Voorlopige editie

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

N. EMILIOU

van 23 april 2026 (1)(i)

Gevoegde zaken C‑142/25 en C‑143/25 [Pepach] (i)

LF (C‑142/25),

CV (C‑143/25)

tegen

Pensionsversicherungsanstalt

[verzoek van het Oberste Gerichtshof (hoogste federale rechter in civiele en strafzaken, Oostenrijk) om een prejudiciële beslissing]

„ Prejudiciële verwijzing – Sociale zekerheid van migrerende werknemers – Coördinatie van de socialezekerheidsstelsels – Verordening (EG) nr. 987/2009 – Artikel 44, lid 2 – Strekking – Onderzoek van het recht op een ouderdomspensioen – Inaanmerkingneming van in een andere lidstaat vervulde tijdvakken van kinderopvoeding – Voorwaarden – Artikel 21 VWEU – Vrij verkeer van burgers – Beginsel van gelijkstelling van feiten ”






I.      Inleiding

1.        De onderhavige zaken betreffen opnieuw(2) de uitlegging van artikel 21 VWEU en artikel 44, lid 2, van verordening (EG) nr. 987/2009 tot vaststelling van de wijze van toepassing van verordening (EG) nr. 883/2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels(3). Artikel 44, lid 2, schrijft voor dat, voor de toekenning van een ouderdomspensioen, de autoriteiten van de lidstaat waar de betrokkene (al dan niet in loondienst) heeft gewerkt (lidstaat A) alvorens zich in een andere lidstaat (lidstaat B) aan de opvoeding van zijn kinderen te wijden, in bepaalde omstandigheden hun wetgeving op dergelijke tijdvakken van kinderopvoeding toepassen en deze tijdvakken in aanmerking nemen alsof zij op hun grondgebied waren vervuld.

2.        De verzoeken om een prejudiciële beslissing zijn door het Oberste Gerichtshof (hoogste federale rechter in civiele en strafzaken, Oostenrijk) ingediend in de context van gedingen tussen enerzijds LF (in zaak C‑142/25) en CV (in zaak C‑143/25) (hierna samen: „verzoeksters”) en anderzijds de Pensionsversicherungsanstalt (hierna: „PVA”), het orgaan dat verantwoordelijk is voor het Oostenrijkse wettelijke stelsel van de ouderdomsverzekering. Zij hebben betrekking op de weigering van de PVA om bij de berekening van het ouderdomspensioen van verzoeksters de tijdvakken in aanmerking te nemen die zij in respectievelijk België en Italië hebben besteed aan de opvoeding van hun kinderen.

3.        De aan de orde gestelde kwesties zijn tweeledig. Ten eerste vraagt de verwijzende rechter in zaak C‑142/25 naar de uitlegging van een van de voorwaarden van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009, te weten dat in het buitenland vervulde kinderopvoedingstijdvakken door lidstaat A (in casu Oostenrijk) slechts in aanmerking moeten worden genomen voor de toekenning van een ouderdomspensioen indien „geen kinderopvoedingstijdvak in aanmerking wordt genomen” in lidstaat B (in casu België). Deze rechter vraagt zich af of uit deze voorwaarde volgt dat lidstaat B geen wetgeving mag hebben aangenomen die in het algemeen voorziet in de mogelijkheid om kinderopvoedingstijdvakken in aanmerking te nemen, dan wel of het volstaat dat de litigieuze tijdvakken in het concrete geval niet in aanmerking zijn genomen op grond van de wetgeving van lidstaat B.

4.        Ten tweede vraagt het Oberste Gerichtshof zowel in zaak C‑142/25 als in zaak C‑143/25 om verduidelijking van het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” dat het Hof in zijn rechtspraak op grond van artikel 21 VWEU(4) heeft ontwikkeld en dat van toepassing is in situaties waarin niet is voldaan aan de voorwaarden van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009, teneinde de inaanmerkingneming van kinderopvoedingstijdvakken bij de berekening van de pensioenuitkeringen te bevorderen(5). Volgens dat criterium moet lidstaat A (Oostenrijk) zijn wetgeving toepassen op de in lidstaat B (respectievelijk België en Italië) vervulde kinderopvoedingstijdvakken en moet die lidstaat deze tijdvakken beschouwen als vervuld op zijn grondgebied, voor zover zij een „voldoende nauwe band” hebben met of „voldoende verband” houden met(6) „tijdvakken van verzekering” die de betrokkene in lidstaat A heeft vervuld. Bestaat een dergelijke band alleen indien de betrokkene zowel vóór als na het opvoeden van zijn kinderen in lidstaat B uitsluitend in lidstaat A heeft gewerkt?

II.    Toepasselijke bepalingen

A.      Unierecht

1.      Verordening nr. 883/2004

5.        Titel II van verordening nr. 883/2004, met als opschrift „Vaststelling van de toepasselijke wetgeving”, bevat onder meer artikel 11, waarin is bepaald:

„1.      Degenen op wie deze verordening van toepassing is, zijn slechts aan de wetgeving van één lidstaat onderworpen. Welke die wetgeving is, wordt overeenkomstig deze titel vastgesteld.

[...]

3.      Behoudens de artikelen 12 tot en met 16:

a)      geldt voor degene die werkzaamheden al dan niet in loondienst verricht in een lidstaat, de wetgeving van die lidstaat;

[...]

e)      geldt voor eenieder op wie de bepalingen van de onderdelen a) tot en met d) niet van toepassing zijn, de wetgeving van de lidstaat van zijn woonplaats, onverminderd andere bepalingen van deze verordening die hem prestaties garanderen krachtens de wetgeving van een of meer andere lidstaten.

[...]”

2.      Verordening nr. 987/2009

6.        Bij verordening nr. 987/2009 wordt overeenkomstig artikel 89 van verordening nr. 883/2004 vastgesteld op welke wijze laatstgenoemde verordening dient te worden toegepast.

7.        In overweging 14 van verordening nr. 987/2009 staat te lezen:

„Een aantal specifieke voorschriften en procedures is nodig om te bepalen welke wetgeving van toepassing is voor het in aanmerking nemen van de tijdvakken die een verzekerde heeft gewijd aan de opvoeding van kinderen in de verschillende lidstaten.”

8.        Artikel 44 van deze verordening bepaalt:

„1.      Voor de toepassing van dit artikel wordt onder ‚tijdvak van kinderopvoeding’ verstaan een tijdvak dat op grond van de pensioenwetgeving van een lidstaat wordt meegeteld of dat recht geeft op een aanvulling op het pensioen met kinderopvoeding als expliciete reden, ongeacht volgens welke methode dit tijdvak wordt berekend en ongeacht of het tijdvak tijdens de kinderopvoeding wordt verdiend dan wel met terugwerkende kracht wordt erkend.

2.      Indien op grond van de wetgeving van de op grond van titel II van verordening [nr. 883/2004] bevoegde lidstaat geen kinderopvoedingstijdvak in aanmerking wordt genomen, blijft het orgaan van de lidstaat waarvan de wetgeving overeenkomstig titel II van verordening [nr. 883/2004] op de betrokkene van toepassing was omdat deze aldaar, al dan niet in loondienst, werkzaam was op het tijdstip waarop op grond van die wetgeving de inaanmerkingneming van het kinderopvoedingstijdvak voor het kind in kwestie aanving, verantwoordelijk voor de inaanmerkingneming van dat tijdvak als tijdvak van kinderopvoeding op grond van de door dat orgaan toegepaste wetgeving, alsof de kinderopvoeding op het grondgebied van de desbetreffende lidstaat had plaatsgevonden.

[...]”

B.      Nationaal recht

9.        § 16, lid 3a, van het Allgemeine Pensionsgesetz (algemene pensioenwet; hierna: „APG”) (BGBl. I, 142/2004) bepaalt met name dat ook gelijkgestelde tijdvakken van kinderopvoeding in de zin van § 227a van het Allgemeine Sozialversicherungsgesetz (algemene socialeverzekeringswet; hierna: „ASVG”) (BGBl. 189/1955) en § 116a van het Gewerbliche Sozialversicherungsgesetz (socialeverzekeringswet voor het bedrijfsleven; hierna: „GSVG”) (BGBl. 560/1978) als verzekeringstijdvakken worden beschouwd voor de vervulling van het minimale tijdvak van verzekering als bedoeld in § 4, lid 1, APG.

10.      § 227a ASVG luidt:

„(1)      Als gelijkgesteld tijdvak voor de periode vanaf 31 december 1955 tot 1 januari 2005 geldt bovendien in de tak van de pensioenverzekering waarin het laatste voorafgaande premietijdvak is vervuld of, bij gebreke daarvan, waarin het eerste daaropvolgende premietijdvak is vervuld, ten aanzien van een verzekerde die zijn kind (lid 2) daadwerkelijk en hoofdzakelijk heeft opgevoed, het tijdvak van de opvoeding op het nationale grondgebied gedurende een periode van ten hoogste 48 kalendermaanden, te rekenen vanaf de geboorte van het kind. Bij een meerlingengeboorte wordt die termijn verlengd tot 60 kalendermaanden.

[...]”

III. Feiten, nationale procedure en prejudiciële vragen

A.      Zaak C‑142/25

11.      LF is een in 1963 geboren Oostenrijks onderdaan. Tussen 1 november 1980 en 30 april 1984 vervulde zij in Oostenrijk 30 premiemaanden in de verplichte verzekering op grond van werkzaamheden (gedurende haar leertijd en in loondienst), waarna zij tussen 1 mei 1984 en 30 september 1984 gelijkgestelde tijdvakken van vijf maanden in die lidstaat vervulde.

12.      Op 23 juli 1984 is in Oostenrijk haar eerste kind geboren. Tot 30 april 1985 bleef verzoekster in die lidstaat, waar zij zich aan de opvoeding van haar kind heeft gewijd.

13.      In mei 1985 is LF met haar zoon naar België verhuisd, waar op 15 maart 1986 haar tweede kind is geboren. Tot 1993 verbleef zij samen met haar kinderen in België. In deze periode oefende zij geen beroepsactiviteit uit en heeft zij zich aan de opvoeding van haar kinderen gewijd. Zij vervulde geen „verzekeringstijdvakken” die in aanmerking zouden kunnen worden genomen voor de toekenning van een ouderdomspensioen.

14.      Tussen 1993 en 2013 werkte LF in Duitsland (als grensarbeider). Zij vervulde op basis van haar arbeidsovereenkomst in het totaal 240 premiemaanden in de verplichte verzekering in Duitsland. Zij bleef in die periode in België wonen.

15.      In april 2013 verhuisde LF terug naar Oostenrijk en begon zij daar betaalde werkzaamheden te verrichten. Op 1 mei 2023 had zij in Oostenrijk nog eens 120 maanden premie betaald in de verplichte verzekering.

16.      LF heeft de PVA met het oog op haar ouderdomspensioen verzocht om vaststelling van haar „tijdvakken van verzekering” overeenkomstig § 247, lid 1, ASVG.

17.      Bij besluit van 15 mei 2023 heeft de PVA vastgesteld dat LF in totaal 162 verzekeringsmaanden had vervuld uit hoofde van de Oostenrijkse wetgeving. Alleen de maanden van oktober 1984 tot april 1985 werden echter in aanmerking genomen als met verzekeringstijdvakken gelijkgestelde tijdvakken van kinderopvoeding.

18.      LF is tegen dat besluit opgekomen bij de Oostenrijkse rechter, op grond dat de tijdvakken van mei 1985 tot maart 1990 eveneens in aanmerking moesten worden genomen als relevante tijdvakken van kinderopvoeding (hierna: „litigieuze tijdvakken in zaak C‑142/25”).

19.      In haar verweer heeft de PVA aangevoerd dat deze kinderopvoedingstijdvakken niet in aanmerking kunnen worden genomen krachtens artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 omdat zij hebben plaatsgevonden in een lidstaat (België) die in zijn wetgeving principieel voorziet in de inaanmerkingneming van kinderopvoedingstijdvakken. Voorts stelde zij dat de litigieuze tijdvakken evenmin in aanmerking kunnen worden genomen op grond van artikel 21 VWEU. Aangezien LF jarenlang werkzaamheden heeft uitgeoefend in Duitsland, is er immers geen sprake van een „voldoende nauwe band” tussen die tijdvakken en de door LF in Oostenrijk vervulde „verzekeringstijdvakken”.

20.      De rechter in eerste aanleg heeft de vordering toegewezen. Hij was van oordeel dat aan de voorwaarden van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 was voldaan omdat België de litigieuze tijdvakken in het geval van LF niet in aanmerking had genomen. Deze rechter stelde voorts dat de weigering van de PVA om deze tijdvakken in aanmerking te nemen, in strijd was met artikel 21 VWEU omdat, indien LF’s verblijfplaats niet naar België was overgebracht en zij in Oostenrijk was gebleven, alle door haar vervulde kinderopvoedingstijdvakken uit hoofde van de Oostenrijkse wetgeving in aanmerking zouden zijn genomen.

21.      Tegen deze beslissing heeft de PVA hoger beroep ingesteld. De rechter in tweede aanleg heeft dat beroep toegewezen. Hij was in de eerste plaats van oordeel dat de tijdvakken waarin LF zich in België aan de opvoeding van haar eerste kind had gewijd, niet in aanmerking konden worden genomen op grond van de Oostenrijkse wetgeving omdat het Belgische recht reeds principieel voorzag in de mogelijkheid om kinderopvoedingstijdvakken in aanmerking te nemen. In de tweede plaats konden de tijdvakken waarin LF zich aan de opvoeding van haar tweede kind had gewijd, evenmin in aanmerking worden genomen, aangezien het kind in kwestie niet in Oostenrijk was geboren. Tot slot oordeelde deze rechter dat LF zich niet kon beroepen op artikel 21 VWEU omdat zij niet uitsluitend in Oostenrijk werkzaamheden had uitgeoefend.

22.      LF heeft beroep in Revision ingesteld bij het Oberste Gerichtshof, de verwijzende rechter.

23.      Die rechter merkt op dat Oostenrijk de kinderopvoedingstijdvakken die LF in België heeft vervuld met betrekking tot haar eerste kind op grond van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 slechts in aanmerking mag nemen indien deze tijdvakken niet door België in aanmerking zijn genomen. Deze voorwaarde kan op twee manieren worden uitgelegd: hetzij dat dergelijke tijdvakken volgens het Belgische recht helemaal niet mogen worden erkend (in welk geval LF niet aan de voorwaarde zou voldoen, aangezien het Belgische recht in beginsel wel voorziet in de mogelijkheid om deze tijdvakken in aanmerking te nemen), hetzij dat het volstaat dat de tijdvakken in het concrete geval van LF niet daadwerkelijk in aanmerking zijn genomen (in welk geval zij recht zou kunnen hebben op erkenning van die tijdvakken op grond van het Oostenrijkse recht).

24.      Voorts herinnert hij eraan dat het Hof in de arresten Pensionsversicherungsanstalt en Deutsche Rentenversicherung Bund heeft verklaard dat wanneer een persoon zowel vóór als na zijn verhuizing naar een andere lidstaat waar hij zijn kinderen opvoedde uitsluitend heeft gewerkt en premies heeft betaald of anderszins „tijdvakken van verzekering” heeft vervuld in de lidstaat die verantwoordelijk is voor zijn ouderdomspensioen, er een „voldoende nauwe band” of „voldoende verband” bestaat tussen de desbetreffende tijdvakken van kinderopvoeding en de tijdvakken van verzekering, zodat de wetgeving van laatstgenoemde lidstaat van toepassing is op de tijdvakken van kinderopvoeding. In de onderhavige zaak betwijfelt de verwijzende rechter evenwel of een dergelijke band kan worden vastgesteld, aangezien LF nadat zij haar kinderen in België had opgevoed, ongeveer 20 jaar in Duitsland heeft gewerkt alvorens naar Oostenrijk terug te keren.

25.      In deze omstandigheden heeft het Oberste Gerichtshof de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:

„1)      Moet artikel 44, lid 2, eerste volzin, eerste zinsnede, van verordening [nr. 987/2009] aldus worden uitgelegd dat de op grond van titel II van verordening [nr. 883/2004] bevoegde lidstaat kinderopvoedingstijdvakken uit hoofde van zijn wetgeving in het algemeen niet in aanmerking neemt of deze slechts in concrete gevallen niet in aanmerking neemt?

2)      Moet artikel 21 VWEU aldus worden uitgelegd dat de lidstaat die verantwoordelijk is voor de toekenning van een ouderdomspensioen, in het geval dat niet is voldaan aan de voorwaarden van artikel 44, lid 2, van verordening [nr. 987/2009] [...] maar de betrokkene zowel vóór als na de kinderopvoedingstijdvakken, op grond van werkzaamheden in [die lidstaat] verzekeringstijdvakken heeft vervuld, verplicht is om de kinderopvoedingstijdvakken in aanmerking te nemen ondanks dat de betrokkene na het einde van de kinderopvoedingstijdvakken ook in een derde lidstaat verzekeringstijdvakken heeft vervuld op grond van al dan niet in loondienst uitgeoefende werkzaamheden?”

B.      Zaak C‑143/25

26.      CV is een in 1962 geboren Oostenrijks onderdaan. Tussen 1 augustus 1977 en 31 januari 1988 verbleef zij in Oostenrijk. Zij vervulde in Oostenrijk 126 premiemaanden in de verplichte verzekering, namelijk op grond van werkzaamheden (122 maanden) en de vervulling van gelijkgestelde tijdvakken (4 maanden).

27.      In maart 1988 verhuisde CV naar Italië. Sindsdien woont zij in Italië. Zij heeft twee kinderen gekregen, die op respectievelijk 2 mei 1989 en 21 april 1994 zijn geboren. Zij heeft sinds haar verhuizing naar Italië geen beroepswerkzaamheden verricht en geen verzekeringstijdvakken vervuld.

28.      Op 26 september 2022 heeft CV bij de PVA een ouderdomspensioenaanvraag ingediend. Bij besluit van 6 juli 2023 heeft de PVA de aanvraag van CV verworpen, op de grond dat CV niet het minimum van 180 verzekeringsmaanden had bereikt dat in het Oostenrijkse recht vereist is voor de toekenning van een dergelijk pensioen. De PVA heeft eveneens uitgelegd dat zij niet verplicht was rekening te houden met de kinderopvoedingstijdvakken die CV in Italië had vervuld.

29.      CV heeft dat besluit aangevochten bij de Oostenrijkse rechter. Zij stelde dat de tijdvakken waarin zij zich in Italië aan de opvoeding van haar kinderen had gewijd (in totaal 96 maanden) door de PVA in aanmerking moesten worden genomen (hierna: „litigieuze tijdvakken in zaak C‑143/25”).

30.      De rechter in eerste aanleg heeft haar vordering afgewezen. De rechter legde ten eerste uit dat toen haar kinderen werden geboren, CV niet langer enige beroepswerkzaamheid verrichtte en dat derhalve niet aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 was voldaan. Ten tweede was evenmin voldaan aan de voorwaarden om de litigieuze tijdvakken op grond van artikel 21 VWEU in aanmerking te nemen, aangezien CV alleen vóór de geboorte van haar kinderen premies had betaald in Oostenrijk.

31.      CV heeft tegen deze beslissing hoger beroep ingesteld. De rechter in tweede aanleg heeft de beslissing van de rechter in eerste aanleg bevestigd.

32.      CV heeft beroep in Revision ingesteld bij het Oberste Gerichtshof, de verwijzende rechter.

33.      Voor deze rechter is het duidelijk dat CV niet voldoet aan de derde voorwaarde van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009, te weten dat de betrokkene wegens zijn werkzaamheid, al dan niet in loondienst, nog steeds aan de wetgeving van lidstaat A onderworpen moet zijn op het tijdstip waarop op grond van die wetgeving de inaanmerkingneming van het kinderopvoedingstijdvak voor het kind in kwestie aanvangt. In casu was CV op het tijdstip waarop haar eerste kind werd geboren niet langer aan de Oostenrijkse wetgeving onderworpen wegens de uitoefening van een werkzaamheid, al dan niet in loondienst.

34.      Die rechter voegt daaraan toe dat er volgens de rechtspraak van het Hof die ziet op artikel 21 VWEU een „voldoende nauwe band” bestaat wanneer de betrokkene uitsluitend in één en dezelfde lidstaat (lidstaat A) heeft gewerkt en premies heeft betaald of uitsluitend tijdvakken van verzekering heeft vervuld) en dit zowel vóór als na zijn verhuizing naar een andere lidstaat (lidstaat B) waar de tijdvakken van kinderopvoeding zijn vervuld. Indien een „voldoende nauwe band” enkel in dat scenario zou bestaan, zou dat evenwel betekenen dat een persoon door de autoriteiten van lidstaat A minder gunstig zou kunnen worden behandeld enkel en alleen omdat hij om gezinsredenen naar lidstaat B is verhuisd, zonder ooit nog betaalde werkzaamheden te verrichten in lidstaat A. Dat gevolg zou kunnen worden vermeden indien de enige doorslaggevende factor voor het vaststellen van een „voldoende nauwe band” de vervulling van verzekeringstijdvakken in lidstaat A vóór (en niet na) de vervulling van de tijdvakken van kinderopvoeding zou zijn.

35.      In deze omstandigheden heeft het Oberste Gerichtshof de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:

„Moet artikel 21 VWEU aldus worden uitgelegd dat de lidstaat die verantwoordelijk is voor de toekenning van een ouderdomspensioen, in het geval dat niet is voldaan aan de in artikel 44, lid 2, van verordening [nr. 987/2009] neergelegde voorwaarde dat in deze lidstaat, al dan niet in loondienst, werkzaamheden zijn uitgeoefend op het tijdstip waarop de inaanmerkingneming van het kinderopvoedingstijdvak voor het kind in kwestie aanving, verplicht is om de kinderopvoedingstijdvakken in aanmerking te nemen hoewel de betrokkene uitsluitend voorafgaand aan de kinderopvoedingstijdvakken verzekeringstijdvakken heeft vervuld op grond van werkzaamheden, al dan niet in loondienst, in de lidstaat die verantwoordelijk is voor die toekenning]?”

IV.    Procedure bij het Hof

36.      De verzoeken om een prejudiciële beslissing van 11 februari 2025 zijn bij de griffie van het Hof ingekomen op 18 februari 2025.

37.      Bij beslissing van de president van het Hof van 10 mei 2023 zijn de zaken C‑142/25 en C‑143/25 gevoegd voor de schriftelijke en de mondelinge behandeling en voor het arrest.

38.      De PVA, de Oostenrijkse en de Tsjechische regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Deze partijen en belanghebbenden, alsmede de Bondsrepubliek Duitsland waren vertegenwoordigd op de terechtzitting van 26 februari 2026.

V.      Beoordeling

39.      Zoals ik in mijn conclusie in de zaak Deutsche Rentenversicherung Bund(7) heb uitgelegd, wordt bij artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 een bijzonder voorschrift ingevoerd dat ertoe strekt om in een situatie waarin een persoon in verschillende lidstaten heeft gewerkt en zijn kinderen heeft opgevoed, vast te stellen onder welke omstandigheden lidstaat A (de lidstaat waar de persoon heeft gewerkt) zijn wetgeving moet toepassen op de in lidstaat B vervulde tijdvakken van kinderopvoeding(8), en dat – indien dit het geval is – vereist dat die tijdvakken worden behandeld alsof zij in lidstaat A waren vervuld.

40.      Deze verplichting van lidstaat A geldt alleen indien op grond van de wetgeving van lidstaat B „geen kinderopvoedingstijdvak in aanmerking wordt genomen”. In beginsel dienen de desbetreffende tijdvakken van kinderopvoeding immers onderworpen te zijn aan de wetgeving van lidstaat B, als lidstaat van de woonplaats van de betrokkene gedurende die tijdvakken, die derhalve de „op grond van titel II van verordening nr. 883/2004 bevoegde lidstaat”(9) is.

41.      Juist over die voorwaarde (namelijk dat „geen kinderopvoedingstijdvak in aanmerking wordt genomen” op grond van de wetgeving van lidstaat B) verzoekt het Oberste Gerichtshof het Hof met de eerste prejudiciële vraag in zaak C‑142/25 om uitlegging.

42.      In het arrest Pensionsversicherungsanstalt had deze rechter reeds de vraag gesteld of de genoemde voorwaarde aldus moest worden opgevat dat lidstaat B geen regels mag hebben vastgesteld op grond waarvan op zijn grondgebied vervulde tijdvakken van kinderopvoeding in het algemeen in aanmerking kunnen worden genomen, dan wel of die voorwaarde enkel vereist dat deze tijdvakken in het concrete geval niet in aanmerking worden genomen door die lidstaat. Het Hof heeft deze kwestie in zijn eerdere arrest echter niet beslecht, aangezien de betrokkene in die zaak niet voldeed aan de andere materiële voorwaarden voor de toepassing van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 op haar situatie.

43.      Deze kwestie wordt derhalve opnieuw aan de orde gesteld in zaak C‑142/25. In casu heeft LF haar kinderen opgevoed in België, een lidstaat waarvan de wetgeving in het algemeen voorziet in de erkenning van tijdvakken van kinderopvoeding. Deze wetgeving kan echter niet op LF worden toegepast voor de tijdvakken waarin zij zich aan de opvoeding van haar kinderen heeft gewijd, aangezien zij niet is aangesloten bij het Belgische stelsel voor ouderdomspensioenen. In België is de aansluiting bij het stelsel voor ouderdomspensioenen doorgaans afhankelijk van de vervulling van relevante „tijdvakken van verzekering” of daarmee gelijkgestelde tijdvakken.(10) Hoewel LF haar kinderen in België heeft opgevoed, heeft zij geen dergelijke „tijdvakken van verzekering” vervuld in die lidstaat.

44.      In deel A hieronder zal ik de reikwijdte verduidelijken van de in artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 opgenomen voorwaarde met betrekking tot het niet in aanmerking nemen van kinderopvoedingstijdvakken door lidstaat B. Vervolgens zal ik ingaan op de tweede prejudiciële vraag in zaak C‑142/25 en de enige prejudiciële vraag in zaak C‑143/25 (deel B). Deze vragen hebben betrekking op de uitlegging van het Hof in het arrest Pensionsversicherungsanstalt (die vervolgens is bevestigd in het arrest Deutsche Rentenversicherung Bund) dat artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 niet „bij uitsluiting regelt of en hoe [...] kinderopvoedingstijdvakken in aanmerking worden genomen”(11). Zoals ik in de inleiding heb aangegeven, is lidstaat A, wanneer een persoon niet voldoet aan de voorwaarden voor toepassing van voornoemde bepaling, dus nog steeds verplicht om zijn wetgeving toe te passen op de in lidstaat B vervulde tijdvakken van kinderopvoeding en deze tijdvakken in aanmerking te nemen alsof zij op zijn eigen grondgebied waren vervuld indien er een „voldoende nauwe band” bestaat (of zelfs indien er louter „voldoende verband” bestaat)(12) tussen de betrokken tijdvakken van kinderopvoeding en de in lidstaat A vervulde „tijdvakken van verzekering”(13). Het Hof heeft geoordeeld dat deze verplichting rechtstreeks voortvloeit uit artikel 21 VWEU, dat het recht van Unieburgers waarborgt om vrij op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven.

45.      Alle zaken waarin het Hof tot dusver het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” heeft toegepast, betroffen de situatie waarin de betrokkene i) zowel vóór als na de opvoeding van zijn kinderen ii) uitsluitend in lidstaat B had gewerkt (of aldaar anderszins „tijdvakken van verzekering” had vervuld). De situatie die in de onderhavige zaken aan de orde is, is anders: in zaak C‑142/25 werkte LF in Oostenrijk voordat zij in België haar kinderen opvoedde. Na het vervullen van de litigieuze kinderopvoedingstijdvakken in België is zij echter 20 jaar in Duitsland gaan werken alvorens naar Oostenrijk terug te keren en daar opnieuw een beroepsactiviteit uit te oefenen. In zaak C‑143/25 verhuisde CV naar Italië om haar kinderen op te voeden en keerde zij nooit terug naar de lidstaat waar zij eerder „tijdvakken van verzekering” had vervuld (Oostenrijk), en werkte zij evenmin in enige andere lidstaat. Deze zaken bieden het Hof dus de gelegenheid om na te gaan of het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” kan worden uitgebreid tot dergelijke situaties.

A.      Eerste vraag in zaak C‑142/25

46.      Om te beginnen merk ik op dat de bewoordingen van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 enigszins ambigu zijn(14), aangezien de voorwaarde inzake het niet in aanmerking nemen van tijdvakken van kinderopvoeding door lidstaat B in die bepaling als volgt is geformuleerd: „[i]ndien op grond van de wetgeving van [lidstaat B] geen kinderopvoedingstijdvak in aanmerking wordt genomen”. Zoals ik reeds heb opgemerkt, legt de verwijzende rechter uit dat dit zou kunnen betekenen dat de wetgeving van lidstaat B in het algemeen niet voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen voor de toekenning van een ouderdomspensioen (ik zal dit „de abstracte of algemene benadering” noemen), dan wel dat het in aanmerking nemen in het algemeen wel mogelijk is, maar dat de betrokkene in het concrete geval niet voldoet aan de voorwaarden voor erkenning van deze tijdvakken op grond van de wetgeving van lidstaat B („de individuele benadering”).

47.      De PVA, de Oostenrijkse regering en de Commissie verdedigen de eerste uitlegging. De Tsjechische regering baseert zich op een verslag van de ad-hocgroep inzake kinderopvoedingstijdvakken van de Administratieve Commissie voor coördinatie van de socialezekerheidsstelsels(15) (dat echter niet formeel door die commissie is aangenomen)(16) om de tweede uitlegging te verdedigen. Zij stelt dat als de abstracte of algemene benadering zou worden gevolgd, artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 zijn nuttige werking grotendeels zou verliezen, aangezien het zelden zou kunnen worden toegepast. De reden daarvoor is dat uit het verslag van de Administratieve Commissie voor coördinatie van de socialezekerheidsstelsels blijkt dat in de praktijk slechts één lidstaat (Denemarken) geen wetgeving heeft aangenomen die in het algemeen voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen.

48.      Ter terechtzitting heeft de Bondsrepubliek Duitsland een derde uitlegging in overweging gegeven. Zij was het met de PVA, de Oostenrijkse regering en de Commissie eens dat artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 betrekking heeft op de situatie waarin de wetgeving van lidstaat B in het algemeen niet voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen voor de toekenning van een ouderdomspensioen. Zij voegde daar evenwel aan toe dat deze bepaling ook geldt wanneer de betrokkene zijn kinderen heeft opgevoed in een lidstaat waarvan de wetgeving in het algemeen voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen (in casu België), maar hij niet is aangesloten bij het pensioenstelsel van die lidstaat, aangezien hij daar geen tijdvakken heeft vervuld die recht geven op pensioenrechten . De wetgeving van lidstaat B kan dus niet op hem worden toegepast met betrekking tot de desbetreffende tijdvakken van kinderopvoeding.

49.      LF verkeert precies in die situatie. Zoals ik in punt 42 heb toegelicht, heeft zij haar kinderen opgevoed in België, waar de nationale wetgeving in het algemeen voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen. In het Belgische recht is echter ook bepaald dat een persoon die, zoals LF, in die lidstaat alleen „tijdvakken van verblijf” (en geen „tijdvakken van verzekering”) heeft vervuld, geen recht heeft op een ouderdomspensioen en dus niet is aangesloten bij het Belgische pensioenstelsel. Naar ik begrijp, is de reden waarom de bevoegde Belgische autoriteiten in het geval van LF geen rekening hebben gehouden met de tijdvakken van kinderopvoeding dan ook dat de Belgische wetgeving inzake tijdvakken van kinderopvoeding in feite niet op LF kon worden toegepast met betrekking tot de litigieuze tijdvakken in zaak C‑142/25, aangezien zij geheel van het Belgische pensioenstelsel was uitgesloten.

50.      Ik zal uitleggen waarom ik het standpunt van de Bondsrepubliek Duitsland volledig bijtreed.

51.      Om te beginnen herinner ik eraan dat ik in mijn conclusie in de zaak Pensionsversicherungsanstalt (In het buitenland vervulde tijdvakken van kinderopvoeding)(17) reeds had aangegeven dat artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 mijns inziens niet was vastgesteld opdat de aanvrager zijn geluk kan beproeven bij de bevoegde autoriteiten van verschillende lidstaten en de wetgeving van verschillende lidstaten op hem kan laten toepassen met betrekking tot dezelfde tijdvakken van kinderopvoeding.

52.      Dit is een rechtstreeks gevolg van het feit dat de verordeningen nrs. 883/2004 en 987/2009 als overkoepelend doel hebben dat er „enkel een coördinatiemethode wordt uitgewerkt”(18) en dat een van de kardinale beginselen van deze verordeningen is dat degenen op wie zij van toepassing zijn, „slechts aan de wetgeving van één lidstaat onderworpen” zijn(19).  Zoals in de rechtspraak van het Hof wordt bevestigd, is de bij de verordeningen nrs. 883/2004 en 987/2009 ingevoerde coördinatiemethode bedoeld om de gelijktijdige toepassing van verschillende nationale wettelijke regelingen en de mogelijke complicaties daarvan te voorkomen.(20)

53.      In die context is het mijns inziens duidelijk dat artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009, waarin is voorzien in een uitzondering op de bevoegdheidsregels van titel II van verordening nr. 883/2004, doordat het een lidstaat die op grond van die regels niet meer bevoegd is (lidstaat A), verantwoordelijk maakt om in een andere lidstaat (lidstaat B) vervulde tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen, moet worden geacht een subsidiaire bevoegdheid te scheppen, en geen dubbele.(21)

54.      Op basis van het voorgaande ben ik in mijn conclusie in de zaak Pensionsversicherungsanstalt (Tijdvakken van kinderopvoeding in het buitenland)(22) reeds tot de slotsom gekomen dat het Hof dient te vermijden artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 uit te leggen op de wijze die door de Tsjechische regering wordt voorgesteld (de individuele benadering), namelijk dat deze bepaling toestaat dat een persoon eerst de autoriteiten van lidstaat B verzoekt om hun nationale wetgeving op hem toe te passen met betrekking tot aldaar vervulde tijdvakken van kinderopvoeding, om zich vervolgens, als die tijdvakken (om materiële of procedurele redenen) niet in aanmerking worden genomen om hem een ouderdomspensioen toe te kennen, tot de autoriteiten van lidstaat A te wenden en de wetgeving van die lidstaat op hem te laten toepassen met betrekking tot diezelfde tijdvakken. Ik heb uitgelegd dat het Hof in plaats daarvan zou moeten oordelen dat deze bepaling van toepassing is in de situatie waarin de wetgeving van lidstaat B in het algemeen niet voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen (de abstracte of algemene benadering).

55.      Ik blijf ervan overtuigd dat deze uitlegging de voorkeur moet krijgen boven die welke door de Tsjechische regering is voorgesteld.

56.      Dat gezegd zijnde, en aangezien ik op heden nauwelijks een enkele lidstaat kan vinden waarvan de wetgeving niet op een of andere manier toestaat dat de tijdvakken waarin de betrokkene zich aan de opvoeding van zijn kinderen heeft gewijd, in aanmerking worden genomen voor de toekenning van een ouderdomspensioen(23), ben ik het met de Bondsrepubliek Duitsland eens dat artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 niet alleen van toepassing is in situaties waarin de wetgeving van lidstaat B in het algemeen niet voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen, maar ook in gevallen zoals dat van LF in het hoofdgeding, waarin de betrokkene zijn kinderen heeft opgevoed in een lidstaat waarvan de wetgeving in het algemeen voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen (in casu België), maar die wetgeving niet op hem kan worden toegepast voor die tijdvakken omdat hij nooit bij het pensioenstelsel van die lidstaat was aangesloten.

57.      In dat verband herinner ik eraan dat het Hof heeft verklaard dat met de bij verordening nr. 883/2004 (en dus bij verordening nr. 987/2009) ingevoerde coördinatiemethode ook de doelstelling wordt nagestreefd te beletten dat binnen de werkingssfeer van die verordening vallende personen wegens het ontbreken van een toepasselijke wettelijke regeling geen enkele socialezekerheidsbescherming genieten.(24) Dat zou precies het resultaat zijn dat zich in het hoofdgeding in zaak C‑142/25 zou voordoen indien het Hof de uitlegging van de Bondsrepubliek Duitsland niet zou volgen.

58.      Indien alleen de „algemene of abstracte” benadering zou worden gevolgd, zou een persoon als LF zich immers in een rechtsvacuüm bevinden wat de litigieuze tijdvakken in zaak C‑142/25 betreft. De Oostenrijkse wetgeving zou niet op haar van toepassing zijn met betrekking tot die tijdvakken, om de enkele reden dat België wetgeving heeft aangenomen die in het algemeen voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen. Er zou geen rekening worden gehouden met het feit dat de Belgische wetgeving voor die tijdvakken niet van toepassing is op LF.

59.      Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 aldus moet worden uitgelegd dat het zowel van toepassing is in een situatie waarin de wetgeving van lidstaat B in het algemeen niet voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen, als in een situatie waarin de wetgeving van die lidstaat in het algemeen voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen, maar die wetgeving niet op de betrokkene kan worden toegepast voor de tijdvakken van kinderopvoeding die deze persoon in lidstaat B heeft vervuld, omdat hij nooit bij het pensioenstelsel van die lidstaat was aangesloten.

60.      Ik zal nu nader ingaan op de door de Tsjechische regering aangevoerde argumenten en toelichten waarom de door die regering voorgestelde uitlegging niet noodzakelijk is om de nuttige werking van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 te behouden.

61.      In dat verband herinner ik eraan dat wanneer een bepaling van het Unierecht voor verschillende uitleggingen vatbaar is, de voorkeur moet worden gegeven aan de uitlegging die de nuttige werking van de bepaling verzekert.(25)

62.      Zoals ik in punt 52 hierboven heb uiteengezet, is de uitlegging van de Tsjechische regering ten eerste in strijd met de doelstelling van de verordeningen nrs. 883/2004 en 987/2009, te weten de gelijktijdige toepassing van verschillende nationale wettelijke regelingen en de mogelijke complicaties daarvan voorkomen.

63.      Ten tweede is de discussie over de reikwijdte van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 en, meer in het bijzonder, de voorwaarde dat „op grond van de wetgeving van [lidstaat B] geen kinderopvoedingstijdvak in aanmerking wordt genomen” tot nu toe(26) steeds in strikt binaire termen geformuleerd: ofwel mag lidstaat B geen rechtskader hebben dat in het algemeen voorziet in de mogelijkheid van erkenning van dergelijke tijdvakken voor de toekenning van een ouderdomspensioen, ofwel is er sprake van een dergelijk kader en is dit kader van toepassing op de betrokkene, maar voldoet hij niet aan de (procedurele of materiële) voorwaarden voor inaanmerkingneming van die tijdvakken.

64.      Zoals ik heb uitgelegd, is er echter een derde uitlegging van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 mogelijk (de door de Bondsrepubliek Duitsland voorgestelde „tussenoplossing”). Indien het Hof, zoals ik in overweging geef, deze uitlegging zou aanvaarden, zou voornoemde bepaling ook van toepassing zijn in omstandigheden zoals die in het hoofdgeding in zaak C‑142/25, waarin de betrokkene (in dit geval LF) zijn kinderen heeft opgevoed in een lidstaat waarvan de wetgeving in het algemeen voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen (in casu België), maar die wetgeving voor de desbetreffende tijdvakken van kinderopvoeding niet op deze persoon kan worden toegepast omdat hij nooit bij het pensioenstelsel van die lidstaat was aangesloten.

65.      Die situatie kan zich vaker voordoen dan men in eerste instantie zou denken, aangezien België slechts één voorbeeld is van een lidstaat waarin de vervulling van louter tijdvakken van verblijf onvoldoende is voor aansluiting bij het stelsel van ouderdomspensioenen. Uit mijn onderzoek blijkt dat in feite slechts een handvol lidstaten (waaronder Nederland, Denemarken, Zweden en Finland) een op verblijf gebaseerd (of grotendeels op verblijf gebaseerd) basispensioenstelsel hebben ingesteld, waarin het recht voornamelijk is gekoppeld aan verblijf. In de meeste andere lidstaten worden pensioenrechten daarentegen opgebouwd via „tijdvakken van verzekering”, met inbegrip van met de eigenlijke „tijdvakken van verzekering” gelijkgestelde tijdvakken (bijvoorbeeld tijdvakken waarin de betrokkene een uitkering ontvangt waardoor pensioenrechten ontstaan). Iemand die enkel in die lidstaten verblijft terwijl hij zijn kinderen opvoedt, zonder dergelijke „tijdvakken van verzekering” te vervullen, kan dus in een soortgelijke situatie als die van LF terechtkomen.

66.      Ook in mijn conclusie in de zaak Pensionsversicherungsanstalt (Tijdvakken van kinderopvoeding in het buitenland)(27) heb ik opgemerkt dat de „individuele benadering” (die de Tsjechische regering hier voorstaat) moet worden verworpen, aangezien het te omslachtig en ondoenbaar zijn om de autoriteiten van lidstaat A te verplichten om te beoordelen of de aanspraak van de betrokken persoon op erkenning van tijdvakken van kinderopvoeding op grond van de wetgeving van een andere lidstaat (lidstaat B) zou kunnen slagen , teneinde vast te stellen of de wetgeving van lidstaat A van toepassing is op de situatie van die persoon. Dit geldt naar mijn mening niet voor de door de Bondsrepubliek Duitsland voorgestelde „tussenoplossing”, aangezien de autoriteiten van lidstaat A bij die benadering slechts zouden moeten bepalen of de betrokkene al dan niet is aangesloten bij het pensioenstelsel van lidstaat B.

67.      Mijns inziens worden de problemen die ik net heb genoemd met betrekking tot de „individuele benadering” alleen maar vergroot door het feit dat, zoals de Bondsrepubliek Duitsland ter terechtzitting heeft opgemerkt, de manier waarop tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking worden genomen, sterk verschilt van lidstaat tot lidstaat.

68.      Zo beperken bepaalde lidstaten het aantal jaren dat als kinderopvoedingstijdvakken in aanmerking kan worden genomen sterker dan andere (door een vast aantal jaren per kind of een maximumaantal jaren ongeacht het aantal kinderen op te leggen). Moeten de jaren die buiten deze grenzen vallen in het kader van de individuele benadering in een dergelijke situatie als niet in aanmerking genomen tijdvakken van kinderopvoeding worden beschouwd? Zo ja, moet de betrokkene dan het recht hebben om die aanvullende tijdvakken te laten beoordelen op grond van de wetgeving van lidstaat A, alleen omdat die wetgeving een gunstiger resultaat oplevert? Zoals ik reeds heb toegelicht, denk ik niet de Uniewetgever met artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 een dergelijke uitkomst heeft willen toestaan. De Oostenrijkse regering heeft ter terechtzitting terecht opgemerkt dat dit het ongewenste gevolg zou kunnen hebben dat lidstaten met een gullere wetgeving inzake het in aanmerking nemen van kinderopvoedingstijdvakken hun wetgeving zouden kunnen aanpassen om deze minder gunstig te maken voor aanvragers, teneinde te voorkomen dat zij onevenredig zouden worden belast (een neerwaarts nivellerend effect).

69.      Alvorens ik de tweede vraag in zaak C‑142/25 en de enige vraag in zaak C‑143/25 ga onderzoeken, wil ik nog twee zaken opmerken.

70.      Ten eerste zou ik, gelet op de ambigue bewoordingen van artikel 44 , lid 2, verordening nr. 987/2009, de Uniewetgever ertoe willen aansporen de betekenis van de in die bepaling opgenomen voorwaarde inzake het niet in aanmerking nemen van tijdvakken van kinderopvoeding door lidstaat B te verduidelijken overeenkomstig de uitlegging die ik voorstel, door eventueel een nieuwe wettelijke bepaling vast te stellen.

71.      Ten tweede herinner ik eraan dat de in artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 vastgelegde voorwaarde inzake het niet in aanmerking nemen van tijdvakken van kinderopvoeding door lidstaat B mijns inziens van overeenkomstige toepassing is wanneer de betrokkene zijn aanspraak niet op die bepaling kan baseren en zich in plaats daarvan moet beroepen op artikel 21 VWEU en het door het Hof in zijn rechtspraak geformuleerde criterium van de „voldoende nauwe band” of van „voldoende verband”(28). De redenen voor deze uitlegging heb ik uitvoerig uiteengezet in mijn conclusie in de zaak Deutsche Rentenversicherung Bund.(29) Het lijkt mij niet nodig deze in de onderhavige conclusie te herhalen.

B.      Tweede vraag in zaak C‑142/25 en enige vraag in zaak C‑143/25

72.      Met de tweede vraag in zaak C‑142/25 en de enige vraag in zaak C‑143/25 wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen wat wordt verstaan onder een tussen de in lidstaat B vervulde tijdvakken van kinderopvoeding en de in lidstaat A vervulde „tijdvakken van verzekering” bestaande „voldoende nauwe band” of „voldoende verband” op grond waarvan – krachtens artikel 21 VWEU – een verplichting voor de autoriteiten van laatstgenoemde lidstaat ontstaat om hun wetgeving op die kinderopvoedingstijdvakken toe te passen en deze te behandelen alsof zij op het grondgebied van lidstaat A waren vervuld.

73.      Ik herinner eraan dat het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” door het Hof is ontwikkeld in zijn rechtspraak van vóór de vaststelling van de verordeningen nrs. 883/2004 en 987/2009, namelijk in het kader van de toepassing van de algemene regels van verordening nr. 1408/71, die geen specifieke bepaling inzake tijdvakken van kinderopvoeding bevatte.(30)

74.      Vervolgens heeft het Hof in de arresten Pensionsversicherungsanstalt en Deutsche Rentenversicherung Bund echter geoordeeld dat het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” relevant blijft in de context van de toepassing van de verordeningen nrs. 883/2004 en 987/2009, te weten in situaties waarin niet aan de voorwaarden van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 is voldaan. Ik herinner eraan dat de verplichting van lidstaat A om zijn wetgeving toe te passen op de in lidstaat B vervulde tijdvakken van kinderopvoeding en deze te behandelen alsof zij op zijn eigen grondgebied waren vervuld volgens die bepaling afhankelijk is van de cumulatieve vervulling van de volgende drie voorwaarden:

–        op grond van de wetgeving van lidstaat B wordt geen kinderopvoedingstijdvak in aanmerking genomen (deze voorwaarde heb ik in deel A hierboven geanalyseerd);

–        de wetgeving van lidstaat A was eerder op de betrokkene van toepassing omdat hij in die lidstaat, al dan niet in loondienst, werkzaam was, en

–        de betrokkene bleef wegens die werkzaamheden aan de wetgeving van lidstaat A onderworpen op het tijdstip vanaf wanneer het tijdvak van kinderopvoeding op grond van de wetgeving van die lidstaat in aanmerking is genomen ten aanzien van het betrokken kind.

75.      In de onderhavige zaken blijkt dat noch LF, noch CV voldoet aan de derde voorwaarde van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009, aangezien zij op het tijdstip vanaf wanneer het tijdvak van kinderopvoeding op grond van de Oostenrijkse wetgeving in aanmerking zou worden genomen, niet langer aan de wetgeving van lidstaat A (Oostenrijk) waren onderworpen wegens al dan niet in loondienst verrichte werkzaamheden. Naar ik begrijp, is in het geval van LF alleen voor de tijdvakken van kinderopvoeding die zij ten aanzien van haar tweede kind heeft vervuld niet voldaan aan de derde voorwaarde van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009.

76.      Van een soortgelijke niet-vervulling van die voorwaarde (en bijgevolg onmogelijkheid om zich te beroepen op artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009) was reeds sprake in de zaken die hebben geleid tot de arresten Pensionsversicherungsanstalt en Deutsche Rentenversicherung Bund. Het Hof heeft in beide zaken echter geoordeeld dat de litigieuze tijdvakken van kinderopvoeding een „voldoende nauwe band” hadden of „voldoende verband” hielden met tijdvakken waarin de betrokkene in lidstaat A had gewerkt en premies had betaald of met in die lidstaat vervulde „tijdvakken van verzekering” of daarmee gelijkgestelde tijdvakken(31). Uit hoofde van artikel 21 VWEU moest derhalve de wetgeving van lidstaat A van toepassing zijn op die tijdvakken van kinderopvoeding.

77.      In het dictum van beide arresten heeft het Hof erop gewezen dat de betrokkene uitsluitend in de eerste lidstaat (lidstaat A) „tijdvakken van verzekering” had vervuld, zowel vóór als na de vervulling van de desbetreffende tijdvakken van kinderopvoeding.

78.      Tegen die achtergrond is het onduidelijk of ook aan het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” is voldaan wanneer de betrokkene, zoals in de hoofdgedingen het geval is, niet uitsluitend in lidstaat A tijdvakken van verzekering heeft vervuld (zaak C‑142/25) of dat wel heeft gedaan, maar alleen vóór en niet na het vervullen van de litigieuze kinderopvoedingstijdvakken in lidstaat B (zaak C‑143/25).

79.      Mijns inziens moet, zoals ik reeds heb uiteengezet in mijn conclusie in de zaak Deutsche Rentenversicherung Bund(32), het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” worden gebaseerd op twee bestanddelen. Ten eerste moet de betrokkene vóór, maar niet noodzakelijk na, het in lidstaat B opvoeden van zijn kinderen „tijdvakken van verzekering” in lidstaat A hebben vervuld. Ten tweede moet lidstaat A de laatste lidstaat zijn waar de betrokkene dergelijke „tijdvakken van verzekering” heeft vervuld voordat hij zijn kinderen opvoedde in lidstaat B. Vereist is niet dat de betrokkene zowel vóór als na het opvoeden van zijn kinderen in lidstaat B uitsluitend in lidstaat A relevante „tijdvakken van verzekering” heeft vervuld.

80.      De redenen die mij tot die slotsom hebben gebracht, zijn op de hiernavolgende wijze samen te vatten.

81.      Ten eerste ben ik van mening dat , hoewel het Hof heeft geoordeeld dat het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” relevant blijft in een situatie waarin de verordeningen nrs. 883/2004 en 987/2009 van toepassing zijn maar niet aan de voorwaarden van artikel 44, lid 2, van laatstgenoemde verordening is voldaan, het nooit heeft getracht de grenzen van dat criterium op systematische wijze af te bakenen; in plaats daarvan heeft het gekozen voor een ad-hocbenadering die telkens gebaseerd is op de omstandigheden van de desbetreffende zaak. Zo zijn in de arresten Elsen, Kauer, Reichel-Albert en Pensionsversicherungsanstalt verschillende factoren benadrukt, waaronder het feit dat de verzoekende partij uitsluitend in lidstaat A had gewerkt of premies had betaald, zonder dat een van die factoren als doorslaggevend is aangemerkt.(33) Ik interpreteer het feit dat de aanvrager zowel vóór als na de relevante kinderopvoedingstijdvakken uitsluitend in de eerste lidstaat (lidstaat A) premies heeft betaald of anderszins „tijdvakken van verzekering” heeft vervuld dus niet als een conditio sine qua non.

82.      Ten tweede blijkt, zoals ik in mijn conclusie in de zaak Deutsche Rentenversicherung Bund(34) heb opgemerkt, uit eerdere arresten waarin het criterium van een „voldoende nauwe band” of „voldoende verband” is toegepast dat het Hof meer geneigd is om het aantal situaties waarin lidstaat A mogelijkerwijs verplicht is om zijn wetgeving toe te passen op tijdvakken van kinderopvoeding die zijn vervuld in lidstaat B, uit te breiden dan te beperken. Ofschoon in de zaken die hebben geleid tot de arresten Elsen en Kauer de verzoekende partijen onderworpen waren gebleven aan de wetgeving van lidstaat A totdat de in het buitenland vervulde tijdvakken van kinderopvoeding aanvingen(35), gold dit bijvoorbeeld niet voor de verzoekende partijen in de zaken die hebben geleid tot de arresten Reichel-Albert en Pensionsversicherungsanstalt(36), wat het Hof er evenwel niet van heeft weerhouden om te oordelen dat er in beide zaken een „voldoende nauwe band” bestond. Op basis daarvan lijkt het mij dat het feit dat verzoeksters in de hoofdgedingen, na zich aan de opvoeding van hun kinderen te hebben gewijd, hetzij in een andere lidstaat (Duitsland) hebben gewerkt alvorens weer in Oostenrijk te gaan werken (LF in zaak C‑142/25), hetzij niet opnieuw betaalde werkzaamheden hebben verricht of ook niet naar Oostenrijk zijn teruggekeerd nadat hun kinderen waren geboren (CV in zaak C‑143/25), door het Hof niet noodzakelijkerwijs zou worden beschouwd als een factor die belet dat zij aan het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” zouden voldoen.

83.      Ten derde zou de eis dat de betrokkene zijn hele leven uitsluitend in één lidstaat (lidstaat A) heeft gewerkt (zowel vóór als na het opvoeden van zijn kinderen in lidstaat B) in het nadeel zijn van burgers die, zoals LF, in meerdere lidstaten (in casu zowel in Oostenrijk als in Duitsland) betaalde werkzaamheden hebben verricht en dus overeenkomstig de bepalingen van het VWEU hun recht van vrij verkeer hebben uitgeoefend. Mijns inziens kan artikel 21 VWEU – dat, zoals ik in punt 43 hierboven reeds in herinnering heb gebracht, het recht van Unieburgers waarborgt om vrij op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven – niet leiden tot een situatie waarin een persoon de mogelijkheid wordt ontnomen om zich op de wetgeving van lidstaat A te beroepen voor de tijdvakken van kinderopvoeding die hij in lidstaat B heeft vervuld, louter omdat hij daarna in lidstaat C heeft gewerkt en niet langer in lidstaat A. Een tegenovergestelde gevolgtrekking zou immers leiden tot een ongerechtvaardigde en onevenredige schending van dat recht.

84.      Toegegeven, het feitelijke scenario dat de Uniewetgever met de vaststelling van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 voor ogen had, lijkt – zoals de Commissie ter terechtzitting heeft opgemerkt – te zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de betrokkene zijn woonplaats slechts tussen twee lidstaten zou overbrengen (lidstaat A, de lidstaat waar de betrokkene werkzaam was, en lidstaat B, de lidstaat waar de kinderen zijn opgevoed). Dat blijkt uit artikel 44, lid 3, van die verordening, waarin is bepaald dat de in lid 2 van dat artikel neergelegde verplichting niet geldt indien „de wetgeving van een andere lidstaat wegens een al dan niet in loondienst uitgeoefende werkzaamheid op de betrokkene van toepassing is of wordt”.

85.      Dit betekent echter niet dat die beperking moet gelden wanneer de betrokkene zich beroept op het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband”, dat gebaseerd is op artikel 21 VWEU. Het Hof heeft dat criterium immers juist gebruikt in situaties waarin niet aan de voorwaarden voor de toepassing van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009 was voldaan, om bepaalde tekortkomingen van die bepaling te verhelpen.

86.      Ten vierde is het, met betrekking tot de situatie in zaak  C‑143/25, voor mij duidelijk dat de doorslaggevende factor voor het vaststellen van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” erin moet bestaan dat de betrokkene vóór, maar niet noodzakelijk na, het in lidstaat B opvoeden van zijn kinderen „tijdvakken van verzekering” in lidstaat A heeft vervuld. Zoals ik in mijn conclusie in de zaak Deutsche Rentenversicherung Bund(37) heb uitgelegd, kan het feit dat de betrokkene na de in lidstaat B vervulde tijdvakken van kinderopvoeding opnieuw in lidstaat A is gaan werken, wel extra steun bieden aan de gevolgtrekking dat er een dergelijke band bestaat (zoals het geval lijkt te zijn geweest in de arresten Reichel-Albert, Pensionsversicherungsanstalten Deutsche Rentenversicherung Bund). Dat is echter geen voorwaarde om te kunnen spreken van een dergelijke band.

87.      Indien de betrokkene verplicht was om, nadat hij in lidstaat B zijn kinderen heeft opgevoed, opnieuw in lidstaat A te gaan werken of om aldaar verdere „tijdvakken van verzekering” te voltooien, teneinde zich op de wetgeving van lidstaat A te kunnen beroepen, zou de uitoefening van zijn recht om vrij in andere lidstaten te reizen en te verblijven immers worden aangetast, hetgeen in strijd zou zijn met artikel 21 VWEU.

88.      Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat artikel 21 VWEU aldus moet worden uitgelegd dat het niet vereist dat de betrokkene zowel vóór als na het opvoeden van zijn kinderen in lidstaat B uitsluitend in lidstaat A „tijdvakken van verzekering” vervult, wil een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” kunnen worden vastgesteld.

89.      Dat gezegd zijnde, wil ik benadrukken dat de „uitbreiding” van het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „voldoende verband” die ik het Hof voor de onderhavige zaken in overweging geef, niet mag worden opgevat als een verzoek aan het Hof om de deur open te zetten voor een steeds groter wordende verscheidenheid van situaties die binnen de reikwijdte van dat criterium vallen.

90.      Integendeel, in mijn conclusie in de zaak Deutsche Rentenversicherung Bund(38) heb ik het Hof ertoe aangemoedigd de reikwijdte van dat criterium te definiëren en te beperken, zodat de Uniewetgever uiteindelijk een wettelijke bepaling zou kunnen vaststellen ter vervanging van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009. Het was met dat doel voor ogen dat ik heb aangegeven dat het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „nauw verband” ten eerste afhangt van de vraag of de betrokkene vóór, maar niet noodzakelijk na, het in lidstaat B opvoeden van zijn kinderen „tijdvakken van verzekering” in lidstaat A heeft vervuld en ten tweede van de vraag of lidstaat A de laatste lidstaat is waar de betrokkene die „tijdvakken van verzekering” heeft vervuld voordat hij zijn kinderen in lidstaat B opvoedde(39). Mijn standpunt daaromtrent blijft ongewijzigd.

91.      Ik ben met name van mening dat met deze criteria in elk afzonderlijk geval slechts ten aanzien van één lidstaat (in de onderhavige zaken Oostenrijk) aan het criterium van een „voldoende nauwe band” of een „nauw verband” kan worden voldaan. Ik geef het Hof in overweging om de suggestie van de Commissie niet te volgen, die erin zou bestaan in zaak C‑142/25 te oordelen dat een verzoekende partij zoals LF het recht heeft om de litigieuze tijdvakken van kinderopvoeding pro rata temporis in aanmerking te laten nemen door zowel Oostenrijk als Duitsland, aangezien zij hetzij vóór, hetzij na het opvoeden van haar kinderen in België in beide lidstaten „tijdvakken van verzekering” heeft vervuld.

VI.    Conclusie

92.      Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vragen van het Oberste Gerichtshof te beantwoorden als volgt:

„1)      Artikel 44, lid 2, van verordening (EG) nr. 987/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009 tot vaststelling van de wijze van toepassing van verordening (EG) nr. 883/2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels

moet aldus worden uitgelegd dat het niet alleen van toepassing is in situaties waarin de wetgeving van de lidstaat waar de betrokkene zijn kinderen heeft opgevoed in het algemeen niet voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen, maar ook in gevallen waarin die persoon zijn kinderen heeft opgevoed in een lidstaat waarvan de wetgeving in het algemeen voorziet in de mogelijkheid om tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen, maar die wetgeving voor die tijdvakken van kinderopvoeding niet op hem kan worden toegepast omdat hij nooit was aangesloten bij het pensioenstelsel van die lidstaat.

2)      Artikel 21 VWEU

moet aldus worden uitgelegd dat de voor de toekenning van een ouderdomspensioen verantwoordelijke lidstaat verplicht is om zijn wetgeving toe te passen en in een andere lidstaat vervulde tijdvakken van kinderopvoeding in aanmerking te nemen alsof die tijdvakken op zijn eigen grondgebied waren vervuld, mits ten eerste de betrokkene ‚tijdvakken van verzekering’ in de eerste lidstaat vervulde voordat hij naar die tweede lidstaat verhuisd is, en ten tweede deze eerste lidstaat de laatste lidstaat was waar hij vóór zijn verhuizing die ‚tijdvakken van verzekering’ vervulde. Vereist is niet dat de betrokkene zowel vóór als na het opvoeden van zijn kinderen in de tweede lidstaat uitsluitend in de eerste lidstaat relevante ,tijdvakken van verzekering’ heeft vervuld.”


1      Oorspronkelijke taal: Engels.


i      De tekst in voetnoot 39 van dit document is gewijzigd nadat het voor het eerst online is geplaatst.


i Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.


2      Zie arresten van 7 juli 2022, Pensionsversicherungsanstalt (In het buitenland vervulde tijdvakken van kinderopvoeding) (C‑576/20, EU:C:2022:525; hierna: „arrest Pensionsversicherungsanstalt”), en 22 februari 2024, Deutsche Rentenversicherung Bund (C‑283/21,  EU:C:2024:144; hierna: „arrest Deutsche Rentenversicherung Bund”).


3      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009 (PB 2009, L 284, blz. 1).


4      Dit criterium werd voor het eerst ontwikkeld in de arresten van 23 november 2000, Elsen (C‑135/99, EU:C:2000:647; hierna: „arrest Elsen”); 7 februari 2002, Kauer ( C‑28/00, EU:C:2002:82; hierna: „arrest Kauer”), en 19 juli 2012, Reichel-Albert ( C‑522/10, EU:C:2012:475; hierna: „arrest Reichel-Albert”), in het kader van de toepassing van verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de socialezekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen (PB 1971, L 149, blz. 2). Deze verordening is ingetrokken bij en vervangen door verordening (EG) nr. 883/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels (PB 2004, L 166, blz. 1, met rectificatie in PB 2004, L 200, blz. 1) en verordening nr. 987/2009.


5      Zie arresten van 7 juli 2022, Pensionsversicherungsanstalt (In het buitenland vervulde tijdvakken van kinderopvoeding) (C‑576/20, EU:C:2022:525; hierna: „arrest Pensionsversicherungsanstalt”), en 22 februari 2024, Deutsche Rentenversicherung Bund (C‑283/21, EU:C:2024:144; hierna: „arrest Deutsche Rentenversicherung Bund”).


6      Het Hof heeft in zijn rechtspraak beide uitdrukkingen gebruikt.


7      C‑283/21, EU:C:2023:736, punt 29; hierna: „mijn conclusie in de zaak Deutsche Rentenversicherung Bund”.


8      Het begrip „tijdvak van kinderopvoeding” is gedefinieerd in artikel 44, lid 1, van verordening nr. 987/2009 (zie punt 8).


9      Zie artikel 11, lid 3, onder e), van verordening nr. 883/2004.


10      Het begrip „tijdvakken van verzekering” wordt in artikel 1, onder t), van verordening nr. 883/2004 gedefinieerd als „de tijdvakken van premie- of bijdragebetaling, van werkzaamheden in loondienst of van anders dan in loondienst verrichte werkzaamheden, die als tijdvakken van verzekering worden omschreven of aangemerkt op grond van de wetgeving waaronder zij zijn vervuld, of geacht worden te zijn vervuld, alsmede alle met deze tijdvakken gelijkgestelde tijdvakken, voor zover zij door die wetgeving als gelijkgesteld met tijdvakken van verzekering zijn erkend”.


11      Zie arrest Pensionsversicherungsanstalt, punt 55.


12      Zie de punten 46 en 47 van het arrest Deutsche Rentenversicherung Bund.


13      Ibidem, punt 66. Zie ook mijn conclusie in de zaak Deutsche Rentenversicherung Bund, punt 33.


14      Zie mijn conclusie in de zaak Pensionsversicherungsanstalt (In het buitenland vervulde tijdvakken van kinderopvoeding) (C‑576/20, EU:C:2022:75, punt 85; hierna: „mijn conclusie in de zaak Pensionsversicherungsanstalt (In het buitenland vervulde tijdvakken van kinderopvoeding). Ik wijs erop dat ook andere taalversies van artikel 44, lid 2, van verordening nr. 987/2009, waaronder de Tsjechische, de Franse, de Duitse, de Griekse, de Italiaanse en de Spaanse, ambigu zijn.


15      De Administratieve Commissie voor de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels is samengesteld uit een regeringsvertegenwoordiger van elk van de lidstaten en een vertegenwoordiger van de Commissie. Deze commissie is verantwoordelijk voor vraagstukken van administratieve of interpretatieve aard die voortvloeien uit de bepalingen van verordeningen van de Unie over de coördinatie van de sociale zekerheid, en voor het bevorderen en ontwikkelen van de samenwerking tussen de lidstaten. De samenstelling, werkwijze en taken van de Administratieve Commissie zijn vastgelegd in de artikelen 71 en 72 van verordening nr. 883/2004.


16      Zie met name de webpagina gewijd aan officiële documenten waarmee de Administratieve Commissie voor de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels heeft ingestemd, die te vinden is op: https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/policies-and-activities/moving-working-europe/eu-social-security-coordination/specialised-information/official-documents_en.


17      Punt 88.


18      Zie onder meer overweging 4 van verordening nr. 883/2004.


19      Zie artikel 11, lid 1, van verordening nr. 883/2004.


20      Zie in die zin arrest van 5 maart 2020, Pensionsversicherungsanstalt (Revalidatie-uitkering) (C‑135/19, EU:C:2020:177, punt 46).


21      Zie mijn conclusie in de zaak Pensionsversicherungsanstalt (In het buitenland vervulde tijdvakken van kinderopvoeding), punt 64.


22      Zie de punten 86‑89 van deze conclusie.


23      Zelfs in Denemarken kunnen dergelijke tijdvakken immers in aanmerking worden genomen, aangezien volgens de wetgeving van die lidstaat elk „tijdvak van verblijf” dat in die lidstaat is vervuld, recht geeft op pensioenrechten, ongeacht of een dergelijk „tijdvak van verblijf” overeenkomt met een „tijdvak van kinderopvoeding”.


24      Zie in die zin arrest van 5 maart 2020, Pensionsversicherungsanstalt (Revalidatie-uitkering) (C‑135/19, EU:C:2020:177, punt 46).


25      Zie arrest van 1 augustus 2025, Tradeinn Retail Services (C‑76/24, EU:C:2025:593, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


26      Zie conclusie van advocaat-generaal Jääskinen in de zaak Reichel-Albert (C‑522/10, EU:C:2012:114, punt 67) en mijn conclusie in de zaak Pensionsversicherungsanstalt (In het buitenland vervulde tijdvakken van kinderopvoeding)(punt 83), alsmede de formulering van de tweede prejudiciële vraag van de nationale rechterlijke instanties in die zaak.


27      Zie de punten 86‑89 van deze conclusie.


28      Zie de in de voetnoten 4 en 5 aangehaalde arresten.


29      Zie de punten 38‑43 van deze conclusie.


30      Zie, voor een overzicht van de zaken waarin die rechtspraak vorm kreeg, mijn conclusie in de zaak Pensionsversicherungsanstalt (Tijdvakken van kinderopvoeding in het buitenland), punten 38‑47.


31      Dit begrip werd verduidelijkt in het arrest Deutsche Rentenversicherung Bund, waarin de betrokkene in lidstaat A slechts tijdvakken had vervuld die konden worden gelijkgesteld met „tijdvakken van verzekering” alvorens haar kinderen op te voeden in lidstaat B, zonder premies te betalen aan het wettelijke verzekeringsstelsel van die eerste lidstaat.


32      Punten 49‑72 van die conclusie.


33      Zo heeft het Hof in zijn arrest Elsen geoordeeld dat wegens het bestaan van een „nauw verband” tussen die tijdvakken en de tijdvakken van de werkzaamheden van Elsen in Duitsland, zij niet kon worden geacht elke „beroepswerkzaamheid” te hebben stopgezet en om die reden onderworpen te zijn aan de wetgeving van de lidstaat waar zij verbleef (Frankrijk). Daarentegen komt het mij voor dat het oordeel van het Hof in het arrest Reichel-Albert enigszins werd beïnvloed door verschillende overwegingen. Om te beginnen had Reichel-Albert slechts in één lidstaat (Duitsland) gewerkt en premies betaald, en dit zowel voor als na haar tijdelijke verhuizing naar een andere lidstaat (België) waar zij nooit had gewerkt. Daarnaast was Reichel-Albert louter om familieredenen naar België verhuisd, en gebeurde dit rechtstreeks vanuit Duitsland, waar zij tot de maand vóór haar verhuizing werkzaamheden in loondienst had verricht.


34      Punt 53 van deze conclusie.


35      Zie de arresten Elsen (punt 26) en Kauer (punt 32).


36      In beide zaken was de verzoekende partij immers al enkele maanden of zelfs meer dan een jaar voordat deze tijdvakken aanvingen niet langer onderworpen aan de wetgeving van lidstaat A.


37      Punten 68 en 69 van die conclusie.


38      Punten 52 en 55 van die conclusie.


39      In die conclusie (punt 70) heb ik uitgelegd dat de in lidstaat A vervulde „tijdvakken van verzekering” mijns inziens niet onmiddellijk vooraf hoeven te gaan aan de aan kinderopvoeding gewijde tijdvakken. Indien een persoon in lidstaat A en vervolgens in lidstaat C „tijdvakken van verzekering” vervult alvorens zijn kinderen in lidstaat B op te voeden, moet evenwel lidstaat C, en niet lidstaat A, zijn wetgeving toepassen op de desbetreffende tijdvakken van kinderopvoeding.