European flag

Publicatieblad
van de Europese Unie

NL

L-serie


2025/2433

5.12.2025

BESLUIT (EU) 2025/2433 VAN DE COMMISSIE

van 29 juli 2025

betreffende de steunregeling SA.51501 (2021/C) (ex 2019/NN) (ex (2018/N) die Tsjechië ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van grote ondernemingen die actief zijn in de primaire landbouwproductie

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2025) 5149)

(Slechts de tekst in de Tsjechische taal is authentiek)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna “VWEU”), en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Na de belanghebbenden overeenkomstig bovengenoemd artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken (1) en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

(1)

Tsjechië heeft de Commissie bij brief van 29 juni 2018 in kennis gesteld van steunregeling SA.51501 (2018/N) — Tsjechië, steun voor verzekeringspremies voor grote ondernemingen, die voorziet in de verlening van steun voor de betaling van verzekeringspremies ter dekking van schade aan gewassen en vee als gevolg van natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden en plantenplagen of dierziekten (hierna “de regeling” genoemd).

(2)

Bij schrijven van 24 augustus 2018, 8 oktober 2018, 17 december 2018, 6 maart 2019, 28 mei 2019 en 8 januari 2020 heeft de Commissie om aanvullende informatie verzocht. De Tsjechische autoriteiten hebben aanvullende informatie verstrekt bij brieven van 18 september 2018, 18 januari 2019, 23 april 2019, 23 september 2019 en 10 februari 2020.

(3)

Uit informatie die tijdens het eerste onderzoek van de regeling is verkregen, bleek dat reeds steun was verleend aan grote ondernemingen voor de betaling van verzekeringspremies ter dekking van schade aan gewassen en vee als gevolg van natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden, plantenplagen of dierziekten (“de individuele steun”). De Tsjechische autoriteiten hebben deze steun verleend in het kader van regeling SA.49594 (2017/XA) (2), omdat zij van oordeel waren dat de begunstigden als kleine en middelgrote ondernemingen (“kmo’s”) konden worden aangemerkt.

(4)

Op 12 januari 2021 heeft de Commissie Besluit C(2021) 34 final van 12 januari 2021 (3) (hierna “het inleidingsbesluit” genoemd) vastgesteld, waarbij zij Tsjechië in kennis stelde van haar besluit de procedure op grond van artikel 108, lid 2, VWEU in te leiden ten aanzien van i) de individuele steun; en ii) de regeling. Het inleidingsbesluit is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (4).

(5)

De Tsjechische autoriteiten deden hun opmerkingen bij brief van 19 februari 2021 aan de Commissie toekomen.

(6)

De Commissie heeft geen opmerkingen van andere belanghebbenden ontvangen.

(7)

De Commissie heeft de Tsjechische autoriteiten om nadere toelichting verzocht bij brieven van 4 augustus 2023, 8 februari 2024 en 6 juni 2024. De Tsjechische regering heeft op 24 augustus 2023, 28 februari 2024 en 26 juni 2024 schriftelijk geantwoord.

2.   TOEPASSINGSGEBIED VAN DIT BESLUIT

(8)

In dit besluit wordt de verenigbaarheid met de interne mark beoordeeld van i) de regeling; en ii) de in overweging 3 bedoelde individuele steun.

3.   BESCHRIJVING VAN DE REGELING

3.1.   Doel

(9)

Het doel van de regeling is steun te verlenen voor de betaling van verzekeringspremies, zodat in de sector van primaire landbouwproductie breed gebruik kan worden gemaakt van verzekeringen. Verzekeringen worden beschouwd als een efficiënt risicobeheersinstrument dat landbouwers meer zekerheid biedt met betrekking tot onvoorzienbare schade. De regeling voorziet in steun voor verzekeringspremies voor gewassen en vee.

3.2.   Duur

(10)

De voorgestelde looptijd van de regeling is vanaf de kennisgeving van het besluit van de Commissie tot goedkeuring van de regeling tot en met 31 december 2024.

3.3.   Rechtsgrondslagen

(11)

De volgende rechtshandelingen vormen de rechtsgrondslag voor het besluit:

a)

Wet nr. 252/1997 Coll. inzake landbouw, zoals gewijzigd (Zákon č. 252/1997 Sb., o zemědělství, ve znění pozdějších předpisů) in het bijzonder § 2da, lid 2, punt c), en lid 3, punt f);

b)

de ontwerpregels voor verlening van verzekeringssteun aan grote ondernemingen door het Fonds voor steun en garanties voor de land- en bosbouw (“beginselen voor steunverlening”) (Zásady pro poskytování finanční podpory pojištění pro velké podniky Podpůrným a garančním rolnickým a lesnickým fondem, a.s.).

3.4.   Begroting

(12)

De geraamde totale begroting voor de regeling bedraagt 690 miljoen CZK (circa 25,8 miljoen EUR (5)). De steun zal worden gefinancierd uit de staatsbegroting.

(13)

De steunverlenende autoriteit is het Fonds voor steun en garanties voor de land- en bosbouw (Podpůrný a garanční rolnický a lesnický fond, a.s.). Dit is een overheidsagentschap voor speciale doeleinden, in de vorm van een naamloze vennootschap, waarvan 100 % van de aandelen in handen is van de staat. Het treedt op als steunverlenende autoriteit op grond van § 2da van Wet nr. 252/1997 Coll. inzake landbouw.

3.5.   Vorm van de steun

(14)

De steun zou worden verleend in de vorm van rechtstreekse subsidies. De Tsjechische autoriteiten zijn van mening dat deze vorm van steun het meest geschikt is om de kosten van verzekeringspremies te dekken.

3.6.   Begunstigden

(15)

De regeling is bedoeld voor grote ondernemingen die actief zijn in de primaire landbouwproductie.

(16)

Het aantal begunstigden wordt op meer dan duizend geraamd.

(17)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat ondernemingen in moeilijkheden in de zin van punt 33, 63) van de richtsnoeren voor staatssteun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden (6) (hierna “de richtsnoeren van 2023” genoemd), niet in aanmerking komen voor steun in het kader van de regeling.

(18)

De Tsjechische autoriteiten hebben eveneens toegezegd dat, indien de begunstigde nog steeds de beschikking heeft over eerdere, onrechtmatige steun die door een besluit van de Commissie (betreffende individuele steun of een steunregeling) onverenigbaar is verklaard, de uitkering van de steun zal worden opgeschort totdat de begunstigde het totale onrechtmatige en onverenigbare steunbedrag en de rente voor terugvordering heeft terugbetaald of op een geblokkeerde rekening heeft gestort.

3.7.   Nadere bijzonderheden

(19)

Met de aanmelding wil Tsjechië de bestaande steunmaatregel SA.49594 (2017/XA) aanvullen, die sinds 1 januari 2018 van kracht is (7). Deze maatregel werd vrijgesteld op grond van Verordening (EU) nr. 702/2014 van de Commissie (8) (hierna de “GVVL” genoemd) en het toepassingsgebied ervan was beperkt tot kmo’s. Tsjechië wil met de aanmelding derhalve de basis leggen voor steun aan grote ondernemingen.

(20)

Volgens de nationale rechtsgrondslag worden onder “natuurrampen” aardbevingen, lawines, aardverschuivingen en overstromingen, tornado’s en natuurbranden verstaan. Onder “ongunstige weersomstandigheden” worden onder meer vorst, stormen en hagel, ijs, hevige of aanhoudende regen, droogte en andere ongunstige weersomstandigheden verstaan. Met “plantenplagen” wordt verwezen naar alle soorten, stammen en biotypen van planten, dieren of ziekteverwekkers die schadelijk zijn voor planten of plantaardige producten.

Steun voor verzekeringen ter dekking van schade aan gewassen

(21)

Er kan steun worden verleend aan telers die op eigen naam een gewasverzekering afsluiten en voor een bepaald jaar ten minste 1 000 CZK (ongeveer 37,40 EUR) aan premies betalen. Bossen en boskwekerijen worden niet beschouwd als gewassen.

(22)

De steunintensiteit is afhankelijk van het soort gewas. Voor speciale gewassen varieert deze tussen 35 % en 65 % van de gedocumenteerde kosten van de verzekering voor een bepaald jaar. Voor andere gewassen varieert de steunintensiteit tussen 10 % en 50 % van de gedocumenteerde verzekeringskosten voor een bepaald jaar.

(23)

Onder “speciale gewassen” wordt met name verstaan:

a)

meerjarige teelt, met inbegrip van kwekerijen, d.w.z.: wijnstokken, hop, fruit (abrikozen, appelen, peren, kersen, perziken, aalbessen, kruisbessen, noten, amandelen, kweeperen, pruimen, kroosjespruimen, grijsbessen, frambozen, bramen, lijsterbessen, wilde lijsterbessen, kastanjes);

b)

aardbeien;

c)

aardappelen;

d)

suikerbiet;

e)

groenten;

f)

sierplanten, met inbegrip van kwekerijen, geneeskrachtige en aromatische planten en specerijen, klaprozen;

g)

vezelgewassen (vlas en hennep);

h)

productie van grassen en klaver die geteeld worden voor hun zaad.

Steun voor verzekeringen ter dekking van schade aan vee

(24)

Er kan steun worden verleend aan veehouders die op eigen naam een veeteeltverzekering afsluiten en voor een bepaald jaar ten minste 1 000 CZK (ongeveer 37,4 EUR) aan premies betalen.

(25)

De steunintensiteit varieert van 35 % tot 65 % van de gedocumenteerde verzekeringskosten.

Aanvullende voorwaarden

(26)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat de verzekeringsbetalingen beperkt moeten blijven tot compensaties voor niet meer dan de kosten voor het herstel van de door de betrokken gebeurtenissen veroorzaakte schade (overweging 20) en alleen de feitelijke productie vóór het intreden van de schade mogen dekken. Voorts zou in verzekeringscontracten geen soort of hoeveelheid toekomstige productie worden voorgeschreven of gespecificeerd.

(27)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat de steun niet mag worden beperkt tot verzekeringen van een enkele verzekeringsmaatschappij of groep verzekeringsmaatschappijen en dat niet als voorwaarde mag worden gesteld dat het verzekeringscontract wordt gesloten met een in Tsjechië gevestigde maatschappij.

(28)

Steunaanvragers moeten een verzekeringscontract sluiten met een verzekeringsmaatschappij die een samenwerkingsovereenkomst heeft met de steunverlenende autoriteit (9). Elke willekeurige verzekeringsaanbieder kan verzoeken om sluiting van een dergelijke samenwerkingsovereenkomst met de steunverlenende autoriteit.

(29)

Volgens de nationale rechtsgrondslag en zoals is bevestigd door de Tsjechische autoriteiten, moet de steunaanvraag voorafgaand aan de betaling van de verzekeringspremie worden ingediend.

(30)

In de steunaanvraag moeten de naam van de aanvrager en de grootte van de onderneming, een beschrijving van het project of de activiteit, met vermelding van de locatie en de start- en einddatum, het steunbedrag dat nodig is om het project of de activiteit uit te voeren en de in aanmerking komende kosten worden vermeld.

(31)

Aanvragers moeten in de aanvraag de situatie beschrijven als er geen steun zou worden verleend (het nulscenario) en moeten bewijsstukken overleggen om het in de aanvraag beschreven nulscenario te staven. Wanneer de steunverlenende autoriteit een aanvraag ontvangt, moet zij het nulscenario op zijn geloofwaardigheid toetsen en bevestigen dat de steun het vereiste stimulerende effect heeft.

(32)

De steun kan niet worden gecumuleerd met steun die wordt ontvangen in het kader van andere lokale, regionale, nationale of Unieregelingen of met ad-hocsteun voor dezelfde in aanmerking komende kosten.

(33)

De maximale steunintensiteit en het maximale steunbedrag worden door de steunverlenende autoriteit op niet-discriminerende wijze berekend op het moment dat de steun wordt verleend. De in aanmerking komende kosten moeten worden gestaafd met duidelijke, actuele bewijsstukken. Alle bedragen die voor de berekening van de steunintensiteit en de in aanmerking komende kosten worden gebruikt, moeten de bedragen zijn vóór aftrek van belastingen of andere heffingen.

(34)

De belasting over de toegevoegde waarde (btw) komt niet voor steun in aanmerking, behalve wanneer zij niet terugvorderbaar is krachtens de nationale voorschriften.

(35)

De Tsjechische autoriteiten hebben verklaard dat de regeling naar verwachting geen milieueffecten zal hebben, aangezien zij uitsluitend bestaat uit steun voor de betaling van verzekeringspremies.

(36)

Dezelfde maatregel is niet opgenomen in het Tsjechische strategische plan, maar de regeling was in overeenstemming met de in artikel 5, punt a), van Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad (10) vastgestelde algemene doelstelling van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (“GLB”) om een concurrerende en veerkrachtige landbouwsector te bevorderen, alsook met de specifieke GLB-doelstelling om een leefbaar bedrijfsinkomen en de veerkracht van de landbouwsector te ondersteunen en het concurrentievermogen van landbouwbedrijven te verbeteren, zoals vastgesteld in artikel 6, lid 1, punten a) en b), van die verordening.

(37)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat zij de volledige tekst van de regeling en de uitvoeringsbepalingen of rechtsgrondslag ervan, de identiteit van de steunverlenende autoriteit en de identiteit van de begunstigden die individuele steun van meer dan 60 000 EUR ontvangen (11), in de “Transparency Award Module” van de Europese Commissie (12) zouden bekendmaken. De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat dergelijke informatie zou worden bekendgemaakt nadat het besluit tot verlening van de steun is genomen, ten minste tien jaar zou worden bewaard en zonder beperkingen beschikbaar zou zijn voor het grote publiek.

(38)

De Tsjechische autoriteiten hebben toegezegd de regeling te zullen aanpassen aan de nieuwe regels (13), die sinds 1 januari 2023 van kracht zijn, en deze nieuwe regels op de regeling te zullen toepassen (14).

4.   BESCHRIJVING VAN DE INDIVIDUELE STEUN

4.1.   Doel

(39)

Het doel van de individuele steun was om een breed gebruik van verzekeringen mogelijk te maken in de landbouwsector door middel van gedeeltelijke compensatie van de kosten van verzekeringspremies. Hiervoor zouden verzekeringen voor gewassen en vee in aanmerking komen.

4.2.   Duur

(40)

De individuele steun werd verleend van 1 januari 2018 tot en met 31 december 2022.

4.3.   Rechtsgrondslagen

(41)

Tsjechië heeft de individuele steun verleend op grond van regeling SA.49594 (2017/XA).

4.4.   Begroting

(42)

Er werd geen begroting voor de individuele steun vastgesteld. In het kader van het formele onderzoek werd één begunstigde van dergelijke individuele steun geïdentificeerd (overweging 261), maar kan het zijn dat ook andere begunstigden de individuele steun hebben ontvangen. De individuele steun werd hoe dan ook gefinancierd uit de staatsbegroting.

(43)

De steunverlenende autoriteit was het Fonds voor steun en garanties voor de land- en bosbouw (Podpůrný a garanční rolnický a lesnický fond, a.s.). Dit is een overheidsagentschap voor speciale doeleinden, in de vorm van een naamloze vennootschap, waarvan 100 % van de aandelen in handen is van de staat. Het treedt op als steunverlenende autoriteit op grond van § 2da van Wet nr. 252/1997 Coll. inzake landbouw.

4.5.   Vorm van de steun

(44)

De individuele steun werd verleend in de vorm van rechtstreekse subsidies. De Tsjechische autoriteiten waren van mening dat deze vorm van steun het meest geschikt was om de kosten van verzekeringspremies te dekken.

4.6.   Begunstigden

(45)

De begunstigden van de individuele steun waren grote ondernemingen die actief waren in de primaire landbouwproductie.

(46)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat ondernemingen in moeilijkheden in de zin van punt 33, 63) van de richtsnoeren voor staatssteun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden, niet in aanmerking kwamen voor steun in het kader van de regeling.

(47)

Eveneens werd geen individuele steun verleend aan begunstigden die nog steeds de beschikking hadden over eerdere, onrechtmatige steun die door een besluit van de Commissie (betreffende individuele steun of een steunregeling) onverenigbaar is verklaard, totdat de begunstigde het totale onrechtmatige en onverenigbare steunbedrag en de rente voor terugvordering had terugbetaald of op een geblokkeerde rekening had gestort.

4.7.   Nadere bijzonderheden

(48)

In het kader van de regeling SA.49594 (2017/XA) worden onder “natuurrampen” aardbevingen, lawines, aardverschuivingen en overstromingen, tornado’s en natuurbranden verstaan. Onder “ongunstige weersomstandigheden” worden onder meer vorst, stormen en hagel, ijs, hevige of aanhoudende regen, droogte en andere ongunstige weersomstandigheden verstaan. Met “plantenplagen” wordt verwezen naar alle soorten, stammen en biotypen van planten, dieren of ziekteverwekkers die schadelijk zijn voor planten of plantaardige producten.

Steun voor verzekeringen ter dekking van schade aan gewassen

(49)

Er kon steun worden verleend aan telers die op eigen naam een gewasverzekering afsloten en voor een bepaald jaar ten minste 1 000 CZK (ongeveer 37,40 EUR) aan premies betaalden. Bossen en boskwekerijen worden niet beschouwd als gewassen.

(50)

De steunintensiteit was afhankelijk van het soort gewas. Voor speciale gewassen varieerde deze tussen 35 % en 65 % van de gedocumenteerde kosten van de verzekering voor een bepaald jaar. Voor andere gewassen varieerde de steunintensiteit tussen 10 % en 50 % van de gedocumenteerde verzekeringskosten voor een bepaald jaar.

(51)

Onder “speciale gewassen” wordt met name verstaan:

a)

meerjarige teelt, met inbegrip van kwekerijen, d.w.z.: wijnstokken, hop, fruit (abrikozen, appelen, peren, kersen, perziken, aalbessen, kruisbessen, noten, amandelen, kweeperen, pruimen, kroosjespruimen, grijsbessen, frambozen, bramen, lijsterbessen, wilde lijsterbessen, kastanjes);

b)

aardbeien;

c)

aardappelen;

d)

suikerbiet;

e)

groenten;

f)

sierplanten, met inbegrip van kwekerijen, geneeskrachtige en aromatische planten en specerijen, klaprozen;

g)

vezelgewassen (vlas en hennep);

h)

productie van grassen en klaver die geteeld worden voor hun zaad.

Steun voor verzekeringen ter dekking van schade aan vee

(52)

Er kon steun worden verleend aan veehouders die op eigen naam een veeteeltverzekering afsloten en voor een bepaald jaar ten minste 1 000 CZK (ongeveer 37,4 EUR) aan premies betaalden.

(53)

De steunintensiteit varieerde van 35 % tot 65 % van de gedocumenteerde verzekeringskosten.

Aanvullende voorwaarden

(54)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat de verzekeringsbetalingen beperkt moesten blijven tot compensaties voor niet meer dan de kosten voor het herstel van de door de betrokken gebeurtenissen veroorzaakte schade (overweging 20) en alleen de feitelijke productie vóór het intreden van de schade mocht dekken. Voorts zou in verzekeringscontracten geen soort of hoeveelheid toekomstige productie worden voorgeschreven of gespecificeerd.

(55)

De Tsjechische autoriteiten bevestigen dat de steun niet mocht worden beperkt tot verzekeringen van een enkele verzekeringsmaatschappij of groep verzekeringsmaatschappijen en dat niet als voorwaarde mocht worden gesteld dat het verzekeringscontract werd gesloten met een in Tsjechië gevestigde maatschappij.

(56)

Steunaanvragers moesten een verzekeringscontract sluiten met een verzekeringsmaatschappij die een samenwerkingsovereenkomst had met de steunverlenende autoriteit (15). Elke willekeurige verzekeringsaanbieder kon verzoeken om sluiting van een dergelijke samenwerkingsovereenkomst met de steunverlenende autoriteit.

(57)

Op grond van de regeling SA.49694 (2017/XA) en zoals is bevestigd door de Tsjechische autoriteiten, moest de steunaanvraag voorafgaand aan de betaling van de verzekeringspremie worden ingediend.

(58)

In de steunaanvraag moesten de naam van de aanvrager en de grootte van de onderneming, een beschrijving van het project of de activiteit, met inbegrip van de locatie en de start- en einddatum, het steunbedrag dat nodig is om het project of de activiteit uit te voeren en de in aanmerking komende kosten worden vermeld.

(59)

De steun kon niet worden gecumuleerd met steun die wordt ontvangen in het kader van andere lokale, regionale, nationale of Unieregelingen of met ad-hocsteun voor dezelfde in aanmerking komende kosten.

(60)

De maximale steunintensiteit en het maximale steunbedrag moesten door de steunverlenende autoriteit op niet-discriminerende wijze worden berekend op het moment dat de steun wordt verleend. De in aanmerking komende kosten moesten worden gestaafd met duidelijke, actuele bewijsstukken. Alle bedragen die voor de berekening van de steunintensiteit en de in aanmerking komende kosten werden gebruikt, moesten de bedragen zijn vóór aftrek van belastingen of andere heffingen.

(61)

De btw kwam niet voor steun in aanmerking, behalve wanneer zij niet terugvorderbaar was krachtens de nationale voorschriften.

(62)

De Tsjechische autoriteiten verklaarden dat de steun geen milieueffecten had, aangezien deze uitsluitend een deel van de verzekeringspremies compenseerde.

(63)

Dezelfde maatregel is niet opgenomen in het Tsjechische strategische plan of in het Tsjechische plattelandsontwikkelingsprogramma voor 2014-2020, maar de doelstelling van de steun is in overeenstemming met de algemene doelstelling van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (“GLB”) om een concurrerende en veerkrachtige landbouwsector te bevorderen, alsook met de specifieke GLB-doelstelling om een leefbaar bedrijfsinkomen en de veerkracht van de landbouwsector te ondersteunen en het concurrentievermogen van landbouwbedrijven te verbeteren.

(64)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat zij de volledige tekst van de regeling en de uitvoeringsbepalingen of rechtsgrondslag ervan, de identiteit van de steunverlenende autoriteit en de identiteit van de begunstigden die individuele steun van meer dan 60 000 EUR ontvangen (16), in de “Transparency Award Module” van de Europese Commissie (17) zouden bekendmaken. De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat dergelijke informatie zou worden bekendgemaakt nadat het besluit tot verlening van de steun is genomen, ten minste tien jaar zou worden bewaard en zonder beperkingen beschikbaar zou zijn voor het grote publiek.

5.   REDENEN VOOR INLEIDING VAN DE PROCEDURE OP GROND VAN ARTIKEL 108, LID 2, VWEU

(65)

Zoals wordt aangegeven in overweging 67 van het inleidingsbesluit, heeft de Commissie op de volgende gronden de procedure uit hoofde van artikel 108, lid 2, VWEU ingeleid:

a)

wat de regeling betreft, had de Commissie twijfels over het moment waarop de ondernemingen hun steunaanvraag moesten indienen. De Commissie verklaarde derhalve ook dat zij betwijfelde of die regeling voldeed aan het criterium van een (formeel) stimulerend effect.

b)

wat de aan grote ondernemingen verleende individuele steun betreft, had de Commissie twijfels over de indiening van het nulscenario en over het moment van indiening van de aanvraag. De Commissie verklaarde derhalve dat zij betwijfelde of dergelijke steun verenigbaar was met de toepasselijke staatssteunregels, in het bijzonder met het criterium van een stimulerend effect. De Commissie uitte met name twijfels met betrekking tot de indiening van het nulscenario en het moment van indiening van de aanvraag.

5.1.   Twijfels over de verenigbaarheid van de regeling met de interne markt

(66)

Overeenkomstig artikel 107, lid 3, VWEU kan steun slechts als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd indien hij in aanmerking komt voor een van de afwijkingen waarin dat artikel voorziet. In de onderhavige zaken heeft de Commissie onderzocht of de afwijking waarin artikel 107, lid 3, punt c), VWEU voorziet, van toepassing was.

(67)

Overeenkomstig artikel 107, lid 3, punt c), VWEU kunnen steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

(68)

In het inleidingsbesluit heeft de Commissie de verenigbaarheid van de regeling met de interne markt beoordeeld aan de hand van de richtsnoeren van de Europese Unie voor staatssteun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden 2014-2020 (18) (hierna “de richtsnoeren van 2014” genoemd), die destijds van kracht waren.

(69)

Meer bepaald heeft de Commissie de verenigbaarheid van de regeling met de interne markt beoordeeld aan de hand van hoofdstuk 3 (“Gemeenschappelijke beoordelingsbeginselen”) van deel I van de richtsnoeren van 2014.

(70)

Naar aanleiding van die beoordeling uitte de Commissie haar twijfels over de verenigbaarheid van de regeling met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU, vanwege twijfels over het moment van indiening van de steunaanvraag.

Moment van indiening van de aanvraag

(71)

Op grond van punt 66 van de richtsnoeren van 2014 kan steun alleen worden beschouwd als verenigbaar met de interne markt als deze ertoe leidt dat een onderneming haar gedrag zodanig wijzigt dat zij een aanvullende activiteit ontplooit die zij zonder de steun niet of slechts in beperkte mate of op een andere wijze zou hebben ontplooid.

(72)

Overeenkomstig punt 70 van de richtsnoeren van 2014 is de Commissie van oordeel dat een steunmaatregel voor de begunstigde geen stimulerend effect heeft wanneer de werkzaamheden of de activiteit reeds waren gestart voordat de begunstigde zijn steunaanvraag bij de nationale autoriteiten indiende.

(73)

Op grond van punt 35, 25), van de richtsnoeren van 2014 wordt onder “start van de werkzaamheden in het kader van het project of de activiteit” het volgende verstaan: afhankelijk van wat als eerste plaatsvindt, hetzij de start van de activiteiten of de bouwwerkzaamheden met betrekking tot de investering, hetzij de eerste juridisch bindende toezegging om uitrusting te bestellen of een beroep op diensten te doen, hetzij een andere toezegging die het project of de activiteit onomkeerbaar maakt.

(74)

Volgens de regels van de regeling moet de steunaanvraag worden ingediend nadat de verzekeringsovereenkomst is gesloten, maar voordat de verzekeringspremie wordt betaald (overweging 29).

(75)

In overweging 66 van het inleidingsbesluit verklaarde de Commissie dat zij betwijfelde of een dergelijke nationale procedure in overeenstemming was met punt 35, 25) van de richtsnoeren van 2014, met name of de steunaanvragen zouden worden ingediend voorafgaand aan de “start van de werkzaamheden in het kader van het project of de activiteit”, zoals in dat punt is gedefinieerd. De Commissie heeft zich voorlopig op het standpunt gesteld dat de sluiting van een verzekeringsovereenkomst in de onderhavige zaak de eerste juridisch bindende verbintenis was en dat dit moment derhalve moet worden beschouwd als de “start van de werkzaamheden in het kader van het project of de activiteit”. De Commissie kwam derhalve tot de voorlopige conclusie dat, om te voldoen aan punt 70 van de richtsnoeren van 2014, de aanvragen niet alleen vóór de betaling van de verzekeringspremie, maar ook vóór de sluiting van de verzekeringsovereenkomst hadden moeten worden ingediend.

(76)

Op basis van deze overwegingen verklaarde de Commissie dat zij twijfelde of de regeling in overeenstemming was met de staatssteunregels met betrekking tot een stimulerend effect (19).

(77)

Op deze gronden heeft de Commissie de procedure op grond van artikel 108, lid 2, VWEU ingeleid en heeft zij alle derden die door deze steun mogelijk zijn benadeeld en Tsjechië uitgenodigd hun opmerkingen in te dienen. Tegelijkertijd heeft de Commissie Tsjechië uitgenodigd alle informatie te verstrekken die kan helpen bij het beoordelen van de steun.

5.2.   Twijfels over de rechtmatigheid van de individuele steun

(78)

In haar inleidingsbesluit verwees de Commissie naar de tijdens het eerste onderzoek verkregen marktinformatie, waaruit bleek dat individuele steun was verleend aan bepaalde grote ondernemingen die op het moment van de verlening ten onrechte door de steunverlenende autoriteit als kmo’s waren aangemerkt. De Commissie was van mening dat een dergelijke beoordeling louter op formele gronden was uitgevoerd (20), d.w.z. uitsluitend door na te gaan of formeel werd voldaan aan de criteria voor de definitie van een kmo, zonder rekening te houden met de economische realiteit en de beginselen van de jurisprudentie die zijn uiteengezet in de overwegingen 58 tot en met 61 van het inleidingsbesluit. De Commissie was van oordeel dat Tsjechië reeds steun had verleend aan begunstigden die op het moment dat de steun werd verleend mogelijk niet aan de kmo-definitie voldeden (21), en derhalve niet in aanmerking kwamen voor regeling SA.49594 (2017/XA). De Commissie was derhalve van oordeel dat dergelijke individuele steun die reeds vóór de aanmelding van de regeling en derhalve vóór de goedkeuring ervan werd verleend, onrechtmatig was, aangezien deze werd verleend in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU (22).

(79)

De door de Commissie in het inleidingsbesluit uiteengezette overweging was gebaseerd op haar interpretatie van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL, zoals wordt toegelicht in overweging 61 van dat besluit. De Commissie heeft gepreciseerd dat haar interpretatie was gebaseerd op de jurisprudentie van het Hof van Justitie en het Gerecht van de Europese Unie (“de Unierechter”), geleid door het beginsel van de nuttige werking.

5.3.   Twijfels over de verenigbaarheid van de individuele steun met de interne markt

(80)

Overeenkomstig artikel 107, lid 3, VWEU kan steun slechts als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd indien hij in aanmerking komt voor een van de afwijkingen waarin dat artikel voorziet. In de onderhavige zaken heeft de Commissie onderzocht of de afwijking waarin artikel 107, lid 3, punt c), VWEU voorziet, van toepassing was.

(81)

Overeenkomstig artikel 107, lid 3, punt c), VWEU kunnen steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

(82)

In het inleidingsbesluit heeft de Commissie de verenigbaarheid van de individuele steun met de interne markt beoordeeld aan de hand van de richtsnoeren van 2014, die toentertijd van kracht waren.

(83)

Meer bepaald heeft de Commissie de verenigbaarheid van de regeling met de interne markt beoordeeld aan de hand van hoofdstuk 3 (“Gemeenschappelijke beoordelingsbeginselen”) van deel I van de richtsnoeren van 2014.

(84)

Bij die beoordeling verklaarde de Commissie te betwijfelen of de onrechtmatig verleende steun verenigbaar was met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU, met name wat betreft de aanwezigheid van een stimulerend effect. In dit verband heeft de Commissie twee voorwaarden onderzocht: indiening van het nulscenario en het moment van indiening van de steunaanvraag.

Indiening van het nulscenario

(85)

Op grond van punt 72 van de richtsnoeren van 2014 moeten begunstigden die grote ondernemingen zijn, in de steunaanvraag de situatie zonder de steun, d.w.z. het nulscenario, het alternatieve project of de alternatieve activiteit, beschrijven. Het nulscenario moet worden gestaafd met bewijsstukken en de steunverlenende autoriteit moest haar geloofwaardigheidstoetsing uitvoeren en bevestigen dat de steun inderdaad een stimulerend effect heeft.

(86)

In het stadium van het inleidingsbesluit verklaarde de Commissie te betwijfelen of dit vereiste was geëerbiedigd in het geval van grote begunstigden die de in overweging 3 bedoelde individuele steun ontvingen. De Commissie was van mening dat niet aan deze voorwaarde was voldaan omdat de definitie van kmo in het kader van de uitvoering van de groepsvrijstellingsregeling SA.49594 (2017/XA) onjuist is toegepast.

(87)

In dat verband heeft de Commissie in het inleidingsbesluit verwezen naar bepaalde elementen van de kmo-definitie in bijlage I bij de GVVL en naar de relevante jurisprudentie van de Unierechter (23), waarnaar ook wordt verwezen in de overwegingen 78 en 79 van dit besluit.

(88)

De begunstigden van de steun in het kader van de groepsvrijstellingsregeling konden alleen kmo’s zijn, en zij waren dus niet verplicht het nulscenario in te dienen. Daarom verklaarde de Commissie te betwijfelen of de begunstigden van de individuele steun het nulscenario hadden ingediend dat vereist is om het stimulerende effect van dergelijke steun vast te stellen (24).

Moment van indiening van de aanvraag

(89)

Op grond van punt 66 van de richtsnoeren van 2014 kan steun alleen worden beschouwd als verenigbaar met de interne markt als deze ertoe leidt dat een onderneming haar gedrag zodanig wijzigt dat zij een aanvullende activiteit ontplooit die zij zonder de steun niet of slechts in beperkte mate of op een andere wijze zou hebben ontplooid.

(90)

Overeenkomstig punt 70 van de richtsnoeren van 2014 is de Commissie van oordeel dat een steunmaatregel voor de begunstigde geen stimulerend effect heeft wanneer de werkzaamheden of de activiteit reeds waren gestart voordat de begunstigde zijn steunaanvraag bij de nationale autoriteiten indiende.

(91)

Op grond van punt 35, 25), van de richtsnoeren van 2014 wordt onder “start van de werkzaamheden in het kader van het project of de activiteit” het volgende verstaan: afhankelijk van wat als eerste plaatsvindt, hetzij de start van de activiteiten of de bouwwerkzaamheden met betrekking tot de investering, hetzij de eerste juridisch bindende toezegging om uitrusting te bestellen of een beroep op diensten te doen, hetzij een andere toezegging die het project of de activiteit onomkeerbaar maakt.

(92)

In de onderhavige zaak moest de steunaanvraag worden ingediend nadat de verzekeringsovereenkomst was gesloten maar voordat de verzekeringspremie werd betaald (overweging 29 van dit besluit).

(93)

In overweging 62 van het inleidingsbesluit verklaarde de Commissie te betwijfelen of de begunstigden die individuele steun ontvingen een nulscenario hadden ingediend, aangezien zij onterecht waren aangemerkt als kmo’s.

(94)

De Commissie heeft derhalve besloten de procedure op grond van artikel 108, lid 2, VWEU in te leiden ten aanzien van de individuele steun “wegens twijfel in verband met de indiening van het nulscenario en het moment van indiening van de aanvraag” (25).

6.   OPMERKINGEN VAN TSJECHIË

(95)

Tsjechië heeft de Commissie meegedeeld dat er in het kader van de regeling geen oproep tot het indienen van steunaanvragen was geopend. Derhalve werd in het kader van de regeling geen steun verleend vóór de datum waarop de Tsjechische autoriteiten hun opmerkingen over het inleidingsbesluit indienden.

(96)

Tsjechië heeft de Commissie meegedeeld dat in de standaard administratieve follow-upcontrole diverse begunstigden van steun in het kader van de groepsvrijstellingsregeling SA.49594 (2017/XA) als grote ondernemingen zijn aangemerkt. Aangezien er op dat moment geen rechtsgrondslag bestond voor grote ondernemingen en die groepsvrijstellingsregeling beperkt was tot kmo’s (overweging 19), heeft Tsjechië terugvorderingsprocedures ten aanzien van die begunstigden ingesteld. Tsjechië heeft een lijst ingediend van de begunstigden waarop deze terugvorderingen betrekking hadden.

(97)

Tsjechië heeft daarnaast de volgende lijst ingediend van andere gecontroleerde begunstigden, waarvoor volgens de Tsjechische autoriteiten bij de controle achteraf geen onregelmatigheden aan het licht zijn gekomen: AGROPARKL s.r.o., Podnik pro výrobu vajec v Kosičkách s.r.o., Zemědělský podnik Kvasicko, a.s., MEZILESÍ s.r.o., MORAVA-HOP s.r.o., AGRO Jesenice u Prahy a.s., ZEPOS a.s., AGROSERVIS 1. zemědělská a.s. Višňové, JAROS s.r.o., Zea a.s., ZEV Šaratice a.s., Agro družstvo Sebranice, PROVEM a.s. Havlíčkův Brod, Zemědělské družstvo Radiměř, Zemědělské družstvo Květná, Zemědělské družstvo Vendolí, Rostěnice a.s., Agria a.s., ZD Krásná Hora nad Vltavou a.s., Zemědělské družstvo Dolany, ČESKÁ VEJCE FARMS, s.r.o., DRUKO STŘÍŽOV s.r.o., FARMA VESELKA s.r.o., KLADRUBSKÁ a.s., Lužanská zemědělská a.s., Vlčnovská zemědělská a.s. en Zemědělská společnost Blšany s.r.o.

(98)

Met betrekking tot de twijfels van de Commissie die worden vermeld in overweging 62 van het inleidingsbesluit (namelijk dat sommige begunstigden mogelijk niet aan de kmo-definitie voldeden op het moment dat de steun werd verleend), verklaarde Tsjechië dat die begunstigden geen nulscenario’s hadden ingediend. Tsjechië voerde aan dat de steun uitsluitend aan kmo’s werd verleend in het kader van de groepsvrijstellingsregeling SA.49594 (2017/XA) en in overeenstemming met de vereisten van de GVVL. De groepsvrijstellingsregeling voorzag derhalve niet in de voorwaarde van een nulscenario.

(99)

Tsjechië voerde aan dat er, afgezien van de vastgestelde administratieve fouten (overweging 96 van dit besluit), geen steun werd verleend aan begunstigden die vanwege hun omvang niet in aanmerking zouden komen voor steun in het kader van de groepsvrijstellingsregeling. Volgens de Tsjechische autoriteiten is deze voorwaarde altijd beoordeeld aan de hand van de regels van het bindende Unierecht, met name die in bijlage I bij de GVVL.

6.1.   Kwalificatie van bepaalde begunstigden als kmo’s

(100)

De Tsjechische autoriteiten verwezen specifiek naar artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL, op grond waarvan een onderneming die op de datum van afsluiting van de rekeningen vaststelt dat de op jaarbasis berekende gegevens boven of onder de in artikel 2 bedoelde drempels voor het aantal werkzame personen of de financiële maxima liggen, de hoedanigheid van middelgrote, kleine of micro-onderneming slechts verkrijgt of verliest wanneer deze situatie zich in twee opeenvolgende boekjaren voordoet.

(101)

De Tsjechische autoriteiten wezen erop dat er geen uitzonderingen op die regel zijn en dat deze bepaling is geformuleerd als een algemene regel die automatisch van toepassing is voor zover is geconstateerd dat de veronderstellingen geldig en waar zijn. Zij wezen er voorts op dat een verandering in de eigendomsstructuur van een onderneming na een fusie of overname consequent leidt tot overschrijding van de toepasselijke kmo-drempelwaarden. In dat verband achtte Tsjechië overweging 60 van het inleidingsbesluit, waarin de Commissie van oordeel was dat de verlening van de steun aan dergelijke ondernemingen onverenigbaar was met het beginsel van een stimulerend effect, onredelijk.

(102)

Tsjechië is van mening dat indien de regel van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL niet formeel zou hoeven te worden toegepast, maar hierbij de economische realiteit in acht zou moeten worden genomen, een andere formulering zou zijn gebruikt, bijvoorbeeld: “Deze regel is niet van toepassing wanneer blijkt dat de verandering permanent is.” . Alleen dan kan en zou de economische realiteit in acht worden genomen bij de toepassing van de regel, en wel in alle omstandigheden en niet alleen bij een fusie of overname van een onderneming, die als zodanig niet van invloed is op het onomkeerbare karakter van de verandering.

(103)

Volgens de Tsjechische autoriteiten kan het in soortgelijke gevallen fundamenteel misleidend zijn om alleen rekening te houden met de economische realiteit. In de praktijk doet zich bij ondernemingen vaak een sprongsgewijze toename van het aantal werkzame personen of van financiële maxima voor als gevolg van een geslaagd commercieel of productiebeleid, dus ook zonder dat sprake is van een fusie of overname, die zodanig kan zijn dat het proces duidelijk onomkeerbaar is. Zelfs in dergelijke situaties is de regel van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL echter van toepassing zonder dat de nationale autoriteiten bij de toepassing van de regel de economische realiteit voor elk individueel geval opnieuw moeten beoordelen.

(104)

Anderzijds kan het zijn dat een fusie of overname niet resulteert in een onomkeerbare verandering in de eigendomsstructuur, maar de vorm aanneemt van een proces in het kader waarvan verschillende structurele veranderingen of transformaties plaatsvinden, of van een overname van een onderneming voor investeringsdoeleinden.

(105)

Tsjechië is voorts van mening dat de regel van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL een duidelijk, relevant en evenredig criterium is dat redelijke schommelingen toestaat in de cijfers en informatie die in een bepaalde periode door een onderneming worden gerapporteerd. Niets in deze regel lijkt erop te wijzen dat de Commissie de nationale autoriteiten heeft willen belasten met een beoordeling van de economische realiteit in elk individueel geval. Volgens Tsjechië is de rol van de nationale autoriteiten beperkt tot een beoordeling van de naleving van de criteria die ondubbelzinnig zijn vastgesteld in artikel 4, lid 2, van bijlage I bij die verordening. Een verplichting om te beoordelen of de door ondernemingen gerapporteerde cijfers van permanente (of tijdelijke) aard zijn, zou niet stroken met het vereiste van het gebruik van duidelijke en eenvoudige beoordelingscriteria, aangezien dit een uitgebreide economische beoordeling van elke individuele aanvrager zou vereisen. Dit zou indruisen tegen de doelstelling van de Commissie om de administratieve lasten te vereenvoudigen, de transparantie en de rechtszekerheid te vergroten en een uniforme toepassing van de groepsvrijstellingsregels in de lidstaten te waarborgen.

(106)

Wat de interpretatie van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL onder verwijzing naar de jurisprudentie betreft, is Tsjechië van mening dat de inhoud van een rechtsregel weliswaar door interpretatie kan worden verduidelijkt, maar dat deze interpretatie niet mag worden aangewend om een wet waarvan de betekenis duidelijk en begrijpelijk is, verkeerd uit te leggen. Een dergelijke handelwijze zou namelijk kunnen leiden tot een onaanvaardbaar gebrek aan zekerheid bij rechtshandelingen.

(107)

Tsjechië wijst erop dat de jurisprudentie waarnaar de Commissie verwijst in overweging 59 van het inleidingsbesluit betrekking heeft op de banden tussen zogenaamde verbonden ondernemingen, het criterium dat wordt gebruikt voor de toepassing van artikel 3 in plaats van artikel 4 van bijlage I bij de GVVL.

(108)

Volgens Tsjechië worden in artikel 4, lid 1, van bijlage I bij de GVVL de relevante gegevens (aantal werkzame personen en financiële maxima) beschreven voor ondernemingen die de toets van de verbonden onderneming hebben doorstaan. Dit lid heeft derhalve betrekking op de “tweede fase” van de beoordeling van de status van een onderneming, wat een andere situatie is, en is dus niet van toepassing op de beoordeling van banden tussen ondernemingen op grond van de jurisprudentie waarnaar de Commissie in haar inleidingsbesluit verwijst.

(109)

Tsjechië voert voorts aan dat in artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL wordt voortgebouwd op artikel 4, lid 1, van die bijlage door, ten aanzien van een onderneming die de toets van de verbonden onderneming reeds heeft doorstaan en waarvoor de autoriteiten de vereiste gegevens hebben verkregen (aantal werkzame personen en financiële bedragen overeenkomstig artikel 4, lid 1, van bijlage I bij die verordening), te bepalen of die onderneming al dan niet voldoet aan de voorwaarden om te worden aangemerkt als kmo. In artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL, die derhalve de derde fase van de beoordeling van de kmo-status vormt, wordt bepaald dat een wijziging in de gegevens die worden gerapporteerd door ondernemingen die de toets van de verbonden onderneming uit hoofde van artikel 3, leden 1 tot en met 4 van die bijlage hebben doorstaan, niet automatisch leidt tot het verlies of de verwerving van de kmo-status.

(110)

Tsjechië concludeert derhalve dat de door de Commissie aangehaalde jurisprudentie niet van toepassing is op de onderhavige zaak, omdat deze geen betrekking heeft op de “derde fase” van de beoordeling van de kmo-status. Bovendien is Tsjechië van mening dat uit het gevestigde beleid van de Commissie of eerdere uitspraken van de Unierechter niet kan worden afgeleid dat artikel 4, lid 1, van bijlage I bij de GVVL niet van toepassing zou zijn in situaties waarin de kmo-drempels worden overschreden als gevolg van een fusie of een overname. Integendeel, het Gerecht van de Europese Unie heeft in arrest T-745/17 (26) duidelijk geconcludeerd dat artikel 4, lid 2, van bijlage I bij Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie (“AGVV”) (27) ook van toepassing is op fusies en overnames.

(111)

Tot slot voerde Tsjechië aan dat het, teneinde de rechtszekerheid voor begunstigden van steun en steunverlenende autoriteiten te vergroten, sinds 1 augustus 2018 is gestopt met de eerdergenoemde uitvoeringspraktijk en, in overeenstemming met de gebruikershandleiding van de Commissie bij de definitie van kmo’s, artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL niet meer toepast op ondernemingen die de kmo-drempels overschrijden als gevolg van een verandering in eigendomsstructuur. Tegelijkertijd blijft Tsjechië bij zijn standpunt dat de voormalige uitvoering geen schending van die bepaling vormde.

6.2.   Start van de werkzaamheden en moment van indiening van de aanvraag

(112)

Tsjechië voerde aan dat het moment van betaling van de verzekeringspremie in de onderhavige zaak moet worden beschouwd als de start van de werkzaamheden, en niet het moment van sluiting van de verzekeringsovereenkomst, zoals de Commissie voorstelt in het inleidingsbesluit (28).

(113)

Tsjechië legde uit dat met “project” of “activiteit” op grond van zijn nationale voorschriften wordt verwezen naar een verzekering waarvoor op jaarbasis wordt betaald. Een onderneming moet derhalve elk jaar beslissen of zij de jaarlijkse verzekering afsluit, en de steun kan uitsluitend worden verleend voor een eenjarige en niet voor een meerjarige verzekeringstermijn.

(114)

Met betrekking tot de vaststelling van de “start van de werkzaamheden in het kader van het project of de activiteit” verwijzen de Tsjechische autoriteiten naar een gangbare bedrijfspraktijk: landbouwbedrijven sluiten verzekeringsovereenkomsten met een clausule inzake automatische verlenging. Automatische verlenging is van essentieel belang om een langetermijnverzekering te kunnen afsluiten. Vervolgens moet voor de verzekeringsdekking voor een bepaald jaar de jaarlijkse verzekeringspremie worden betaald. Indien een onderneming de premie voor een volgend jaar niet betaalt, is zij dat jaar niet meer gedekt door de verzekering. Naast de betaling van de jaarlijkse premie zijn er geen andere stappen vereist.

(115)

De Tsjechische autoriteiten zijn van mening dat een onderneming die in een bepaald jaar verzekerd is, zonder steun niet noodzakelijkerwijs een verzekering voor het daarop volgende jaar zal afsluiten. Een onderneming gaat voorafgaand aan de betaling van de verzekeringspremie geen juridisch bindende verbintenis aan die de jaarlijkse verzekering onomkeerbaar maakt. Elke jaarlijkse verzekering moet worden beschouwd als een afzonderlijk project waarvoor een nieuw, onafhankelijk besluitvormingsproces wordt doorlopen en het feit dat een meerjarige overeenkomst is gesloten of dat in een bepaald jaar een jaarlijkse verzekering is betaald, wil niet per definitie zeggen dat een onderneming dezelfde verzekering voor nog een jaar zal afsluiten.

(116)

In deze situaties wordt met de steun beoogd ondernemingen aan te moedigen de jaarlijkse verzekering af te sluiten. Zonder overheidssteun die landbouwers ertoe aanzet elk jaar een verzekering af te sluiten, zou de verzekeringsdekking van risico’s in de landbouwsector aanzienlijk lager zijn gezien de hoge verzekeringspremies en de beperkte financiële middelen waarover landbouwbedrijven beschikken.

(117)

Daarom moet de betaling van de jaarlijkse premie in de onderhavige zaak volgens de Tsjechische autoriteiten worden beschouwd als de start van de werkzaamheden.

(118)

Deze praktijk komt ook tot uiting in het nationale rechtskader voor verzekeringen. In § 2804 van Wet 89/2012 Sb. (het burgerlijk wetboek), zoals gewijzigd, wordt het volgende bepaald: “Indien de verzekeraar de verzekeringnemer eraan herinnert de verzekeringspremie te betalen en hem in het kader van die herinnering meedeelt dat de verzekering vervalt als de verzekeringspremie niet wordt betaald binnen een aanvullende termijn van ten minste één maand vanaf de datum van de herinnering, vervalt de verzekering bij het verstrijken van die termijn indien de verzekeringspremie niet is betaald.”.

(119)

De Tsjechische autoriteiten hebben het belang van meerjarige overeenkomsten toegelicht. Indien begunstigden hun bestaande verzekering opzeggen voordat zij een nieuwe verzekering hebben afgesloten, zouden zij gedurende een bepaalde termijn hun dekking verliezen. Dit zou ongewenste consequenties hebben die indruisen tegen de gestelde doelstellingen van de regeling en vanuit het oogpunt van de beheersing van bedrijfsrisico’s onaanvaardbaar zijn. De Tsjechische autoriteiten zijn van mening dat niet redelijkerwijs van de begunstigden kan worden verlangd dat zij zich om louter formalistische redenen aan een dergelijk risico blootstellen.

(120)

Bovendien bieden verzekeringsmaatschappijen doorgaans prikkels voor het afsluiten van een langetermijnverzekering, zoals kortingen op verzekeringspremies en andere voordelen, die landbouwers aanmoedigen zich te verzekeren tegen een bredere waaier van risico’s.

(121)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat geen steun zou worden verleend aan een begunstigde die de jaarlijkse verzekeringspremie had betaald vóór de indiening van de steunaanvraag.

(122)

Niettegenstaande het voorgaande merken de Tsjechische autoriteiten op dat de voorwaarde dat begunstigden de steun vóór de start van de werkzaamheden in het kader van het project moeten aanvragen, niet als het absolute criterium voor de verlening van de steun mag worden beschouwd. Integendeel, volgens de jurisprudentie van de Unierechter kunnen zich in specifieke gevallen omstandigheden voordoen die een reëel stimulerend effect teweegbrengen, zelfs als de start van de werkzaamheden in het kader van het project vóór de datum van de steunaanvraag ligt (29). De Tsjechische autoriteiten zijn derhalve van mening dat het vereiste niet met buitensporig formalisme moet worden toegepast.

7.   BEOORDELING

7.1.   Is er sprake van steun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU?

(123)

Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU “[zijn], [b]ehoudens de afwijkingen waarin de Verdragen voorzien, […] steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”.

(124)

Volgens de jurisprudentie moet om een nationale maatregel te kunnen aanmerken als “staatssteun” in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, aan alle volgende voorwaarden worden voldaan. In de eerste plaats moet het gaan om een maatregel van de Staat of een met staatsmiddelen bekostigde maatregel. Ten tweede moet deze maatregel het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden. Ten derde moet de maatregel de begunstigde een selectief voordeel verschaffen. Ten vierde moet hij de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen (30).

(125)

In overweging 40 van het inleidingsbesluit (31) kwam de Commissie tot de voorlopige conclusie dat de voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU waren vervuld en dat de regeling staatssteun vormde in de zin van dat artikel.

(126)

Deze voorlopige conclusie werd in de opmerkingen van Tsjechië niet in twijfel getrokken. Bovendien had Tsjechië de regeling zelf als staatssteun aangemeld.

(127)

De regeling is toerekenbaar aan de staat, aangezien zij is gebaseerd op de in overweging 11 beschreven rechtshandelingen en wordt uitgevoerd door de overheid (overweging 13). De steun zou worden betaald uit de staatsbegroting en dus met staatsmiddelen worden bekostigd (overweging 12).

(128)

Met de regeling wordt een voordeel aan de begunstigden ervan toegekend in de vorm van rechtstreekse subsidies (overweging 14). De regeling bevrijdt die begunstigden dus van kosten die zij onder normale marktomstandigheden zouden moeten dragen.

(129)

De regeling is selectief omdat de steun slechts aan bepaalde ondernemingen zou worden toegekend, met name aan grote ondernemingen die actief zijn in de primaire landbouwproductie (overweging 15). Andere ondernemingen die zich in een vergelijkbare juridische en feitelijke situatie bevinden, komen niet voor steun in aanmerking en zouden dus niet hetzelfde voordeel verkrijgen. In de regel moeten marktdeelnemers hun eigen kosten dragen.

(130)

Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie kan steunverlening aan een onderneming het handelsverkeer tussen de lidstaten negatief beïnvloeden wanneer die onderneming actief is op een markt die openstaat voor handelsverkeer binnen de EU. De begunstigden van steun zijn actief in de sector van de primaire landbouwproductie, waar handel wordt gedreven binnen de EU. Deze sector wordt derhalve gekenmerkt door concurrentie op Unieniveau en is daarom vatbaar voor de gevolgen van maatregelen ten gunste van de productie in een of meer lidstaten. Derhalve kon de regeling de mededinging verstoren en het handelsverkeer tussen de lidstaten negatief beïnvloeden.

(131)

In het licht van het bovenstaande wordt aan de voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU voldaan. Daarom mag worden geconcludeerd dat de regeling staatssteun vormt in de zin van dat artikel. De Tsjechische autoriteiten hebben deze conclusie niet betwist.

(132)

Aangezien de steun is gebaseerd op een besluit op grond waarvan, zonder dat verdere uitvoeringsmaatregelen vereist zijn (overweging 11), individuele steun kan worden verleend aan ondernemingen die in de wet op algemene en abstracte wijze zijn omschreven (32), is de Commissie van oordeel dat de steun een steunregeling vormt in de zin van punt 35, 4) van de richtsnoeren van 2014 en van punt 33, 13) van de richtsnoeren van 2023.

(133)

Wat de individuele steun betreft, is de Commissie van oordeel dat, gezien de gemeenschappelijke kenmerken van deze individuele steun en de steun die in het kader van de regeling wordt verleend, de overwegingen 123 en 130 van overeenkomstige toepassing zijn op de individuele steun. De Commissie concludeert derhalve dat de reeds aan grote ondernemingen verleende individuele steun staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

7.2.   Verenigbaarheid van de regeling met de interne markt

7.2.1.   Artikel 107, lid 3, punt c), VWEU en toepasselijke richtsnoeren

(134)

Op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU kunnen steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

(135)

Om te kunnen worden aangemerkt als verenigbaar op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU, moet steun i) de ontwikkeling van een bepaalde vorm van economische bedrijvigheid of van een bepaalde regionale economie vergemakkelijken (positieve voorwaarde); en ii) de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, niet zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad (negatieve voorwaarde).

(136)

De Commissie zal aan de hand de toepasselijke richtsnoeren beoordelen of aan deze twee voorwaarden wordt voldaan. In het inleidingsbesluit heeft de Commissie de verenigbaarheid van de regeling beoordeeld aan de hand van de richtsnoeren van 2014, die van kracht waren ten tijde van de vaststelling van het inleidingsbesluit. De richtsnoeren van 2014 zijn echter vervangen door de richtsnoeren van 2023, die op 1 januari 2023 van kracht werden. Op grond van punt 655 van de richtsnoeren van 2023 zal de Commissie die richtsnoeren toepassen op alle aangemelde steunmaatregelen waarover zij na 1 januari 2023 een besluit moet nemen, zelfs wanneer de steun vóór die datum is aangemeld. Daarom beoordeelt de Commissie de verenigbaarheid van de regeling in dit besluit aan de hand van de richtsnoeren van 2023.

(137)

Wat de steun betreft die op grond van de regeling kan worden verleend, zijn hoofdstuk 3 van deel I (Beoordeling van verenigbaarheid op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU) en afdeling 1.2.1.6 van deel II (Steun voor de betaling van verzekeringspremies) van de richtsnoeren van 2023 van toepassing.

7.2.2.   Positieve voorwaarde: de steun moet de ontwikkeling van een bepaalde vorm van economische bedrijvigheid of van een bepaalde regionale economie vergemakkelijken

7.2.2.1.   Vergemakkelijking van een vorm van economische bedrijvigheid

(138)

Op grond van punt 43 van de richtsnoeren van 2023 moet de lidstaat aantonen dat de steun bedoeld is om de ontwikkeling van de bedoelde vorm van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken.

(139)

De Commissie merkt op dat de regeling bedoeld is om landbouwers te ondersteunen ten aanzien van risico’s en crisissituaties door hen aan te moedigen een verzekering af te sluiten. Verzekeringen zijn een belangrijk instrument voor de landbouwsector, die regelmatig te maken krijgt met risico’s en crisissituaties. Op deze manier wordt met de steun de primaire landbouwproductie ondersteund (overweging 9).

(140)

Op grond van punt 44 van de richtsnoeren van 2023 moeten de lidstaten ook vermelden of en, zo ja, hoe de steun zal bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het GLB en, binnen dat beleid, tot de doelstellingen van Verordening (EU) 2021/2115, waarbij zij meer specifiek de verwachte voordelen van de steun moeten beschrijven. De doelstellingen van de regeling zijn in overeenstemming met de in artikel 5, punt a), van Verordening (EU) 2021/2115 vastgestelde doelstelling van het GLB om een slimme, concurrerende, veerkrachtige en gediversifieerde landbouwsector te bevorderen die voedselzekerheid op lange termijn waarborgt, alsook met de in artikel 6, lid 1, punten a) en b), van die verordening vastgestelde doelstellingen om een leefbaar bedrijfsinkomen en de veerkracht van de landbouwsector te ondersteunen en het concurrentievermogen van landbouwbedrijven te verbeteren (overweging 36). Bijgevolg wordt voldaan aan punt 44 van de richtsnoeren van 2023.

(141)

De Commissie is derhalve van mening dat de steun een vorm van economische bedrijvigheid zou vergemakkelijken, aangezien het concurrentievermogen en de veerkracht van de primaire landbouwproductie erdoor zouden worden verbeterd.

7.2.2.2.   Stimulerend effect (moment van indiening van de aanvraag)

(142)

De tweede grond voor de inleiding van de formele onderzoeksprocedure had betrekking op de voorwaarde dat steun een stimulerend effect moet hebben, met name in verband met het moment van indiening van de steunaanvraag (33). De Commissie verklaarde te betwijfelen of de aanvragen in het kader van de regeling vóór de start van de werkzaamheden zouden worden ingediend (zie ook overweging 94).

(143)

De Commissie wijst erop dat, als de werkzaamheden of activiteiten al zijn begonnen voordat de begunstigde de steunaanvraag bij de nationale autoriteiten indient, dergelijke steun op grond van punt 70 van de richtsnoeren van 2014 en punt 50 van de richtsnoeren van 2023 geen stimulans vormt voor de begunstigde.

(144)

Op grond van punt 35, 25), van de richtsnoeren van 2014 en punt 33, 57), van de richtsnoeren van 2023 wordt onder “start van de werkzaamheden in het kader van het project of de activiteit” het volgende verstaan: afhankelijk van wat als eerste plaatsvindt, hetzij de start van de activiteiten of de bouwwerkzaamheden met betrekking tot de investering, hetzij de eerste juridisch bindende toezegging om uitrusting te bestellen of een beroep op diensten te doen, hetzij een andere toezegging die het project of de activiteit onomkeerbaar maakt.

(145)

De Tsjechische autoriteiten hebben op deze twijfels gereageerd met een gedetailleerde toelichting van de procedure met betrekking tot verzekeringsovereenkomsten (overwegingen 113 tot en met 122).

(146)

De Tsjechische autoriteiten hebben uitgelegd dat de begunstigde, om in een bepaald jaar verzekeringsdekking te genieten, de jaarlijkse verzekeringspremie moet betalen. Als de premie voor een volgend jaar niet wordt voldaan, vervalt de dekking. De onderneming gaat voorafgaand aan de betaling van de verzekeringspremie geen juridisch bindende verbintenis aan die de jaarlijkse verzekering onomkeerbaar maakt.

(147)

De Tsjechische autoriteiten voerden aan dat ondernemingen die in een bepaald jaar verzekerd zijn, de verzekering zonder steun niet noodzakelijkerwijs voor nog een jaar afsluiten. Derhalve moet elke jaarlijkse verzekering als afzonderlijk project worden beschouwd. Uit het feit dat in een bepaald jaar een verzekering is afgesloten, kan niet worden afgeleid dat de onderneming in kwestie het contract in het daaropvolgende jaar zal voortzetten (overweging 113).

(148)

De Commissie neemt er nota van dat de sluiting van de overeenkomst niet automatisch een verplichting oplegt om de verzekering elk jaar te betalen. De Commissie is van mening dat landbouwers na de sluiting van de verzekeringsovereenkomst niet verplicht zijn een verzekering te betalen voor daaropvolgende jaren en kunnen kiezen of zij voor een bepaald jaar wel of geen verzekering willen afsluiten door de verzekeringspremie al dan niet te betalen. In dergelijke situaties is het doorslaggevende moment voor de beoordeling van het stimulerende effect van de steun inderdaad het moment van betaling van de jaarlijkse verzekeringspremie en niet het moment van sluiting van een overeenkomst, die een clausule inzake automatische verlenging bevat (overweging 112).

(149)

De Commissie is derhalve van oordeel dat de steun de landbouwers aanmoedigt om de jaarlijkse verzekering af te sluiten die zij zonder de steun mogelijk niet zouden afsluiten. Voorts hebben de Tsjechische autoriteiten bevestigd dat er geen steun zou worden verleend aan begunstigden die de jaarlijkse verzekeringspremie al vóór de steunaanvraag hadden betaald (overweging 121).

(150)

De Commissie is het daarom met de Tsjechische autoriteiten eens dat het moment van betaling van de jaarlijkse verzekeringspremie, en niet het moment waarop de verzekeringsovereenkomst wordt gesloten, moet worden beschouwd als de “start van de werkzaamheden in het kader van een project of activiteit”.

(151)

Op grond van punt 47 van de richtsnoeren van 2023 heeft een regeling een stimulerend effect wanneer deze het gedrag van de ondernemingen zodanig verandert dat zij extra activiteiten ondernemen die aan de ontwikkeling van de sector bijdragen en die zij zonder de steun niet, of slechts in beperktere mate of op een andere wijze zouden hebben uitgevoerd.

(152)

Op grond van punt 48 van de richtsnoeren van 2023 moet staatssteun die enkel bedoeld is om de financiële situatie van de ondernemingen te verbeteren en geen bijdrage levert aan de sector als zodanig en in het bijzonder staatssteun die enkel verleend wordt op basis van de prijs, de hoeveelheid, de productie-eenheid of de bedrijfsmiddeleneenheid worden beschouwd als exploitatiesteun die niet verenigbaar is met de interne markt. Voorts heeft dit soort steun, door de aard ervan, waarschijnlijk een verstorend effect op de mechanismen voor de organisatie van de interne markt.

(153)

Overeenkomstig punt 50 van de richtsnoeren van 2023 is de Commissie van oordeel dat een steunmaatregel voor de begunstigde geen stimulerend effect heeft wanneer de werkzaamheden in het kader van het betrokken project of de betrokken activiteit reeds waren gestart voordat de begunstigde zijn steunaanvraag bij de nationale autoriteiten indiende.

(154)

Op grond van punt 51 van de richtsnoeren van 2023 moet de steunaanvraag ten minste het volgende bevatten: de naam van de aanvrager en de grootte van de onderneming, een beschrijving van het project of de activiteit, met vermelding van de locatie en de start- en einddatum, het steunbedrag dat nodig is om het project of de activiteit uit te voeren en de in aanmerking komende kosten. Bovendien moeten grote ondernemingen op grond van punt 52 van de richtsnoeren van 2023 in de aanvraag de situatie beschrijven als er geen steun zou worden verleend (deze situatie moet worden aangeduid als het nulscenario, het alternatieve project of de alternatieve activiteit) en moeten zij bewijsstukken overleggen om het in de aanvraag beschreven nulscenario te staven. Dit vereiste geldt niet voor gemeenten die autonome lokale autoriteiten zijn die een jaarlijkse begroting van minder dan 10 miljoen EUR hebben en minder dan 5 000 inwoners tellen. Op grond van punt 53 van de richtsnoeren 2023 moet de steunverlenende autoriteit, wanneer zij een aanvraag ontvangt, het nulscenario op geloofwaardigheid toetsen en bevestigen dat de steun het vereiste stimulerende effect heeft. Een nulscenario is geloofwaardig als het reëel is en verband houdt met factoren die meespeelden in de besluitvorming op het tijdstip waarop de begunstigde het besluit nam ten aanzien van het betrokken project of de betrokken activiteit.

(155)

In het inleidingsbesluit verklaarde de Commissie te betwijfelen of de nationale rechtsgrondslag in overeenstemming was met punt 70 van de richtsnoeren van 2014, dat identiek is aan punt 50 van de richtsnoeren van 2023. Zoals wordt geconcludeerd in overweging 150, is de Commissie van oordeel dat de start van de werkzaamheden in het kader van het project of de activiteit in de onderhavige zaak de betaling van de jaarlijkse verzekeringspremie is.

(156)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat de regeling de voorwaarde bevat dat de steunaanvraag vóór de start van de werkzaamheden of activiteiten door de begunstigden wordt ingediend (overwegingen 29 en 150). In de aanvraag moeten ten minste de naam van de aanvrager en de grootte van de onderneming, een beschrijving van het project of de activiteit, met vermelding van de locatie en de start- en einddatum, het steunbedrag dat nodig is om het project of de activiteit uit te voeren en de in aanmerking komende kosten worden vermeld (overweging 30). Grote ondernemingen moeten ook het nulscenario, het alternatieve project of de alternatieve activiteit indienen en ter staving daarvan bewijsstukken overleggen (overweging 31).

(157)

Er kan steun worden verleend voor de kosten van de verzekeringspremie (overweging 21). Met de steun zouden derhalve geen kosten worden gesubsidieerd van een activiteit die een onderneming sowieso zou hebben verricht of compensatie worden geboden voor het normale zakelijke risico van een vorm van economische bedrijvigheid, en ook was de steun niet bedoeld om de financiële situatie van ondernemingen te verbeteren.

(158)

Op grond daarvan concludeert de Commissie dat de regeling een stimulerend effect heeft.

7.2.2.3.   Geen inbreuk op relevante bepalingen en algemene beginselen van het recht van de Unie

(159)

Op grond van punt 61 van de richtsnoeren van 2023 kan, indien een staatssteunmaatregel, de daaraan gekoppelde voorwaarden (zoals de financieringsmethode wanneer die integraal deel uitmaakt van de staatssteunmaatregel) of de activiteit die ermee wordt gefinancierd, tot een inbreuk op het Unierecht leiden, de steun niet verenigbaar worden verklaard met de interne markt.

(160)

De voorwaarden van de regeling zijn vastgesteld in overeenstemming met de toepasselijke wetgeving van de Unie. Er zijn geen aanwijzingen dat de voorgenomen steun of de daaraan verbonden voorwaarden een inbreuk zouden vormen op de relevante bepalingen en algemene beginselen van het Unierecht. Derhalve is de Commissie van oordeel dat is voldaan aan punt 61 van de richtsnoeren van 2023.

(161)

Op grond van punt 62 van de richtsnoeren van 2023 zal de Commissie geen staatssteun goedkeuren die onverenigbaar is met de bepalingen betreffende de gemeenschappelijke marktordening of een belemmering zou vormen voor de goede werking van de gemeenschappelijke marktordening. Er zijn geen aanwijzingen dat de voorgenomen steun onverenigbaar zou zijn met de bepalingen betreffende de gemeenschappelijke marktordening of een belemmering zou vormen voor de goede werking ervan.

(162)

Op grond van punt 63 van de richtsnoeren van 2023 kan staatssteun niet verenigbaar worden verklaard met de interne markt wanneer de begunstigde onderneming in het kader van de verlening van de steun wordt verplicht om nationale producten of diensten af te nemen. In deze regeling is geen sprake van een dergelijke verplichting.

(163)

Op grond van punt 64 van de richtsnoeren van 2023 geeft de Commissie geen toestemming voor steun voor op derde landen of lidstaten gerichte uitvoergerelateerde activiteiten die rechtstreeks gekoppeld is aan de uitgevoerde hoeveelheden, noch voor steun die afhankelijk wordt gesteld van het gebruik van binnenlandse goederen in plaats van ingevoerde goederen, noch voor steun voor de oprichting en exploitatie van een distributienetwerk of voor de financiering van andere uitgaven in verband met uitvoeractiviteiten. Dergelijke vormen van steun zijn niet voorzien in de regeling.

7.2.2.4.   Conclusie

(164)

De Commissie is derhalve van mening dat de regeling de ontwikkeling van de primaire landbouwproductie zou vergemakkelijken.

7.2.3.   Negatieve voorwaarde: de steun mag de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig beïnvloeden dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad

(165)

Op grond van punt 67 van de richtsnoeren van 2023 leiden alle steunmaatregelen gezien hun aard tot mededingingsverstoring en beïnvloeden zij het handelsverkeer tussen de lidstaten. Om vast te stellen of de verstorende effecten van de steun tot het minimum beperkt blijven, gaat de Commissie echter na of de steun noodzakelijk, geschikt, evenredig en transparant is.

(166)

Op grond van punt 68 van de richtsnoeren van 2023 beoordeelt de Commissie vervolgens het verstorende effect van de betrokken steun op de mededinging en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt. Vervolgens zal de Commissie de positieve effecten van de steun afwegen tegen de negatieve effecten op de mededinging en het handelsverkeer. Wanneer de positieve effecten opwegen tegen de negatieve effecten, zal de Commissie de steun verenigbaar verklaren.

7.2.3.1.   Noodzaak van overheidsmaatregelen

(167)

Op grond van punt 70 van de richtsnoeren van 2023 kan met staatssteun een doelstelling van gemeenschappelijk belang worden gerealiseerd indien die steun gericht is op het corrigeren van marktfalen.

(168)

De Commissie merkt op dat de Tsjechische autoriteiten hebben uitgelegd dat met de regeling wordt gestreefd naar een hoger niveau van zekerheid voor landbouwbedrijven met betrekking tot onvoorziene schade door verzekeringen in de gehele landbouwsector op grote schaal beschikbaar te stellen. De regeling is dan ook bedoeld om landbouwers te motiveren een verzekering af te sluiten zodat zij risico’s en crisissituaties beter kunnen beheersen.

(169)

De Commissie is op grond daarvan van oordeel dat de overheidsmaatregelen ertoe zouden leiden dat ondernemingen in de landbouwsector, die anders mogelijk te maken zouden krijgen met hoge verzekeringspremies, op grote schaal toegang krijgen tot verzekeringen. Derhalve is de Commissie van oordeel dat aan punt 70 van de richtsnoeren van 2023 is voldaan.

(170)

Overeenkomstig punt 71 van de richtsnoeren van 2023 is de Commissie van mening dat de markt het in het geval van steunmaatregelen die aan deel II van de richtsnoeren van 2023 voldoen, af laat weten en dat de verwachte doelstellingen dus zonder overheidsmaatregelen niet kunnen worden gerealiseerd. De Commissie merkt op dat de regeling voldoet aan de specifieke vereisten van afdeling 1.2.1.6 van deel II van de richtsnoeren van 2023 (overwegingen 197 tot en met 206). Derhalve is de Commissie overeenkomstig punt 71 van de richtsnoeren van 2023 van oordeel dat overheidsmaatregelen noodzakelijk zijn.

7.2.3.2.   Geschiktheid van de steunmaatregel

(171)

Op grond van punt 72 van de richtsnoeren van 2023 moet de voorgenomen steunmaatregel een geschikt beleidsinstrument zijn om de betrokken beleidsdoelstelling te realiseren. De lidstaat moet aantonen dat de steun en de vormgeving ervan geschikt zijn om de doelstelling van de maatregel waarop de steun is gericht, te bereiken.

(172)

Het doel van de regeling is landbouwers te helpen hun activiteiten te verzekeren tegen onvoorziene risico’s en crisissituaties, en zo het concurrentievermogen van landbouwbedrijven te verbeteren. De Commissie is derhalve van oordeel dat de regeling inderdaad bijdraagt tot het algemene concurrentievermogen en de veerkracht van de landbouwsector. De Commissie concludeert daarom dat de regeling een geschikt beleidsinstrument is om deze doelstellingen te realiseren.

Een geschikt instrument in vergelijking met mogelijke andere beleidsinstrumenten

(173)

Overeenkomstig punt 73 van de richtsnoeren van 2023 beschouwt de Commissie steun die in de landbouw- en de bosbouwsector wordt verleend en aan de specifieke voorwaarden van de desbetreffende afdeling van deel II van de richtsnoeren van 2023 voldoet, als een geschikt beleidsinstrument.

(174)

De regeling voldoet aan de specifieke voorwaarden van afdeling 1.2.1.6 van deel II van de richtsnoeren van 2023 (overwegingen 197 tot en met 206), en is derhalve een geschikt beleidsinstrument.

(175)

Punt 74 van de richtsnoeren van 2023 is in de onderhavige zaak niet van toepassing, aangezien de voor steun in aanmerking komende verrichtingen niet worden medegefinancierd in het kader van het Tsjechische strategische GLB-plan (overweging 36).

Een geschikt instrument in vergelijking met andere steuninstrumenten

(176)

Op grond van punt 75 van de richtsnoeren van 2023 kan steun verschillende vormen aannemen. De lidstaten moeten echter waarborgen dat de steun wordt verleend in de vorm waarbij de kans het kleinst is dat het handelsverkeer en de mededinging worden verstoord.

(177)

Op grond van punt 76 van de richtsnoeren van 2023 wordt een specifieke vorm voor een steunmaatregel als beschreven in deel II van de richtsnoeren van 2023 beschouwd als een geschikt steuninstrument in de zin van die richtsnoeren. De toepasselijke regels zijn die van afdeling 1.2.1.6 van deel II van de richtsnoeren van 2023, waarin geen specifieke vorm van steun is vastgesteld.

(178)

In het kader van de regeling kan de steun aan landbouwers worden verleend in de vorm van een rechtstreekse subsidie (overweging 14), die volgens de Tsjechische autoriteiten het meest geschikt is om tegemoet te komen in de kosten van verzekeringspremies.

(179)

Het doel van de regeling is om landbouwers compensatie te bieden voor de kosten van verzekeringspremies. De Commissie is het ermee eens dat rechtstreekse subsidies de meest geschikte vorm zijn wanneer steun ter compensatie dient. Op grond hiervan concludeert de Commissie dat de regeling voldoet aan punt 76 van de richtsnoeren van 2023.

7.2.3.3.   Evenredigheid van de steun

(180)

Op grond van punt 83 van de richtsnoeren van 2023 wordt steun beschouwd als evenredig indien het steunbedrag per begunstigde beperkt is tot het minimum dat nodig is om de gesteunde activiteit uit te voeren. Op grond van punt 84 van de richtsnoeren van 2023 mag een evenredig steunbedrag niet hoger zijn dan de in aanmerking komende kosten, enkele uitzonderingen daargelaten. Op grond van punt 85 van de richtsnoeren van 2023 moet de Commissie, om voorspelbaarheid en een gelijk speelveld te waarborgen, maximale steunintensiteiten toepassen.

(181)

Op grond van punt 86 van de richtsnoeren van 2023 wordt het evenredigheidscriterium geacht te zijn vervuld als de in aanmerking komende kosten juist zijn berekend en de in deel II van de richtsnoeren van 2023 vastgestelde maximale steunintensiteiten of maximale steunbedragen in acht worden genomen.

(182)

Op grond van punt 87 van de richtsnoeren van 2023 moeten de maximale steunintensiteit en het maximale steunbedrag door de steunverlenende autoriteit worden berekend op het moment dat de steun wordt verleend. De in aanmerking komende kosten moeten worden gestaafd met bewijsstukken die duidelijk, specifiek en actueel zijn. Alle bedragen die voor de berekening van de steunintensiteit en de in aanmerking komende kosten worden gebruikt, moeten de bedragen zijn vóór aftrek van belastingen of andere heffingen. De btw komt niet voor steun in aanmerking, behalve wanneer zij niet terugvorderbaar is krachtens de nationale btw-wetgeving.

(183)

De op grond van de regeling verleende steun zou niet meer bedragen dan 65 % van de in aanmerking komende kosten (overwegingen 22 en 25). Deze steunintensiteit is in overeenstemming met de maximaal toegestane intensiteit van steun voor verzekeringspremies die is vastgesteld in punt 411 van de richtsnoeren van 2023.

(184)

De btw valt niet onder de in aanmerking komende kosten (overweging 34).

(185)

Voorts merkt de Commissie op dat de Tsjechische autoriteiten bevestigden dat de in aanmerking komende kosten correct zouden worden berekend door de steunverlenende autoriteit op het moment van verlening van de steun (overweging 33).

(186)

De Commissie concludeert derhalve dat de steun evenredig is.

7.2.3.4.   Cumulering van steun

(187)

Op grond van punt 103 van de richtsnoeren van 2023 kan steun gelijktijdig op grond van meerdere steunregelingen worden toegekend of mag deze worden gecumuleerd met ad-hocsteun, mits het totale bedrag aan staatssteun voor een activiteit of project de steunplafonds niet overschrijdt die in de richtsnoeren van 2023 zijn vastgesteld.

(188)

Op grond van punt 104 van de richtsnoeren van 2023 mag steun met identificeerbare in aanmerking komende kosten worden gecumuleerd met andere staatssteun, mits die steun betrekking heeft op andere identificeerbare in aanmerking komende kosten. Steun voor identificeerbare in aanmerking komende kosten mag slechts met andere staatssteun voor dezelfde, geheel of gedeeltelijk overlappende, in aanmerking komende kosten worden gecumuleerd als die cumulering er niet toe leidt dat de hoogste steunintensiteit of het hoogste steunbedrag die/dat krachtens de richtsnoeren van 2023 voor dit soort steun geldt, wordt overschreden.

(189)

De Commissie merkt op dat de Tsjechische autoriteiten hebben bevestigd dat steun in het kader van de regeling niet kan worden gecumuleerd met steun uit andere lokale, regionale of nationale bronnen of fondsen van de Unie of met de-minimis- of ad-hocsteun die dezelfde in aanmerking komende kosten dekt (overweging 32).

7.2.3.5.   Transparantie

(190)

Op grond van punt 112 van de richtsnoeren van 2023 moeten de lidstaten ervoor zorgen dat de in dat punt vermelde informatie wordt bekendgemaakt in de “Transparency Award Module” van de Europese Commissie of op een uitgebreide staatssteunwebsite op nationaal of regionaal niveau.

(191)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat aan de voorwaarden inzake transparantie zou worden voldaan. Zij hebben zich ertoe verbonden de volledige tekst van de regeling en de uitvoeringsbepalingen of rechtsgrondslag ervan, de identiteit van de steunverlenende autoriteit en de identiteit van de begunstigden die individuele steun van meer dan 60 000 EUR zouden ontvangen (overweging 37), in de “Transparency Award Module” van de Europese Commissie te zullen bekendmaken. De Tsjechische autoriteiten hebben toegezegd de regeling te zullen wijzigen zodat deze voldoet aan de nieuwe regels, die op 1 januari 2023 in werking zijn getreden. Op grond van deze regels is de drempel voor individuele steun die moet worden bekendgemaakt, verlaagd tot 10 000 EUR. Gezien de toezegging van de Tsjechische autoriteiten dat zij geschikte maatregelen zullen treffen, is de Commissie van oordeel dat de Tsjechische autoriteiten waarborgen dat de transparantievereisten met betrekking tot individuele steunverlening, zoals uiteengezet in punt 112 van de richtsnoeren van 2023, worden geëerbiedigd.

(192)

Op grond van punt 114 van de richtsnoeren van 2023 moet dergelijke informatie worden bekendgemaakt nadat het besluit tot verlening van de steun is genomen, ten minste tien jaar worden bewaard en zonder beperkingen beschikbaar zijn voor het grote publiek. De Tsjechische autoriteiten bevestigden dat aan deze vereisten zou worden voldaan (overweging 37).

7.2.3.6.   Vermijden van negatieve effecten die nadelig zijn voor de mededinging en het handelsverkeer

(193)

Op grond van punt 117 van de richtsnoeren van 2023 bepaalt de Commissie welke markt(en) door de steun wordt (worden) beïnvloed, rekening houdend met de door de lidstaat verstrekte informatie over de betrokken productmarkt(en), dat wil zeggen de markt(en) die wordt (worden) beïnvloed door de gedragsverandering van de begunstigde van de steun. Bij de beoordeling van de negatieve effecten van de steunmaatregel zal de Commissie haar analyse van de mededingingsverstoring toespitsen op het voorspelbare effect dat de steun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden zal hebben op de mededinging tussen de ondernemingen op de betrokken productmarkt(en).

(194)

Volgens punt 118 van de richtsnoeren van 2023 kunnen de negatieve effecten worden verzacht en is het risico kleiner dat de mededinging op schadelijke wijze wordt verstoord als steun doelgericht en evenredig is en beperkt wordt tot de netto aanvullende kosten. Voorts stelt de Commissie de maximale steunintensiteiten of steunbedragen vast. Dit heeft tot doel te beletten dat staatssteun wordt gebruikt voor activiteiten waar de verhouding tussen het steunbedrag en de in aanmerking komende kosten als zeer hoog — en zeer waarschijnlijk als verstorend — wordt beschouwd. Algemeen genomen zal het plafond voor de steunintensiteit des te hoger zijn naarmate de positieve effecten die van de gesteunde activiteit mogen worden verwacht, hoger zijn en de verwachte behoefte aan steun hoger is.

(195)

In de onderhavige zaak kan in het kader van de regeling steun worden verleend voor de kosten van verzekeringspremies (overweging 21). Overeenkomstig punt 118 van de richtsnoeren van 2023 is de Commissie van oordeel dat de negatieve gevolgen van dergelijke steun beperkt zijn, omdat de steun duidelijk is gericht op de doelstellingen ervan (overweging 172) en evenredig is (overweging 186).

(196)

De Commissie concludeert derhalve dat de regeling geen aanleiding zou geven tot onrechtmatige verstoring van de mededinging en het handelsverkeer.

7.2.3.7.   Specifieke voorwaarden van deel II van de richtsnoeren van 2023

(197)

In de onderhavige zaak is afdeling 1.2.1.6 (Steun voor de betaling van verzekeringspremies) van deel II van de richtsnoeren van 2023 van toepassing.

(198)

Op grond van punt 403 van de richtsnoeren van 2023 is deel II, punt 1.2.1.6, van de richtsnoeren van 2023 van toepassing op ondernemingen die actief zijn in de primaire landbouwproductie. Aan deze voorwaarde wordt voldaan, aangezien alleen grote ondernemingen die actief zijn in de primaire landbouwproductie in aanmerking komen (overweging 15).

(199)

Op grond van punt 404 van de richtsnoeren van 2023 mag de steun de werking van de interne markt voor verzekeringsdiensten niet belemmeren. Met name mag de steun niet worden beperkt tot verzekeringen van een enkele verzekeringsmaatschappij of groep verzekeringsmaatschappijen en mag niet als voorwaarde worden gesteld dat het verzekeringscontract wordt gesloten met een in de betrokken lidstaat gevestigde maatschappij. De regeling voldoet aan deze voorwaarden (overweging 27).

(200)

De regeling heeft geen betrekking op herverzekering, en punt 405 van de richtsnoeren van 2023 is dus niet van toepassing.

(201)

Op grond van punt 406 van de richtsnoeren van 2023 zijn de in aanmerking komende kosten die van premies voor verzekeringen ter dekking van schade als gevolg van natuurrampen of buitengewone gebeurtenissen, ongunstige weersomstandigheden die met een natuurramp kunnen worden gelijkgesteld, dierziekten, plantenplagen en invasieve uitheemse soorten, het afvoeren en vernietigen van gestorven dieren en schade die door beschermde dieren is veroorzaakt, als bedoeld in de afdelingen 1.2.1.1 tot en met 1.2.1.5 van de richtsnoeren van 2023, en van schade door andere ongunstige weersomstandigheden of door milieuongevallen.

(202)

In het kader van de regeling kan steun worden verleend voor de betaling van verzekeringspremies ter dekking van schade als gevolg van natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden, plantenplagen en dierziekten (overwegingen 1 en 20). De regeling voldoet derhalve aan punt 406 van de richtsnoeren van 2023.

(203)

Op grond van punt 407 van de richtsnoeren van 2023 mag de verzekering alleen de kosten vergoeden voor het herstel van de schade als bedoeld in punt 406 van deze richtsnoeren en mag er geen soort of hoeveelheid toekomstige productie worden voorgeschreven of gespecificeerd. Aan deze voorwaarde is voldaan (overweging 26).

(204)

In het kader van de regeling wordt geen compensatie geboden voor verzekeringspremies ter dekking van verliezen als gevolg van milieuongevallen. Derhalve zijn de punten 408 en 409 van de richtsnoeren van 2023 niet van toepassing.

(205)

Op grond van punt 411 van de richtsnoeren van 2023 mag de steunintensiteit niet hoger zijn dan 70 % van de kosten van de verzekeringspremie. Met betrekking tot de steun voor het afvoeren en vernietigen van gestorven dieren mag de steunintensiteit niet meer bedragen dan 100 % van de kosten van de verzekeringspremie voor wat betreft verzekeringspremies voor het afvoeren van gestorven dieren en niet meer dan 75 % van de kosten van de verzekeringspremie voor wat betreft verzekeringspremies voor het vernietigen van dergelijke gestorven dieren.

(206)

In het kader van deze regeling kan steun worden verleend tot 65 % van de in aanmerking komende kosten (overwegingen 22 en 25). Derhalve is de in punt 411 van de richtsnoeren van 2023 vastgestelde maximale steunintensiteit in acht genomen.

7.2.3.8.   Afweging van de positieve en negatieve effecten van de steun

(207)

Op grond van punt 134 van de richtsnoeren van 2023 beoordeelt de Commissie of de positieve effecten van de steunmaatregel opwegen tegen de vastgestelde negatieve effecten op de mededinging en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt. Alleen wanneer de positieve effecten opwegen tegen de negatieve effecten, kan de Commissie tot de conclusie komen dat de steunmaatregel verenigbaar is met de interne markt.

(208)

Op grond van punt 136 van de richtsnoeren van 2023 houdt de Commissie bij de beoordeling van de positieve en negatieve effecten van de steun rekening met het effect van de steun op de verwezenlijking van de algemene en specifieke doelstellingen van het GLB zoals vastgesteld in de artikelen 5 en 6 van Verordening (EU) 2021/2115. Daarbij gaat het om de bevordering van een slimme, concurrerende, veerkrachtige en gediversifieerde landbouwsector, om ondersteuning en versterking van de milieubescherming, met inbegrip van de biodiversiteit, en klimaatactie, om het bijdragen tot het bereiken van de milieu- en klimaatgerelateerde doelstellingen van de Unie, en om versterking van de sociaal-economische structuur van de plattelandsgebieden.

(209)

Voorts is de Commissie overeenkomstig punt 137 van de richtsnoeren van 2023 in beginsel van oordeel dat de negatieve effecten van steun op de mededinging en het handelsverkeer, wanneer de steun voldoet aan de in de toepasselijke afdelingen van deel II van de richtsnoeren van 2023 vastgestelde voorwaarden en niet hoger is dan de in deze afdelingen vastgelegde desbetreffende maximale steunintensiteiten of maximale steunbedragen, tot een minimum beperkt blijven gezien de positieve effecten die de steun heeft op de ontwikkeling van de sector.

(210)

De regeling voldoet aan de voorwaarden van afdeling 1.2.1.6 van deel II van de richtsnoeren van 2023 (overwegingen 197 tot en met 206), met inbegrip van de desbetreffende maximale steunintensiteit (overweging 206).

(211)

Bovendien zijn de nagestreefde doelstellingen in overeenstemming met de algemene en specifieke doelstellingen van de artikelen 5 en 6 van Verordening (EU) 2021/2115, die erop gericht zijn een slimme, concurrerende, veerkrachtige en gediversifieerde landbouwsector te bevorderen die de voedselzekerheid op lange termijn waarborgt, de milieubescherming te ondersteunen en versterken, en bij te dragen tot de verwezenlijking van de milieudoelstellingen van de Unie (overweging 36).

(212)

Daarom concludeert de Commissie dat het positieve effect van de regeling opweegt tegen de negatieve effecten ervan in termen van verstoringen van de mededinging en gevolgen voor het handelsverkeer tussen de lidstaten.

7.2.4.   Conclusie met betrekking tot de verenigbaarheid van de regeling

(213)

De Commissie concludeert dat de steun de ontwikkeling van een vorm van economische bedrijvigheid vergemakkelijkt en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Derhalve is de Commissie van oordeel dat de regeling verenigbaar is met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU, zoals uitgelegd in de desbetreffende bepalingen van de richtsnoeren van 2023.

7.3.   Rechtmatigheid van de individuele steun

(214)

In haar inleidingsbesluit verwees de Commissie naar de marktinformatie die was verkregen tijdens het eerste onderzoek naar de regeling, waaruit bleek dat reeds steun was verleend aan bepaalde grote ondernemingen voor de betaling van verzekeringspremies ter dekking van schade aan gewassen en vee als gevolg van natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden, plantenplagen of dierziekten. Uit het eerste onderzoek kwam naar voren dat de steunverlenende autoriteit sommige begunstigden op het moment van de verlening van de steun ten onrechte als kmo’s had aangemerkt (34). Bijgevolg heeft zij deze ondernemingen ten onrechte steun verleend in het kader van de groepsvrijstellingsregeling SA.49594 (2017/XA), die beperkt was tot kmo’s.

(215)

Met betrekking tot een dergelijke kwalificatie als kmo’s hebben de Tsjechische autoriteiten opmerkingen ingediend, die in de overwegingen 100 tot en met 110 zijn uiteengezet.

(216)

In dit gedeelte gaat de Commissie in op de opmerkingen van Tsjechië over de interpretatie van het begrip kmo en beoordeelt zij de rechtmatigheid van de individuele steun.

7.3.1.   Met betrekking tot de interpretatie van het begrip kmo’s

(217)

In het inleidingsbesluit was de Commissie het niet eens met de beoordeling van de steunverlenende autoriteit, omdat zij van mening was dat deze op louter formele gronden was uitgevoerd, namelijk uitsluitend door na te gaan of formeel was voldaan aan de criteria voor een kmo, zonder rekening te houden met de economische realiteit en de beginselen van de jurisprudentie die zijn uiteengezet in de overwegingen 58 tot en met 61 van het inleidingsbesluit.

(218)

De door de Commissie in het inleidingsbesluit uiteengezette overweging was gebaseerd op haar interpretatie van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL, zoals wordt toegelicht in overweging 61 van het inleidingsbesluit. De Commissie heeft gepreciseerd dat haar interpretatie is gebaseerd op de jurisprudentie van de Unierechter, geleid door het beginsel van de nuttige werking.

(219)

In hun opmerkingen hebben de Tsjechische autoriteiten duidelijk gemaakt dat zij bij de uitvoering en de administratieve controle achteraf van de groepsvrijstellingsregeling de begunstigden die na een fusie of overname minder dan twee jaar vóór de datum van de verlening van de steun grote ondernemingen waren geworden, niet als grote ondernemingen hebben beschouwd. De Tsjechische autoriteiten beschouwden dergelijke begunstigden als kmo’s voor de twee boekjaren die volgden op de datum van de verlening van de steun, en hebben hen steun verleend op basis van de groepsvrijstellingsregeling SA.49594 (2017/XA) (overwegingen 100 tot en met 110).

(220)

Met betrekking tot de argumenten die Tsjechië heeft aangevoerd in verband met de interpretatie van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL (overwegingen 98 tot en met 111), herhaalt de Commissie haar standpunt dat zij in het inleidingsbesluit tot in detail heeft toegelicht (35).

(221)

De Commissie wijst erop dat grote ondernemingen op grond van punt 35, 14) van de richtsnoeren van 2014 en punt 33, 36) van de richtsnoeren van 2023 niet voldoen aan de criteria van bijlage I bij de GVVL.

(222)

Volgens overweging 39 van de GVVL is de onderliggende reden om kmo’s vrij te stellen van de aanmeldingsverplichting van artikel 108, lid 3, VWEU, dat “kmo’s een cruciale rol spelen bij het scheppen van arbeidsplaatsen, meer algemeen, bijdragen tot de sociale stabiliteit en de economie aandrijven. Toch kan hun ontwikkeling worden geremd door marktfalen, waardoor kmo’s met typische handicaps te kampen hebben. Kmo’s hebben het, gezien de risicoaversie van bepaalde financiële markten en de beperkte zekerheden die zij kunnen bieden, vaak moeilijk om kapitaal of leningen te krijgen. Door hun beperkte middelen hebben zij mogelijk ook beperktere toegang tot informatie, met name over nieuwe technologie en potentiële markten. Om de ontwikkeling van de economische activiteiten van kmo’s te bevorderen, moeten daarom in deze verordening bepaalde categorieën steun voor kmo’s worden vrijgesteld van de aanmeldingsverplichting van artikel 108, lid 3, van het Verdrag.”.

(223)

In overweging 40 van de GVVL wordt uitgelegd dat de voor deze verordening gehanteerde definitie van kmo is gebaseerd op de definities in Aanbeveling 2003/361/EG van de Commissie (36), om verschillen die tot concurrentieverstoringen kunnen leiden weg te nemen, de coördinatie van de verschillende Unie-initiatieven en nationale initiatieven met betrekking tot kmo’s te vergemakkelijken en de administratieve duidelijkheid en de rechtszekerheid te bevorderen.

(224)

Overeenkomstig artikel 2, lid 1, van bijlage I bij de GVVL bestaat de categorie kmo’s uit ondernemingen waar minder dan 250 personen werkzaam zijn en waarvan de jaaromzet 50 miljoen EUR en/of het jaarlijkse balanstotaal 43 miljoen EUR niet overschrijdt.

(225)

Overeenkomstig artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL verkrijgt of verliest een onderneming die op de datum van afsluiting van de rekeningen vaststelt dat de op jaarbasis berekende gegevens boven of onder de in artikel 2 van die verordening bedoelde drempels voor het aantal werkzame personen of de financiële maxima liggen, de hoedanigheid van middelgrote, kleine of micro-onderneming slechts wanneer deze situatie zich in twee opeenvolgende boekjaren voordoet.

(226)

De Unierechter heeft in zijn jurisprudentie bevestigd dat de definitie van een kmo strikt moet worden uitgelegd, aangezien de voordelen van de kmo-status meestal (met name op het gebied van staatssteun) afwijkingen van de algemene regels zijn (37). Van deze kwalificatie als kmo moeten groepen ondernemingen worden uitgesloten waarvan de economische macht die van een echte kmo overschrijdt, zelfs als zij formeel voldoen aan de criteria die zijn vastgesteld in de kmo-definitie (38). Volgens de jurisprudentie moet er ook op worden toegezien dat de kmo-definitie niet op zuiver formele gronden wordt omzeild (39).

(227)

De Unierechter heeft bevestigd dat alleen ondernemingen die met de voor kmo’s kenmerkende nadelen te kampen hebben in aanmerking komen voor de voordelen die uit die status voortvloeien (40). Als zodanig is de Commissie van mening dat een onderneming die niet met de voor kmo’s kenmerkende nadelen te kampen heeft, niet als kmo mag worden aangemerkt.

(228)

In punt 91 van zijn arrest in zaak T-745/17, waarnaar de Tsjechische autoriteiten in hun opmerkingen hebben verwezen (overweging 110), heeft het Gerecht primair geoordeeld dat de Commissie twijfels had moeten koesteren over de vraag of een onderneming die ten tijde van de verlening van de steun onder de in artikel 2 van bijlage I bij Verordening (EU) nr. 651/2014 vastgestelde kmo-drempels viel, maar in de twee voorgaande verslagperioden met een grote onderneming was verbonden, kon worden beschouwd als een kmo.

(229)

De situatie in de onderhavige zaak is het tegenovergestelde van die in zaak T-745/17. Ten tijde van de verlening van de individuele steun overschreden de begunstigden de in artikel 2 van bijlage I bij de GVVL vastgestelde kmo-drempels. De kmo-drempels werden overschreden als gevolg van een duurzame wijziging van hun eigendomsstructuur in het boekjaar voorafgaand aan de verlening van de individuele steun. De door de Tsjechische autoriteiten voorgestelde interpretatie van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL, volgens welke deze begunstigden hun kmo-status gedurende twee jaar na de datum van de wijziging van hun eigendomsstructuur mochten behouden, zou in strijd zijn met de geest van artikel 4, lid 2, waarmee wordt beoogd dat alleen ondernemingen die te kampen hebben met de voor kmo’s kenmerkende nadelen in aanmerking komen voor de uit die status voortvloeiende voordelen.

(230)

Het zou indruisen tegen het beginsel van de nuttige werking om te voorzien in een dergelijke flexibiliteit voor ondernemingen die de kmo-drempels blijvend overschrijden als gevolg van een verandering van hun eigendomsstructuur. Met de flexibiliteit waarin artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL voorziet, wordt beoogd te waarborgen dat ondernemingen die vanwege groei tijdelijk de in artikel 2 van die bijlage vastgestelde plafonds overschrijden, hun kmo-status kunnen behouden. Het doel is dus om rechtszekerheid te bieden aan kmo’s die actief zijn op zeer volatiele markten. De verandering in de eigendomsstructuur van een onderneming na een fusie of overname leidt echter tot een structurele verandering die geen verband houdt met marktvolatiliteit of economische groei.

(231)

In het licht van deze redenering is de Commissie van mening dat de flexibiliteit waarin artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL voorziet, beperkt moet blijven tot situaties waarin de kmo-plafonds tijdelijk worden overschreden (“verkrijgt of verliest [...] de hoedanigheid van middelgrote, kleine of micro-onderneming slechts wanneer deze situatie zich in twee opeenvolgende boekjaren voordoet”).

(232)

Het uitgangspunt voor de interpretatie van de Commissie is dat moet worden gewaarborgd dat alleen ondernemingen die te kampen hebben met de voor kmo’s kenmerkende nadelen, recht hebben op de voordelen die uit die status voortvloeien, en dat de voor kmo’s bestemde maatregelen daadwerkelijk ten goede komen aan ondernemingen waarvan de omvang een nadeel vormt, en niet aan ondernemingen die deel uitmaken van een grote groep en die derhalve toegang hebben tot middelen en bijstand waarover concurrenten van gelijke omvang, maar die niet tot een grote groep behoren, niet beschikken.

(233)

Artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL kan derhalve niet aldus worden opgevat dat een kmo die als gevolg van een overname of een fusie een grote onderneming wordt, nog gedurende twee opeenvolgende boekjaren automatisch van de kmo-status kan genieten.

(234)

De Commissie is het derhalve niet eens met de interpretatie van de Tsjechische autoriteiten dat de respijtperiode van twee jaar algemeen van toepassing is op alle gevallen waarin de kmo-plafonds worden overschreden, ongeacht de onderliggende reden. Een onderneming is geen kmo meer en blijft niet dezelfde problemen (toegang tot middelen, technologie enz.) ondervinden wanneer zij als gevolg van een fusie of overname deel gaat uitmaken van een grote onderneming en de kmo-drempels bijgevolg blijvend overschrijdt.

(235)

De Commissie is het evenmin eens met het standpunt van de Tsjechische autoriteiten dat de jurisprudentie waarnaar wordt verwezen in overweging 59 van het inleidingsbesluit alleen betrekking zou hebben op artikel 3 van bijlage I bij de GVVL (overweging 107). Die jurisprudentie is weliswaar specifiek uitgevaardigd met betrekking tot zogenaamde verbonden ondernemingen, maar dit doet volgens de Commissie niets af aan de algemene relevantie van het beginsel van de nuttige werking. De Commissie is derhalve van mening dat deze jurisprudentie moet worden beschouwd als algemene regeling voor de toepassing van de kmo-definitie, met name gezien het feit dat de Unierechter in zijn uitspraken de toepassing van de “geest” van de kmo-definitie heeft aangemoedigd (bijvoorbeeld: “teneinde de voordelen die voor kmo’s voortvloeien uit diverse regelingen of maatregelen ten gunste van deze ondernemingen, voor te behouden aan ondernemingen die deze echt nodig hebben” (41)).

(236)

Voorts voert Tsjechië aan dat de inhoud van een rechtsregel weliswaar door interpretatie kan worden verduidelijkt, maar dat een dergelijke interpretatie geen onjuiste interpretatie mag inhouden van recht waarvan de betekenis duidelijk en begrijpelijk is. Een dergelijke handelwijze zou kunnen leiden tot een onaanvaardbaar gebrek aan zekerheid bij rechtshandelingen (overweging 106).

(237)

In dit verband wijst de Commissie erop dat elke wettekst volgens de jurisprudentie van de Unierechter moet worden geïnterpreteerd in overeenstemming met de bewoordingen ervan (letterlijke interpretatie), maar dat daarnaast de bedoeling die de wetgever had bij de vaststelling van de tekst naar behoren in acht moet worden genomen. De Commissie heeft uitgelegd (42) dat met de kmo-definitie wordt beoogd te waarborgen dat steunmaatregelen alleen worden toegekend aan ondernemingen die hier daadwerkelijk behoefte aan hebben. Aangezien de kmo-definitie van toepassing is op alle beleidslijnen, programma’s en maatregelen voor kmo’s die de Commissie ontwikkelt en uitvoert, is het belangrijk om vast te stellen welke ondernemingen daadwerkelijk kmo’s zijn, aangezien deze ondernemingen hulp nodig hebben die andere ondernemingen niet nodig hebben. Zoals reeds is toegelicht in overweging 222 worden kmo’s in vergelijking met andere ondernemingen geconfronteerd met unieke uitdagingen die een specifieke behandeling rechtvaardigen.

(238)

In het licht van de redenering in de overwegingen 221 tot en met 237 herhaalt de Commissie dat artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL niet algemeen en automatisch van toepassing is. In plaats daarvan moet eerst worden bepaald voor welk bedrijf en welke boekjaren de berekening op grond van artikel 2, lid 1, van die bijlage moet worden uitgevoerd.

(239)

Wanneer de (eigendoms)structuur van een onderneming na een fusie of overname duurzaam is gewijzigd en deze onderneming op het moment van de verlening van de steun onder de zeggenschap (in de zin van artikel 3, lid 3, van bijlage I bij de GVVL) van een “grote onderneming” (43) opereert, moet een dergelijke onderneming derhalve zelf ook als een grote onderneming worden beschouwd (44).

(240)

Hieruit volgt dat een dergelijke onderneming niet in aanmerking komt voor de kmo-status en dus ook niet voor steun in het kader van de groepsvrijstellingsregeling.

7.3.2.   Individuele steun

(241)

In het inleidingsbesluit was de Commissie voorlopig van oordeel dat de regeling reeds vóór de aanmelding ervan was uitgevoerd.

(242)

Tijdens de formele onderzoeksprocedure hebben de Tsjechische autoriteiten uitgelegd dat er geen oproep tot het indienen van steunaanvragen was geopend en er dus geen steun in het kader van die regeling werd verleend.

(243)

De Commissie is het met de Tsjechische autoriteiten eens dat de in overweging 3 bedoelde steun niet kan worden geacht in het kader van de regeling te zijn verleend, aangezien laatstgenoemde regeling in ontwerpvorm was aangemeld en dus niet door de Commissie was goedgekeurd en niet van kracht was toen de steun werd verleend.

(244)

Om de in de overwegingen 217 tot en met 240 genoemde redenen kan dergelijke steun evenmin worden verondersteld te zijn verleend op basis van de groepsvrijstellingsregeling SA.49594 (2017/XA), aangezien de steun werd verleend aan grote ondernemingen, terwijl het toepassingsgebied van de groepsvrijstellingsregeling beperkt was tot kmo’s.

(245)

Bijgevolg werd de in overweging 3 bedoelde individuele steun niet verleend op basis van een steunregeling en vormt zij derhalve “individuele steun” in de zin van artikel 1, punt e), van Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad (45).

(246)

Uit het formele onderzoek is ook gebleken dat van de in overweging 97 genoemde ondernemingen uitsluitend individuele steun werd verleend aan ZEV Šaratice, a.s. (“ZEV Šaratice”) (46), en wel op 17 januari 2018. Op het moment dat de steun werd verleend, moest ZEV Šaratice als een grote onderneming worden beschouwd, zoals hieronder wordt toegelicht.

(247)

Uit door de Tsjechische autoriteiten verstrekte informatie blijkt dat LUKROM, spol. s.r.o. (“LUKROM”) op 10 februari 2017 meerderheidsaandeelhouder werd van ZEV Šaratice met 62,52 % van de aandelen. Deze participatie nam tegen eind 2017 verder toe door de geleidelijke aankoop van aandelen tot 70,2 %. Volgens de Tsjechische autoriteiten werden de ondernemingen ZEV Šaratice en LUKROM met ingang van 10 februari 2017 verbonden ondernemingen in de zin van artikel 3, lid 3, punt a), van bijlage I bij de GVVL.

(248)

In hun opmerkingen verwezen de Tsjechische autoriteiten naar het arrest van het Gerecht in zaak T-745/17 (overweging 110). Volgens hen heeft het Gerecht in dat arrest geconcludeerd dat artikel 4, lid 2, van bijlage I bij Verordening (EU) nr. 651/2014 (“AGVV”) ook van toepassing is bij fusies en overnames (overweging 110).

(249)

De situatie in die zaak was echter anders dan die van ZEV Šaratice in de onderhavige zaak: in zaak T-745/17 werd de begunstigde van de steun een kmo vanwege de overdracht van aandelen aan een andere onderneming. In de onderhavige zaak gaat het om de tegenovergestelde situatie: een grote onderneming, LUKROM, verwierf de meerderheid van de aandelen van ZEV Šaratice.

(250)

De rekeningen van LUKROM voor 2017 werden inderdaad op 31 december 2017 afgesloten. Het jaarlijkse balanstotaal bedroeg 2 742 344 000 CZK (circa 107 miljoen EUR (47)). Voor diezelfde periode werd op de balans van LUKROM een gemiddeld aantal werknemers van 301 vermeld, plus 372 werknemers in andere ondernemingen die in de balans van deze onderneming waren opgenomen. Uit deze gegevens blijkt dat LUKROM in 2017 een grote onderneming was.

(251)

De rekeningen van LUKROM voor 2016 werden op 31 december 2016 afgesloten. Het jaarlijkse balanstotaal bedroeg 2 346 940 CZK (circa 86,8 miljoen EUR (48)). Voor dezelfde periode werd op de balans van LUKROM een gemiddeld aantal werknemers van 299 vermeld, plus 375 werknemers in andere ondernemingen die in de balans van deze onderneming waren opgenomen. Uit deze gegevens blijkt dat LUKROM ook in 2016 een grote onderneming was.

(252)

Daarom is de Commissie van oordeel dat het arrest waarop de Tsjechische autoriteiten zich beroepen, niet relevant is voor de toepassing van bijlage I bij de AGVV in de onderhavige zaak (zie ook overweging 229).

(253)

Als subsidiaire juridische analyse zal de Commissie echter dezelfde beginselen toepassen als die welke het Gerecht in dat arrest heeft geformuleerd.

(254)

Zoals in punt 94 van dat arrest is uiteengezet, moeten zowel de nationale autoriteiten als de Commissie het relevante afgesloten boekjaar en het relevante jaar nauwkeurig bepalen teneinde de respectieve gegevens in de zin van artikel 2, lid 1, van bijlage I bij de AGVV, gelezen in samenhang met artikel 3, lid 3, en artikel 4, lid 2, van die bijlage, gezamenlijk te kunnen berekenen, en specificeren welke onderneming(en) daartoe in aanmerking moeten worden genomen.

(255)

In punt 93 van dat arrest heeft het Gerecht voorts geoordeeld dat ook rekening moet worden gehouden met de gegevens van de onderneming onder wier zeggenschap de begunstigde van steun in het betrokken boekjaar een aanzienlijk deel van haar economische activiteit heeft uitgeoefend.

(256)

Overeenkomstig dat arrest beoordeelt de Commissie de gegevens van ZEV Šaratice en LUKROM gezamenlijk. Een dergelijke gezamenlijke berekening neemt de geest in acht van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL, in overeenstemming met punt 94 van het arrest van het Gerecht in zaak T-745/17. Anders zou de kmo-definitie op louter formele gronden worden omzeild. Indien twee jaar vóór de structurele wijziging in de bedrijfsstructuur voor elk van de partijen bij de transactie afzonderlijk zou moeten worden bepaald of zij als kmo kunnen worden aangemerkt, zou de conclusie immers altijd een verruiming van het begrip kmo zijn, hetgeen indruist tegen de noodzaak om artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL strikt (overweging 230) en in overeenstemming met de geest ervan uit te leggen.

(257)

Wat het relevante goedgekeurde boekjaar betreft, waren de twee boekjaren voorafgaand aan de datum van de verlening van de steun 2017 en 2016.

(258)

De rekeningen van ZEV Šaratice voor het jaar 2017 werden op 31 december 2017 afgesloten. Het jaarlijkse balanstotaal bedroeg 120 286 000 CZK (circa 4,69 miljoen EUR (49)). Voor dezelfde periode werden in het jaarverslag van ZEV Šaratice a.s. 8 werknemers vermeld.

(259)

De rekeningen van ZEV Šaratice voor het jaar 2016 werden op 31 december 2016 afgesloten. Het jaarlijkse balanstotaal bedroeg 120 286 000 CZK (circa 4,39 miljoen EUR (50)). Voor dezelfde periode werden in het jaarverslag van ZEV Šaratice a.s. 9 werknemers vermeld.

(260)

Zoals wordt aangegeven in de overwegingen 250 en 251 blijkt uit de rekeningen van de verbonden onderneming van ZEV Šaratice (LUKROM) voor de twee boekjaren voorafgaand aan de datum van de verlening van de steun dat die verbonden onderneming alleen al een “grote onderneming” is in de zin van bijlage I bij de AGVV.

(261)

Daarom was ZEV Šaratice overeenkomstig artikel 2, lid 1, van bijlage I bij de GVVL op de datum van de steunverlening, d.w.z. 17 januari 2018, verbonden met — en maakte het derhalve deel uit van — een “grote onderneming” in de zin van bijlage I bij de GVVL. Bijgevolg kwam ZEV Šaratice niet in aanmerking voor steun in het kader van regeling SA.49594 (2017/XA), aangezien dergelijke steun alleen beschikbaar was voor kmo’s.

(262)

De Tsjechische autoriteiten hebben niet uitgelegd waarom de andere in overweging 97 genoemde ondernemingen zijn gecontroleerd. Volgens de door de Tsjechische autoriteiten verstrekte informatie hebben zij vanaf 1 januari 2018 namelijk geen steun voor verzekeringspremies ontvangen.

7.3.3.   Onrechtmatigheid van individuele steun

(263)

Aangezien de individuele steun werd toegekend aan grote ondernemingen, valt deze onder geen van de categorieën van de GVVL.

(264)

Aangezien die individuele steun noch op grond van een goedgekeurde regeling is toegekend, noch op grond van de GVVL kon worden vrijgesteld, bevestigt de Commissie haar voorlopige twijfels en is zij van oordeel dat de reeds aan grote ondernemingen verleende individuele steun onrechtmatig is (51).

7.4.   De verenigbaarheid van de individuele steun met de interne markt

7.4.1.   Toepasselijke richtsnoeren

(265)

Op grond van punt 656 van de richtsnoeren van 2023 moet de onrechtmatigheid van steun worden beoordeeld op basis van de regels die van kracht zijn op de datum van verlening van de steun. Daarom beoordeelt de Commissie in dit besluit de steun die is verleend vóór de goedkeuring ervan door de Commissie op basis van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU en alle individuele steun die vóór 1 januari 2023 is toegekend (overweging 3), op basis van de richtsnoeren van 2014.

7.4.2.   Artikel 107, lid 3, punt c), VWEU en toepasselijke richtsnoeren

(266)

Op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU kunnen steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

(267)

Om te kunnen worden aangemerkt als verenigbaar op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU, moet steun i) de ontwikkeling van een bepaalde vorm van economische bedrijvigheid of van een bepaalde regionale economie vergemakkelijken (positieve voorwaarde); en ii) de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, niet zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad (negatieve voorwaarde). Deze twee voorwaarden zijn cumulatief.

(268)

De Commissie beoordeelt aan de hand van de toepasselijke richtsnoeren (de richtsnoeren van 2014) of aan deze twee voorwaarden is voldaan. Meer bepaald zijn in dit geval hoofdstuk 3 van deel I (Beoordeling van verenigbaarheid op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU), zoals uitgelegd in het arrest van het Hof in zaak C-594/18 P (52), en afdeling 1.2.1.6 van deel II (Steun voor de betaling van verzekeringspremies) van toepassing.

7.4.3.   Of de steun de ontwikkeling van een vorm van economische bedrijvigheid vergemakkelijkt

7.4.3.1.   Vaststelling van de vorm van economische bedrijvigheid

(269)

De Commissie merkt op dat de individuele steun bedoeld was om landbouwers te ondersteunen ten aanzien van risico’s en crisissituaties door hen te aan te moedigen om een verzekering af te sluiten. Verzekeringen zijn een belangrijk instrument voor de landbouwsector om risico’s en crises, waarmee zij regelmatig te maken krijgen, te beheersen. Op deze manier wordt met de steun de primaire landbouwproductie ondersteund (overweging 9).

(270)

Op grond van punt 44 van de richtsnoeren van 2014 moet steun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden nauw verband houden met het GLB, in overeenstemming zijn met de in punt 10 van die richtsnoeren bedoelde doelstellingen inzake plattelandsontwikkeling en verenigbaar zijn met de regels inzake de gemeenschappelijke ordening van de markten voor landbouwproducten.

(271)

Op grond van punt 46 van de richtsnoeren van 2014 is de Commissie van oordeel dat maatregelen die worden uitgevoerd op grond van en in overeenstemming met Verordening (EU) nr. 1305/2013 van het Europees Parlement en de Raad (53) en de uitvoeringshandelingen en gedelegeerde handelingen daarvan, of als aanvullende nationale financiering in het kader van een plattelandsontwikkelingsprogramma, per definitie in overeenstemming zijn met en bijdragen tot de doelstellingen van plattelandsontwikkeling.

(272)

De huidige steun werd niet medegefinancierd in het kader van een maatregel in het POP van Tsjechië, maar is wel vormgegeven in overeenstemming met de doelstellingen voor plattelandsontwikkeling (overweging 63).

(273)

De Commissie is derhalve van oordeel dat de steun een vorm van economische bedrijvigheid heeft vergemakkelijkt door bij te dragen tot het concurrentievermogen en de veerkracht van de primaire landbouwproductie.

7.4.3.2.   Geen stimulerend effect

(274)

Op grond van punt 66 van de richtsnoeren van 2014 heeft steun een stimulerend effect wanneer deze het gedrag van de ondernemingen zodanig verandert dat zij extra activiteiten ondernemen die aan de ontwikkeling van de sector bijdragen en die zij zonder de steun niet, of slechts in beperktere mate of op een andere wijze zouden hebben uitgevoerd. De steun mag niet de kosten subsidiëren van een activiteit die een onderneming sowieso zou hebben verricht, noch mag deze het normale zakelijke risico van een vorm van economische bedrijvigheid compenseren.

(275)

Op grond van punt 67 van de richtsnoeren van 2014 moet staatssteun die enkel bedoeld is om de financiële situatie van de ondernemingen te verbeteren en geen bijdrage levert aan de sector als zodanig en in het bijzonder staatssteun die enkel verleend wordt op basis van de prijs, de hoeveelheid, de productie-eenheid of de bedrijfsmiddeleneenheid worden beschouwd als exploitatiesteun die niet verenigbaar is met de interne markt. Voorts heeft dit soort steun, door de aard ervan, waarschijnlijk een verstorend effect op de mechanismen voor de organisatie van de interne markt.

(276)

De steun werd verleend voor de kosten van verzekeringspremies (overweging 21). Met de steun werden derhalve geen kosten gesubsidieerd van een activiteit die een onderneming sowieso zou hebben verricht en werd geen compensatie geboden voor het normale zakelijke risico van een vorm van economische bedrijvigheid, en ook was de steun niet bedoeld om de financiële situatie van ondernemingen te verbeteren.

(277)

Op grond van punt 70 van de richtsnoeren van 2014 heeft een steunmaatregel voor de begunstigde geen stimulerend effect wanneer de werkzaamheden in het kader van het betrokken project of de betrokken activiteit reeds waren gestart voordat de begunstigde zijn steunaanvraag bij de nationale autoriteiten indiende. Op grond van punt 35, 25), van de richtsnoeren van 2014 wordt onder “start van de werkzaamheden in het kader van het project of de activiteit” het volgende verstaan: afhankelijk van wat als eerste plaatsvindt, hetzij de start van de activiteiten of de bouwwerkzaamheden met betrekking tot de investering, hetzij de eerste juridisch bindende toezegging om uitrusting te bestellen of een beroep op diensten te doen, hetzij een andere toezegging die het project of de activiteit onomkeerbaar maakt.

(278)

Op grond van punt 71 van de richtsnoeren van 2014 moet de steunaanvraag ten minste het volgende bevatten: de naam van de aanvrager en de grootte van de onderneming, een beschrijving van het project of de activiteit, met vermelding van de locatie en de start- en einddatum, het steunbedrag dat nodig is om het project of de activiteit uit te voeren en de in aanmerking komende kosten.

(279)

Bovendien moeten grote ondernemingen op grond van punt 72 van de richtsnoeren in de aanvraag de situatie beschrijven als er geen steun zou worden verleend (deze situatie moet worden aangeduid als het nulscenario, het alternatieve project of de alternatieve activiteit) en moeten zij bewijsstukken overleggen om het in de aanvraag beschreven nulscenario te staven. Op grond van punt 73 van de richtsnoeren moet de steunverlenende autoriteit, wanneer zij een aanvraag ontvangt, het nulscenario op geloofwaardigheid toetsen en bevestigen dat de steun het vereiste stimulerende effect heeft. Een nulscenario is geloofwaardig als het reëel is en verband houdt met factoren die meespeelden in de besluitvorming op het tijdstip waarop de begunstigde het besluit nam ten aanzien van het betrokken project of de betrokken activiteit.

(280)

Zoals blijkt uit overweging 67 van het inleidingsbesluit, heeft de Commissie, wat de individuele steun betreft, de procedure uit hoofde van artikel 108, lid 2, VWEU ingeleid op grond van een onrechtmatige verlening van steun aan grote ondernemingen, omdat zij twijfels had over i) de indiening van het nulscenario; en ii) het moment waarop de aanvraag werd ingediend (zie ook overweging 8).

(281)

Indiening van het nulscenario

(282)

In hun opmerkingen over het inleidingsbesluit betwistten de Tsjechische autoriteiten de interpretatie door de Commissie van artikel 4, lid 2, van bijlage I bij de GVVL en voerden zij aan dat er geen steun was verleend aan begunstigden die niet als kmo’s konden worden aangemerkt op grond van de definitie in bijlage I bij de GVVL (54) (overwegingen 99 tot en met 110).

(283)

De Tsjechische autoriteiten bevestigden echter dat geen van de begunstigden die steun hadden ontvangen op basis van regeling SA.49594 (2017/XA) een nulscenario had ingediend (overweging 98).

(284)

De Tsjechische autoriteiten betwisten niet dat de regeling SA.49594 (2017/XA) niet voorzag in de verplichting om vooraf een nulscenario in te dienen. De autoriteiten hebben de Commissie evenmin verzocht af te wijken van dit vereiste uit de richtsnoeren van 2014 (55).

(285)

Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat de eerste grond voor de inleiding van het formele onderzoek is bevestigd, namelijk dat de grote ondernemingen waaraan onrechtmatige individuele steun is verleend, van tevoren geen nulscenario hadden ingediend waaruit bleek dat de steun een stimulerend effect had.

7.4.3.3.   Conclusie over de eerste (positieve) voorwaarde van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU

(286)

Als niet naar behoren kan worden aangetoond dat sprake is van een stimulerend effect, kan de betrokken individuele steun niet worden verondersteld de ontwikkeling te vergemakkelijken van een bepaalde vorm van economische bedrijvigheid of van een bepaalde regio.

7.4.4.   Conclusie met betrekking tot de verenigbaarheid van de individuele steun met de interne markt

(287)

De individuele steun die reeds aan grote ondernemingen is verleend voor de betaling van verzekeringspremies ter dekking van schade aan gewassen en vee als gevolg van natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden, plantenplagen of dierziekten (overweging 3), kan niet worden verondersteld de ontwikkeling te vergemakkelijken van een bepaalde vorm van economische bedrijvigheid of van een bepaald gebied.

(288)

Daarom kan dergelijke individuele steun niet worden beschouwd als verenigbaar met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU (uitgelegd in samenhang met de richtsnoeren van 2014), zonder dat de tweede, negatieve voorwaarde van deze bepaling wordt geanalyseerd.

8.   TERUGVORDERING

(289)

Krachtens artikel 108, lid 2, VWEU en de jurisprudentie van de Unierechter is de Commissie bevoegd te beslissen dat de betrokken lidstaat de steunmaatregel moet intrekken of wijzigen wanneer zij heeft vastgesteld dat deze onverenigbaar is met de interne markt (56). De Unierechter heeft verder steeds geoordeeld dat de verplichting van een lidstaat om steun die door de Commissie als onverenigbaar met de interne markt wordt beschouwd, ongedaan te maken, bedoeld is om de vroegere toestand te herstellen (57).

(290)

In dit verband heeft de Unierechter geoordeeld dat deze doelstelling is bereikt zodra een begunstigde de onrechtmatig toegekende steun heeft terugbetaald, waardoor hij het marktvoordeel verliest dat hij ten opzichte van zijn concurrenten op de interne markt genoot en de toestand van vóór de steunverlening wordt hersteld (58).

(291)

Aansluitend bij de rechtspraak is in artikel 16, lid 1, van Verordening (EU) 2015/1589 het volgende bepaald: “Indien negatieve besluiten worden genomen in gevallen van onrechtmatige steun besluit de Commissie dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen (“terugvorderingsbesluit”). De Commissie verlangt geen terugvordering van de steun indien zulks in strijd is met een algemeen beginsel van het Unierecht.”.

(292)

Tsjechië is derhalve verplicht onrechtmatige en onverenigbare individuele steun terug te vorderen (overweging 261) van ZEV Šaratice, a.s. en alle andere begunstigden die grote ondernemingen waren op het moment waarop deze individuele steun werd toegekend, tenzij de steun voldeed aan alle voorwaarden van Verordening (EU) nr. 1408/2013 van de Commissie (59) of aan de voorwaarden voor de toepassing van een algemeen beginsel van het Unierecht zoals aangevoerd tijdens het formele onderzoek. De terugvordering beslaat de periode vanaf de datum waarop de steun de begunstigde ter beschikking werd gesteld tot de feitelijke terugbetaling ervan. Het terug te vorderen bedrag is rentedragend totdat het daadwerkelijk is terugbetaald,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De regeling is op grond van artikel 107, lid 3, punt c), VWEU verenigbaar met de interne markt.

Artikel 2

De individuele steun die reeds aan grote ondernemingen is verleend voor de betaling van verzekeringspremies ter dekking van schade aan gewassen en vee als gevolg van natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden, plantenplagen of dierziekten, is in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU en onverenigbaar met de interne markt.

Artikel 3

1.   Tsjechië moet de in artikel 2 bedoelde onverenigbare steun terugvorderen.

2.   Over de terug te vorderen bedragen is rente verschuldigd vanaf de datum waarop zij de begunstigde grote ondernemingen ter beschikking zijn gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

3.   De rente moet op samengestelde grondslag worden berekend overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie (60), zoals gewijzigd door de Commissie bij Verordening (EG) nr. 271/2008 (61).

Artikel 4

1.   Overeenkomstig artikel 16, lid 3, van Verordening (EU) 2015/1589 moet de terugvordering van de in artikel 2 van die verordening bedoelde steun onverwijld en daadwerkelijk geschieden (62).

2.   Tsjechië zorgt ervoor dat dit besluit binnen vier maanden vanaf de datum van kennisgeving ervan ten uitvoer wordt gelegd.

Artikel 5

1.   Binnen vier maanden na de kennisgeving van dit besluit verstrekt Tsjechië de volgende informatie aan de Commissie:

a)

een volledige lijst van begunstigden die grote ondernemingen zijn in de zin van bijlage I bij Verordening (EU) 2022/2472 van de Commissie (63), in hun aanvraag geen nulscenario hebben ingediend en de in artikel 2 bedoelde onverenigbare steun hebben ontvangen;

b)

het totale bedrag (hoofdsom van de steun en terugvorderingsrente) dat van deze begunstigden moet worden teruggevorderd;

c)

een gedetailleerde beschrijving van de maatregelen die reeds zijn genomen of die zullen worden genomen om aan dit besluit te voldoen;

d)

documenten die aantonen dat de begunstigden is opgedragen de steun terug te betalen.

2.   Tsjechië houdt de Commissie op de hoogte van de stand van uitvoering van de nationale maatregelen die het heeft genomen om dit besluit uit te voeren, en dit tot de in artikel 2 bedoelde steun volledig is terugbetaald. Tsjechië verstrekt, op eenvoudig verzoek van de Commissie, onverwijld alle inlichtingen over de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen. Daarnaast verstrekt Tsjechië gedetailleerde informatie over de steunbedragen en terugvorderingsrente die reeds door de begunstigde grote ondernemingen zijn terugbetaald.

Artikel 6

Dit besluit is gericht tot de Tsjechische Republiek.

Artikel 7

1.   De Commissie kan de identiteit bekendmaken van de begunstigden van onverenigbare steun en de bedragen van de teruggevorderde steun en terugvorderingsrente op grond van dit besluit, onverminderd artikel 30 van Verordening (EU) 2015/1589.

2.   Wanneer dit besluit vertrouwelijke gegevens mocht bevatten die niet mogen worden bekendgemaakt, wordt u verzocht de Commissie daarvan binnen 15 werkdagen vanaf de ontvangst van dit schrijven in kennis te stellen. Wanneer de Commissie binnen de vastgestelde termijn geen met redenen omkleed verzoek ontvangt, neemt zij aan dat u ermee instemt dat dit besluit in zijn geheel wordt bekendgemaakt. Uw verzoek, waarin de relevante informatie wordt gespecificeerd, moet elektronisch worden toegezonden aan het volgende adres:

Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

Griffie Staatssteun

1049 Brussel

BELGIË

Stateaidgreffe@ec.europa.eu

Gedaan te Brussel, 29 juli 2025.

Voor de Commissie

Teresa RIBERA

Uitvoerend vicevoorzitter


(1)   PB C 60 van 19.2.2021, blz. 54.

(2)  SA.49594 (2017/XA) Steun voor verzekeringspremie, TAM.

(3)  Ibidem.

(4)  Ibidem.

(5)  Overweging 6 van het inleidingsbesluit. De CZK/EUR-wisselkoers was op de datum van aanmelding van deze regeling (29 juni 2018) 1 CZK = 0,03841 EUR.

(6)   PB C 485 van 21.12.2022, blz. 1.

(7)  Vóór 1 januari 2018 werd steun verleend op basis van de regeling SA.40185 (2014/XA).

(8)  Verordening (EU) nr. 702/2014 van de Commissie van 25 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PB L 193 van 1.7.2014, blz. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2014/702/oj).

(9)  Een lijst van betrokken verzekeringsondernemingen is te vinden op: https://www.pgrlf.cz/programy/podpora-pojisteni-2/podpora-pojisteni/spolupracujici-pojistovny/.

(10)  Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad van 2 december 2021 tot vaststelling van voorschriften inzake steun voor de strategische plannen die de lidstaten in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid opstellen (strategische GLB-plannen) en die uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) worden gefinancierd, en tot intrekking van Verordeningen (EU) nr. 1305/2013 en (EU) nr. 1307/2013 (PB L 435 van 6.12.2021, blz. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/2115/oj).

(11)  Op grond van deel I van afdeling 3.2.4 van de richtsnoeren zijn de lidstaten verplicht de identiteit bekend te maken van de begunstigden die individuele steun van meer dan 10 000 EUR ontvangen. Op grond van de richtsnoeren van 2014 gold deze verplichting voor de verlening van individuele steun van meer dan 60 000 EUR. De Tsjechische autoriteiten hebben toegezegd de regeling aan de nieuwe regels te zullen aanpassen (overweging 38).

(12)   https://webgate.ec.europa.eu/competition/transparency/public/search/home/.

(13)  Richtsnoeren van de Europese Unie voor staatssteun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden 2014-2020.

(14)  Bij brief van 21 februari 2023 heeft Tsjechië er onvoorwaardelijk mee ingestemd zijn bestaande steunregelingen uiterlijk op 30 juni 2023 te wijzigen zodat deze aan de richtsnoeren van 2023 voldoen.

(15)  Een lijst van betrokken verzekeringsondernemingen is te vinden op: https://www.pgrlf.cz/programy/podpora-pojisteni-2/podpora-pojisteni/spolupracujici-pojistovny/.

(16)  Op grond van deel I van afdeling 3.2.4 van de richtsnoeren zijn de lidstaten verplicht de identiteit bekend te maken van de begunstigden die individuele steun van meer dan 10 000 EUR ontvangen. Op grond van de richtsnoeren van 2014 gold deze verplichting voor de verlening van individuele steun van meer dan 60 000 EUR. De Tsjechische autoriteiten hebben toegezegd de regeling aan de nieuwe regels te zullen aanpassen (overweging 38).

(17)   https://webgate.ec.europa.eu/competition/transparency/public/search/home/.

(18)   PB C 204 van 1.7.2014, blz. 1.

(19)  Overweging 66 van het inleidingsbesluit.

(20)  Overweging 57 van het inleidingsbesluit.

(21)  Overweging 62 van het inleidingsbesluit.

(22)  Overweging 42 van het inleidingsbesluit.

(23)  Overwegingen 58 tot en met 61 van het inleidingsbesluit.

(24)  Overweging 62 en overweging 67, eerste streepje, van het inleidingsbesluit.

(25)  Overweging 67, eerste streepje, van het inleidingsbesluit.

(26)  Arrest van het Gerecht van 9 september 2020, Kerkosand/Commissie, T-745/17, ECLI:EU:T:2020:400.

Overweging 66 van het inleidingsbesluit.

(27)  Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PB L 187 van 26.6.2014, blz. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2014/651/oj).

(28)  Overweging 66 van het inleidingsbesluit.

(29)  Arrest van het Hof van 13 juni 2013 in gevoegde zaken C-630/11 P, HGA srl. e.a., C-631/11 P, Regione autonoma della Sardegna, C-632/11 P, Timsas srl, en zaak C-633/11 P, Grand Hotel Abi d’Oru SpA, ECLI:EU:C:2013:387, punten 109 en 110.

(30)  Arrest van het Hof van Justitie van 7 november 2024, Ryanair/Commissie, C-588/22P, ECLI:EU:C:2024:935, punt 100.

(31)  Overweging 40 van het inleidingsbesluit.

(32)  Zie met name de punten 2.2.3 en 2.2.4.

(33)  Overweging 67, tweede streepje, van het inleidingsbesluit.

(34)  Overweging 57 van het inleidingsbesluit.

(35)  Overwegingen 53 tot en met 61 van het inleidingsbesluit.

(36)  Aanbeveling 2003/361/EG van de Commissie van 6 mei 2003 betreffende de definitie van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen (PB L 124 van 20.5.2003, blz. 36, ELI: http://data.europa.eu/eli/reco/2003/361/oj).

(37)  Arrest van het Hof van 27 februari 2014, HaTeFo, C-110/13, ECLI:EU:C:2014:114, punt 32.

(38)  Zie met name: arrest van het Hof van 24 september 2020, NMI Technologietransfer, C-516/19, ECLI:EU:C:2020:754, punten 31 tot en met 34; arrest van het Hof van 29 april 2004, Italië/Commissie, C-91/01, ECLI:EU:C:2004:244, punt 31 en punten 50 tot en met 54; arrest van het Hof van 27 februari 2014, HaTeFo, C-110/13, ECLI:EU:C:2014:114, punten 34 tot en met 39; arrest van het Hof van 14 oktober 2004, Pollmeier/Commissie, T-137/02, ECLI:EU:T:2004:304, punten 61 en 62.

(39)  Arrest van het Hof van 29 april 2004, Italië/Commissie, C-91/01, ECLI:EU:C:2004:244, punt 50; arrest van het Hof van 27 februari 2014, HaTeFo, C-110/13, ECLI:EU:C:2014:114, punt 33.

(40)  Arrest van het Hof van 27 februari 2014, HaTeFo, C-110/13, ECLI:EU:C:2014:114, punt 33, en arrest van het Hof van 29 april 2004, Italië/Commissie, C-91/01, ECLI:EU:C:2004:244, punt 50.

(41)  Arrest van het Hof van 29 april 2004, Italië/Commissie, C-91/01, ECLI:EU:C:2004:244, punt 50; arrest van het Hof van 14 oktober 2004, Pollmeier Malchow, T-137/02, ECLI:EU:T:2004:304, punt 61.

(42)  Aanbeveling 2003/361/EG, overweging 12.

(43)  Zie ook overweging 61 van het inleidingsbesluit.

(44)  Zie ook overweging 61 van het inleidingsbesluit.

(45)  Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad van 13 juli 2015 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 248 van 24.9.2015, blz. 9, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2015/1589/oj).

(46)  Aan ZEV Šaratice, a.s. werd de in overweging 3 bedoelde individuele steun verleend voor een bedrag van 234 722 CZK (circa 9 351 EUR, wisselkoers van 17 januari 2018: 1 EUR = 25,371).

(47)  Wisselkoers van december 2017: 1 EUR = 25,647 CZK.

(48)  Wisselkoers van december 2016: 1 EUR = 27,03 CZK.

(49)  Wisselkoers van december 2017: 1 EUR = 25,647 CZK.

(50)  Wisselkoers van december 2016: 1 EUR = 27,03 CZK.

(51)  Overwegingen 42 en 50 van het inleidingsbesluit.

(52)  Arrest van het Hof (Grote kamer) van 22 september 2020, Oostenrijk/Commissie, C-594/18 P, ECLI:EU:C:2020:742.

(53)  Verordening (EU) nr. 1305/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (ELFPO) en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1698/2005 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 487, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2013/1305/oj).

(54)  Deze opmerking van Tsjechië heeft geen betrekking op grote begunstigden van wie de steun reeds was teruggevorderd, zoals wordt toegelicht in overweging 102 van dit besluit.

(55)  Overweging 47 van het inleidingsbesluit.

(56)  Arrest van het Hof van Justitie van 12 juli 1973, Commissie/Duitsland, C-70/72, ECLI:EU:C:1973:87, punt 13.

(57)  Arrest van het Hof van Justitie van 21 maart 1990, België/Commissie, C-142/87, ECLI:EU:C:1990:125, punt 66.

(58)  Arrest van het Hof van Justitie van 17 juni 1999, België/Commissie, C-75/97, ECLI:EU:C:1999:311, punten 64 en 65.

(59)  Verordening (EU) nr. 1408/2013 van de Commissie van 18 december 2013 inzake de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op de-minimissteun in de landbouwsector (PB L 352 van 24.12.2013, blz. 9, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2013/1408/oj).

(60)  Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2004/794/oj).

(61)  Verordening (EG) nr. 271/2008 van de Commissie van 30 januari 2008 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 82 van 25.3.2008, blz. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2008/271/oj).

(62)  Artikel 16, lid 3, van Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad van 13 juli 2015 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 VWEU.

(63)  Verordening (EU) 2022/2472 van de Commissie van 14 december 2022 waarbij bepaalde categorieën steun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PB L 327 van 21.12.2022, blz. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2022/2472/oj).


ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/2025/2433/oj

ISSN 1977-0758 (electronic edition)