιλαμβάνει επίσης τη δυνατότητα εφαρμογής καθεστώτος ανώτατου ορίου πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του κανονισμού.

26

Υπό τις συνθήκες αυτές, το cour d’appel de Bruxelles (εφετείο Βρυξελλών) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

27

Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε να εξετασθεί η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως κατά την ταχεία διαδικασία του άρθρου 105 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.

28

Το αίτημα αυτό απορρίφθηκε με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 10ης Ιανουαρίου 2024, Electrabel κ.λπ. (C‑633/23, EU:C:2024:41).

Επί των προδικαστικών ερωτημάτων

Επί του πρώτου και του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος

29

Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται, αφενός, ότι, όπως προκύπτει από τη διατύπωση του πρώτου και του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται σχετικά με τον τρόπο καθορισμού των αγοραίων εσόδων επί των οποίων εφαρμόζεται «το ανώτατο όριο που προβλέπει το άρθρο 6» του κανονισμού 2022/1854. Πλην όμως, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, εν προκειμένω, το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα είναι, δυνάμει του άρθρου 22 ter, παράγραφος 4, του νόμου περί ηλεκτρικής ενέργειας, 130 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ το άρθρο 6 ορίζει στην παράγραφο 1 ότι τα αγοραία έσοδα τα οποία αφορά το εν λόγω άρθρο περιορίζονται κατ’ ανώτατο όριο σε 180 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας. Το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει εντούτοις ότι τα κράτη μέλη μπορούν, μεταξύ άλλων, να θεσπίζουν μέτρα που περιορίζουν περαιτέρω τα αγοραία έσοδα.

30

Επομένως, διαπιστώνεται ότι το ανώτατο όριο που προβλέπει η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση δεν είναι εκείνο «που προβλέπει το άρθρο 6» του κανονισμού 2022/1854, αλλά ένα εθνικό ανώτατο όριο που καθορίστηκε κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού.

31

Αφετέρου, μολονότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, μεταξύ άλλων, την ερμηνεία του άρθρου 6 ΣΕΕ, δεν εκθέτει τους λόγους για τους οποίους η ερμηνεία αυτή είναι αναγκαία για την επίλυση των διαφορών της κύριας δίκης. Πράγματι, στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν παρατίθεται αιτιολογία η οποία να εξηγεί τον λόγο για τον οποίο το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου αυτού και να εκθέτει την κατά τη γνώμη του αιτούντος δικαστηρίου σχέση μεταξύ του συγκεκριμένου άρθρου και της επίμαχης στην κύρια δίκη εθνικής ρύθμισης. Ως εκ τούτου, η ερμηνεία του άρθρου 6 ΣΕΕ δεν φαίνεται να είναι αναγκαία για την επίλυση των διαφορών της κύριας δίκης.

32

Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 6 έως 8 του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 5 και 9, του ίδιου κανονισμού, με το άρθρο 288 ΣΛΕΕ και με την αρχή της αναλογικότητας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας το ποσό των εσόδων επί του οποίου εφαρμόζεται ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων το οποίο έχει προβλεφθεί κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8 καθορίζεται, ανάλογα με το είδος των εγκαταστάσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, είτε βάσει αμάχητων τεκμηρίων είτε βάσει μαχητών τεκμηρίων τα οποία μπορούν να ανατραπούν μόνον, αφενός, μέσω της τεκμηρίωσης των πραγματικών εσόδων για το σύνολο των εγκαταστάσεων του οικείου επιχειρηματία και, αφετέρου, μέσω άλλων τεκμηρίων.

33

Ως προς το ζήτημα αυτό, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει ότι τα αγοραία έσοδα των παραγωγών τα οποία προκύπτουν από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τις πηγές που αναφέρονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, περιορίζονται κατ’ ανώτατο όριο σε 180 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας. Περαιτέρω, η παράγραφος 2 του άρθρου 6 ορίζει ότι τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα στοχεύει σε όλα τα αγοραία έσοδα των παραγωγών και, κατά περίπτωση, των ενδιάμεσων που συμμετέχουν σε χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας εξ ονόματος παραγωγών, ανεξάρτητα από το χρονικό πλαίσιο της αγοράς εντός του οποίου πραγματοποιείται η συναλλαγή και από το αν η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί αντικείμενο διμερούς συναλλαγής ή συναλλαγής σε κεντρική αγορά. Επιπλέον, η παράγραφος 3 του άρθρου 6 ορίζει ότι τα κράτη μέλη θεσπίζουν αποτελεσματικά μέτρα για να αποτραπεί η καταστρατήγηση των υποχρεώσεων των παραγωγών σύμφωνα με την παράγραφο 2 και διασφαλίζουν ιδίως ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα εφαρμόζεται αποτελεσματικά σε περιπτώσεις στις οποίες οι παραγωγοί ελέγχονται από άλλες επιχειρήσεις, ή ανήκουν εν μέρει σε αυτές, ιδίως όταν ανήκουν σε κάθετα ολοκληρωμένη επιχείρηση. Στην παράγραφο 4 του άρθρου 6 διευκρινίζεται ότι τα κράτη μέλη αποφασίζουν εάν θα εφαρμόσουν το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα κατά τον διακανονισμό της ανταλλαγής ενέργειας ή αργότερα.

34

Εξάλλου, μολονότι η παράγραφος 5 του άρθρου 6 του κανονισμού 2022/1854 ορίζει ότι η Επιτροπή παρέχει καθοδήγηση στα κράτη μέλη για την εφαρμογή του συγκεκριμένου άρθρου, δεν αμφισβητείται ότι το θεσμικό αυτό όργανο δεν παρέσχε τέτοια καθοδήγηση.

35

Το άρθρο 7 του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει στην παράγραφο 1 ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προβλέπεται στο άρθρο 6 εφαρμόζεται στα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από τις πηγές που απαριθμούνται στην παράγραφο αυτή. Στην παράγραφο 6 του άρθρου 7 διευκρινίζεται επίσης ότι οι παραγωγοί, οι ενδιάμεσοι και οι σχετικοί συμμετέχοντες στην αγορά, καθώς και οι διαχειριστές συστημάτων όπου αρμόζει, παρέχουν στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και, όπου κρίνεται σκόπιμο, στους διαχειριστές συστημάτων και στους ορισθέντες διαχειριστές της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας όλα τα αναγκαία δεδομένα για την εφαρμογή του άρθρου 6, μεταξύ άλλων όσον αφορά την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια και τα σχετικά αγοραία έσοδα, ανεξάρτητα από το χρονικό πλαίσιο της αγοράς εντός του οποίου πραγματοποιείται η συναλλαγή και από το αν η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί αντικείμενο διμερούς συναλλαγής, συναλλαγής εντός της ίδιας επιχείρησης ή σε κεντρική αγορά.

36

Το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν άλλα μέτρα, τα οποία απαριθμούνται στα στοιχεία αʹ έως εʹ της παραγράφου αυτής. Ειδικότερα, κατά το στοιχείο αʹ, τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που περιορίζουν περαιτέρω τα αγοραία έσοδα των παραγωγών που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από τις πηγές που απαριθμούνται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας διαφοροποίησης μεταξύ των τεχνολογιών, καθώς και τα αγοραία έσοδα άλλων συμμετεχόντων στην αγορά. Στην παράγραφο 2 του άρθρου 8 διευκρινίζεται ότι τα μέτρα που αναφέρονται στην παράγραφο 1, σε συμφωνία με τον κανονισμό 2022/1854, είναι αναλογικά και αμερόληπτα, δεν θέτουν σε κίνδυνο τα επενδυτικά μηνύματα, διασφαλίζουν την κάλυψη των επενδυτικών και των λειτουργικών δαπανών, δεν στρεβλώνουν τη λειτουργία των χονδρικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως δε δεν θίγουν την αξιολογική κατάταξη και τη διαμόρφωση των τιμών στη χονδρική αγορά, και είναι συμβατά με το ενωσιακό δίκαιο.

37

Εξάλλου, κατά το σημείο 5 του άρθρου 2 του κανονισμού 2022/1854 ως «αγοραία έσοδα» για τους σκοπούς του κανονισμού νοούνται τα πραγματοποιηθέντα έσοδα που λαμβάνει ένας παραγωγός σε αντάλλαγμα για την πώληση και την παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας εντός της Ένωσης, ανεξάρτητα από τη συμβατική μορφή με την οποία πραγματοποιείται η ανταλλαγή αυτή, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και άλλων πράξεων αντιστάθμισης κινδύνων έναντι διακυμάνσεων στην χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και εξαιρουμένης κάθε στήριξης που χορηγείται από τα κράτη μέλη. Κατά το άρθρο 2, σημείο 9, ως «πλεονάζοντα έσοδα» νοείται η θετική διαφορά μεταξύ των αγοραίων εσόδων των παραγωγών ανά MWh ηλεκτρικής ενέργειας και του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα των 180 ευρώ ανά MWh ηλεκτρικής ενέργειας που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού.

38

Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, μολονότι καμία από τις κρίσιμες διατάξεις του κανονισμού 2022/1854 δεν διευκρινίζει τη μεθοδολογία βάσει της οποίας πρέπει να καθορίζονται τα αγοραία έσοδα στα οποία εφαρμόζεται το μέτρο του ανώτατου ορίου στα έσοδα το οποίο επιβάλλει ο ίδιος κανονισμός, εντούτοις, από το γράμμα των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι, όπως επισήμανε επίσης, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 38 και 39 των προτάσεών του, το εν λόγω μέτρο καθορισμού ανώτατου ορίου δεν μπορεί να εφαρμόζεται σε θεωρητικά έσοδα τα οποία δεν αντιστοιχούν στην πραγματικότητα της αγοράς, αλλά πρέπει να εφαρμόζεται σε ποσά τα οποία αντικατοπτρίζουν τα πραγματικά έσοδα των επιχειρηματιών που το μέτρο αυτό αφορά.

39

Στην αιτιολογική σκέψη 30 του κανονισμού 2022/1854 αναφέρεται εξάλλου ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα θα πρέπει να καθοριστεί «για τα αγοραία έσοδα και όχι για τα συνολικά έσοδα από την παραγωγή» και ότι, ανεξάρτητα από τη συμβατική μορφή με την οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί το εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας, το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα θα πρέπει να εφαρμόζεται «μόνο» στα «πραγματοποιηθέντα» αγοραία έσοδα.

40

Τούτου λεχθέντος, δεδομένου ότι καμία διάταξη του κανονισμού 2022/1854 δεν ορίζει τον τρόπο καθορισμού των αγοραίων εσόδων στα οποία εφαρμόζεται το μέτρο του ανώτατου ορίου στα έσοδα, ο καθορισμός των αγοραίων εσόδων εναπόκειται στα κράτη μέλη. Εντούτοις, τα κράτη μέλη, στο μέτρο που κατά τον καθορισμό των αγοραίων εσόδων εφαρμόζουν τον κανονισμό 2022/1854 και συνεπώς το δίκαιο της Ένωσης, υποχρεούνται να ασκούν τις αρμοδιότητές τους τηρώντας το δίκαιο της Ένωσης και, ως εκ τούτου, εν προκειμένω, κατά τρόπο ώστε να διαφυλάσσεται ιδίως η πρακτική αποτελεσματικότητα των διατάξεων του κανονισμού αυτού [βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Δανίας (Μέγιστη διάρκεια στάθμευσης), C‑167/22, EU:C:2023:1020, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 30ής Απριλίου 2025, Alenopik, C‑745/23, EU:C:2025:294, σκέψη 28].

41

Μένει, επομένως, να εξεταστεί αν, κατά την άσκηση της αρμοδιότητάς τους, επιτρέπεται στα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν τεκμήρια για να προσδιορίσουν με ακρίβεια το ποσό των αγοραίων εσόδων επί του οποίου εφαρμόζουν το μέτρο του ανώτατου ορίου στα έσοδα το οποίο επιβάλλει ο κανονισμός 2022/1854.

42

Ως προς το ζήτημα αυτό, επισημαίνεται, πρώτον, ότι η αιτιολογική σκέψη 37 του κανονισμού 2022/1854 αναφέρει ότι, για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική επιβολή του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα, οι παραγωγοί, οι ενδιάμεσοι και οι σχετικοί συμμετέχοντες στην αγορά θα πρέπει να παρέχουν τα αναγκαία δεδομένα στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και, κατά περίπτωση, στους διαχειριστές συστημάτων και στους ορισθέντες διαχειριστές της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και ότι οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, δεδομένου του μεγάλου αριθμού συναλλαγών για τις οποίες πρέπει να διασφαλίζουν την επιβολή του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα, θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν «εύλογες εκτιμήσεις» για τον υπολογισμό του ανώτατου αυτού ορίου.

43

Πλην όμως, όπως επίσης επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 50 των προτάσεών του, εξ ορισμού μια εκτίμηση είναι προσεγγιστική και, επομένως, δεν αντιστοιχεί πάντοτε στην ακριβή τιμή. Συνεπώς, μπορεί να γίνει δεκτή ενδεχόμενη διαφορά μεταξύ των πραγματικών και των τεκμαρτών εσόδων χωρίς η χρήση τεκμηρίων να καθίσταται κατ’ ανάγκην εξ αυτού του λόγου ασύμβατη με τον κανονισμό 2022/1854, εφόσον, αφενός, η διαφορά, η οποία μπορεί εξάλλου να είναι τόσο αρνητική όσο και θετική, παραμένει εύλογη, ήτοι είναι μετρίου μεγέθους, και, αφετέρου, οι εκτιμήσεις που προκύπτουν από την εφαρμογή των τεκμηρίων είναι αντιπροσωπευτικές της πραγματικότητας της αγοράς κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου.

44

Δεύτερον, ο κανονισμός 2022/1854, όπως προκύπτει από το άρθρο του 1, έχει ιδίως ως σκοπό να θεσπίσει επείγουσα παρέμβαση για τον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών ενέργειας μέσω έκτακτων, στοχευμένων και χρονικά περιορισμένων μέτρων, τα μέτρα δε αυτά αποσκοπούν, ειδικότερα, στη θέσπιση ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα ορισμένων παραγωγών από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και στην αναδιανομή τους στους τελικούς πελάτες ηλεκτρικής ενέργειας με στοχευμένο τρόπο.

45

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο επείγουσας ανάγκης και λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της προστασίας των τελικών πελατών ηλεκτρικής ενέργειας, η χρήση εύλογων εκτιμήσεων, μεταξύ άλλων και υπό τη μορφή τεκμηρίων, για την ταχεία εφαρμογή βραχυχρόνιας ισχύος μέτρων μπορεί να συνιστά πρόσφορο ή ακόμη και αναγκαίο μέσο για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας του μέτρου του ανώτατου ορίου στα έσοδα το οποίο επιβάλλει ο κανονισμός 2022/1854 και, συνεπώς, για την επίτευξη του σκοπού αυτού.

46

Τρίτον, επισημαίνεται ότι, κατά το άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού 2022/1854, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λάβουν αποτελεσματικά μέτρα για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του ανώτατου ορίου και την αποτροπή της καταστρατήγησής του. Λαμβανομένων υπόψη των όσων προβλέπουν το άρθρο 6, παράγραφος 2, και το άρθρο 7, παράγραφος 6, του κανονισμού, των οποίων το γράμμα υπενθυμίζεται αντιστοίχως στις σκέψεις 33 και 35 της παρούσας απόφασης, ενδέχεται να καταστεί αναγκαία η συλλογή και ο έλεγχος ενός πολύ μεγάλου όγκου δεδομένων. Επομένως, βάσει της περίστασης αυτής, μπορεί να γίνει επίσης δεκτό ότι, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της εκάστοτε εθνικής αγοράς ή τις τεχνικές δυσκολίες που ενδέχεται να υπάρχουν όσον αφορά τη δυνατότητα διαχωρισμού των εσόδων που πρέπει πράγματι να υπαχθούν στο μέτρο του ανώτατου ορίου το οποίο επιβάλλει ο κανονισμός, η χρήση τεκμηρίων μπορεί να αποδειχθεί αναγκαία.

47

Ο σημαντικός φόρτος που μπορεί να προκύψει για τη Διοίκηση λόγω της θέσπισης του μέτρου του ανώτατου ορίου αναγνωρίζεται εξάλλου από τον νομοθέτη της Ένωσης, ο οποίος, με το άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού 2022/1854, παρέχει στα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων, την ευχέρεια, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η εφαρμογή του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, οδηγεί σε σημαντική διοικητική επιβάρυνση, να αποφασίζουν ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν ισχύει για τους παραγωγούς που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια με εγκαταστάσεις ηλεκτροπαραγωγής εγκατεστημένης ισχύος μέχρι 1 MW.

48

Από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι ο κανονισμός 2022/1854 δεν αντιτίθεται στη χρήση από τα κράτη μέλη τεκμηρίων για τον προσδιορισμό του ποσού των αγοραίων εσόδων επί των οποίων πρέπει να εφαρμοστεί το μέτρο του ανώτατου ορίου το οποίο επιβάλλει ο ίδιος κανονισμός, εφόσον τα εν λόγω τεκμήρια καθιστούν δυνατή τη συναγωγή εύλογων εκτιμήσεων των αγοραίων εσόδων οι οποίες να είναι αντιπροσωπευτικές της πραγματικότητας της αγοράς κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου.

49

Ως προς το ζήτημα αυτό, επισημαίνεται, αφενός, ότι η ενδεχόμενη επιλογή ενός κράτους μέλους να θεσπίσει, βάσει αντικειμενικών διαφοροποιητικών στοιχείων, τεκμήρια που διαφέρουν ανάλογα με τους φορείς εκμετάλλευσης, τις εγκαταστάσεις και την τεχνολογία που αυτά καλύπτουν ή αλληλουχία τεκμηρίων δεν είναι ικανή να καταδείξει ότι δεν πληρούται η προϋπόθεση που εκτίθεται στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης, εφόσον το θεσπιζόμενο τεκμήριο καθιστά δυνατή, για κάθε τυχόν καλυπτόμενη κατηγορία φορέων εκμετάλλευσης, εγκαταστάσεων ή τεχνολογίας, τη συναγωγή εύλογης εκτίμησης των εσόδων της κατηγορίας αυτής, δεδομένου άλλωστε ότι η διάκριση μεταξύ των τεχνολογιών επιτρέπεται ρητώς από τον κανονισμό 2022/1854, και ιδίως το άρθρο του 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ. Αφετέρου, ακόμη και η χρήση αμάχητων τεκμηρίων μπορεί να πληροί την προϋπόθεση αυτή, ιδίως όταν τα αμάχητα τεκμήρια αφορούν μια περιορισμένη και ειδική κατηγορία παραγωγών των οποίων τα έσοδα, λόγω των ειδικών περιστάσεων ή των ιδιαιτεροτήτων της οικείας εθνικής αγοράς, έχουν προηγουμένως καθοριστεί σε συμφωνία με τις δημόσιες αρχές ή οριοθετούνται από την εθνική νομοθεσία και, επομένως, οι συγκεκριμένοι παραγωγοί δεν μπορούν ευχερώς να αποκλίνουν από αυτήν.

50

Από τις ανωτέρω διαπιστώσεις προκύπτει επίσης ότι η χρήση τέτοιων τεκμηρίων, εφόσον πληρούν την εν λόγω προϋπόθεση, δεν μπορεί να θεωρηθεί αντίθετη προς την αρχή της αναλογικότητας. Υπενθυμίζεται συναφώς ότι η αρχή της αναλογικότητας, η οποία συμπεριλαμβάνεται στις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης και της οποίας η τήρηση επιβάλλεται επομένως στα κράτη μέλη όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης, σύμφωνα με τη νομολογία που υπενθυμίζεται στη σκέψη 40 της παρούσας απόφασης, απαιτεί να είναι τα προβλεπόμενα μέσα πρόσφορα για την υλοποίηση του επιδιωκόμενου από την οικεία ρύθμιση θεμιτού σκοπού και να μην υπερβαίνουν το αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού αυτού μέτρο (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Φεβρουαρίου 2008, Netto Supermarkt, C‑271/06, EU:C:2008:105, σκέψη 19 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 8ης Δεκεμβρίου 2020, Ουγγαρία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑620/18, EU:C:2020:1001, σκέψη 111).

51

Λαμβανομένων, όμως, υπόψη, αφενός, της επείγουσας ανάγκης να τεθεί σε εφαρμογή το μέτρο του ανώτατου ορίου στα έσοδα το οποίο επιβάλλει ο κανονισμός 2022/1854, προς τον σκοπό της προστασίας των τελικών πελατών ηλεκτρικής ενέργειας, και, αφετέρου, του εξαιρετικού και χρονικά περιορισμένου χαρακτήρα του μέτρου, η χρήση τεκμηρίων, κατά περίπτωση δε και αμάχητων, προκειμένου να προσδιοριστεί με ακρίβεια το ποσό των εσόδων επί του οποίου εφαρμόζεται το εν λόγω μέτρο, παρίσταται σύμφωνη προς την αρχή της αναλογικότητας, εφόσον, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 48 της παρούσας απόφασης, τα εν λόγω τεκμήρια καθιστούν δυνατή τη συναγωγή εύλογων εκτιμήσεων των αγοραίων εσόδων οι οποίες να είναι αντιπροσωπευτικές της πραγματικότητας της αγοράς κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου.

52

Δεδομένου ότι η συγκεκριμένη εκτίμηση ως προς το αν ορισμένο τεκμήριο πληροί την ανωτέρω προϋπόθεση αφορά τα πραγματικά περιστατικά, εμπίπτει στην αρμοδιότητα των εθνικών αρχών, οι οποίες ενεργούν υπό τον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων, και εν προκειμένω στην αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου. Κατά τη νομολογία, το Δικαστήριο, αποφαινόμενο επί προδικαστικής παραπομπής, μπορεί εντούτοις να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο διευκρινίσεις προκειμένου να το καθοδηγήσει στην εκτίμησή του (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 21ης Φεβρουαρίου 2006, Halifax κ.λπ., C‑255/02, EU:C:2006:121, σκέψη 77, και της 11ης Ιανουαρίου 2024, Nárokuj, C‑755/22, EU:C:2024:10, σκέψη 42).

53

Ειδικότερα, στο πλαίσιο της εκτίμησης αυτής, πρέπει να ληφθεί υπόψη το σύνολο των πραγματικών και τεχνικών στοιχείων που χαρακτηρίζουν όχι μόνον την κατάσταση των καλυπτόμενων από τα τεκμήρια επιχειρηματιών και εγκαταστάσεων, αλλά και την εθνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Συγκεκριμένα, μπορούν ιδίως να είναι κρίσιμα συναφώς η έκταση, λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω ιδιαιτεροτήτων, των εμποδίων στη συλλογή και στον έλεγχο των δεδομένων που θα καθιστούσαν δυνατό, εντός χρονικού διαστήματος συμβατού με την επείγουσα ανάγκη επίτευξης του σκοπού προστασίας των τελικών πελατών ηλεκτρικής ενέργειας, τον προσδιορισμό των ακριβών εσόδων των εγκαταστάσεων ή των επιχειρηματιών που υπόκεινται στο επίμαχο μέτρο επιβολής ανώτατου ορίου, το αν τα εφαρμοστέα τεκμήρια είναι αρκούντως ακριβή, ώστε να αποφεύγεται η υπερεκτίμηση ή η σημαντική υποεκτίμηση των εσόδων των καλυπτόμενων επιχειρηματιών, και η ύπαρξη διορθωτικού μηχανισμού ο οποίος, εφόσον συντρέχει ανάγκη, να παρέχει στους επιχειρηματίες ή στις εθνικές αρχές τη δυνατότητα να επικαλούνται ή να λαμβάνουν υπόψη τα πραγματικά έσοδα προκειμένου να διορθώσουν το αποτέλεσμα των τεκμηρίων αν αυτά δεν καταλήγουν σε εύλογες εκτιμήσεις, αντιπροσωπευτικές της πραγματικότητας της αγοράς κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου.

54

Εξάλλου, λαμβανομένων υπόψη των όσων διαπιστώθηκαν στη σκέψη 40 της παρούσας απόφασης το Δικαστήριο δεν χρειάζεται να αποφανθεί επί της ζητηθείσας από το αιτούν δικαστήριο ερμηνείας του άρθρου 288 ΣΛΕΕ.

55

Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 6 έως 8 του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 5 και 9, του ίδιου κανονισμού και με την αρχή της αναλογικότητας, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας το ποσό των εσόδων επί του οποίου εφαρμόζεται ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων το οποίο έχει προβλεφθεί κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8 καθορίζεται, ανάλογα με το είδος των εγκαταστάσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, είτε βάσει αμάχητων τεκμηρίων είτε βάσει μαχητών τεκμηρίων τα οποία μπορούν να ανατραπούν μόνον, αφενός, μέσω της τεκμηρίωσης των πραγματικών εσόδων για το σύνολο των εγκαταστάσεων του οικείου επιχειρηματία και, αφετέρου, μέσω άλλων τεκμηρίων, εφόσον τα εν λόγω τεκμήρια καθιστούν δυνατή τη συναγωγή εύλογων εκτιμήσεων των αγοραίων εσόδων οι οποίες να είναι αντιπροσωπευτικές της πραγματικότητας της αγοράς κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου.

Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος

56

Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 6 έως 8 και το άρθρο 22, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 288 ΣΛΕΕ, καθώς και με τις αρχές της υπεροχής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης και της καλόπιστης συνεργασίας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία εκδόθηκε μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού αυτού και η οποία προβλέπει την εφαρμογή μέτρου ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα παρόμοιου προς εκείνο του οποίου τη θέσπιση επιβάλλει ο εν λόγω κανονισμός, αλλά για περίοδο προγενέστερη της οριζόμενης από αυτόν.

57

Ως προς το ζήτημα αυτό, επισημαίνεται ότι, όπως προκύπτει από το άρθρο του 22, παράγραφος 1, ο κανονισμός 2022/1854 άρχισε να ισχύει την επομένη της δημοσίευσής του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2022. Κατά το άρθρο 22, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, τα άρθρα 6, 7 και 8 του κανονισμού εφαρμόστηκαν από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023.

58

Από καμία διάταξη του κανονισμού 2022/1854 δεν προκύπτει ότι αυτός έχει εφαρμογή σε μέτρο ανώτατου ορίου στα έσοδα το οποίο θεσπίζεται με εθνική ρύθμιση για περίοδο προγενέστερη της έναρξης ισχύος του ούτε, κατά μείζονα λόγο, ότι μια τέτοια ρύθμιση πρέπει να τηρεί τις προϋποθέσεις που προβλέπει ο κανονισμός 2022/1854. Ως εκ τούτου, όπως επίσης επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 59 των προτάσεών του, ελλείψει σχετικής ρύθμισης της Ένωσης, εφαρμοστέας ratione temporis, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι τα κράτη μέλη στερούνται της δυνατότητας να ασκούν τις αρμοδιότητές τους, εν προκειμένω θεσπίζοντας μέτρο για τον καθορισμό ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα παρόμοιο προς εκείνο του οποίου τη θέσπιση επιβάλλει ο κανονισμός 2022/1854, αλλά με διαφορετικό χρονικό πεδίο εφαρμογής από εκείνο που ο κανονισμός αυτός προβλέπει, ή ότι μπορούν να ασκήσουν την ευχέρεια αυτή μόνον υπό την επιφύλαξη ρητής σχετικής έγκρισης από τον νομοθέτη της Ένωσης.

59

Το γεγονός ότι μια τέτοια εθνική ρύθμιση θεσπίστηκε ενώ ο κανονισμός 2022/1854 ήταν ήδη σε ισχύ δεν ασκεί συναφώς επιρροή. Πράγματι, καμία από τις διατάξεις του κανονισμού δεν αναφέρει ότι, με τη θέσπισή του, ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε να στερήσει από τα κράτη μέλη την ως άνω ευχέρεια ή να εξαρτήσει την άσκησή της από τέτοια ρητή έγκριση. Αντιθέτως, όπως προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854, ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε ρητώς τη δυνατότητα των κρατών μελών να θεσπίζουν ή να διατηρούν σε ισχύ αυστηρότερα μέτρα ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα σε σύγκριση με το ανώτατο όριο του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού. Στο ίδιο πνεύμα, στην αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού τονίζεται ότι από τον Σεπτέμβριο του 2021 παρατηρούνταν πολύ υψηλές τιμές στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και ότι ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά της Ουκρανίας είχε οδηγήσει σε τεράστιες πρόσθετες αυξήσεις και αστάθεια των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπλέον, στην αιτιολογική σκέψη 5 του κανονισμού ο νομοθέτης της Ένωσης επισήμανε ότι η ενεργειακή αυτή κρίση είχε πλήξει όλα τα κράτη μέλη, αν και σε διαφορετικό βαθμό το καθένα, και από την αιτιολογική σκέψη 28 του κανονισμού προκύπτει ότι από τον Φεβρουάριο του 2022 παρατηρήθηκε ακραία και διαρκής αύξηση των τιμών.

60

Από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης, έχοντας πλήρη επίγνωση της δυνατότητας των κρατών μελών να ενεργούν στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες των εθνικών αγορών τους, αποφάσισε να μη ρυθμίσει, σε επίπεδο Ένωσης, το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα πέραν του χρονικού πεδίου εφαρμογής του κανονισμού 2022/1854 και, κατά μείζονα λόγο, να μη στερήσει από τα κράτη μέλη την αρμοδιότητά τους να ρυθμίζουν το ζήτημα αυτό για περίοδο προγενέστερη της περιόδου εφαρμογής που προβλέπει ο κανονισμός.

61

Βεβαίως, όπως υπενθυμίζεται στη σκέψη 40 της παρούσας απόφασης, τα κράτη μέλη οφείλουν να ασκούν τις αρμοδιότητές τους τηρώντας το δίκαιο της Ένωσης. Εντούτοις, εν προκειμένω, πέραν των ζητημάτων που έθεσε το αιτούν δικαστήριο με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς την επί της ουσίας συμφωνία της επίμαχης στην κύρια δίκη εθνικής ρύθμισης προς άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης οι οποίες μπορούν να έχουν εφαρμογή ratione temporis.

62

Ούτε το άρθρο 288 ΣΛΕΕ ούτε οι αρχές της υπεροχής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης ή της καλόπιστης συνεργασίας μπορούν, εν προκειμένω, να δικαιολογήσουν διαφορετική εκτίμηση.

63

Αφενός, ούτε το άρθρο 288 ΣΛΕΕ ούτε οι αρχές της υπεροχής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης μπορούν να μεταβάλουν το πεδίο εφαρμογής ενός κανονισμού όπως αυτό αποφασίστηκε από τον νομοθέτη της Ένωσης.

64

Αφετέρου, είναι αληθές ότι, βάσει της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, τα κράτη μέλη απέχουν, ιδίως, από τη λήψη οποιουδήποτε μέτρου ικανού να θέσει σε κίνδυνο την επίτευξη των σκοπών της Ένωσης. Εντούτοις, λαμβανομένων υπόψη, μεταξύ άλλων, των όσων διαπιστώθηκαν στη σκέψη 60 της παρούσας απόφασης καθώς και του γεγονότος ότι η θέσπιση μέτρου ανώτατου ορίου στα έσοδα παρόμοιου προς το προβλεπόμενο στον κανονισμό 2022/1854 εξυπηρετεί κατ’ ανάγκην, εξ ορισμού, σκοπούς συμβατούς με τους σκοπούς του κανονισμού αυτού, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι, εφαρμόζοντας, σε εθνικό επίπεδο, ένα τέτοιο μέτρο πριν αυτό επιβληθεί στο επίπεδο της Ένωσης, ένα κράτος μέλος παραβιάζει την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας.

65

Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 6 έως 8 και το άρθρο 22, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 288 ΣΛΕΕ, καθώς και με τις αρχές της υπεροχής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης και της καλόπιστης συνεργασίας, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία εκδόθηκε μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού αυτού και η οποία προβλέπει την εφαρμογή μέτρου ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα παρόμοιου προς εκείνο του οποίου τη θέσπιση επιβάλλει ο εν λόγω κανονισμός, αλλά για περίοδο προγενέστερη της οριζόμενης από αυτόν.

Επί των δικαστικών εξόδων

66

Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

1)

Τα άρθρα 6 έως 8 του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1854 του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 5 και 9, του ίδιου κανονισμού και με την αρχή της αναλογικότητας,

2)

Τα άρθρα 6 έως 8 και το άρθρο 22, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 288 ΣΛΕΕ, καθώς και με τις αρχές της υπεροχής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης και της καλόπιστης συνεργασίας,