Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
JULIANE KOKOTT
της 16ης Απριλίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑24/26 PPU [Casotta] (i)
CV
Ποινική διαδικασία
παρισταμένου του:
Procuratore generale presso la Corte di Appello
[αίτηση του Corte d’ appello di Roma (εφετείου Ρώμης, Ιταλία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Οδηγία (EE) 2016/343 – Δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του – Ερήμην εκδοθείσα καταδικαστική απόφαση – Διαδικασία ανάκλησης – Δικαίωμα σε νέα δίκη – Προϋποθέσεις – Αποφυγή λήψης γνώσης της αρχικής διαδικασίας – Ελάχιστη εναρμόνιση – Δυνατότητα των κρατών μελών να παρέχουν μεγαλύτερη προστασία – Προϋποθέσεις – Οδηγία 2012/29/EE – Δικαίωμα του θύματος να παραστεί στη διαδικασία ανάκλησης »
I. Εισαγωγή
1. Όπως επισημαίνεται στην οδηγία (ΕΕ) 2016/343, για την ενίσχυση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας (2), το δικαίωμα των υπόπτων και των κατηγορουμένων να παρίστανται στη δίκη τους βασίζεται στο δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, το οποίο αποτελεί μια από τις βασικές αρχές σε μια δημοκρατική κοινωνία.
2. Εντούτοις, όπως διευκρινίζεται στην προμνησθείσα οδηγία, το δικαίωμα του κατηγορουμένου να παρίσταται στη δίκη του δεν είναι απόλυτο (3). Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι ερήμην εκδοθείσα απόφαση μπορεί να εκτελεστεί χωρίς τη διεξαγωγή νέας δίκης. Προϋπόθεση είναι, όμως, ο δεόντως ενημερωμένος ενδιαφερόμενος να έχει παραιτηθεί οικειοθελώς και κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση από το δικαίωμα να παραστεί στη δίκη του και, επομένως, η ερημοδικία του να είναι αποτέλεσμα οικειοθελούς επιλογής (4). Αντιθέτως, εάν δεν διαπιστώνεται η ύπαρξη τέτοιας επιλογής, η εκτέλεση ερήμην εκδοθείσας δικαστικής απόφασης είναι δυνατή μόνον εφόσον παρασχεθεί στον ενδιαφερόμενο, κατόπιν αίτησής του, δικαίωμα σε νέα δίκη.
3. Στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, το Corte di Appello di Roma (εφετείο Ρώμης, Ιταλία) ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν η οδηγία 2016/343 αντιτίθεται σε εθνική διάταξη η οποία δεν του επιτρέπει, κατά την εξέταση αιτήσεως διεξαγωγής νέας δίκης, να λάβει υπόψη τη συμπεριφορά του κατηγορουμένου προκειμένου να εξακριβώσει αν απέφυγε οικειοθελώς να λάβει γνώση της διαδικασίας. Με άλλα λόγια, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το δίκαιο της Ένωσης επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση όχι μόνον να διασφαλίζουν τα δικαιώματα άμυνας του ενδιαφερομένου, αλλά επίσης να αποτρέπουν την κατάχρησή τους.
4. Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν η οδηγία 2012/29/ΕΕ, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου (5), αντιτίθεται σε εθνική διάταξη η οποία δεν προβλέπει οποιαδήποτε ενημέρωση ή συμμετοχή του θύματος της αξιόποινης πράξης κατά την εξέταση αιτήσεως διεξαγωγής νέας δίκης κατόπιν ερήμην εκδοθείσας δικαστικής απόφασης.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
1. Η οδηγία 2012/29
5. Οι αιτιολογικές σκέψεις 12, 20, 22, 26 και 31 της οδηγίας 2012/29 διαλαμβάνουν τα ακόλουθα:
«(12) Τα δικαιώματα που θεσπίζονται στην παρούσα οδηγία δεν θίγουν τα δικαιώματα του δράστη. […]
[...]
(20) Ο ρόλος των θυμάτων στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης και η δυνατότητά τους να συμμετέχουν ενεργά στην ποινική διαδικασία ποικίλλουν στα κράτη μέλη, αναλόγως του εθνικού συστήματος, και καθορίζονται βάσει ενός ή περισσοτέρων από τα ακόλουθα κριτήρια […]. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίζουν ποιες από τις καταστάσεις αυτές ισχύουν για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής των δικαιωμάτων που θεσπίζονται στην παρούσα οδηγία, όταν υπάρχουν αναφορές στον ρόλο του θύματος στο οικείο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης.
[...]
(22) Ο χρόνος υποβολής της καταγγελίας θα πρέπει, για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, να θεωρείται ότι εμπίπτει στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει και τις περιπτώσεις αυτεπάγγελτης κίνησης της ποινικής διαδικασίας από τις αρχές συνεπεία αξιόποινης πράξης κατά θύματος.
[...]
(26) Κατά την παροχή πληροφοριών, θα πρέπει να δίδονται επαρκείς λεπτομέρειες, ώστε να εξασφαλίζεται ότι τα θύματα αντιμετωπίζονται με σεβασμό και ότι είναι σε θέση να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σχετικά με τη συμμετοχή τους στη διαδικασία. Ως προς αυτό, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να παρέχονται πληροφορίες στο θύμα, ώστε να γνωρίζει την εκάστοτε κατάσταση κάθε διαδικασίας. […]
[...]
(31) Το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με τον χρόνο και τον τόπο διεξαγωγής δίκης συνεπεία καταγγελίας αξιόποινης πράξης κατά του θύματος θα πρέπει να ισχύει επίσης για την ενημέρωση σχετικά με τον χρόνο και τον τόπο διεξαγωγής ακρόασης που αφορά έφεση ασκηθείσα κατά απόφασης στην υπόθεση.»
6. Το άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, και τα άρθρα 6, 10, 18 και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2012/29 προβλέπουν τα εξής:
«Άρθρο 1
Σκοποί
1. Στόχος της παρούσας οδηγίας είναι να εξασφαλίσει ότι τα θύματα της εγκληματικότητας τυγχάνουν της δέουσας πληροφόρησης, υποστήριξης και προστασίας και είναι ικανά να συμμετέχουν στην ποινική διαδικασία.
[…]
Άρθρο 6
Δικαίωμα των θυμάτων να λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με την υπόθεσή τους
1. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα θύματα να ενημερώνονται χωρίς περιττή καθυστέρηση σχετικά με το δικαίωμά τους να λαμβάνουν τις ακόλουθες πληροφορίες σχετικά με την ποινική διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν της καταγγελίας της αξιόποινης πράξης η οποία διεπράχθη εις βάρος του θύματος και να λαμβάνουν, εφόσον το ζητήσουν, αυτές τις πληροφορίες:
α) οποιαδήποτε απόφαση να μη συνεχισθεί ή να περατωθεί έρευνα ή να μην ασκηθεί δίωξη κατά του δράστη·
β) τον χρόνο και τόπο διεξαγωγής της δίκης και τη φύση των κατηγοριών κατά του δράστη.
2. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα θύματα, σύμφωνα με τον ρόλο τους στο οικείο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης, να ενημερώνονται χωρίς περιττή καθυστέρηση σχετικά με το δικαίωμά τους να λαμβάνουν τις ακόλουθες πληροφορίες σχετικά με την ποινική διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν της καταγγελίας της αξιόποινης πράξης η οποία διεπράχθη εις βάρος τους και να λαμβάνουν, εφόσον το ζητήσουν, αυτές τις πληροφορίες:
α) οιαδήποτε οριστική απόφαση εκδοθείσα σε δίκη·
β) πληροφορίες που επιτρέπουν στο θύμα να γνωρίζει την πορεία της ποινικής διαδικασίας, πλην εξαιρετικών περιπτώσεων στις οποίες ενδέχεται να διαταραχθεί η ομαλή διεξαγωγή της υπόθεσης από αυτήν την κοινοποίηση.
3. Οι πληροφορίες που παρέχονται δυνάμει της παραγράφου 1 στοιχείο α) και της παραγράφου 2 στοιχείο α) περιλαμβάνουν τους λόγους ή σύντομη περίληψη των λόγων της εν λόγω απόφασης, εκτός αν πρόκειται για απόφαση ενόρκων ή απόφαση στην οποία οι λόγοι είναι εμπιστευτικοί, όπου οι λόγοι δεν παρέχονται βάσει του εθνικού δικαίου.
4. Η επιθυμία των θυμάτων να λάβουν ή όχι τις πληροφορίες δεσμεύει την αρμόδια αρχή, εκτός αν η παροχή των πληροφοριών είναι υποχρεωτική λόγω του δικαιώματος ενεργής συμμετοχής του θύματος στην ποινική διαδικασία. Τα κράτη μέλη επιτρέπουν στα θύματα να μεταβάλουν ανά πάσα στιγμή την επιθυμία τους και κατόπιν λαμβάνουν υπόψη αυτή τη μεταβολή.
5. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να παρέχεται στα θύματα η δυνατότητα να ενημερώνονται, χωρίς περιττή καθυστέρηση, για την αποφυλάκιση ή την απόδραση του προφυλακισθέντος, κατηγορουμένου ή καταδικασθέντος για αξιόποινη πράξη που τα αφορά. Επιπλέον, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα θύματα ενημερώνονται για τυχόν σχετικά μέτρα που αποφασίζονται για την προστασία τους σε περίπτωση αποφυλάκισης ή απόδρασης του δράστη.
6. Τα θύματα λαμβάνουν, εφόσον το ζητήσουν, τις πληροφορίες της παραγράφου 5 τουλάχιστον στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχει ενδεχόμενος ή διαπιστωμένος κίνδυνος βλάβης αυτών, εκτός εάν υπάρχει διαπιστωμένος κίνδυνος βλάβης του δράστη λόγω της κοινοποίησης των πληροφοριών.
[...]
Άρθρο 10
Δικαίωμα ακρόασης
1. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα θύματα να δύνανται να έχουν το δικαίωμα ακρόασης κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας και να μπορούν να προσκομίζουν αποδεικτικά στοιχεία. […]
2. Οι δικονομικοί κανόνες σχετικά με την ακρόαση των θυμάτων κατά τη διάρκεια ποινικής διαδικασίας και την προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων καθορίζονται από το εθνικό δίκαιο.
[...]
Άρθρο 18
Δικαίωμα προστασίας
Με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων της υπεράσπισης, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να προβλέπονται μέτρα για την προστασία των θυμάτων και των μελών της οικογένειάς τους από δευτερογενή και επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση και εκφοβισμό, καθώς και από τους κινδύνους ψυχικής, συναισθηματικής ή ψυχολογικής βλάβης, και για την προστασία της αξιοπρέπειας των θυμάτων κατά τη διάρκεια της εξέτασης ή της κατάθεσής τους. […]
[...]
Άρθρο 20
Δικαίωμα προστασίας των θυμάτων κατά την ποινική έρευνα
Με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων της υπεράσπισης και σύμφωνα με τους κανόνες της διακριτικής ευχέρειας του δικαστηρίου, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι κατά τη διάρκεια της ποινικής έρευνας:
[…]
β) ο αριθμός των εξετάσεων των θυμάτων περιορίζεται στο ελάχιστο και οι εξετάσεις διεξάγονται μόνο όταν είναι αυστηρά αναγκαίο για τους σκοπούς της ποινικής έρευνας».
2. Η οδηγία 2016/343
7. Η νομική βάση της οδηγίας 2016/343 είναι το άρθρο 82, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ και οι αιτιολογικές σκέψεις της 3, 9, 10, 33, 35, 36, 37, 38, 39, 42 και 48 διαλαμβάνουν τα εξής:
«(3) Σύμφωνα με τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), η δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις στην Ένωση θεμελιώνεται στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων και διαταγών.
[...]
(9) Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι να ενισχυθεί το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, με τη θέσπιση κοινών ελάχιστων κανόνων για ορισμένες πτυχές του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη.
(10) Με τη θέσπιση κοινών ελάχιστων κανόνων για την προστασία των δικονομικών δικαιωμάτων των υπόπτων και κατηγορουμένων η παρούσα οδηγία έχει σκοπό να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των κρατών μελών στα συστήματα απονομής ποινικής δικαιοσύνης των άλλων κρατών μελών και, ως εκ τούτου, να συμβάλει στη διευκόλυνση της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων σε ποινικές υποθέσεις. Οι κοινοί αυτοί ελάχιστοι κανόνες δύνανται να άρουν επίσης τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών στην επικράτεια όλων των κρατών μελών.
[...]
(33) Το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη αποτελεί μια από τις βασικές αρχές σε μια δημοκρατική κοινωνία. Το δικαίωμα των υπόπτων και των κατηγορουμένων να παρίστανται στη δίκη τους βασίζεται σε αυτό το δικαίωμα και θα πρέπει να κατοχυρώνεται σε όλη την Ένωση.
[...]
(35) Το δικαίωμα παράστασης των υπόπτων και των κατηγορουμένων στη δίκη τους δεν είναι απόλυτο. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις οι ύποπτοι και οι κατηγορούμενοι θα πρέπει να μπορούν, ρητώς ή σιωπηρώς αλλά κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση, να παραιτηθούν από το δικαίωμα αυτό.
(36) Υπό ορισμένες συνθήκες η απόφαση για την ενοχή ή την αθωότητα του υπόπτου ή του κατηγορουμένου θα πρέπει να μπορεί να εκδοθεί παρά την απουσία του. Αυτό ενδέχεται να ισχύει όταν ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος έχει ενημερωθεί εγκαίρως σχετικά με τη δίκη και τις συνέπειες της μη παράστασης, αλλά εντούτοις δεν εμφανίζεται. Η ενημέρωση του υπόπτου ή του κατηγορουμένου σχετικά με τη δίκη θα πρέπει να σημαίνει ότι το εν λόγω πρόσωπο κλητεύθηκε αυτοπροσώπως ή ότι με άλλα μέσα του παρασχέθηκαν επισήμως πληροφορίες για την προγραμματισμένη ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης κατά τρόπο ώστε να είναι σε θέση να γνωρίζει για την δίκη. Η πληροφόρηση του υπόπτου ή του κατηγορουμένου σχετικά με τις συνέπειες της μη παράστασης θα πρέπει ιδίως να σημαίνει πως το πρόσωπο έχει ενημερωθεί ότι η απόφαση μπορεί να εκδοθεί ακόμη και αν δεν εμφανιστεί στη δίκη.
(37) Θα πρέπει επίσης να είναι δυνατό να διεξαχθεί μια δίκη που μπορεί να οδηγήσει σε καταδικαστική ή αθωωτική απόφαση ερήμην του υπόπτου ή κατηγορουμένου εφόσον έχει ενημερωθεί για τη δίκη του και έχει δώσει εντολή σε δικηγόρο, ο οποίος διορίστηκε είτε από το εν λόγω πρόσωπο είτε από το κράτος, να το εκπροσωπήσει στη δίκη και ο δικηγόρος πράγματι εκπροσώπησε τον ύποπτο ή κατηγορούμενο.
(38) Όταν εξετάζεται κατά πόσον ο τρόπος με τον οποίο παρέχονται οι πληροφορίες επαρκεί ώστε να εξασφαλίζεται η επίγνωση του προσώπου όσον αφορά τη δίκη, ιδιαίτερη προσοχή, εφόσον κρίνεται σκόπιμο, θα πρέπει να αποδίδεται και στη δέουσα προσπάθεια που καταβάλλουν οι δημόσιες αρχές για να ενημερώσουν το ενδιαφερόμενο πρόσωπο και στη δέουσα προσπάθεια που καταβάλλει το ενδιαφερόμενο πρόσωπο προκειμένου να λάβει πληροφορίες που απευθύνονται σε αυτό.
(39) Στις περιπτώσεις που τα κράτη μέλη προβλέπουν τη δυνατότητα διεξαγωγής δίκης ερήμην του υπόπτου ή κατηγορουμένου, αλλά δεν μπορούν να εκπληρωθούν οι προϋποθέσεις για τη λήψη απόφασης ερήμην του, επειδή ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστεί παρ’ όλο που καταβλήθηκαν οι δέουσες προσπάθειες, για παράδειγμα, επειδή το εν λόγω πρόσωπο διέφυγε ή φυγοδίκησε, θα πρέπει να είναι εντούτοις δυνατό να ληφθεί απόφαση ερήμην του υπόπτου ή κατηγορουμένου και να εκτελεστεί η απόφαση αυτή. Σε αυτή την περίπτωση τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι, όταν οι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι λαμβάνουν γνώση της απόφασης, ειδικότερα όταν συλλαμβάνονται, θα πρέπει να λαμβάνουν επίσης γνώση της δυνατότητας να προσβάλουν την απόφαση και του δικαιώματος να ζητήσουν νέα δίκη ή να ασκήσουν άλλο ένδικο μέσο προστασίας. Οι εν λόγω πληροφορίες θα πρέπει να παρέχονται γραπτώς. Οι πληροφορίες μπορούν ωστόσο να παρέχονται προφορικώς, υπό τον όρο ότι σημειώνεται το γεγονός ότι παρασχέθηκαν οι πληροφορίες σύμφωνα με τη διαδικασία καταχώρισης που προβλέπει η εθνική νομοθεσία.
(42) Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, ιδίως όσον αφορά το δικαίωμα του κατηγορουμένου να παρίσταται στη δίκη του και το δικαίωμα σε νέα δίκη, λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές ανάγκες των ευάλωτων προσώπων. Σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου 2013, σχετικά με τις δικονομικές εγγυήσεις για ευάλωτα πρόσωπα που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών (6), ως ευάλωτοι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι θα πρέπει να θεωρούνται όλοι οι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι που δεν είναι σε θέση να κατανοούν ή να συμμετέχουν ουσιαστικά στη ποινική διαδικασία λόγω της ηλικίας, της διανοητικής ή σωματικής τους κατάστασης ή λόγω αναπηριών.
[...]
(48) Δεδομένου ότι η οδηγία ορίζει ελάχιστους κανόνες, τα κράτη μέλη μπορούν να διευρύνουν τα δικαιώματα που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία με σκοπό την παροχή μεγαλύτερης προστασίας. Το επίπεδο προστασίας που παρέχουν τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει ποτέ να υπολείπεται των προτύπων του Χάρτη ή της ΕΣΔΑ, όπως αυτά έχουν ερμηνευτεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.»
8. Το άρθρο 1, το άρθρο 8, παράγραφοι 1 έως 4, και το άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343 έχουν ως εξής:
«Άρθρο 1
Αντικείμενο
Η παρούσα οδηγία θεσπίζει κοινούς ελάχιστους κανόνες σχετικά με:
α) ορισμένες πτυχές του δικαιώματος στο τεκμήριο αθωότητας κατά την ποινική διαδικασία·
β) το δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του κατά την ποινική διαδικασία.
[...]
Άρθρο 8
Δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του
1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι και οι κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα παράστασης στη δίκη τους.
2. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι μια δίκη που μπορεί να οδηγήσει σε απόφαση για την ενοχή ή την αθωότητα του υπόπτου ή κατηγορουμένου μπορεί να διεξαχθεί ερήμην αυτού, υπό τον όρο ότι:
α) ο ύποπτος ή κατηγορούμενος έχει ενημερωθεί εγκαίρως σχετικά με τη δίκη και τις συνέπειες της μη παράστασης· ή
β) ο ύποπτος ή κατηγορούμενος, αφού ενημερώθηκε για τη δίκη, εκπροσωπείται από εξουσιοδοτημένο δικηγόρο ο οποίος διορίστηκε είτε από τον ύποπτο ή κατηγορούμενο είτε από το κράτος.
3. Απόφαση που έχει ληφθεί σύμφωνα με την παράγραφο 2 μπορεί να εκτελεστεί κατά του συγκεκριμένου προσώπου.
4. Στις περιπτώσεις που τα κράτη μέλη έχουν ένα σύστημα που προβλέπει τη δυνατότητα διεξαγωγής δικών ερήμην του υπόπτου ή κατηγορουμένου, αλλά δεν είναι δυνατό να τηρηθούν οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου επειδή ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος δεν μπορεί να εντοπιστεί παρ’ όλο που καταβλήθηκαν οι δέουσες προσπάθειες, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι είναι εντούτοις δυνατό να ληφθεί απόφαση και να εκτελεστεί. Σε αυτή την περίπτωση τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, όταν οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι λαμβάνουν γνώση της απόφασης, ειδικότερα όταν συλλαμβάνονται, λαμβάνουν επίσης γνώση της δυνατότητας να προσβάλουν την απόφαση και του δικαιώματος να ζητήσουν νέα δίκη ή να ασκήσουν άλλο μέσο ένδικης προστασίας, σύμφωνα με το άρθρο 9.
Άρθρο 9
Δικαίωμα σε νέα δίκη
Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος, στις περιπτώσεις που δεν παρίστατο στη δίκη του και δεν έχουν τηρηθεί οι όροι που προβλέπονται στο άρθρο 8 παράγραφος 2, έχει δικαίωμα σε νέα δίκη ή άλλο ένδικο μέσο προστασίας που επιτρέπει επαναπροσδιορισμό της ουσίας της υπόθεσης, περιλαμβανομένης της εξέτασης νέων αποδεικτικών στοιχείων, και που ενδέχεται να οδηγήσει σε ανατροπή της αρχικής απόφασης. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι εν λόγω ύποπτοι και κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα να παρίστανται, να συμμετέχουν ουσιαστικά, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει το εθνικό δίκαιο, και να ασκούν τα δικαιώματα υπεράσπισής τους.»
Β. Το ιταλικό δίκαιο
9. Το άρθρο 420 bis του Codice di procedura penale (κώδικα ποινικής δικονομίας, στο εξής: κώδικας ποινικής δικονομίας), το οποίο επιγράφεται «Ερημοδικία του κατηγορουμένου», ορίζει τα εξής:
«1. Εάν ο κατηγορούμενος, ελεύθερος ή κρατούμενος, δεν παρίσταται στην ακροαματική διαδικασία, το δικαστήριο διεξάγει τη δίκη ερήμην του:
a) όταν ο κατηγορούμενος κλητεύθηκε να παραστεί με επίδοση της κλήσης στον ίδιο αυτοπροσώπως ή σε πρόσωπο εξουσιοδοτημένο ρητώς από αυτόν να παραλάβει την κλήση·
b) όταν ο κατηγορούμενος παραιτήθηκε ρητώς από την παράστασή του ή, σε περίπτωση κωλύματος κατά την έννοια του άρθρου 420 ter, παραιτήθηκε ρητώς από την επίκλησή του.
2. Το δικαστήριο διεξάγει τη δίκη ερήμην του κατηγορουμένου επίσης εάν κρίνει ότι έχει αποδειχθεί με άλλον τρόπο ότι ο κατηγορούμενος έχει πραγματική γνώση της εκκρεμούς δίκης και ότι η απουσία του από την ακροαματική διαδικασία οφείλεται σε εσκεμμένη και συνειδητή επιλογή. Προς τούτο, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη τον τρόπο επίδοσης, τις ενέργειες στις οποίες προέβη ο κατηγορούμενος πριν από την ακροαματική διαδικασία, τον διορισμό συνηγόρου υπεράσπισης της επιλογής του και τυχόν άλλες σχετικές περιστάσεις.
3. Το δικαστήριο διεξάγει επίσης ερήμην τη δίκη, εκτός των περιπτώσεων που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2, όταν ο κατηγορούμενος έχει κηρυχθεί φυγόδικος ή έχει άλλως αποφύγει οικειοθελώς να λάβει γνώση της εκκρεμούς δίκης.
4. Στις περιπτώσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 1, 2 και 3, το δικαστήριο κηρύσσει τον κατηγορούμενο απόντα. Εάν ο νόμος δεν ορίζει άλλως, ο κατηγορούμενος που κηρύσσεται απών εκπροσωπείται από τον συνήγορό του.
5. Με εξαίρεση τις περιπτώσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 1, 2 και 3, το δικαστήριο, πριν από τη διεξαγωγή της δίκης σύμφωνα με το άρθρο 420 quater, αναβάλλει την ακροαματική διαδικασία και διατάσσει να επιδοθούν στον κατηγορούμενο αυτοπροσώπως, από την Polizia giudiziaria [αστυνομία διώξεως του εγκλήματος], η ειδοποίηση που αναφέρεται στο άρθρο 419, το κλητήριο θέσπισμα και τα πρακτικά της ακροαματικής διαδικασίας.
6. Η διάταξη με την οποία o κατηγορούμενος κηρύσσεται απών ανακαλείται επίσης αυτεπαγγέλτως, εάν, πριν από την έκδοση της αποφάσεως, εμφανιστεί ο κατηγορούμενος. Παρέχεται εκ νέου στον κατηγορούμενο η προθεσμία για την άσκηση των δικαιωμάτων τα οποία έχει απολέσει:
a) εάν αποδείξει ότι, λόγω τυχαίου συμβάντος, ανωτέρας βίας ή άλλου νόμιμου κωλύματος, περιήλθε σε απόλυτη αδυναμία να παραστεί εγκαίρως για να ασκήσει τα δικαιώματα τα οποία απώλεσε και ότι δεν μπόρεσε να προσκομίσει εγκαίρως την απόδειξη του κωλύματος χωρίς δική του υπαιτιότητα·
b) εάν, στις περιπτώσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 2 και 3, αποδείξει ότι δεν είχε πραγματική γνώση της δίκης που εκκρεμούσε εις βάρος του και ότι δεν μπόρεσε να παραστεί χωρίς υπαιτιότητά του εγκαίρως ώστε να ασκήσει τα δικαιώματα τα οποία είχε απολέσει·
c) εάν προκύπτει, εν πάση περιπτώσει, ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις διεξαγωγής της δίκης ερήμην του.
7. Εκτός από την περίπτωση της παραγράφου 6, εάν διαπιστωθεί ότι δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις διεξαγωγής της δίκης ερήμην του κατηγορουμένου, το δικαστήριο ανακαλεί, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, τη διάταξη με την οποία κηρύσσει τον κατηγορούμενο απόντα και ενεργεί σύμφωνα με την παράγραφο 5.»
10. Το άρθρο 629 bis του κώδικα ποινικής δικονομίας, το οποίο επιγράφεται «Ακύρωση της αποφάσεως», ορίζει τα εξής:
«1. Εκτός από τις περιπτώσεις που καλύπτονται από το άρθρο 628 bis, ο καταδικασθείς ή το πρόσωπο κατά του οποίου έχει επιβληθεί μέτρο ασφαλείας με τελεσίδικη απόφαση εκδοθείσα ερήμην του, μπορεί να επιτύχει την ακύρωση της αποφάσεως εφόσον αποδείξει ότι κηρύχθηκε απών χωρίς να συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 420 bis και ότι δεν ήταν σε θέση να ασκήσει εμπροθέσμως ένδικο μέσο κατά της αποφάσεως χωρίς δική του υπαιτιότητα, εκτός εάν αποδειχθεί ότι είχε πραγματική γνώση της εκκρεμούσας δίκης πριν από την έκδοση της αποφάσεως.
2. Η αίτηση υποβάλλεται στο Corte d’ appello [εφετείο] στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση, επί ποινή απαραδέκτου, αυτοπροσώπως από τον ενδιαφερόμενο ή από ειδικώς εξουσιοδοτημένο συνήγορο εντός 30 ημερών από τη λήψη γνώσεως της αποφάσεως.
3. Το Corte di Appello (εφετείο) αποφαίνεται σύμφωνα με το άρθρο 127 και, αν κάνει δεκτή την αίτηση, ακυρώνει την απόφαση και διατάσσει τη διαβίβαση της δικογραφίας στο δικαστήριο του σταδίου ή του βαθμού όπου διαπιστώθηκε η ακυρότητα.
4. Εφαρμόζονται τα άρθρα 635 και 640.»
III. Ιστορικό της διαφοράς
11. Με απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2023 το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης, Ιταλία) καταδίκασε τον CV, ως συναυτουργό στις αξιόποινες πράξεις της βαριάς σωματικής βλάβης και της διακεκριμένης ληστείας, σε στερητική της ελευθερίας ποινή πέντε ετών και πρόστιμο 1 500 ευρώ.
12. Δεδομένου ότι ο CV δεν άσκησε έφεση, η πρωτόδικη απόφαση κατέστη τελεσίδικη στις 14 Απριλίου 2024 και ο CV συνελήφθη στις 19 Νοεμβρίου 2024 προς εκτέλεση της επιβληθείσας ποινής.
13. Στις 19 Δεκεμβρίου 2024 ο CV υπέβαλε στο Corte d’ appello di Roma (εφετείο Ρώμης) αίτηση ακυρώσεως της απόφασης του Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Ρώμης), υποστηρίζοντας ότι κηρύχθηκε απών, μολονότι οι προϋποθέσεις του άρθρου 420 bis του κώδικα ποινικής δικονομίας δεν πληρούνταν. Συγκεκριμένα, ο CV ισχυρίστηκε ότι δεν έλαβε γνώση της εκκρεμούς εις βάρος του διαδικασίας.
14. Κατόπιν εξέτασης της δικογραφίας της πρωτοβάθμιας δίκης, το Corte d’ appello di Roma (εφετείο Ρώμης) επισημαίνει ότι η ανωτέρω διαδικασία κινήθηκε στις 2 Απριλίου 2022 κατόπιν της επ’ αυτοφόρω σύλληψης του CV για τις αξιόποινες πράξεις της βαριάς σωματικής βλάβης και της ληστείας, σε συναυτουργία με ένα άλλο πρόσωπο, το οποίο συνελήφθη επίσης, και οκτώ άλλα πρόσωπα, τα οποία παραμένουν άγνωστα. Ο CV κατηγορήθηκε επίσης για υποτροπή, καθότι είχε καταδικαστεί στο παρελθόν για άλλες αξιόποινες πράξεις του ίδιου είδους.
15. Κατόπιν αιτήματος του CV, η αστυνομία ενημέρωσε τη μητέρα του για τη σύλληψή του και ο CV διόρισε έναν δικηγόρο ως συνήγορό του.
16. Στις 4 Απριλίου 2022 ο συλληφθείς CV προσήχθη ενώπιον του Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Ρώμης) για την επικύρωση της σύλληψής του και για την εκδίκαση της υπόθεσής του με την ταχεία διαδικασία. Κατά την ακροαματική διαδικασία, ο CV δήλωσε ότι είναι μεν εγγεγραμμένος στα μητρώα πληθυσμού ως κάτοικος στην οικία της μητέρας του στη Σικελία, πλην όμως διαμένει μόνιμα στη Ρώμη τα τελευταία πέντε έτη. Επιπλέον, ο CV δήλωσε ότι ο τόπος κατοικίας του είναι στη Ρώμη, σε «mensa per i poveri» (συσσίτιο απόρων) το οποίο διαχειρίζεται η «Communità di Sant’Egidio».
17. Στο πέρας της ακροαματικής διαδικασίας της 4ης Απριλίου 2022 η σύλληψη του CV δεν επικυρώθηκε, δεν κινήθηκε η ταχεία διαδικασία για την εκδίκαση της υπόθεσής του, η υπόθεση αναπέμφθηκε στην εισαγγελική αρχή και ο CV αφέθηκε ελεύθερος.
18. Εν συνεχεία, η εισαγγελική αρχή ζήτησε από τον Giudice per le indagini preliminari (ανακριτή, Ιταλία) του Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Ρώμης) να εκδώσει παραπεμπτικό βούλευμα λόγω του προφανούς χαρακτήρα των αποδείξεων, που καθιστούσε δυνατή την απευθείας εκδίκαση της υπόθεσης χωρίς τη διεξαγωγή προκαταρκτικής ακροαματικής διαδικασίας.
19. Η ανωτέρω αίτηση έγινε δεκτή και ο Giudice per le indagini preliminari (ανακριτής) παρέπεμψε τον CV ενώπιον του Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Ρώμης) προκειμένου να δικαστεί στις 4 Οκτωβρίου 2022.
20. Στις 9 Μαΐου 2022 η αστυνομία μετέβη στο προμνησθέν «mensa per i poveri» (συσσίτιο απόρων) για να επιδώσει το παραπεμπτικό βούλευμα, αλλά δεν εντόπισε τον CV εκεί και, επομένως, παρέδωσε το παραπεμπτικό βούλευμα σε έναν από τους υπευθύνους για τη λειτουργία της ένωσης. Το πρόσωπο αυτό δήλωσε ότι ο CV είχε επισκεφθεί το συσσίτιο πριν από δύο ημέρες και διαβεβαίωσε την αστυνομία ότι θα τοποθετούσε το παραπεμπτικό βούλευμα στο προσωπικό γραμματοκιβώτιο του CV.
21. Στις 13 Ιουλίου 2022 ο δικηγόρος τον οποίο είχε διορίσει ο CV απέστειλε τηλεγράφημα στον CV στην κατοικία του στο «mensa per i poveri» (συσσίτιο απόρων) για να τον ενημερώσει ότι παραιτούνταν από τα καθήκοντά του, καθότι αδυνατούσε να τον εντοπίσει.
22. Στις 4 Οκτωβρίου 2022 το παραπεμπτικό βούλευμα επιδόθηκε, μέσω πιστοποιημένου ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, στον δικηγόρο που διόρισε ο CV, διότι ο τόπος κατοικίας που δήλωσε ο CV δεν ήταν κατάλληλος προς τούτο.
23. Κατά την ακροαματική διαδικασία της 4ης Οκτωβρίου 2022, λόγω της παραίτησης του δικηγόρου που διόρισε ο CV, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) διόρισε αυτεπαγγέλτως άλλον δικηγόρο ως συνήγορο του CV.
24. Στο πέρας της ακροαματικής διαδικασίας της 4ης Οκτωβρίου 2022, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) διαπίστωσε ότι το παραπεμπτικό βούλευμα δεν είχε επιδοθεί στον κατηγορούμενο και διαβίβασε τον φάκελο στη γραμματεία προκειμένου να επαναληφθεί η διαδικασία επίδοσης.
25. Κατά την ακροαματική διαδικασία της 17ης Ιανουαρίου 2023, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) διαπίστωσε ότι έπρεπε να αναζητηθεί ο ενδιαφερόμενος, δεδομένου ότι δεν αποδείχθηκε ότι ο CV έλαβε πραγματικά γνώση της διαδικασίας, και διαβίβασε τον φάκελο στη γραμματεία προς τούτο.
26. Στις 20 Ιανουαρίου 2023 η αστυνομία μετέβη εκ νέου στο «mensa per i poveri» (συσσίτιο απόρων) για να προβεί στην επίδοση, αλλά δεν εντόπισε τον CV εκεί και, επομένως, παρέδωσε κλήση σε εθελοντή, ο οποίος δήλωσε ότι θα την τοποθετούσε στο προσωπικό γραμματοκιβώτιο του CV.
27. Στις 20, 21 και 23 Ιανουαρίου 2023 η αστυνομία επιχείρησε ανεπιτυχώς να επικοινωνήσει τηλεφωνικώς με τον CV, στον αριθμό κινητού τηλεφώνου που είχε δηλώσει ο ίδιος.
28. Στις 20 Ιανουαρίου 2023 η αστυνομία διενήργησε έρευνα στα μητρώα πληθυσμού και διαπίστωσε ότι ο CV διέμενε με τη μητέρα του στη Σικελία. Εντούτοις, στις 3 Φεβρουαρίου 2023 η μητέρα του CV εμφανίστηκε στο δημοτολόγιο της κοινότητας και υπέβαλε δήλωση απομάκρυνσης του υιού της από την κατοικία, ζήτησε δε τη διαγραφή του από την οικογενειακή κατάστασή της.
29. Κατά την ακροαματική διαδικασία της 13ης Ιουνίου 2023, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) διαπίστωσε ότι, από την υπηρεσιακή σημείωση της αστυνομίας, προέκυπτε ότι δεν κατέστη δυνατός ο εντοπισμός του CV και, ως εκ τούτου, διέταξε να αναζητηθεί ο ενδιαφερόμενος στη διεύθυνση κατοικίας του, ήτοι τη διεύθυνση της μητέρας του στη Σικελία, προκειμένου να του επιδοθεί αντίγραφο του παραπεμπτικού βουλεύματος και αντίγραφο των πρακτικών της ακροαματικής διαδικασίας της 13ης Ιουνίου 2023, όρισε δε νέα δικάσιμο στις 23 Οκτωβρίου 2023.
30. Στις 19 Ιουνίου 2023 η αστυνομία επέδωσε τις ανωτέρω πράξεις στη μητέρα του CV με τη μνεία «σύνοικος μητέρα».
31. Κατά την ακροαματική διαδικασία της 23ης Οκτωβρίου 2023, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) διαπίστωσε ότι το παραπεμπτικό βούλευμα είχε επιδοθεί στη σύνοικο μητέρα και ότι, επομένως, έπρεπε να θεωρηθεί βέβαιο ότι ο κατηγορούμενος είχε λάβει γνώση της διαδικασίας.
32. Ως εκ τούτου, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) διέταξε τη διεξαγωγή της δίκης ερήμην του CV, κρίνοντας ότι αποδείχθηκε ότι ο CV έλαβε πραγματικά γνώση της διαδικασίας και ότι η ερημοδικία του έπρεπε να θεωρηθεί ως εσκεμμένη και συνειδητή επιλογή κατά την έννοια του άρθρου 420 bis, παράγραφος 3, του κώδικα ποινικής δικονομίας.
33. Στις 23 Οκτωβρίου 2023 λήφθηκε, στο πλαίσιο της διεξαγωγής προφορικών αποδείξεων, η κατάθεση του θύματος της αξιόποινης πράξης και, στο πέρας της επ’ ακροατηρίου συζήτησης, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) καταδίκασε τον CV σε στερητική της ελευθερίας ποινή πέντε ετών και τριών μηνών και πρόστιμο 1 500 ευρώ για συναυτουργία στις αξιόποινες πράξεις της βαριάς σωματικής βλάβης και της διακεκριμένης ληστείας. Η καταδικαστική απόφαση κατέστη αμετάκλητη στις 14 Απριλίου 2024.
34. Ο CV συνελήφθη στις 19 Νοεμβρίου 2024 και υπέβαλε την αίτηση ακυρώσεως που μνημονεύθηκε στο σημείο 13 των παρουσών προτάσεων.
IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα προδικαστικά ερωτήματα
35. Στο πλαίσιο της προεκτεθείσας διαδικασίας, με διάταξη της 7ης Ιανουαρίου 2026 η οποία περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 22 Ιανουαρίου 2026, το Corte d’ appello di Roma (εφετείο Ρώμης) αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«Πρέπει να θεωρηθεί ότι:
1) τα άρθρα 6, 10 και 18 της [οδηγίας 2012/29], ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και των άρθρων 6 και 17 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως το άρθρο 629 bis του ιταλικού κώδικα ποινικής δικονομίας, το οποίο, στο πλαίσιο διαδικασίας ακυρώσεως καταδικαστικής αποφάσεως που καθιστά αναγκαία τη διεξαγωγή νέας δίκης επί της ουσίας, δεν προβλέπει κανενός είδους ενημέρωση, επικοινωνία ή συμμετοχή του θύματος της αξιόποινης πράξεως το οποίο δεν παραστάθηκε ως πολιτικώς ενάγων;
2) τα άρθρα 8 και 9 της [οδηγίας 2016/343], ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και των άρθρων 6 και 17 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, έχουν, στο σύνολό τους, την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση, όπως η προβλεπόμενη στα άρθρα 420 bis και 629 bis του ιταλικού κώδικα ποινικής δικονομίας, η οποία επιτρέπει την ακύρωση καταδικαστικής αποφάσεως όταν ο κατηγορούμενος ισχυρίζεται ότι δεν είχε πραγματική γνώση της δίκης, στο μέτρο που η ρύθμιση αυτή δεν επιτρέπει να συνάγεται η εκούσια αποφυγή λήψεως γνώσεως της διαδικασίας από βαριά αμέλεια του κατηγορουμένου ή από συνειδητή αποδοχή του κινδύνου μη παραλαβής των εγγράφων, που απορρέουν από αντικειμενική συμπεριφορά και έμμεσες αποδείξεις;»
36. Μετά τη διεξαγωγή διοικητικών συνεδριάσεων στις 5 και 9 Φεβρουαρίου 2026, το τέταρτο τμήμα του Δικαστηρίου αποφάσισε την υπαγωγή της υπό κρίση υπόθεσης στην επείγουσα προδικαστική διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 107 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
37. Στο πλαίσιο της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Ιταλική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τα ίδια μέρη συμμετείχαν επίσης στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η οποία διεξήχθη στις 18 Μαρτίου 2026.
V. Ανάλυση
Α. Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
38. Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο θα εξετάσω κατά προτεραιότητα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας 2016/343, υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) και των άρθρων 6 και 17 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ). Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν οι ανωτέρω διατάξεις αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία, δυνάμει της ερμηνείας της από τη σχετική νομολογία, δεν επιτρέπει σε δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται αιτήσεως διεξαγωγής νέας δίκης, λόγω ερήμην εκδοθείσας καταδικαστικής απόφασης, να συναγάγει από τη συμπεριφορά του ενδιαφερομένου και από έμμεσες αποδείξεις ότι ο ενδιαφερόμενος απέφυγε οικειοθελώς να λάβει γνώση της αρχικής διαδικασίας.
1. Οι επιταγές των κρίσιμων διατάξεων
39. Δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφοι 2 και 3, της οδηγίας 2016/343, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι δίκη η οποία μπορεί να οδηγήσει σε εκτελεστή απόφαση για την ενοχή ή την αθωότητα του ενδιαφερομένου μπορεί να διεξαχθεί ερήμην αυτού. Τούτο μπορεί να συμβεί υπό την προϋπόθεση είτε ότι ο ενδιαφερόμενος έχει ενημερωθεί εγκαίρως σχετικά με τη δίκη και τις συνέπειες της μη παράστασης (άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ) είτε ότι ο ενδιαφερόμενος έχει απλώς και μόνον ενημερωθεί σχετικά με τη δίκη, όταν εκπροσωπείται, κατά τα λοιπά, από εξουσιοδοτημένο δικηγόρο ο οποίος διορίστηκε είτε από τον ίδιο είτε από το κράτος (άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ) (7). Κατά την παράγραφο 4 του ίδιου άρθρου, όταν δεν είναι δυνατό να τηρηθούν οι ανωτέρω προϋποθέσεις, επειδή ο ενδιαφερόμενος δεν μπορεί να εντοπιστεί παρόλο που καταβλήθηκαν οι δέουσες προσπάθειες, η έκδοση και η εκτέλεση απόφασης είναι δυνατές, πλην όμως ο ενδιαφερόμενος πρέπει να έχει δικαίωμα να ζητήσει τη διεξαγωγή νέας δίκης, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 9 της οδηγίας αυτής.
40. Με την απόφαση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (8), το Δικαστήριο έκρινε ότι η δυνατότητα την οποία το άρθρο 8, παράγραφοι 2 και 3, της οδηγίας 2016/343 παρέχει στα κράτη μέλη να διεξάγουν, όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις της παραγράφου 2, ερήμην δίκη και να εκτελούν την απόφαση που θα εκδοθεί, χωρίς να προβλέπεται δικαίωμα σε νέα δίκη, στηρίζεται στην παραδοχή ότι, στην περίπτωση της παραγράφου 2, ο ενδιαφερόμενος, καίτοι ενημερώθηκε προσηκόντως, παραιτήθηκε οικειοθελώς και κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση από την άσκηση του δικαιώματος παράστασης στη δίκη του.
41. Με την ίδια ως άνω απόφαση, το Δικαστήριο έκανε δεκτό ότι μπορεί να θεωρηθεί, ενδεχομένως, ότι ένα πρόσωπο ενημερώθηκε για τη διεξαγωγή της δίκης και παραιτήθηκε οικειοθελώς και κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση από την άσκηση του δικαιώματος παράστασης στη δίκη του όταν δεν μπορεί να εντοπιστεί για τον σκοπό της επίδοσης της κλήτευσης στη δίκη. Τούτο μπορεί να συμβεί εάν από ακριβείς και αντικειμενικές ενδείξεις συνάγεται ότι ο ενδιαφερόμενος, μολονότι έχει ενημερωθεί επισήμως ότι κατηγορείται για την τέλεση ποινικού αδικήματος, ούτως ώστε να γνωρίζει ότι επρόκειτο να διεξαχθεί δίκη εις βάρος του, ενεργεί εσκεμμένως κατά τρόπο που κατατείνει στο να μην καταστεί δυνατόν να ενημερωθεί επισήμως για την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης. Η ύπαρξη τέτοιων ακριβών και αντικειμενικών ενδείξεων μπορεί να διαπιστωθεί, για παράδειγμα, όταν, όπως συνέβη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου), ο ενδιαφερόμενος δήλωσε οικειοθελώς εσφαλμένη διεύθυνση στις αρμόδιες αρχές ή δεν εντοπίζεται πλέον στη διεύθυνση την οποία δήλωσε (9).
42. Επομένως, η περίπτωση ενδιαφερομένου ο οποίος παρεμπόδισε τις αρχές να τον ενημερώσουν επισήμως, με επίσημο έγγραφο, και εγκαίρως για τη διεξαγωγή της δίκης εμπίπτει στην περίπτωση που μνημονεύεται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343 (10). Επιπλέον, υπό τέτοιες περιστάσεις, η έγκαιρη αποστολή, από τις αρμόδιες αρχές, του επίσημου εγγράφου στο οποίο αναγράφονται η ημερομηνία και ο τόπος διεξαγωγής της δίκης στη διεύθυνση την οποία ο ενδιαφερόμενος γνωστοποίησε στις αρχές αυτές και η προσκομισθείσα απόδειξη περί του ότι το έγγραφο αυτό πράγματι παραδόθηκε στη διεύθυνση αυτή επέχουν θέση ενημέρωσης του εν λόγω προσώπου, το οποίο δεν μπορεί πλέον να εντοπιστεί, όσον αφορά την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης, συμφώνως προς το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343. Εντούτοις, τούτο μπορεί να ισχύει μόνον υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω αρχές κατέβαλαν δέουσες προσπάθειες προκειμένου να εντοπίσουν το εν λόγω πρόσωπο και να το κλητεύσουν αυτοπροσώπως ή να του παράσχουν επισήμως ενημέρωση, με άλλα μέσα, σχετικά με την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης (11).
43. Επιπλέον, το δικαστήριο μπορεί να μην αναγνωρίσει στον ενδιαφερόμενο το δικαίωμα στη διεξαγωγή νέας δίκης μόνον εάν πληρούνται, κατά τα λοιπά, οι λοιπές προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας 2016/343, ήτοι ο ενδιαφερόμενος είτε ενημερώθηκε εγκαίρως για τις συνέπειες της μη παράστασής του είτε εκπροσωπήθηκε από δικηγόρο (12).
2. Τα ζητήματα που θέτει το αιτούν δικαστήριο υπό το πρίσμα της ερμηνείας του εθνικού δικαίου
44. Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν, υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να διαθέτει εξουσία εκτίμησης δυνάμει της οποίας μπορεί να λάβει υπόψη τη συμπεριφορά του CV για να εξακριβώσει αν ο CV απέφυγε οικειοθελώς να λάβει γνώση της διαδικασίας με αποτέλεσμα η αίτησή του για τη διεξαγωγή νέας δίκης να πρέπει να χαρακτηριστεί ως καταχρηστική.
45. Λαμβανομένων υπόψη των παρατηρήσεων της Ιταλικής Κυβέρνησης, το ανωτέρω προδικαστικό ερώτημα είναι προφανώς υποθετικό. Κατά την Ιταλία, οι περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης παρέχουν στο αιτούν δικαστήριο τη δυνατότητα να αρνηθεί τη διεξαγωγή νέας δίκης. Συγκεκριμένα, δυνάμει της εθνικής νομολογίας, η πραγματική γνώση της δίκης εκ μέρους του κατηγορουμένου είναι βεβαίως αυτή που νομιμοποιεί την κήρυξη της ερημοδικίας, η δε βούληση του κατηγορουμένου να αποφύγει τη λήψη γνώσης σχετικά με τη δίκη δεν μπορεί να συναχθεί αυτομάτως από την «αμέλεια ενημέρωσης». Εντούτοις, η εν λόγω αμέλεια μπορεί να ληφθεί υπόψη όταν οι αρμόδιες αρχές κατέβαλαν δέουσες προσπάθειες προκειμένου να εντοπίσουν τον ενδιαφερόμενο. Απόκειται τότε στις εν λόγω αρχές να προσκομίσουν «ακριβείς και αντικειμενικές ενδείξεις» περί του ότι ο ενδιαφερόμενος έλαβε επαρκείς πληροφορίες.
46. Η συνεκτίμηση των δύο ανωτέρω προϋποθέσεων αποκλείει κάθε καταχρηστική επίκληση των δικαιωμάτων άμυνας, καθότι αποδίδει σημασία τόσο στην επιμέλεια την οποία επέδειξαν οι αρχές για να ενημερώσουν τον ενδιαφερόμενο όσο και στην επιμέλεια την οποία επέδειξε ο ενδιαφερόμενος για να λάβει τις σχετικές πληροφορίες. Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω προϋποθέσεων, οι περιστάσεις που εκτίθενται με την απόφαση περί παραπομπής παρέχουν στο αιτούν δικαστήριο τη δυνατότητα να αρνηθεί να αναγνωρίσει το δικαίωμα του CV σε νέα δίκη.
47. Λαμβανομένης υπόψη της ανωτέρω επιχειρηματολογίας, πρέπει να υπομνησθεί ότι η διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ στηρίζεται στη σαφή διάκριση των αρμοδιοτήτων μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της οποίας το Δικαστήριο είναι αποκλειστικώς αρμόδιο να αποφαίνεται επί της ερμηνείας ή του κύρους των πράξεων της Ένωσης που ορίζει το άρθρο αυτό. Στο πλαίσιο αυτό, δεν απόκειται στο Δικαστήριο να αποφαίνεται επί της ερμηνείας διατάξεων του εθνικού δικαίου ή να κρίνει αν η εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου ερμηνεία τους είναι ορθή. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το Δικαστήριο οφείλει να λαμβάνει υπόψη το πραγματικό και κανονιστικό πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσονται τα προδικαστικά ερωτήματα, όπως αυτό εξειδικεύεται από την απόφαση περί παραπομπής. Εν προκειμένω, το Δικαστήριο πρέπει, συνεπώς, να στηριχθεί στην ερμηνεία της ιταλικής ρύθμισης που απορρέει από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως και συνιστά τη βάση του υποβληθέντος σ’ αυτό ερωτήματος (13).
48. Κατά το αιτούν δικαστήριο, είναι αληθές ότι το άρθρο 420 bis του κώδικα ποινικής δικονομίας καθορίζει τα στοιχεία βάσει των οποίων μπορεί να διαπιστωθεί ότι ο κατηγορούμενος είχε την πρόθεση να αποφύγει να λάβει γνώση της διαδικασίας και ότι η ερημοδικία του είναι αποτέλεσμα οικειοθελούς επιλογής. Εντούτοις, κατά τη νομολογία του Corte suprema di cassazione (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ιταλία), αίτηση διεξαγωγής νέας δίκης μπορεί να απορριφθεί μόνον εάν προσκομισθεί άμεση απόδειξη της βούλησης αποφυγής λήψης γνώσης της διαδικασίας.
49. Κατά το αιτούν δικαστήριο, τούτο ισοδυναμεί εν τοις πράγμασι με απαίτηση ρητής δήλωσης της βούλησης του ενδιαφερομένου να αποφύγει τη διαδικασία. Ειδικότερα, τούτο εμποδίζει το δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η αδυναμία εντοπισμού του ενδιαφερομένου οφείλεται σε συμπεριφορά που καταδεικνύει εμμέσως μεν, πλην όμως μετά βεβαιότητος, τέτοια βούληση. Επομένως, το δικαστήριο δεν δύναται να λάβει υπόψη αμέλεια η οποία υποδηλώνει τη συνειδητή αποδοχή του κινδύνου μη λήψης γνώσης της διαδικασίας και η οποία μπορεί να εξομοιωθεί με εσκεμμένη αποφυγή τέτοιας λήψης γνώσης. Ως εκ τούτου, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης, το αιτούν δικαστήριο υποχρεούται να κάνει δεκτή την αίτηση διεξαγωγής νέας δίκης λόγω έλλειψης άμεσης απόδειξης της βούλησης του CV να αποφύγει τη λήψη γνώσης της αρχικής διαδικασίας.
50. Κατά συνέπεια, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το εθνικό δίκαιο, το οποίο υποχρεούται να εφαρμόσει, προστατεύει υπέρ το δέον, τρόπον τινά, τα δικαιώματα άμυνας. Συγκεκριμένα, το εθνικό δίκαιο υποχρεώνει το αιτούν δικαστήριο να διεξαγάγει νέα δίκη και το εμποδίζει να εξετάσει τις ενδείξεις που είναι ικανές να καταδείξουν ότι η ερημοδικία του CV είναι, ενδεχομένως, αποτέλεσμα συνειδητής εκ μέρους του επιλογής.
3. Η απαγόρευση κατάχρησης του δικαιώματος σε νέα δίκη που κατοχυρώνεται με την οδηγία 2016/343
51. Όπως διευκρινίζεται στη νομική βάση της, ήτοι το άρθρο 82, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, στις αιτιολογικές σκέψεις 9 και 48 και στο άρθρο 1 της οδηγίας 2016/343, αυτή προβαίνει μόνον σε ελάχιστη εναρμόνιση και όχι σε πλήρη και εξαντλητική εναρμόνιση και, επομένως, τα κράτη μέλη μπορούν να διευρύνουν τα δικαιώματα που προβλέπονται σε αυτήν με σκοπό την παροχή μεγαλύτερης προστασίας (14).
52. Συγκεκριμένα, από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 2, της επίμαχης οδηγίας προκύπτει ότι τα κράτη μέλη «μπορούν να προβλέπουν ότι μια δίκη που μπορεί να οδηγήσει σε απόφαση για την ενοχή ή την αθωότητα του υπόπτου ή κατηγορουμένου μπορεί να διεξαχθεί ερήμην αυτού» (15). Επομένως, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να μην προβλέπουν τη δυνατότητα διεξαγωγής δίκης ερήμην του κατηγορουμένου στο εθνικό δίκαιό τους (16).
53. Εντούτοις, όταν προβλέπουν τη δυνατότητα διεξαγωγής τέτοιας δίκης, τα κράτη μέλη πρέπει να τηρούν τις επιταγές της οδηγίας. Συγκεκριμένα, οι εν λόγω επιταγές προβλέπουν και οριοθετούν τις υποχρεώσεις που υπέχουν τα κράτη μέλη σε σχέση με το δικαίωμα των υπόπτων και των κατηγορουμένων να παρίστανται στη δίκη τους και τις εξαιρέσεις από το δικαίωμα αυτό (17). Τούτο δεν συνεπάγεται μόνον ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν το δικαίωμα του κατηγορουμένου να παρίσταται στη δίκη του, αλλά επίσης ότι πρέπει να αποτρέπουν την κατάχρηση του δικαιώματος σε νέα δίκη σε περίπτωση ερήμην εκδοθείσας δικαστικής απόφασης, η οποία θα παρακωλύει την αποτελεσματικότητα της ποινικής δίωξης και την ορθή απονομή της δικαιοσύνης.
54. Είναι αληθές ότι τα κράτη μέλη παραμένουν κατ’ αρχήν ελεύθερα να παρέχουν μεγαλύτερη προστασία των δικαιωμάτων άμυνας από την προστασία που προβλέπεται από την οδηγία 2016/343. Εντούτοις, η κατοχύρωση τέτοιων δικαιωμάτων δεν πρέπει να θίγει τον σκοπό και την αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας. Συγκεκριμένα, όταν πράξη της Ένωσης καταλείπει στα κράτη μέλη δυνατότητα επιλογής μεταξύ πλειόνων διαδικασιών εφαρμογής, η άσκηση της εν λόγω διακριτικής ευχέρειας εμπίπτει στην εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης. Ως εκ τούτου, η εξέταση της συμμόρφωσης των εθνικών διατάξεων που θεσπίστηκαν για τον σκοπό αυτόν εμπίπτει στην ερμηνεία της προμνησθείσας οδηγίας υπό το πρίσμα των γενικών αρχών του δικαίου της Ένωσης (18).
55. Ομοίως, κατά την εφαρμογή των προμνησθεισών διατάξεων, τα κράτη μέλη δεσμεύονται από τις επιταγές του Χάρτη. Είναι αληθές ότι τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν τα εθνικά πρότυπα προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, υπό τον όρο εντούτοις ότι η εν λόγω εφαρμογή δεν διακυβεύει το επίπεδο προστασίας που προβλέπει ο Χάρτης, ούτε την υπεροχή, την ενότητα και την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης (19).
56. Συμφώνως προς τις ανωτέρω αρχές, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι διατάξεις της οδηγίας 2016/343 σχετικά με το δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του και το δικαίωμα σε νέα δίκη πρέπει να ερμηνεύονται κατά τρόπο ώστε να αποτρέπεται το ενδεχόμενο πρόσωπο το οποίο παραιτήθηκε, είτε ρητώς είτε σιωπηρώς, αλλά κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση, από το δικαίωμα παράστασης στη δίκη του, καίτοι είχε ενημερωθεί σχετικά με τη δίκη, να δύναται να αξιώσει, μετά την έκδοση ερήμην καταδικαστικής απόφασης, τη διεξαγωγή νέας δίκης και, ως εκ τούτου, να παρακωλύσει καταχρηστικά την αποτελεσματικότητα της ποινικής δίωξης καθώς και την ορθή απονομή της δικαιοσύνης (20).
57. Κατά το Δικαστήριο, η ανωτέρω ερμηνεία απορρέει από τον σκοπό της οδηγίας 2016/343, ο οποίος συνίσταται, όπως εκτίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 9 και 10 αυτής, στην ενίσχυση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών και στη συνακόλουθη ενίσχυση της εμπιστοσύνης κάθε κράτους μέλους στα συστήματα απονομής ποινικής δικαιοσύνης των άλλων κρατών μελών. Η παραδοχή κατά την οποία, όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της ως άνω οδηγίας, ο ενδιαφερόμενος, καίτοι ενημερώθηκε προσηκόντως, θεωρείται ότι παραιτήθηκε οικειοθελώς και κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση από την άσκηση του δικαιώματος παράστασης στη δίκη του, διασφαλίζει την τήρηση του προμνησθέντος σκοπού (21).
58. Η ανωτέρω ερμηνεία επιρρωννύεται από το γεγονός ότι, καθόσον εκδόθηκε με σκοπό να διευκολύνει την αμοιβαία αναγνώριση καθώς και την αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις μεταξύ των κρατών μελών, η οδηγία 2016/343 επιδιώκει τον ίδιο σκοπό με τις αποφάσεις-πλαίσια σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση των ποινικών αποφάσεων και των διαδικασιών παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (22). Δεδομένου ότι εντάσσεται στο ίδιο σύνολο κανονιστικών πράξεων, η οδηγία 2016/343 πρέπει να ερμηνευτεί κατά τρόπο συνεπή προς τις εν λόγω αποφάσεις-πλαίσια (23).
59. Πάντως, όπως εξέθεσε ο γενικός εισαγγελέας J. Richard de la Tour, δυνάμει των ανωτέρω αποφάσεων-πλαισίων, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να διαθέτουν επίσης εξουσία εκτίμησης ώστε να μπορούν να εξετάσουν αν, υπό το πρίσμα των περιστάσεων της εκάστοτε υπόθεσης, τα δικαιώματα άμυνας έγιναν σεβαστά, παρά την ερήμην εκδοθείσα δικαστική απόφαση (24). Ο γενικός εισαγγελίας θεμελίωσε τη γνώμη του, μεταξύ άλλων, στην αποτελεσματικότητα της ποινικής δίωξης και στην ορθή απονομή της δικαιοσύνης (25).
60. Τέλος, η προτεινόμενη ερμηνεία είναι σύμφωνη προς το δικαίωμα του θύματος να δικαστεί η υπόθεσή του εντός εύλογου χρονικού διαστήματος και να μη βιώσει εκ νέου μια τραυματική εμπειρία, την αρχή της οικονομίας της ποινικής δίκης και τη γενική αρχή της απαγόρευσης της κατάχρησης δικαιώματος, κατά την οποία οι πολίτες δεν μπορούν να επικαλούνται δολίως ή καταχρηστικώς τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης (26).
61. Συγκεκριμένα, η απαγόρευση της κατάχρησης δικαιώματος τυγχάνει πάντοτε εφαρμογής. Είναι αληθές ότι το άρθρο 54 του Χάρτη και το άρθρο 17 της ΕΣΔΑ κατοχυρώνουν ρητώς απαγόρευση της κατάχρησης δικαιώματος η οποία είναι αλυσιτελής υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, ειδικός σκοπός των ανωτέρω διατάξεων είναι να παρεμποδίσουν φυσικά πρόσωπα, ομάδες ή κράτη να κάνουν χρήση των ελευθεριών που κατοχυρώνονται στον Χάρτη και στην ΕΣΔΑ, με σκοπό να καταργήσουν ή να περιορίσουν υπέρμετρα τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται στις πράξεις αυτές. Εντούτοις, η ειδική αυτή απαγόρευση δεν αποκλείει τη γενικότερη απαγόρευση την οποία κάνει δεκτή το Δικαστήριο.
4. Συμπέρασμα επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
62. Από τις ανωτέρω παρατηρήσεις συνάγεται ότι όταν εξετάζει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις άσκησης του δικαιώματος σε νέα δίκη σε περίπτωση ερήμην εκδοθείσας δικαστικής απόφασης, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343, το αρμόδιο δικαστήριο πρέπει να διαθέτει εξουσία εκτίμησης.
63. Στο πλαίσιο της άσκησης της εν λόγω εξουσίας, το αρμόδιο δικαστήριο πρέπει να μπορεί να εξετάσει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις που εκτέθηκαν συνοπτικά στα σημεία 39 έως 43 των παρουσών προτάσεων. Επομένως, το αρμόδιο δικαστήριο πρέπει να εκτιμήσει αν υπάρχουν ακριβείς και αντικειμενικές ενδείξεις περί του ότι ο ενδιαφερόμενος, μολονότι έχει ενημερωθεί επισήμως ότι κατηγορείται για την τέλεση αξιόποινης πράξης, ώστε να γνωρίζει ότι επρόκειτο να διεξαχθεί δίκη εις βάρος του, ενεργεί εσκεμμένως κατά τρόπο που κατατείνει στο να μην καταστεί δυνατόν να ενημερωθεί επισήμως για την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης. Στο πλαίσιο αυτό, το αρμόδιο δικαστήριο πρέπει να λάβει δεόντως υπόψη την ιδιαίτερη κατάσταση των ευάλωτων προσώπων που μνημονεύονται, μεταξύ άλλων, στην αιτιολογική σκέψη 42 της οδηγίας 2016/343 (27). Τέλος, στο πλαίσιο της εξέτασης, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να εξακριβώσει αν πληρούται οποιαδήποτε από τις εναλλακτικές προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, της εν λόγω οδηγίας, ήτοι είτε ότι το πρόσωπο ενημερώθηκε σχετικά με την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης και σχετικά με τις συνέπειες μη παράστασης είτε ότι το πρόσωπο εκπροσωπήθηκε από εξουσιοδοτημένο δικηγόρο καθ’ όλη τη διάρκεια της δίκης (28).
64. Το αιτούν δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αναγνωρίσει το δικαίωμα του ενδιαφερομένου σε νέα δίκη μόνον εάν διαπιστώσει, στο πέρας της ανωτέρω εξέτασης, ότι ο ενδιαφερόμενος απέφυγε εσκεμμένως την επίσημη λήψη των πληροφοριών σχετικά με τη δίκη και ότι, επιπλέον, πληρούται οποιαδήποτε από τις προμνησθείσες προϋποθέσεις. Η κατάσταση θα μπορούσε να είναι διαφορετική μόνον εάν διαπιστωνόταν ότι ο ενδιαφερόμενος εμπόδισε εσκεμμένως την πλήρωση των ανωτέρω προϋποθέσεων, για παράδειγμα, αποφεύγοντας τη λήψη των πληροφοριών σχετικά με την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης και σχετικά με τις συνέπειες της ερήμην έκδοσης δικαστικής απόφασης ή διακόπτοντας εσκεμμένως και επανειλημμένως την επικοινωνία με τον δικηγόρο του. Σε τέτοια περίπτωση, η γενική αρχή της απαγόρευσης της κατάχρησης δικαιώματος θα μπορούσε να μην επιτρέψει τη διεξαγωγή νέας δίκης.
65. Στην υπό κρίση υπόθεση, με την επιφύλαξη των ζητημάτων που θα εξετάσει το αιτούν δικαστήριο, δεν είναι σαφές αν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο CV παρεμπόδισε, εσκεμμένως και καταχρηστικώς, την πλήρωση των προϋποθέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343. Θα απόκειται, επομένως, στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει, ειδικότερα υπό το πρίσμα των πρακτικών και της έκθεσης της ανάκρισης του CV που διεξήχθη στις 4 Απριλίου 2022 (σημείο 16 των παρουσών προτάσεων), κατά τη διάρκεια της οποίας έτυχε της συνδρομής του δεόντως εξουσιοδοτημένου δικηγόρου της επιλογής του (29), αν από τα ανωτέρω έγγραφα συνάγεται ότι ο CV ενημερώθηκε επαρκώς ότι κατηγορούνταν για την τέλεση αξιόποινης πράξης και ότι επρόκειτο να δικαστεί. Ομοίως, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να εξετάσει, υπό το πρίσμα, μεταξύ άλλων, των πληροφοριών που παρέσχε ο CV σχετικά με τις διευθύνσεις κατοικίας του και των προσπαθειών που κατέβαλαν οι αρχές για να του κοινοποιήσουν τις πληροφορίες σχετικά με τη δίκη του, αν πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο CV απέφυγε εσκεμμένως να λάβει επισήμως τις πληροφορίες σχετικά με την ημερομηνία και τον τόπο της δίκης, μολονότι οι αρμόδιες αρχές κατέβαλαν επαρκείς προσπάθειες για να τον εντοπίσουν.
66. Κατά την εξέταση των ανωτέρω ζητημάτων, το αιτούν δικαστήριο πρέπει όχι μόνον να λάβει δεόντως υπόψη την ευάλωτη κατάσταση του CV, ο οποίος δεν έχει μόνιμη κατοικία, αλλά επίσης να εξακριβώσει αν από τις προμνησθείσες καταθέσεις του, κατά την ανάκριση της 4ης Απριλίου 2022, προκύπτει ότι ο CV ενημερώθηκε επαρκώς και είχε επαρκή διαύγεια ώστε να μπορεί να εκτιμήσει τις συνέπειες της κατάστασης στην οποία βρισκόταν. Επιπλέον, στο πλαίσιο της διαδικασίας με αντικείμενο την αίτηση διεξαγωγής νέας δίκης, ο CV πρέπει να μπορεί να προβάλει, μεταξύ άλλων, τις ιδιαίτερες περιστάσεις οι οποίες μπορεί να τον εμπόδισαν, ενδεχομένως, να λάβει τις κοινοποιήσεις που παραδόθηκαν στο «mensa per i poveri» (συσσίτιο αστέγων) το οποίο διαχειρίζεται η «Comunità di Sant’Egidio» (βλ. σημεία 16, 20 και 26 των παρουσών προτάσεων).
67. Περαιτέρω, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να εξετάσει αν, στην υπό κρίση υπόθεση, πληρούται οποιαδήποτε από τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας 2016/343. Συναφώς, αφενός, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν μπορεί να γίνει δεκτό ότι ο CV εκπροσωπήθηκε από δεόντως εξουσιοδοτημένο δικηγόρο καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της υπό κρίση υπόθεσης (βλ. σημεία 15, 21 και 23 των παρουσών προτάσεων) (30).
68. Αφετέρου, όσον αφορά την προϋπόθεση του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να εκτιμήσει αν η παράδοση του παραπεμπτικού βουλεύματος στο «mensa per i poveri» (συσσίτιο απόρων) που διαχειρίζεται η «Communità di Sant’Egidio» μπορεί να θεωρηθεί ως ενημέρωση του CV σχετικά με την ημερομηνία και την ώρα της δίκης, κατά το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2016/343 (βλ. σημείο 42 των παρουσών προτάσεων). Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να εξετάσει αν αποδεικνύεται επαρκώς ότι ο CV ενημερώθηκε επισήμως, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια της ανάκρισης της 4ης Απριλίου 2022, και εγκαίρως σχετικά με τις συνέπειες της μη παράστασης στη δίκη.
69. Τέλος, και για παν ενδεχόμενο, υπενθυμίζεται ότι η διαδικασία κατά τη διάρκεια της οποίας ύποπτος ή κατηγορούμενος πρέπει να μπορεί να ζητήσει τη διεξαγωγή νέας δίκης, δυνάμει του άρθρου 9 της οδηγίας 2016/343, πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής. Τούτο συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, ότι η αίτηση διεξαγωγής νέας δίκης εξετάζεται εντός ευλόγως σύντομου χρονικού διαστήματος, ώστε να διασφαλίζεται, ιδίως σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας του ενδιαφερομένου, όπως συμβαίνει στην υπό κρίση υπόθεση, η αποτελεσματικότητα της εν λόγω διαδικασίας, η οποία μπορεί να καταλήξει, ενδεχομένως, στην ακύρωση της αρχικής απόφασης και στην αποφυλάκιση του ενδιαφερομένου. Πάντως, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης, είναι αμφίβολο αν η διαδικασία της κύριας δίκης πληροί τις προμνησθείσες προϋποθέσεις, στο μέτρο που ο CV συνελήφθη στις 19 Νοεμβρίου 2024, ζήτησε την ακύρωση της αρχικής δικαστικής απόφασης στις 19 Δεκεμβρίου 2024 και το αιτούν δικαστήριο διαβίβασε στο Δικαστήριο την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως μόλις στις 7 Ιανουαρίου 2026, ήτοι περισσότερο από ένα έτος αργότερα, όταν ο CV είχε εκτίσει σημαντικό μέρος της ποινής που του επιβλήθηκε (31).
Β. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
70. Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν τα άρθρα 6, 10 και 18 της οδηγίας 2012/29, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του Χάρτη, καθώς και των άρθρων 6 και 17 της ΕΣΔΑ, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως το άρθρο 629 bis του ιταλικού κώδικα ποινικής δικονομίας, το οποίο, στο πλαίσιο διαδικασίας ακυρώσεως καταδικαστικής απόφασης που καθιστά αναγκαία τη διεξαγωγή νέας δίκης επί της ουσίας, δεν προβλέπει κανενός είδους ενημέρωση, επικοινωνία ή συμμετοχή του θύματος της αξιόποινης πράξης το οποίο δεν παραστάθηκε ως πολιτικώς ενάγων.
71. Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2012/29, σκοπός της είναι να εξασφαλίσει ότι τα θύματα της εγκληματικότητας τυγχάνουν της δέουσας πληροφόρησης, υποστήριξης και προστασίας και μπορούν να μετέχουν στην ποινική διαδικασία.
72. Προς τούτο, το άρθρο 6 της οδηγίας 2012/29 προβλέπει το δικαίωμα του θύματος να λαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την υπόθεση. Η εν λόγω διάταξη δεν αφορά ρητώς διαδικασία διεξαγωγής νέας δίκης όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, στο πλαίσιο της οποίας το αρμόδιο δικαστήριο εξετάζει αν οι προϋποθέσεις για την έκδοση δικαστικής αποφάσεως ερήμην του κατηγορουμένου πληρούνταν κατά τη διάρκεια της αρχικής διαδικασίας. Ομοίως, για τους σκοπούς του δικαιώματος του θύματος να λαμβάνει, κατ’ αρχήν, κάθε πληροφορία ώστε να μπορεί να γνωρίζει την πορεία της ποινικής διαδικασίας, το οποίο κατοχυρώνεται ειδικώς στο άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της προμνησθείσας οδηγίας, το άρθρο 6, παράγραφος 2, παραπέμπει, όπως και η αιτιολογική σκέψη 20, στον ρόλο των θυμάτων στο οικείο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης.
73. Το άρθρο 10 της οδηγίας 2012/29, το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα ακρόασης των θυμάτων, παραπέμπει επίσης μόνον γενικώς στην «ποινική διαδικασία».
74. Εντούτοις, από την όλη οικονομία και τον σκοπό της οδηγίας 2012/29 συνάγεται ότι η εν λόγω οδηγία βασίζεται στη συνεκτίμηση των σοβαρών συνεπειών που έχουν οι διαδικασίες κατά των δραστών αξιόποινων πράξεων για τα θύματα των εν λόγω αξιόποινων πράξεων και ότι επιδιώκει να διασφαλίσει ότι τα θύματα μπορούν να συμμετέχουν κατάλληλα και ενεργά στις εν λόγω διαδικασίες.
75. Στο πνεύμα αυτό, στην αιτιολογική σκέψη 26 της οδηγίας 2012/29 υπογραμμίζεται η σημασία της παροχής στα θύματα πληροφοριών ώστε να γνωρίζουν την εκάστοτε κατάσταση κάθε διαδικασίας. Στην αιτιολογική σκέψη 31 της οδηγίας αυτής επισημαίνεται, εξάλλου, ότι το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με τον χρόνο και τον τόπο διεξαγωγής δίκης θα πρέπει να ισχύει επίσης για την ενημέρωση σχετικά με τον χρόνο και τον τόπο διεξαγωγής ακρόασης που αφορά έφεση ασκηθείσα κατά απόφασης στην υπόθεση.
76. Διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας το αρμόδιο δικαστήριο εξετάζει αν πρέπει να ακυρωθεί η αρχική δικαστική απόφαση και να διεξαχθεί νέα δίκη επί της ουσίας μπορεί, πάντως, να εξομοιωθεί με διαδικασία έφεσης ασκηθείσας κατά απόφασης σε ποινική υπόθεση. Συγκεκριμένα, η διαδικασία ακύρωσης προϋποθέτει ότι μπορεί να διεξαχθεί νέα δίκη κατόπιν διαδικασίας επί της ουσίας η οποία περατώθηκε κατ’ αρχήν με απρόσβλητη απόφαση.
77. Τέτοια διαδικασία έχει πολύ μεγάλη σημασία για το θύμα. Συνεπάγεται, συγκεκριμένα, ότι το θύμα μπορεί να βιώσει εκ νέου μια τραυματική εμπειρία και ότι μπορεί, ενδεχομένως, να υποχρεωθεί να καταθέσει εκ νέου στο πλαίσιο της νέας διαδικασίας επί της ουσίας.
78. Υπό τις συνθήκες αυτές, φρονώ ότι το δικαίωμα του θύματος να συμμετάσχει ενεργά στην ποινική διαδικασία δεν μπορεί να περιοριστεί στη διαδικασία επί της ουσίας που αποσκοπεί στη διαπίστωση της τέλεσης της αξιόποινης πράξης, αλλά πρέπει να εφαρμοστεί επίσης στο πλαίσιο διαδικασίας ακύρωσης της αρχικής δικαστικής απόφασης. Ομοίως, το δικαίωμα του θύματος να συμμετάσχει σε τέτοια διαδικασία δεν μπορεί να εξαρτηθεί από το αν παραστάθηκε ως πολιτικώς ενάγων ή αν η αρχική διαδικασία κινήθηκε κατόπιν καταγγελίας του θύματος ή αυτεπαγγέλτως (32).
79. Είναι αληθές, όπως υπογραμμίζει η Επιτροπή, ότι δεν τίθεται ζήτημα στάθμισης των δικαιωμάτων του θύματος και του κατηγορουμένου κατά την εκτίμηση του δικαιώματος σε νέα δίκη. Όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας 2012/29, τα δικαιώματα του θύματος που προβλέπονται στην εν λόγω οδηγία δεν θίγουν τα δικαιώματα του δράστη. Επομένως, δεν τίθεται ζήτημα περιορισμού του δικαιώματος του κατηγορουμένου σε δίκαιη δίκη λόγω των συνεπειών, για το θύμα, της διεξαγωγής νέας δίκης επί της ουσίας. Οι διατάξεις της εν λόγω οδηγίας που αποσκοπούν στην αποφυγή δευτερογενούς θυματοποίησης ή διεξαγωγής αδικαιολόγητα υψηλού αριθμού ακροαματικών διαδικασιών (33) δεν πρέπει να ερμηνεύονται κατά τρόπο που θίγει το δικαίωμα του κατηγορουμένου σε νέα δίκη, εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις άσκησης του εν λόγω δικαιώματος.
80. Επιπλέον, στο πλαίσιο της διαδικασίας ακύρωσης, κρίσιμη δεν είναι η αξιόποινη πράξη αυτή καθεαυτήν, η δε κατάθεση του θύματος σχετικά με την αξιόποινη πράξη δεν λαμβάνεται υπόψη κατά την εξέταση των προϋποθέσεων διεξαγωγής νέας δίκης επί της ουσίας.
81. Εντούτοις, ενδέχεται το θύμα να μπορεί να προσκομίσει στοιχεία ικανά να διαφωτίσουν λυσιτελώς το αρμόδιο δικαστήριο σχετικά με τη βούληση ή μη του κατηγορουμένου να αποφύγει συνειδητά να λάβει γνώση της αρχικής διαδικασίας. Τούτο είναι αληθές ιδίως σε περιπτώσεις αξιόποινων πράξεων ενδοοικογενειακής βίας, στις οποίες ο κατηγορούμενος και το θύμα γνωρίζονται ή έχουν στενή σχέση.
82. Ως εκ τούτου, με την απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου πρέπει να επισημανθεί ότι τα δικαιώματα που η οδηγία 2012/29 εγγυάται στο θύμα απαιτούν την ενημέρωση του θύματος σχετικά με κάθε αίτηση που αποσκοπεί στη διασφάλιση της διεξαγωγής νέας δίκης. Ομοίως, το θύμα πρέπει να μπορεί να τύχει ακρόασης κατά την εξέταση τέτοιας αίτησης, ώστε να μπορεί να παράσχει κάθε ενδεχομένως χρήσιμη πληροφορία για την εκτίμηση της συμπεριφοράς του κατηγορουμένου.
VI. Πρόταση
83. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Corte d’ appello di Roma (εφετείο Ρώμης, Ιταλία) ως εξής:
Τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/343 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2016, για την ενίσχυση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας, και τα άρθρα 6, 10 και 18 της οδηγίας 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου,
έχουν την έννοια ότι:
– τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να διαθέτουν εξουσία εκτίμησης προκειμένου να εξακριβώσουν αν, υπό το πρίσμα του συνόλου των κρίσιμων στοιχείων της εκάστοτε υπόθεσης, κατηγορούμενος ο οποίος δεν παρέστη στη δίκη του πρέπει να έχει δικαίωμα σε νέα δίκη ώστε να διασφαλίζεται το δικαίωμά του σε δίκαιη δίκη,
– στο πλαίσιο της εκτίμησης αυτής, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εξετάζουν αν αποδεικνύεται επαρκώς, αφενός, ότι ο κατηγορούμενος έλαβε γνώση της διεξαγωγής της δίκης και των συνεπειών της έκδοσης δικαστικής απόφασης ερήμην του και, αφετέρου, ότι η ερημοδικία του είναι αποτέλεσμα οικειοθελούς επιλογής,
– το θύμα πρέπει να ενημερωθεί για την αίτηση διεξαγωγής νέας δίκης που υπέβαλε ο κατηγορούμενος και πρέπει να έχει δικαίωμα ακρόασης στο πλαίσιο της διαδικασίας εξέτασης της εν λόγω αίτησης από το αρμόδιο δικαστήριο.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
i Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9ης Μαρτίου 2016 (ΕΕ 2016, L 65, σ. 1). Βλ. αιτιολογική σκέψη 33.
3 Αιτιολογική σκέψη 35 της εν λόγω οδηγίας. Βλ. επίσης απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, σκέψη 49).
4 Πρβλ. απόφαση της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) [C‑569/20, στο εξής: απόφαση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου), EU:C:2022:401, σκέψεις 34 και 35].
5 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 25ης Οκτωβρίου 2012 (ΕΕ 2012, L 315, σ. 57).
6 ΕΕ 2013, C 378, σ. 8.
7 Αποφάσεις της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (σκέψεις 33 και 39 έως 43), της 16ης Ιανουαρίου 2025, Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, σκέψη 37), και της 20ής Μαΐου 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψεις 34 επ.).
8 Βλ. απόφαση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (σκέψεις 34 και 35)· βλ. επίσης απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, HN (Δίκη κατηγορουμένου που απομακρύνθηκε από την επικράτεια) (C‑420/20, EU:C:2022:679, σκέψεις 35, 36 και 58).
9 Βλ. απόφαση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (σκέψεις 48 και 49).
10 Βλ. απόφαση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (σκέψη 48).
11 Πρβλ. αποφάσεις της 16ης Ιανουαρίου 2025, Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, σκέψη 42), και της 20ής Μαΐου 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψη 37). Η περίπτωση αυτή δεν εξετάστηκε με την απόφαση της 24ης Μαΐου 2016, Dworzecki (C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346, σκέψεις 33 επ.), που μνημονεύεται στην υπό κρίση υπόθεση, στο πλαίσιο της οποίας είχε τεθεί το ζήτημα του αν η κοινοποίηση του κατηγορητηρίου σε ενήλικο μέλος του νοικοκυριού του κατηγορουμένου αρκούσε για να θεωρηθεί ότι ο κατηγορούμενος ενημερώθηκε σχετικά με τη δίκη, χωρίς να τεθεί το ζήτημα του αν ο κατηγορούμενος είχε ενημερωθεί, πριν από την εν λόγω κοινοποίηση, ότι επρόκειτο να διεξαχθεί δίκη εις βάρος του.
12 Αποφάσεις Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (σκέψεις 38 και 54 επ.), της 16ης Ιανουαρίου 2025, Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, σκέψη 43), και της 20ής Μαΐου 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψη 38). Βλ. επίσης προτάσεις της γενικής εισαγγελέα L. Medina στην υπόθεση Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, σημεία 41 επ.).
13 Πρβλ. απόφαση της 26ης Σεπτεμβρίου 2013, Texdata Software (C‑418/11, EU:C:2013:588, σκέψεις 28 και 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
14 Αποφάσεις της 13ης Φεβρουαρίου 2020, Spetsializirana prokuratura (Ερημοδικία) (C‑688/18, EU:C:2020:94, σκέψεις 29 και 30), και της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (C‑569/20, EU:C:2022:401, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
15 Η υπογράμμιση δική μου.
16 Απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, HN (Δίκη κατηγορουμένου που απομακρύνθηκε από την επικράτεια) (C‑420/20, EU:C:2022:679, σκέψεις 37 έως 39).
17 Απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, HN (Δίκη κατηγορουμένου που απομακρύνθηκε από την επικράτεια) (C‑420/20, EU:C:2022:679, σκέψεις 40 και 47).
18 Πρβλ. και κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 25ης Μαΐου 2016, Meroni (C‑559/14, EU:C:2016:349, σκέψη 39), της 9ης Μαρτίου 2017, Milkova (C‑406/15, EU:C:2017:198, σκέψεις 52 και 53), και της 13ης Ιουνίου 2017, Florescu κ.λπ. (C‑258/14, EU:C:2017:448, σκέψη 48).
19 Αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, σκέψη 60), και Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, σκέψη 29).
20 Βλ. απόφαση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (σκέψη 37).
21 Βλ. απόφαση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (σκέψεις 34 έως 36).
22 Βλ., σχετικά με τον σκοπό αυτόν, απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, σκέψη 51). Βλ. επίσης απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1), και απόφαση-πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές αποφάσεις οι οποίες επιβάλλουν ποινές στερητικές της ελευθερίας ή μέτρα στερητικά της ελευθερίας, για το σκοπό της εκτέλεσής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2008, L 327, σ. 27), όπως τροποποιήθηκαν με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, για την τροποποίηση των αποφάσεων-πλαισίων 2002/584/ΔΕΥ, 2005/214/ΔΕΥ, 2006/783/ΔΕΥ, 2008/909/ΔΕΥ και 2008/947/ΔΕΥ και την κατοχύρωση, διά του τρόπου αυτού, των δικονομικών δικαιωμάτων των προσώπων και την προώθηση της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης αποφάσεων που εκδίδονται ερήμην του ενδιαφερόμενου προσώπου στη δίκη (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24).
23 Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. Richard de la Tour στην υπόθεση Höldermann (C‑447/24, EU:C:2025:716, σημεία 83 επ.).
24 Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. Richard de la Tour στην υπόθεση Khuzdar (C‑95/24, EU:C:2025:712, σημεία 59 επ.).
25 Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. Richard de la Tour στην υπόθεση Khuzdar (C‑95/24, EU:C:2025:712, σημείο 73).
26 Σχετικά με την τελευταία ως άνω αρχή, βλ. αποφάσεις της 9ης Μαρτίου 1999, Centros (C‑212/97, EU:C:1999:126, σκέψη 24), της 5ης Ιουλίου 2007, Kofoed (C‑321/05, EU:C:2007:408, σκέψη 38), της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 57), και της 26ης Φεβρουαρίου 2019, T Danmark και Y Denmark (C‑116/16 και C‑117/16, EU:C:2019:135, σκέψη 70).
27 Πρβλ. απόφαση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (σκέψη 48) και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. Richard de la Tour στην υπόθεση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (C‑569/20, EU:C:2022:26, σημείο 54).
28 Βλ., συναφώς, απόφαση της 20ής Μαΐου 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψεις 59 έως 63), και προτάσεις της γενικής εισαγγελέα L. Medina στην υπόθεση Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, σημεία 61 έως 67).
29 Βλ., σχετικά με τις προϋποθέσεις που απαιτούνται προς τούτο, αποφάσεις Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (σκέψη 56), της 16ης Ιανουαρίου 2025, Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, σκέψη 48), και της 20ής Μαΐου 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψεις 41 και 61).
30 Βλ., συναφώς, απόφαση της 20ής Μαΐου 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψεις 59 έως 63), και προτάσεις της γενικής εισαγγελέα L. Medina στην υπόθεση Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, σημεία 61 έως 67).
31 Επ’ αυτού, βλ. αποφάσεις της 16ης Ιανουαρίου 2025, VB II (Ενημέρωση σχετικά με το δικαίωμα σε νέα δίκη) (C‑400/23, EU:C:2025:14, σκέψεις 63 και 64), και της 20ής Μαΐου 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψεις 67 έως 70), και προτάσεις της γενικής εισαγγελέα L. Medina στην υπόθεση Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, σημείο 80).
32 Είναι αληθές ότι στο άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας 2012/29 γίνεται λόγος για την «ποινική διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν της καταγγελίας της αξιόποινης πράξης η οποία διεπράχθη εις βάρος [του θύματος]». Τέτοια μνεία περιέχεται επίσης στην αιτιολογική σκέψη 31 της ίδιας οδηγίας. Εντούτοις, λαμβανομένης υπόψη της σοβαρότητας των συνεπειών της διαδικασίας ακύρωσης για το θύμα, το δικαίωμά του να συμμετάσχει στην εν λόγω διαδικασία δεν θα πρέπει να εξαρτάται από την υποβολή καταγγελίας ούτε από την παράσταση πολιτικής αγωγής. Η ανωτέρω ερμηνεία επιρρωννύεται από την αιτιολογική σκέψη 22 της οδηγίας 2012/29, κατά την οποία η καταγγελία εξομοιώνεται με την αυτεπάγγελτη κίνηση διαδικασίας για τον σκοπό του καθορισμού των περιπτώσεων που εμπίπτουν στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας.
33 Άρθρο 18 και άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2012/29· βλ., σχετικά με τις διατάξεις αυτές, απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Gambino και Hyka (C‑38/18, EU:C:2019:628, σκέψεις 30 επ. καθώς και 50 επ.).