Introduzzjoni

1.

It-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet min-Najvyšší správny súd Slovenskej republiky (il-Qorti Amministrattiva Suprema tar-Repubblika Slovakka) fil-kuntest ta’ tilwima bejn BD, rikorrent fil-kawża prinċipali, u s-Sociálna poisťovňa, ústredie (il-Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali, Awtorità Ċentrali, is-Slovakkja), (iktar ’il quddiem il-“Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali Slovakk”), fir-rigward tar-rifjut tat-talba ta’ BD sabiex jibbenefika minn pensjoni tal-irtirar, minħabba l-attività tiegħu bħala minatur taħt l-art, sa mill-età ta’ 55 sena.

2.

Din il-kawża tagħti għaldaqstant lill-Qorti tal-Ġustizzja l-opportunità, għall-ewwel darba, tinterpreta l-Artikolu 51(1) tar-Regolament (KE) Nru 883/2004  ( 2 ) dwar l-għadd flimkien tal-perijodi għad-determinazzjoni tad-dritt għall-pensjoni tax-xjuħija fil-każijiet fejn il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, mingħajr ma tipprevedi skema speċjali distinta mill-iskema ġenerali ta’ sigurtà soċjali, tirriżerva madankollu l-applikazzjoni ta’ regoli speċifiċi għal ċerti attivitajiet jew għal ċerti ħidmiet.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt tal-Unjoni

3.

L-Artikolu 48 TFUE jipprevedi li “[]l-Parlament Ewropew u l-Kunsill, li jaġixxu skond il-proċedura leġislattiva ordinarja għandhom jadottaw dawk il-miżuri fil-qasam ta’ sigurtà soċjali li jkunu meħtieġa sabiex jipprovdu l-libertà tal-moviment għall-ħaddiema; għal dan l-għan, għandhom jagħmlu arranġamenti sabiex jassiguraw il-ħaddiema migranti impjegati u dawk li jaħdmu għal rashom u d-dipendenti tagħhom:

4.

Skont il-premessa 1 tar-Regolament Nru 883/2004:

5.

Il-premessa 13 ta’ dan ir-regolament tipprovdi:

6.

Il-premessa 45 tal-imsemmi regolament issemmi li l-għan tal-azzjoni proposta huwa l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ koordinazzjoni intiżi li jiggarantixxu li l-moviment liberu tal-persuni jkun jista’ jiġi eżerċitat b’mod effettiv.

7.

L-Artikolu 6 ta’ dan l-istess regolament, intitolat “Għadd flimkien ta’ perjodi” huwa fformulat kif ġej:

–

il-kisba, iż-żamma, id-dewmien jew l-irkupru tad-dritt għal benefiċċji,

8.

L-Artikolu 51 tar-Regolament Nru 883/2004, intitolat “Disposizzjonijiet speċjali fuq l-għadd flimkien ta’ perjodi”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:

Id-dritt Ċekoslovakk

9.

L-Artikolu 1 taż-zákon č. 100/1988 Zb. o sociálnom zabezpečení (il-Liġi Nru 100/1988 dwar is-Sigurtà Soċjali), tas‑16 ta’ Ġunju 1988 (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 100/1988”), intitolat “Prinċipji bażiċi”, kien jipprevedi, fil-verżjoni tiegħu applikabbli bejn l‑1 ta’ Ottubru 1988 u l‑31 ta’ Mejju 1992:

10.

L-Artikolu 14 tal-Liġi Nru 100/1988 kien ifformulat b’dan il-mod:

11.

Skont l-Artikolu 21 tal-imsemmija liġi, intitolat “Kundizzjonijiet li jagħtu dritt għall-pensjoni tal-irtirar”:

12.

Il-Liġi Nru 100/1988 ġiet emendata biż-zákon č. 235/1992 Zb. o zrušení pracovných kategórií a o niektorých ďalších zmenách v sociálnom zabezpečení (il-Liġi Nru 235/1992 dwar it-Tneħħija tal-Kategoriji ta’ Impjieg u dwar Ċerti Emendi Oħra fil-Qasam tas-Sigurtà Soċjali), tat‑28 ta’ April 1992 (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 235/1992”), li daħlet fis-seħħ fl‑1 ta’ Ġunju 1992.

13.

L-Artikolu 14(1) tal-Liġi Nru 100/1988, fil-verżjoni tiegħu li tirriżulta mil-Liġi Nru 235/1992, kien jipprovdi:

14.

Skont l-Artikolu 15 ta’ din il-liġi:

15.

Skont l-Artikolu 175 tal-imsemmija liġi:

Id-dritt Slovakk

16.

L-Artikolu 65 taz-zákon č. 461/2003 Z. z. o sociálnom poistení (il-Liġi Nru 461/2003 dwar l-Assigurazzjoni Soċjali), tat‑30 ta’ Ottubru 2003 (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 461/2003”), huwa fformulat kif ġej:

17.

Fl-aħħar nett, skont l-Artikolu 274 tal-imsemmija liġi:

Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

18.

Il-Federazzjoni Ċekoslovakka ġiet xolta fil‑31 ta’ Diċembru 1992, fatt li wassal għal żewġ Stati distinti. Preċedentement, fil-leġiżlazzjoni tal-Federazzjoni Ċekoslovakka, id-diversi professjonijiet kienu kklassifikati fi tliet kategoriji, skont il-livell ta’ riskju tagħhom. Ix-xogħol tal-minatur kien ikklassifikat taħt il-kategorija I u l-minaturi kellhom għaldaqstant dritt għal pensjoni tal-irtirar sa mill-età ta’ 55 sena, bil-kundizzjoni li jkunu ħadmu għal 25 sena li minnhom 15‑il sena taħt l-art f’mina fil-fond. Fl‑1992, il-Liġi Nru 100/1988 ġiet emendata bil-Liġi Nru 235/1992 li permezz tagħha dawn il-kategoriji kellhom jintemmu fil‑31 ta’ Diċembru 1992, fejn kull impjegat kellu jiġi kklassifikat taħt il-kategorija III b’effett minn din id-data. Dan kien japplika biss għall-impjiegi eżerċitati wara l‑31 ta’ Diċembru 1992, fejn id-drittijiet li jirriżultaw mill-eżerċizzju ta’ impjieg li jaqa’ taħt il-kategorija I jew II qabel din id-data nżammu sal‑31 ta’ Diċembru 2016.

19.

Fil‑31 ta’ Diċembru 1992, fir-Repubblika Ċeka, daħlet fis-seħħ il-liġi federali li neħħiet il-kategorizzazzjoni tal-impjiegi. Għall-kuntrarju, fit-territorju tas-Slovakkja, l-applikazzjoni ta’ din il-liġi ġiet estiża diversi drabi, u l-kategorizzazzjoni tal-impjiegi tneħħiet biss fil‑31 ta’ Diċembru 1999.

20.

Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali huwa ċittadin Slovakk li ħadem mill‑1 ta’ Lulju 1976 sal‑31 ta’ Awwissu 1995 bħala minatur f’minjiera taħt l-art li tinsab f’Karviná, fit-territorju ta’ dik li llum hija r-Repubblika Ċeka. Sussegwentement, huwa kellu diversi impjiegi oħra fir-Repubblika Ċeka u mbagħad fis-Slovakkja.

21.

Fl‑2013, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, dak iż-żmien tal-età ta’ 55 sena, talab il-likwidazzjoni tal-pensjoni tal-irtirar tiegħu fis-Slovakkja. Il-Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali Slovakk ċaħad it-talba tiegħu minħabba li ma kienx ħalaq l-età ta’ 62 sena li tippermettilu jibbenefika minnha. Il-persuna kkonċernata ngħatat finalment id-dritt għall-benefiċċju ta’ pensjoni tal-irtirar b’effett minn Ottubru 2020, data li fiha hija laħqet l-età ta’ 62 sena u 8 xhur, imma l-awtoritajiet Slovakki żammew il-pożizzjoni tagħhom li kienet tgħid li hija ma kinitx intitolata għall-benefiċċju tal-pensjoni tal-irtirar disponibbli taħt kundizzjonijiet iktar favorevoli għall-persuni li jkunu ħadmu bħala minaturi taħt l-art għal perijodu ta’ 15‑il sena.

22.

Il-Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali Slovakk ikkunsidra li, peress li r-rikorrent kien eżerċita l-attività tiegħu ta’ minatur taħt l-art fit-territorju ta’ dik li llum hija r-Repubblika Ċeka, huwa kien intitolat għall-benefiċċju tal-pensjoni tal-irtirar b’effett mill-età ta’ 55 sena biss jekk huwa juri li eżerċita għal 15‑il sena impjieg li jaqa’ taħt il-kategorija I skont il-leġiżlazzjoni ta’ dan l-Istat Membru. Madankollu, fil‑31 ta’ Diċembru 1992, id-data li fiha daħlet fis-seħħ it-tneħħija tal-kategoriji ta’ impjieg fir-Repubblika Ċeka, il-persuna kkonċernata kienet ħadmet bħala minatur, skont il-Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali Slovakk, għal 14‑il sena u 63 jum biss.

23.

F’dan ir-rigward inbdew proċeduri li fil-kuntest tagħhom ir-rikorrent sostna li, sabiex jiġi stabbilit jekk il-kundizzjoni ta’ attività għal perijodu ta’ 15‑il sena kinitx issodisfatta, il-Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali Slovakk kien obbligat jieħu inkunsiderazzjoni, bħala perijodu ta’ attività f’impjieg taħt il-kategorija I, il-perijodu bejn l‑1 ta’ Jannar 1993 u l‑31 ta’ Awwissu 1995, li matulu huwa kien kompla jeżerċita bħala minatur taħt l-art fir-Repubblika Ċeka, u dan anki jekk il-kategoriji ta’ impjiegi kienu tneħħew f’dan l-Istat Membru fil‑31 ta’ Diċembru 1992.

24.

Adita b’appell mir-rikorrent, in-Najvyšší správny súd Slovenskej republiky (il-Qorti Amministrattiva Suprema tar-Repubblika Slovakka) hija u tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004, dwar l-aggregazzjoni tal-perijodi għall-kalkolu tal-pensjoni tal-irtirar meta tkun involuta skema speċjali jew meta tkun involuta l-applikazzjoni ta’ regoli speċifiċi għal ċerti attivitajiet, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

25.

Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Gvern Taljan u Pollakk, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.

Analiżi

26.

Qabel ma nanalizza dawn id-domandi preliminari, jidhirli li l-applikabbiltà tar-Regolament Nru 883/2004 għall-kawża prinċipali teħtieġ xi spjegazzjonijiet.

Fuq l-applikabbiltà tar-Regolament Nru 883/2004

27.

Infakkar li, peress li r-Repubblika Ċeka u r-Repubblika Slovakka aderixxew mal-Unjoni fl‑1 ta’ Mejju 2004, ir-Regolament Nru 1408/71 daħal fis-seħħ fil-konfront tagħhom f’din id-data  ( 3 ). Ir-Regolament Nru 883/2004, li ħassar u ssostitwixxa r-Regolament Nru 1408/71, daħal fis-seħħ fl‑20 ta’ Mejju 2004 fil-konfront tagħhom u huwa applikabbli b’effett mill‑1 ta’ Mejju 2010  ( 4 ).

28.

It-talba għall-għoti tal-pensjoni tal-irtirar imressqa minn BD quddiem il-Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali Slovakk fl‑2013 ġiet miċħuda, u r-rifjut ta’ dan il-fond huwa s-suġġett tal-kawża prinċipali, qabel ma ġiet aċċettata fl‑2020 fl-età ta’ 62 sena  ( 5 ). Il-perijodi ta’ xogħol ikkonċernati mit-talba għal deċiżjoni preliminari twettqu fit-territorju ta’ dik li llum hija r-Repubblika Ċeka bejn l‑1 ta’ Jannar 1993 u l‑31 ta’ Awwissu 1995.

29.

L-ewwel nett, il-fatt li l-perijodi ta’ kontribuzzjonijiet ġew qabel l-adeżjoni mal-Unjoni tar-Repubblika Ċeka u tar-Repubblika Slovakka ma jidhirlix li jipprekludi l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 883/2004 għaċ-ċirkustanzi inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

30.

Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, fir-rigward tar-Regolament Nru 1408/71, li dan kien applikabbli għal sitwazzjoni fejn il-persuni kkonċernati kienu kkontribwixxew għas-sistema pubblika ta’ sigurtà soċjali ta’ Stat Membru matul il-perijodu ta’ qabel l-adeżjoni ta’ dan tal-aħħar mal-Unjoni u setgħu jinvokawh b’effett minn din id-data tal-adeżjoni  ( 6 ). Inkwantu r‑Regolament Nru 883/2004 ssostitwixxa r-Regolament Nru 1408/71 u ma involviex xi tibdil sostanzjali fid-dispożizzjonijiet inkwistjoni, il-ġurisprudenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja dwar ir‑Regolament Nru 1408/71 tibqa’ rilevanti għall‑interpetazzjoni tad‑dispożizzjonijiet inkwistjoni tar‑Regolament Nru 883/2004  ( 7 ). Għaldaqstant, il-fatt li l-perijodi ta’ kontribuzzjonijiet jiġu qabel l-adeżjoni mal-Unjoni tal-Istati Membri inkwistjoni ma jipprekludix l-applikabbiltà tar-Regolament Nru 883/2004 għas-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li fiha BD ikkontribwixxa għas-sistema ta’ pensjonijiet tar-Repubblika Ċeka matul perijodu ta’ qabel l-adeżjoni tagħha mal-Unjoni u huwa jista’ jinvokah fil-konfront tal-Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali Slovakk b’effett minn din id-data ta’ adeżjoni.

31.

It-tieni nett, il-perijodi ta’ kontribuzzjonijiet inkwistjoni jirreferu ċertament għal qabel id-dħul fis-seħħ tar-Regolament Nru 883/2004. Madankollu, l-Artikolu 87(2) ta’ dan ir-regolament jipprevedi, kif kien jagħmel, mutatis mutandis, ir-Regolament Nru 1408/71  ( 8 ), li “[k]ull perjodu ta’ assigurazzjoni u, fejn jixraq, kull perjodu ta’ impjieg, impjieg għal rashom jew residenza magħmula taħt il-leġislazzjoni ta’ Stat Membru qabel il-jum ta’ l-applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament fl-Istat Membru konċernat għandhom jitqiesu għad-determinazzjoni tad-drittijiet miksuba taħt dan ir-Regolament”. F’dan ir-rigward, fil-fatt, minkejja li leġiżlazzjoni ġdida tapplika biss, bħala prinċipju, għall-futur, hija tapplika wkoll, sakemm ma jkunx ipprovdut mod ieħor, skont prinċipju ġeneralment irrikonoxxut, għall-effetti futuri ta’ sitwazzjonijiet li nħolqu taħt il-liġi l-qadima  ( 9 ).

32.

Għaldaqstant, nikkunsidra li r-Regolament Nru 883/2004 japplika għaċ-ċirkustanzi inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

Fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004

33.

Fit-tilwima fil-kawża prinċipali, il-kwistjoni tirrigwarda r-rifjut tal-Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali Slovakk li jieħu inkunsiderazzjoni l-perijodu ta’ kontribuzzjoni li jikkorrispondi għall-impjieg eżerċitat minn BD fir-Repubblika Ċeka bejn l‑1 ta’ Jannar 1993 u l‑31 ta’ Awwissu 1995, minħabba li dan il-perijodu ma setax jittieħed inkunsiderazzjoni bħala impjieg taħt il-kategorija I skont il-liġi fis-seħħ fid-dritt Slovakk, peress li dan ma kienx meqjus bħala impjieg taħt din il-kategorija skont il-leġiżlazzjoni Ċeka  ( 10 ). Fil-fatt, din il-kategorija I kienet tneħħiet fil‑31 ta’ Diċembru 1992 fir-Repubblika Ċeka. Peress li l-impjieg eżerċitat matul dan il-perijodu ma jaqax taħt il-kategorija I fil-kuntest tal-leġiżlazzjoni Ċeka, il-Fond ta’ Assigurazzjoni Soċjali Slovakk ikkunsidra li BD kien wettaq inqas minn 15‑il sena fl-impjieg taħt din il-kategorija u għaldaqstant ma setgħetx tiġi applikata favurih id-dispożizzjoni Slovakka li tippermettilu jirtira fl-età ta’ 55 sena.

34.

Skont il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 51 tar-Regolament Nru 883/2004, li jikkonċerna l-aggregazzjoni tal-perijodi, huwa intiż b’mod ġenerali li jiggarantixxi li l-vantaġġi li l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tagħti lill-eżerċizzju ta’ ċerti attivitajiet speċifiċi jkunu marbuta ma’ dawn l-attivitajiet anki jekk il-persuna kkonċernata teżerċitahom fi Stat Membru ieħor.

35.

Madankollu, hija tqis li l-kundizzjonijiet għat-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dawn il-vantaġġi ma humiex ċari.

36.

Nenfasizza mill-ewwel li d-domandi magħmula ma jirrigwardawx il-prinċipju tat-teħid inkunsiderazzjoni, mir-Repubblika Slovakka, tal-perijodi ta’ kontribuzzjonijiet mir-rikorrent fil-kawża prinċipali fir-Repubblika Ċeka, imma l-punt dwar jekk il-perijodi kontenzjużi għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni bħala attività taħt il-kategorija I għall-kalkolu tal-perijodu ta’ attività ta’ 15‑il sena bħala minatur taħt l-art, kif meħtieġ mil-leġiżlazzjoni Slovakka sabiex persuna tibbenefika minn pensjoni tal-irtirar mal-età ta’ 55 sena.

37.

Madankollu, kif tenfasizza l-qorti tar-rinviju fit-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha, il-leġiżlazzjoni applikabbli (il-Liġi Nru 100/1988 u l-Liġi Nru 461/2003) ma ħolqitx skema distinta applikabbli biss għall-minaturi taħt l-art bħar-rikorrent. Għall-kuntrarju, dawn iż-żewġ liġijiet jipprevedu skema ta’ sigurtà soċjali unika applikabbli għall-ħaddiema kollha impjegati u li jaħdmu għal rashom. Il-vantaġġi marbuta max-xogħol ta’ minatur taħt l-art, kif ukoll mal-impjiegi l-oħra li jaqgħu taħt il-kategorija I skont l-Artikolu 14(2) tal-Liġi Nru 100/1988, kienu fil-fatt mogħtija biss fil-kuntest ta’ din l-iskema unika.

38.

Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar l-applikabbiltà tal-aggregazzjoni tal-perijodi prevista fl-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 fl-assenza, fil-leġiżlazzjoni tagħha, ta’ skema speċjali distinta mill-iskema unika ta’ sigurtà soċjali.

39.

Fil-fatt, permezz tad-domandi preliminari tagħha, li jeħtieġ li jiġu eżaminati flimkien, hija tistaqsi, essenzjalment, jekk, sabiex l-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 japplika għal pensjoni tal-irtirar li d-deċiżjoni fir-rigward tagħha tittieħed mill-istituzzjoni kompetenti ta’ Stat Membru, huwiex meħtieġ li tkun ġiet stabbilita skema speċjali minn dan l-Istat Membru (f’liema każ iqum il-punt dwar x’jikkaratterizza tali skema speċjali), jew jekk huwiex suffiċjenti, fl-assenza ta’ tali skema speċjali, li l-leġiżlazzjoni tkun stabbilixxiet kategorija partikolari ta’ persuni li jkunu wettqu perijodi ta’ assigurazzjoni fl-eżerċizzju biss ta’ attività speċifika (pereżempju l-minaturi taħt l-art) li twassal għal pensjoni tal-irtirar iktar favorevoli.

40.

Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja  ( 11 ), jeħtieġ li tingħata risposta għal dawn id-domandi, meħuda flimkien, fid-dawl mhux biss tat-termini tad-dispożizzjoni inkwistjoni, iżda wkoll tal-kuntest tagħha u tal-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li hija parti minnha, fejn l-oriġini ta’ din id-dispożizzjoni tkun tista’ wkoll ikollha elementi rilevanti għall-interpretazzjoni tagħha.

Interpretazzjoni testwali

41.

Infakkar li l-Artikolu 51 tar-Regolament Nru 883/2004 jipprevedi dispożizzjonijiet partikolari li jikkonċernaw l-applikazzjoni tal-prinċipju tal-aggregazzjoni tal-perijodi għall-benefiċċji tax-xjuħija. Huwa jinkludi regoli partikolari għall-aggregazzjoni tal-perijodi fil-każ fejn il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tkun tirriżerva l-għoti ta’ ċerti benefiċċji għall-kundizzjoni li “il-perjodi ta’ assigurazzjoni magħmula biss f’attività speċifika bħala persuna impjegata jew bħala persuna li taħdem għal rasha jew f’xi ħidma li hija suġġetta għal skema speċjali għal persuni impjegati jew għal persuni li jaħdmlu għal rashom”

42.

Kif tenfasizza l-qorti tar-rinviju, jeżistu diverġenzi bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi tal-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004, li jistgħu jagħtu lok għal żewġ interpretazzjonijiet distinti, tabilħaqq opposti, tal-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.

43.

Fil-fatt, diversi verżjonijiet lingwistiċi, b’mod partikolari dawk fil-lingwa Ingliża  ( 12 ), Taljana  ( 13 ), Pollakka  ( 14 ) u Slovakka  ( 15 ), jużaw, l-istess bħall-verżjoni Franċiża, is-singular “suġġetta għal skema speċjali”, ħaġa li tissuġġerixxi li l-kunċett ta’ “skema speċjali” jirreferi biss għall-kunċett ta’ “ħidma”. Għaldaqstant, skont din l-ewwel interpretazzjoni, din id-dispożizzjoni tapplika mhux biss meta d-dritt nazzjonali applikabbli jipprevedi skema speċjali, imma wkoll, b’mod iktar ġenerali, meta dan jinkludi regoli għad-dritt għall-benefiċċji speċifiċi għal attività speċifika bħala persuna impjegata jew bħala persuna li taħdem għal rasha. Skont din l-ewwel interpretazzjoni, l-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 japplika wkoll għaldaqstant fl-assenza ta’ skema speċjali fl-Istat Membru li fih tittieħed id-deċiżjoni ta’ għoti tal-benefiċċju.

44.

Madankollu, verżjonijiet lingwistiċi oħra tal-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004, b’mod partikolari dawk fil-lingwa Spanjola  ( 16 ), Ġermaniża  ( 17 ) u Griega  ( 18 ), jużaw il-plural “suġġetti għal skema speċjali”, ħaġa li timplika li l-kunċett ta’ “skema speċjali” jirreferi kemm għal “attività speċifika bħala persuna impjegata jew bħala persuna li taħdem għal rasha” u wkoll għal “ħidma”. Skont din it-tieni interpretazzjoni, din id-dispożizzjoni tapplika biss għaldaqstant għall-ħidmiet u għall-attivitajiet li għalihom l-Istat Membru li fih tittieħed id-deċiżjoni ta’ għoti tal-benefiċċju stabbilixxa “skema speċjali”.

45.

Skont din l-analiżi testwali, jidher li ż-żewġ interpretazzjonijiet jibqgħu possibbli.

46.

Madankollu, kif tenfasizza l-Kummissjoni, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-formulazzjoni użata f’waħda mill-verżjonijiet lingwistiċi ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma tistax isservi bħala l-unika bażi għall-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni jew tingħata prijorità fuq il-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra. Id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni għandhom, fil-fatt, jiġu interpretati u applikati b’mod uniformi, fid-dawl tal-verżjonijiet stabbiliti fil-lingwi kollha tal-Unjoni.

47.

Fil-każ ta’ diverġenza bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi ta’ test tad-dritt tal-Unjoni, id-dispożizzjoni inkwistjoni għandha tiġi interpretata skont il-kuntest u l-iskop tal-leġiżlazzjoni li tifforma parti minnha  ( 19 ). Għaldaqstant jeħtieġ li ssir analiżi kuntestwali u teleoloġika.

Interpretazzjoni kuntestwali

48.

Infakkar li l-punt (a) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 48 TFUE jeżiġi, għall-intitolament u għaż-żamma tad-dritt għall-benefiċċji, kif ukoll għall-kalkolu ta’ dawn il-benefiċċji, l-aggregazzjoni tal-perijodi kollha meħuda inkunsiderazzjoni mid-diversi leġiżlazzjonijiet nazzjonali. L-Artikolu 6 tar-Regolament Nru 883/2004 jimplimenta dan il-prinċipju b’mod ġenerali  ( 20 ) u jipprevedi li, ħlief jekk ir-regolament ma jipprovdix mod ieħor, meta leġiżlazzjoni nazzjonali tkun tissuġġetta d-dritt għall-benefiċċji jew vantaġġi oħra għat-twettiq minn qabel ta’ perijodi ta’ ssuġġettar, kemm jekk dawn ikunu perijodi ta’ assigurazzjoni, ta’ impjieg, ta’ attività bħala persuna li taħdem għal rasha jew ukoll ta’ residenza, l-istituzzjoni ta’ sigurtà soċjali kompetenti għandha l-obbligu tieħu inkunsiderazzjoni, jekk ikun meħtieġ, il-perijodi mwettqa fi Stat Membru ieħor u skont il-leġiżlazzjoni tagħha. Dan il-prinċipju jistabbilixxi għaldaqstant forma ta’ “rikonoxximent reċiproku tal-perijodi ta’ assigurazzjoni”  ( 21 ).

49.

F’dan il-kuntest, l-Artikolu 51 tar-Regolament Nru 883/2004, li jinsab fil-kapitolu li jirrigwarda l-pensjonijiet tax-xjuħija u tas-superstiti, jipprevedi dispożizzjonijiet partikolari li jirrigwardaw l-aggregazzjoni tal-perijodi inkwistjoni. Għaldaqstant, dan huwa intiż li jikkoordina l-perijodi ta’ ssuġġettar għall-iskemi ġenerali u speċjali, peress li, fil-kuntest tal-karriera tagħha mwettqa fi Stati Membri differenti, persuna tista’ tkun suġġetta għal skemi ta’ natura differenti  ( 22 ).

50.

Dan ifisser li dan l-Artikolu 51 jimplika neċessarjament “skema speċjali” formalment distinta mill-iskema ġenerali? Mhux konvint.

51.

Minn naħa, fil-fatt, ninnota li l-Artikolu 51(1) attwali tar-Regolament Nru 883/2004 jikkorrispondi għall-ex Artikolu 45(2) tar-Regolament Nru 1408/71, li huwa mmodernizza u ssemplifika, filwaqt li żamm l-istess għan  ( 23 ).

52.

L-ex Artikolu 45(2) tar-Regolament Nru 1408/71 kien jipprevedi li “[f]ejn il-leġislazzjoni ta’ Stat Membru tikkondizzjona l-għoti ta’ ċerti benefiċċji fuq li l-perjodi ta’ assigurazzjoni kienu twettqu biss f’okkupazzjoni li hija suġġetta għal skema speċjali għall-persuni impjegati jew, fejn xieraq, f’impieg speċifiku, il-perjodi mwettqa taħt il-leġislazzjoni ta’ Stati Membri oħra tittieħed inkonsiderazzjoni għall-għoti ta’ dawn il-benefiċċji biss jekk imwettqa taħt skema korrispondenti jew, jekk dan mhux hekk, fl-istess okkupazzjoni jew, fejn xieraq, fl-istess impjieg.”  ( 24 ).

53.

Minn dan niddeduċi li, anki jekk l-Istat Membru tal-għoti tal-benefiċċju ma kienx ippreveda skema speċjali bħala tali, dan ma kienx jipprekludi l-applikazzjoni tal-Artikolu 45(2) ta’ dan ir-regolament fejn ikun xieraq, sakemm il-perijodi ta’ assigurazzjoni kienu twettqu f’“impjieg speċifiku”. Barra minn hekk, kif enfasizzat mill-Gvern Pollakk, id-Deċiżjoni Nru 81 tal-Kummissjoni Amministrattiva, stabbilita fi ħdan il-Kummissjoni, għas-Sigurtà Soċjali tal-Ħaddiema Migranti  ( 25 ), tat‑22 ta’ Frar 1973, dwar l-aggregazzjoni tal-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa f’impjieg speċifiku, b’applikazzjoni tal-Artikolu 45(2)  ( 26 ), tirreferi biss għat-twettiq tal-perijodi ta’ assigurazzjoni f’impjieg speċifiku u tobbliga l-aggregazzjoni tal-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa f’diversi Stati Membri f’impjieg partikolari meta dan l-impjieg ikun suġġett għal “trattament partikolari” u jkun konsegwentement “iddefinit” mil-leġiżlazzjoni. Minn dan isegwi li, malli impjieg partikolari kien irregolat b’mod jew b’ieħor, huwa kien suġġett għall-aggregazzjoni, kemm jekk jaqa’ taħt skema “speċjali”, taħt regoli speċifiċi jew taħt l-iskema ġenerali ta’ sigurtà soċjali.

54.

Madankollu, jeħtieġ li jitqies li l-leġiżlatur tal-Unjoni ma riedx jadotta metodu ta’ aggregazzjoni iktar restrittiv meta adotta l-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004. Fil-fatt, mix-xogħlijiet preparatorji ta’ dan ir-regolament jirriżulta li s-sistema ta’ koordinazzjoni baqgħet l-istess mill-aspett tal-prinċipji prinċipali u tal-elementi essenzjali tagħha, fosthom l-aggregazzjoni tal-perijodi  ( 27 ).

55.

Tali element jista’ għaldaqstant jitqies bħala li jtendi lejn l-ewwel interpretazzjoni, li ma teżiġix skema “speċjali” li tkun neċessarjament formalment distinta mill-iskema ġenerali.

56.

Min-naħa l-oħra, ċertament, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 jipprevedi l-ipoteżi li fiha, wara li jkunu ttieħdu inkunsiderazzjoni l-perijodi hekk imwettqa, “il-persuna konċernata ma tissodisfax il-kondizzjonijiet biex tirċievi il-benefiċċji [fil-kuntest] ta’ skema speċjali”  ( 28 ). Il-qorti tar-rinviju tipotizza li minn dan jista’ jiġi dedott li l-Artikolu 51(1) kollu ta’ dan ir-regolament japplika biss għaldaqstant jekk l-Istat Membru li fih tkun ittieħdet id-deċiżjoni ta’ għoti tal-benefiċċju jaqsam l-iskema ta’ sigurtà soċjali tiegħu fi skema “speċjali” u fi skema “ġenerali”.

57.

Madankollu, nirrileva li dan il-kunċett ta’ “skema speċjali” ma huwiex iddefinit fil-kuntest tar-Regolament Nru 883/2004. L-Artikolu 1(e) ta’ dan ir-regolament jiddefinixxi l-espressjoni “skema speċjali għall-impjegati maċ-ċivil”  ( 29 ) u għaldaqstant ma jidhirx li huwa rilevanti fil-kuntest tal-Artikolu 51 tar-Regolament. Għaldaqstant, kif jenfasizza l-Gvern Pollakk, id-definizzjoni stess ta’ tali skema speċjali hija “inċerta”.

58.

Barra minn hekk, kif diġà rrilevat il-Qorti tal-Ġustizzja, id-dispożizzjonijiet kemm tar-Regolament Nru 1408/71 kif ukoll tar-Regolament Nru 883/2004 ma jorganizzawx skema komuni ta’ sigurtà soċjali, iżda għandhom l-għan uniku li jiżguraw, mhux armonizzazzjoni, imma koordinazzjoni bejn id-diversi skemi nazzjonali li jkomplu jissussistu. B’hekk, skont ġurisprudenza stabbilita, l-Istati Membri jżommu l-kompetenza tagħhom sabiex ifasslu s-sistemi ta’ sigurtà soċjali tagħhom  ( 30 ).

59.

Għaldaqstant, fil-kuntest tal-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004, xejn ma jipprekludi li l-kunċett ta’ “skema speċjali” jinftiehem b’mod iktar wiesa’, sabiex tittieħed inkunsiderazzjoni r-realtà tad-diversi sistemi nazzjonali ta’ sigurtà soċjali. Dan jista’ għaldaqstant jimplika li f’dan il-kunċett tiġi inkluża mhux biss skema ta’ sigurtà soċjali formalment distinta mill-iskema ġenerali, imma wkoll skema li, fi ħdan skema ġenerali, tkun ġiet stabbilita biex tkopri “attività speċifika bħala persuna impjegata jew bħala persuna li taħdem għal rasha”.

60.

Tali interpretazzjoni jidhirli li hija kkorroborata mill-analiżi teleoloġika tad-dispożizzjoni inkwistjoni.

Interpretazzjoni teleoloġika

61.

Kemm mill-preambolu tar-Regolament Nru 883/2004 kif ukoll mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-għan ta’ koordinazzjoni tas-sistemi ta’ sigurtà soċjali fis-seħħ fl-Istati Membri huwa intiż li jiġi żgurat l-eżerċizzju effettiv tal-moviment liberu tal-persuni  ( 31 ).

62.

Għaldaqstant, għalkemm hija l-leġiżlazzjoni ta’ kull Stat Membru li għandha tiddetermina, b’mod partikolari, il-kundizzjonijiet li jagħtu dritt għal benefiċċji, l-Istati Membri għandhom madankollu josservaw id-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE dwar il-libertà, irrikonoxxuta lil kull ċittadin tal-Unjoni, ta’ moviment u ta’ residenza fit-territorju tal-Istati Membri  ( 32 ). F’dan ir-rigward, it-Trattat FUE ma jiggarantixxix lil ħaddiem li l-estensjoni tal-attivitajiet tiegħu f’iktar minn Stat Membru wieħed jew it-trasferiment tagħhom fi Stat Membru ieħor ikunu newtrali fil-qasam tas-sigurtà soċjali. Madankollu, l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni inqas favorevoli hija konformi mal-prinċipju ta’ moviment liberu tal-persuni jekk hija ma tpoġġix fi żvantaġġ lill-ħaddiem ikkonċernat meta pparagunat ma’ dawk li jeżerċitaw l-attivitajiet kollha tagħhom fl-Istat Membru fejn hija tapplika jew meta pparagunat ma’ dawk li kienu diġà preċedentement ġew suġġetti għaliha  ( 33 ).

63.

Fost il-miżuri ta’ koordinazzjoni intiżi li jiggarantixxu l-eżerċizzju effettiv tad-dritt għall-moviment liberu tal-persuni, il-prinċipju tal-aggregazzjoni tal-perijodi huwa intiż li jiġi evitat li ħaddiem li, bl-użu tad-dritt ta’ moviment liberu tiegħu, kien impjegat f’iktar minn Stat Membru wieħed ikun, mingħajr ġustifikazzjoni oġġettiva, is-suġġett ta’ trattament inqas favorevoli mill-ħaddiem li jkun għadda l-karriera kollha tiegħu fi Stat Membru wieħed  ( 34 ).

64.

L-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 huwa għaldaqstant intiż li jiggarantixxi li l-persuni li jkunu eżerċitaw attività li tagħtihom dritt għall-benefiċċju ta’ vantaġġi speċifiċi fil-qasam tal-pensjoni tal-irtirar (pereżempju, irtirar iktar kmieni minħabba xogħol iebes jew riskjuż) ma jitilfux il-benefiċċju ta’ dawn il-vantaġġi minħabba biss li huma jkunu għamlu użu mil-libertà ta’ moviment tagħhom.

65.

Madankollu, l-interpretazzjoni tal-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 li tgħid li din id-dispożizzjoni tkun tapplika biss għall-ħidmiet u għall-attivitajiet li għalihom ikun hemm “skema speċjali” neċessarjament distinta mill-iskema ġenerali fl-Istat Membru li fih tittieħed id-deċiżjoni ta’ għoti tal-benefiċċju  ( 35 ), jidhirli li tmur kontra dan l-għan ta’ moviment liberu tal-ħaddiema.

66.

Fil-fatt, tali interpretazzjoni tista’ tipprekludi l-applikazzjoni tal-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 minħabba s-sempliċi fatt, pereżempju, li l-Istat Membru li jkun jagħti l-benefiċċji inkwistjoni jkun għażel li jistabbilixxi skema ġenerali biss, li fi ħdanha huwa jiddistingwi kategoriji speċifiċi ta’ attivitajiet. F’dan il-każ, ħaddiem impjegat jew li jaħdem għal rasu li jkun jeżerċita attività speċifika prevista fil-kuntest tal-iskema ġenerali u li magħha jkunu marbuta ċerti vantaġġi jista’ jagħżel li ma jeżerċitax, jew mill-inqas jeżita milli jeżerċita, din l-attività speċifika fi Stat Membru ieħor jekk dan ikun ser iwassal sabiex jiżvantaġġjah meta pparagunat mal-ħaddiema li jeżerċitaw it-totalità ta’ din l-attività speċifika fl-Istat Membru kkonċernat.

67.

Għaldaqstant, fil-kuntest tat-tilwima fil-kawża prinċipali, jekk l-eżistenza, fis-Slovakkja, ta’ skema speċjali, distinta mill-iskema ġenerali, kienet meħtieġa sabiex japplika l-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 u jippermetti t-teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi ta’ kontribuzzjonijiet bejn l‑1993 u l‑1995 fit-territorju tal-attwali Repubblika Ċeka għall-finijiet tal-kalkolu tal-perijodu ta’ attività tar-rikorrent, is-sempliċi eżistenza tal-kategorija I ma tkunx suffiċjenti sabiex tippermettilu jirtira fl-età ta’ 55 sena, filwaqt li tali rtirar kien ikun possibbli kieku huwa qatta’ l-karriera kollha tiegħu fis-Slovakkja.

68.

Madankollu, tali approċċ jidhirli li jmur kontra l-għan tal-moviment liberu tal-ħaddiema.

69.

Għaldaqstant, nikkunsidra li l-fatt li l-Istat Membru li jagħti l-benefiċċju inkwistjoni jkun stabbilixxa skema speċjali ta’ sigurtà soċjali, formalment distinta mill-iskema ġenerali, jew li huwa adotta minflok regoli partikolari applikabbli għal attività speċifika fi ħdan l-iskema ġenerali tiegħu, għandu, fil-fehma tiegħi, ikun irrilevanti għall-iskopijiet tal-aggregazzjoni tal-perijodi. Din hija tabilħaqq għażla ta’ organizzazzjoni u finanzjament tal-iskemi ta’ sigurtà soċjali, li tista’ tvarja kunsiderevolment minn Stat Membru għall-ieħor, li ma għandhiex ikollha konsegwenzi f’termini ta’ moviment liberu tal-ħaddiema.

70.

Ċertament, kull regola partikolari ma tistax titqies minnha nfisha bħala li tikkostitwixxi “skema speċjali” fis-sens tal-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 u huwa l-obbligu tal-qorti tar-rinviju li tivverifika li t-totalità tar-regoli applikabbli, f’dan il-każ għall-minaturi taħt l-art, hija tali li tikkostitwixxi tali “skema li tekwivali għal skema speċjali”.

71.

F’dan ir-rigward, fid-dawl tal-għan ta’ moviment liberu tal-ħaddiema, jiena tal-fehma li jeħtieġ li jittieħdu inkunsiderazzjoni elementi ta’ natura sostantiva iktar milli formali jew organika.

72.

Għaldaqstant, l-espressjoni “skema speċjali” għandha, fil-fehma tiegħi, tinftiehem bħala li tirreferi, minbarra għall-iskemi speċjali ddefiniti bħala tali fis-sistema nazzjonali, għall-korpi koerenti ta’ regoli speċifiċi stabbiliti, inkluż fi ħdan skema ġenerali, applikabbli għal attività speċifika bħala persuna impjegata jew bħala persuna li taħdem għal rasha. B’mod partikolari, din l-espressjoni tista’ tirreferi għal korp ta’ regoli li jikkonċernaw pereżempju l-kundizzjonijiet ta’ aċċess għall-benefiċċji, ir-regoli għall-kalkolu tal-ammont tagħhom (marbuta pereżempju mal-perijodu ta’ kontribuzzjoni jew mal-età tal-irtirar) u l-likwidazzjoni tal-pensjoni tal-irtirar, li jkunu speċifiċi għal ċerti attivitajiet jew professjonijiet, minħabba l-karatteristiċi tagħhom stess (marbuta pereżempju mal-ebusija tax-xogħol jew mar-riskji marbuta ma’ xi attività). Dawn ir-regoli jkunu intiżi għaldaqstant għal grupp partikolari ta’ ħaddiema impjegati jew li jaħdmu għal rashom jew għal professjonijiet, li jkunu suġġetti, kif tissuġġerixxi l-qorti tar-rinviju, għal “skema relattivament magħluqa ta’ derogi speċjali”. Għall-kuntrarju, b’kuntrast ma’ dak li ssostni l-Kummissjoni, jidhirli li l-fatt li l-imsemmija regoli jiġu implimentati minn entità formalment distinta minn dik responsabbli għall-iskema ġenerali jew il-fatt li dawn jipprevedu finanzjament distint mill-iskema ġenerali, anki jekk jistgħu jikkostitwixxu kriterji rilevanti għall-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ skema “speċjali”, ma jistgħux madankollu jkunu determinanti.

73.

Inżid li tali approċċ jippermetti li tittieħed inkunsiderazzjoni, fil-kuntest tal-Artikolu 51 tar-Regolament Nru 883/2004, ir-realtà tal-arranġamenti differenti tal-iskemi ta’ sigurtà soċjali preżenti fl-Istati Membri differenti fid-dawl tal-moviment liberu tal-ħaddiema.

74.

Fl-aħħar nett, nirrileva li l-Kummissjoni ssostni li l-perijodi ta’ kontribuzzjonijiet tar-rikorrent fil-kawża prinċipali bħala minatur taħt l-art fir-Repubblika Ċeka bejn il‑31 ta’ Diċembru 1992 u l‑31 ta’ Awwissu 1995 kellhom jittieħdu inkunsiderazzjoni abbażi tad-dispożizzjonijiet ġenerali tal-Artikolu 5(b) tar-Regolament Nru 883/2004, li jgħid li, meta, taħt il-leġislazzjoni tal-Istat Membru kompetenti, jkunu attribwiti ċerti effetti legali meta jseħħu ċerti fatti jew każijiet, dak l-Istat Membru għandu jqis fatti u każijiet simili li jseħħu fi kwalunkwe Stat Membru bħallikieku seħħew fit-territorju tiegħu  ( 36 ). Madankollu, jien għandi dubji serji f’dan ir-rigward. Fil-fatt, l-Artikolu 5(b) ta’ dan ir-regolament jirregola l-konsegwenzi li wieħed għandu jislet minn fatti jew minn każijiet speċifiċi, bħal inċident, mard, diżabbiltà, twelid jew żwieġ, li jkunu seħħew fi Stat Membru ieħor u li jistgħu jkollhom effett fuq il-benefiċċji ta’ sigurtà soċjali. Barra minn hekk, mill-premessa 10 tar-Regolament Nru 883/2004 jirriżulta li l-prinċipju ta’ assimilazzjoni ta’ ċerti fatti u każijiet ma għandux jinterferixxi mal-prinċipju ta’ aggregazzjoni tal-perijodi ta’ assigurazzjoni. Konsegwentement, it-teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi mwettqa taħt il-leġiżlazzjoni ta’ kull Stat Membru ieħor ma jidhirx li jikkostitwixxi “fatt jew każ” fis-sens tal-Artikolu 5(b) tal-imsemmi regolament. Għaldaqstant, jiena tal-fehma li din id-dispożizzjoni ma hijiex applikabbli għas-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali u ma tippermettix li tingħata risposta għad-domandi li għamlet il-qorti tar-rinviju  ( 37 ).

75.

Konsegwentement, nikkunsidra li l-Artikolu 51(1) tar-Regolament Nru 883/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li pensjoni tal-irtirar, li dwarha tittieħed deċiżjoni mill-istituzzjoni kompetenti ta’ Stat Membru, taqa’ taħt l-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, kemm meta, skont il-leġiżlazzjoni ta’ dan l-Istat Membru, tkun ġiet stabbilita skema speċjali applikabbli għall-ħaddiema impjegati jew li jaħdmu għal rashom u kif ukoll meta l-leġiżlazzjoni tal-imsemmi Stat Membru, mingħajr ma tkun stabbilixxiet formalment tali “skema speċjali”, tkun ipprevediet li kategorija speċifika ta’ persuni li jkunu wettqu perijodi ta’ assigurazzjoni fl-eżerċizzju ta’ attività speċifika (pereżempju, il-minaturi taħt l-art) tista’ tikseb, fuq il-bażi ta’ dawn il-perijodi, pensjoni tal-irtirar taħt kundizzjonijiet iktar favorevoli minn dawk ta’ persuni oħra li jkunu eżerċitaw attivitajiet differenti bħala ħaddiema impjegati jew li jaħdmu għal rashom.

Konklużjoni

76.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula min-Najvyšší správny súd Slovenskej republiky (il-Qorti Amministrattiva Suprema tar-Repubblika Slovakka) bil-mod kif ġej: