<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-741/19</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62019CC0741</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:164">EU:C:2021:164</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>28</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>28</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">Konklużjonijiet Szpunar – Kawża C‑741/19</HT></P><P><HT TYPE="SC">Ir-Repubblika tal-Moldova</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Konklużjonijiet tal‑Avukat Ġenerali</HT></P><P><HT TYPE="UC">Szpunar</HT></P><P>ippreżentati fit‑<DATE ISO="20210303">3 ta’ Marzu 2021</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.</P></NOTE></P></TI><STI><P><HT TYPE="BOLD">Kawża C‑741/19</HT></P><P>Ir-Repubblika tal-Moldova</P><P>vs</P><P>Société Komstroy, aventi kawża tal-kumpannija Energoalians</P><P><HT TYPE="NORMAL">(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi (Franza))</HT></P></STI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="”" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN="“"><KEYWORD>Rinviju għal deċiżjoni preliminari</KEYWORD><KEYWORD>Trattat tal-Karta tal-Enerġija</KEYWORD><KEYWORD>Kunċett ta’ <QUOT.START CODE="2018" ID="QS0001" REF.END="QE0001"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="2019" ID="QE0001"/></KEYWORD><KEYWORD>Tilwim bejn investitur u parti kontraenti</KEYWORD><KEYWORD>Sitwazzjoni purament esterna għall-ordinament ġuridiku tal-Unjoni</KEYWORD><KEYWORD>Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><CONTENTS.CONCLUSION><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">I.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Introduzzjoni</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1.</NO.P><TXT>Sa mill-iffirmar tiegħu mill-Unjoni Ewropea, kważi 30 sena ilu, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat tal-Karta tal-Enerġija<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0002"><P>Iffirmat f’Lisbona fis‑<DATE ISO="19941217">17 ta’ Diċembru 1994</DATE> (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 1, p. 199) u approvat f’isem l-Unjoni Ewropea permezz tad-Deċiżjoni 98/181/KE, KEFA, Euratom, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni tat‑<DATE ISO="19970923">23 ta’ Settembru 1997</DATE> rigward il-konklużjoni, mill-Komunitajiet Ewropej, tat-Trattat fuq iċ-Charter ta’ l-Enerġija u l-Protokoll taċ-Charter ta’ l-Enerġija dwar l-effiċjenza fl-enerġija u l-aspetti ambjentali relatati (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 2, p. 24).</P></NOTE> (iktar ’il quddiem it-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0002" REF.END="QE0002"/>TKE<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/>) kienu s-suġġett ta’ domandi preliminari biss darbtejn, u dawk jinkludu din il-kawża<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0003"><P>Il-kawżi l-oħra dwar l-interpretazzjoni tat-TKE huma l-kawżi magħquda Federazione nazionale delle imprese elettrotecniche ed elettroniche (Anie) <HT TYPE="ITALIC">et</HT> (C‑798/18 u C‑799/18), pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.</P></NOTE>. Għalhekk, din il-kawża hija ta’ natura singulari, qabel kollox, billi toffri lill-Qorti tal-Ġustizzja opportunità merħba biha li tiddeċiedi dwar is-sens ta’ dispożizzjonijiet li, sal-ġurnata tal-lum, għadhom ma ġewx interpretati.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2.</NO.P><TXT>Imbagħad, it-tilwima li fil-kuntest tagħha jinsabu dawn id-domandi preliminari la tinvolvi lill-Unjoni u lanqas lill-Istati Membri: hija tilwima bejn ir-Repubblika tal-Moldova u kumpannija Ukraina, u għalhekk, mal-ewwel daqqa ta’ għajn, tidher barranija għall-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3.</NO.P><TXT>Fl-aħħar nett, din il-kawża għandha, skont l-analiżi tiegħi, twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tiddeċiedi dwar kwistjoni importanti, jiġifieri l-kompatibbiltà tal-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim stabbilit mit-TKE mad-dritt tal-Unjoni, fl-isfond mogħti mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Achmea<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0004"><P>Sentenza tas‑<DATE ISO="20180306">6 ta’ Marzu 2018</DATE> (C‑284/16, iktar ’il quddiem is-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0003" REF.END="QE0003"/>sentenza Achmea<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/>, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:158">EU:C:2018:158</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="2"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">II.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Il-kuntest ġuridiku</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">A.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">It-TKE</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4.</NO.P><TXT>It-TKE ġie ffirmat mill-Unjoni fis-<DATE ISO="19941217">17 ta’ Diċembru 1994</DATE>, u approvat f’isem l-Unjoni permezz tad-Deċiżjoni 98/181. Bl-eċċezzjoni tar-Repubblika Taljana, l-Istati Membri kollha huma wkoll partijiet għat-TKE, bl-istess mod bħal 28 pajjiż terz.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5.</NO.P><TXT>Skont il-preambolu tat-TKE:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0004" REF.END="QE0004"/>Il-partijiet kontraenti għal dan it-Trattat,</P><P>[…]</P><P>Wara li kkunsidraw il-Karta Ewropea ta’ l-Enerġja adottata fid-Dokument Konklussiv tal-Konferenza ta’ The Hague fuq il-Karta Ewropea ta’ l-Enerġija firmata gewwa The Hague fis-<DATE ISO="19911217">17 ta’ Diċembru 1991</DATE>;</P><P>[…]</P><P>Billi jixtiequ li jimplimentaw il-konċett bażiku ta’ l-inizjattiva tal-Karta ta’ l-Enerġija Ewropea li għandha sservi ta’ kataliżi għat-tkabbir ekonomiku permezz ta’ miżuri biex jiġu liberalizzati l-investiment u l-kummerċ fl-enerġija;</P><P>[…]<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="201D" ID="QE0004"/></P></QUOT.S></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6.</NO.P><TXT>It-TKE huwa magħmul minn preambolu u minn tmien partijiet. Il-partijiet I, II, III u V huma intitolati, rispettivament, <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0005" REF.END="QE0005"/>Definizzjonijiet u Għan<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/>, <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0006" REF.END="QE0006"/>Kummerċ<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/>, <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0007" REF.END="QE0007"/>Promozzjoni u Protezzjoni ta’ l-Investiment<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/> u <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0008" REF.END="QE0008"/>Is-Soluzzjoni tat-Tilwim<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7.</NO.P><TXT>L-Artikolu 1 tat-TKE, intitolat <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0009" REF.END="QE0009"/>Definizzjonijiet<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/>, jipprovdi:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0010" REF.END="QE0010"/>Kif użati f’dan it-Trattat:</P><P>[…]</P><P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>6)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="2018" ID="QS0011" REF.END="QE0011"/>Investiment<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="2019" ID="QE0011"/> ifisser kull tip ta’ assi, li jkun proprjetà jew ikkontrollat direttament jew indirettament minn investitur u jinkludi:</TXT><P>[…]</P><P><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P>ċ)</NO.P><TXT>pretensjonijiet għal flus u pretensjonijiet għal twettiq li joħroġ minn kuntratt li jkollu valur ekonomiku li jiġi assoċjat ma’ investiment;</TXT></NP></ITEM></LIST><P>[…]</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>f)</NO.P><TXT>kwalunkwe dritt konferit minn […] kuntratt […] biex wieħed jidħol għal xi attività ekonomika fis-settur ta’ l-enerġija.</TXT><P>[…]</P><?PAGE NO="3"?><P><QUOT.START CODE="2018" ID="QS0012" REF.END="QE0012"/>Investiment<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="2019" ID="QE0012"/> jirreferi għal kwalunkwe investiment assoċjat ma’ attività ekonomika fis-settur ta’ l-enerġija u għal investimenti jew għal klassijiet ta’ investimenti nominati minn Parti Kontraenti fiż-żona tagħha bħala <QUOT.START CODE="2018" ID="QS0013" REF.END="QE0013"/>proġetti ta’ l-effiċjenza tal-Karta [Ewropea tal-Enerġija]<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="2019" ID="QE0013"/> u hekk innotifikati lis-Segretarjat.</P></NP></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>7)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="2018" ID="QS0014" REF.END="QE0014"/>Investitur<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="2019" ID="QE0014"/> ifisser:</TXT><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>fir-rigward ta’ Parti Kontraenti:</TXT><P><LIST TYPE="roman"><ITEM><NP><NO.P>i)</NO.P><TXT>persuna naturali li jkollha ċittadinanza jew nazzjonalità jew li tkun permanentament residenti f’dik il-Parti Kontraenti skond il-liġi applikabbli tagħha;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>ii)</NO.P><TXT>kumpannija jew organizzazzjoni oħra organizzata skond il-liġi applikabbli f’dik il-Parti Kontraenti;</TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>fir-rigward ta’ <QUOT.START CODE="2018" ID="QS0015" REF.END="QE0015"/>Stat terz<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="2019" ID="QE0015"/>, persuna naturali, kumpannija jew organizzazzjoni oħra li tilħaq, <HT TYPE="ITALIC">mutatis mutandis</HT>, il-kondizzjonijiet speċifikati fis-sub-paragrafu (a) għal Parti Kontraenti.</TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>8)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="2018" ID="QS0016" REF.END="QE0016"/>Tagħmel investimenti<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="2019" ID="QE0016"/> jew <QUOT.START CODE="2018" ID="QS0017" REF.END="QE0017"/>l-għemil ta’ investimenti<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="2019" ID="QE0017"/> tfisser li wieħed jistabbilixxi investimenti, jakkwista l-investimenti eżistenti kollha jew parti minnhom jew jidħol f’oqsma differenti ta’ attività ta’ l-investiment.</TXT></NP></ITEM></LIST><P>[…]</P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>10)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="2018" ID="QS0018" REF.END="QE0018"/>Zona<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="2019" ID="QE0018"/> tfisser fir-rigward ta’ Stat li jkun Parti Kontraenti:</TXT></NP></ITEM></LIST></P><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>it-territorju taħt is-sovranità tiegħu, fis-sens li dak it-territorju jinkludi art, ibħra interni u l-baħar territorjali;</TXT><P>u</P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>bla ħsara għal u skond il-liġi internazzjonali tal-baħar: il-baħar, qiegħ il-baħar u t-terren ta’ taħt li fuqu l-Parti Kontraenti teżerċita drittijiet u ġurisdizzjoni ta’ sovranità.</TXT><P>Fir-rigward ta’ Organizzazzjoni Reġjonali għall-Integrazzjoni Ekonomika li tkun Parti Kontraenti, żona tfisser iż-żoni ta’ l-Istati Membri ta’ din l-Organizzazzjoni, taħt id-dispożizzjonijiet li jkunu fil-ftehim li jistabbilixxi dik l-Organizzazzjoni.</P></NP></ITEM></LIST></P><P>[…]<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/></P></QUOT.S></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8.</NO.P><TXT>L-Artikolu 26 tat-TKE, intitolat <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0019" REF.END="QE0019"/>Is-soluzzjoni tat-tilwim bejn investitur u Parti Kontraenti<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="201D" ID="QE0019"/>, jistabbilixxi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="026.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0020" REF.END="QE0020"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Tilwim bejn Parti Kontraenti u investitur ta’ Parti Kontraenti oħra relatat ma’ l-investiment ta’ [imwettaq minn] dawn ta’ l-aħħar fiż-żona ta’ dak ta’ l-ewwel u li jikkonċerna ksur allegat ta’ l-obbligazzjoni ta’ dak ta’ l-ewwel taħt il-Parti III għandu, jekk ikun possibbli, jiġi solvut amikevolment.</ALINEA></PARAG><?PAGE NO="4"?><PARAG IDENTIFIER="026.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA><P>Jekk dan it-tilwim ma jkunx jista’ jiġi solvut skond id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 f’perjodu ta’ tliet xhur mid-data li fiha xi wieħed mill-partijiet f’tilwima jkun talab soluzzjoni amikevoli, l-parti f’tilwima li tkun tinvesti tista’ tagħżel li tressaqha għal soluzzjoni:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>quddiem il-qrati jew it-tribunali amministrattivi tal-Parti Kontraenti involuta fit-tilwima;</TXT><P>[jew]</P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>skond kull proċedura ta’ soluzzjoni għal tilwim, li tkun applikabbli u li dwarha jkun sar qbil minn qabel;</TXT><P>jew</P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>ċ)</NO.P><TXT>skond il-paragrafi li ġejjin ta’ dan l-Artikolu.</TXT></NP></ITEM></LIST><P>[…]</P></ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="026.006"><NO.PARAG>6.</NO.PARAG><ALINEA>Tribunal stabbilit skond il-paragrafu 4 għandu jiddeċiedi l-kwistjonijiet f’tilwima skond dan it-Trattat u r-regoli u l-prinċipji tal-liġi internazzjonali applikabbli.</ALINEA><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="201D" ID="QE0020"/></ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">B.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Id-dritt Franċiż</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9.</NO.P><TXT>Skont l-Artikolu 1520 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili Franċiż, ir-rikors għal annullament kontra deċiżjoni ta’ arbitraġġ mogħtija fi Franza huwa possibbli biss, b’mod partikolari, jekk it-tribunal tal-arbitraġġ ikun iddikjara b’mod żbaljat li għandu ġurisdizzjoni jew li ma għandux tali ġurisdizzjoni.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">III.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Il-fatti li wasslu għat-tilwima fil-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10.</NO.P><TXT>B’eżekuzzjoni ta’ żewġ kuntratti konklużi fl-1 u fl‑<DATE ISO="19990224">24 ta’ Frar 1999</DATE>, il-kumpannija Ukrenergo, produttriċi tal-elettriku Ukraina, kienet tbigħ l-elettriku lill-kumpannija Energoalians, distributriċi tal-elettriku Ukraina, li mbagħad kienet terġa’ tbigħu lil Derimen Properties Limited (iktar ’il quddiem <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0021" REF.END="QE0021"/>Derimen<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="201D" ID="QE0021"/>), kumpannija rreġistrata fil-Gżejjer Verġni Brittaniċi, li min-naħa tagħha kienet terġa’ tbigħu lill-kumpannija Moldtranselectro, impriża pubblika Moldovana. Il-volumi ta’ elettriku li kellhom jiġu pprovduti kienu jiġu stabbiliti kull xahar direttament bejn Moldtranselectro u Ukrenergo, li kienet tipprovdi dan l-elettriku taħt il-kundizzjonijiet <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0022" REF.END="QE0022"/>DAF Incoterms 1990<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/>, jiġifieri sal-fruntiera bejn l-Ukraina u l-Moldova, fuq in-naħa Ukraina.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11.</NO.P><TXT>L-elettriku kien ipprovdut matul is-snin 1999 u 2000, ħlief minn Mejju sa Lulju tal-1999. Għal kull xahar ta’ provvista, Energoalians kellha titħallas minn Derimen, li hija nnifisha kellha titħallas minn Moldtranselectro. Il-prezzijiet applikabbli għall-ħlasijiet kienu stabbiliti minn emendi fil-kuntratt tal‑<DATE ISO="19990224">24 ta’ Frar 1999</DATE>, li jipprovdu li l-prezz imħallas lil Derimen minn Moldtranselectro kien madwar darbtejn iktar minn dak imħallas lil Energoalians minn Derimen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12.</NO.P><TXT>Derimen ħallset lil Energoalians il-prezz tal-elettriku kollu mixtri, filwaqt li Moldtranselectro ħallset lil Derimen parzjalment biss.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="5"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13.</NO.P><TXT>Permezz ta’ kuntratt tat‑<DATE ISO="20000530">30 ta’ Mejju 2000</DATE>, Derimen ittrasferiet lil Energoalians il-kreditu li hija kellha fil-konfront ta’ Moldtranselectro.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14.</NO.P><TXT>Moldtranselectro ħallset parzjalment id-dejn tagħha billi ttrasferiet lil Energoalians diversi krediti li hija kellha. Imbagħad Energoalians ippruvat, għalxejn, tikseb il-ħlas tal-bqija tal-kreditu tagħha billi adixxiet lill-qrati Moldovani u sussegwentement dawk Ukraini.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15.</NO.P><TXT>Billi qieset li ċertu aġir tar-Repubblika tal-Moldova kien jikkostitwixxi ksur serju tal-obbligi imposti mit-TKE, Energoalians bdiet il-proċedura ta’ arbitraġġ prevista fl-Artikolu 26 ta’ dan it-trattat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16.</NO.P><TXT>Permezz ta’ deċiżjoni mogħtija f’Pariġi fil‑<DATE ISO="20131025">25 ta’ Ottubru 2013</DATE> abbażi ta’ maġġoranza, it-tribunal tal-arbitraġġ <HT TYPE="ITALIC">ad hoc</HT> qies li għandu ġurisdizzjoni, u billi qies li r-Repubblika tal-Moldova naqset milli twettaq l-obbligi tagħha li jirriżultaw mit-TKE, ikkundannaha tħallas ċertu ammont lil Energoalians abbażi ta’ dan it-trattat. Min-naħa tiegħu, il-president tat-tribunal tal-arbitraġġ <HT TYPE="ITALIC">ad hoc</HT> esprima opinjoni kuntrarja fir-rigward tal-ġurisdizzjoni tat-tribunal tal-arbitraġġ.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17.</NO.P><TXT>Ir-Repubblika tal-Moldova ppreżentat rikors għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni, billi invokat ksur ta’ dispożizzjoni ta’ ordni pubbliku, jiġifieri dik li tirrigwarda l-ġurisdizzjoni tat-tribunal tal-arbitraġġ <HT TYPE="ITALIC">ad hoc</HT>, skont l-Artikolu 1520 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili Franċiż.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18.</NO.P><TXT>Permezz ta’ sentenza tat‑<DATE ISO="20160412">12 ta’ April 2016</DATE>, il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza) annullat id-deċiżjoni għar-raġuni li t-tribunal tal-arbitraġġ kien iddikjara b’mod żbaljat li huwa għandu ġurisdizzjoni. Hija ddeċidiet li t-tilwima bejn Energoalians u r-Repubblika tal-Moldova kienet tirrigwarda kreditu, ittrasferit minn Derimen, li l-uniku suġġett tiegħu kien il-bejgħ tal-elettriku. Madankollu, fl-assenza ta’ kwalunkwe kontribuzzjoni, tali kreditu ma setax, fil-fehma tagħha, jiġi kkunsidrat bħala investiment fis-sens tat-TKE, u konsegwentement, ma setax ikun il-bażi tal-ġurisdizzjoni tat-tribunal tal-arbitraġġ.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19.</NO.P><TXT>Fuq appell ippreżentat minn Komstroy, aventi kawża ta’ Energoalians permezz ta’ att ta’ trasferiment tas‑<DATE ISO="20141006">6 ta’ Ottubru 2014</DATE>, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), permezz ta’ sentenza tat‑<DATE ISO="20180328">28 ta’ Marzu 2018</DATE>, irrevokat u annullat fid-dispożittiv kollu tagħha s-sentenza tat‑<DATE ISO="20160412">12 ta’ April 2016</DATE> u bagħtet lill-partijiet lura quddiem il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi), diversament komposta.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20.</NO.P><TXT>Quddiem din tal-aħħar, ir-Repubblika tal-Moldova ssostni li t-tribunal tal-arbitraġġ kellu jiċħad il-ġurisdizzjoni tiegħu fl-assenza ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0023" REF.END="QE0023"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="201D" ID="QE0023"/> fis-sens tat-TKE, <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0024" REF.END="QE0024"/>imwettaq minn<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="201D" ID="QE0024"/> impriża ta’ parti kontraenti tat-TKE, <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0025" REF.END="QE0025"/>fiż-żona<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="201D" ID="QE0025"/> tal-Moldova. Hija targumenta li l-kreditu akkwistat minn Energoalians mingħand Derimen ma huwiex <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0026" REF.END="QE0026"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="201D" ID="QE0026"/> fis-sens tal-Artikolu 26(1) tat-TKE, fid-dawl tal-Artikolu 1(6) ta’ dan it-trattat, u għalhekk ma setax ikun is-suġġett ta’ proċedura ta’ arbitraġġ, peress li din hija prevista biss għall-Parti III tat-TKE li tirrigwarda, preċiżament, l-investimenti. Imbagħad, anki jekk jiġi preżunt li dan il-kreditu jista’ jikkostitwixxi investiment, dan ma kienx <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0027" REF.END="QE0027"/>imwettaq minn<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="201D" ID="QE0027"/> impriża ta’ parti kontraenti, peress li Derimen hija impriża tal-Gżejjer Verġni Brittaniċi. Fl-aħħar nett, u fi kwalunkwe każ, l-imsemmi kreditu huwa marbut ma’ tranżazzjoni ta’ bejgħ tal-elettriku li ma saritx <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0028" REF.END="QE0028"/>fiż-żona<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="201D" ID="QE0028"/> tal-Moldova, peress li l-elettriku nbiegħ u twassal biss sal-fruntiera bejn l-Ukraina u l-Moldova, fuq in-naħa Ukraina.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="6"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21.</NO.P><TXT>Mill-banda l-oħra, Komstroy tikkunsidra li t-tribunal tal-arbitraġġ kellu ġurisdizzjoni, skont l-Artikolu 26 tat-TKE, peress li l-kundizzjonijiet kollha stabbiliti minn din id-dispożizzjoni kienu ssodisfatti ladarba kien inkwistjoni investiment imwettaq fiż-żona tal-Moldova.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22.</NO.P><TXT>Fid-dawl ta’ dak li ntqal hawn fuq, il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0029" REF.END="QE0029"/>1)</NO.P><TXT>[L-Artikolu 1(6) tat-TKE] għandu jiġi interpretat fis-sens li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ bejgħ tal-elettriku li ma kien jinvolvi l-ebda provvista [kontribuzzjoni] min-naħa tal-investitur fl-Istat ospitanti jista’ jikkostitwixxi <QUOT.START CODE="2018" ID="QS0030" REF.END="QE0030"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="2019" ID="QE0030"/> fis-sens ta’ dan l-artikolu?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>[L-Artikolu 26(1) tat-TKE] għandu jiġi interpretat fis-sens li jikkostitwixxi investiment l-akkwist minn investitur ta’ parti kontraenti fi kreditu kkostitwita minn operatur ekonomiku barrani għall-Istati partijiet?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>3)</NO.P><TXT>[L-Artikolu 26(1) tat-TKE] għandu jiġi interpretat fis-sens li kreditu li jappartjeni lil investitur, li jirriżulta minn kuntratt ta’ bejgħ tal-elettriku kkunsinnat fil-fruntiera tal-Istat ospitanti, jista’ jikkostitwixxi investiment imwettaq fiż-żona ta’ parti kontraenti oħra, fl-assenza ta’ kull attività ekonomika eżerċitata mill-investitur fit-territorju ta’ din tal-aħħar?<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="201D" ID="QE0029"/></TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23.</NO.P><TXT>Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mir-Repubblika tal-Moldova, mill-Gvern Ġermaniż, dak Spanjol u dak Pollakk, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24.</NO.P><TXT>Waqt is-seduta li nżammet fis‑<DATE ISO="20201117">17 ta’ Novembru 2020</DATE>, ġew ippreżentati sottomissjonijiet orali f’isem ir-Repubblika tal-Moldova, Komstroy, il-Gvern Franċiż, Ġermaniż, Spanjol, Taljan, Ungeriż, Olandiż, Pollakk, Finlandiż u Svediż, kif ukoll f’isem il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u l-Kummissjoni.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">IV.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Analiżi</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25.</NO.P><TXT>Din il-kawża hija ta’ natura ġdida. Minn naħa, id-domandi preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju jirrigwardaw l-interpretazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tat-TKE li, sal-ġurnata tal-lum, il-Qorti tal-Ġustizzja għadha qatt ma ddeċidiet dwarhom. Min-naħa l-oħra, it-tilwima fil-kawża prinċipali hija bejn pajjiż terz għall-Unjoni, ir-Repubblika tal-Moldova u impriża ta’ pajjiż terz ieħor, l-Ukraina.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26.</NO.P><TXT>Għalhekk, il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domandi magħmula tista’ tkun diskussa, peress li tirrigwarda l-interpretazzjoni ta’ konvenzjoni internazzjonali, fil-kuntest ta’ tilwima li, tal-inqas mal-ewwel daqqa t’għajn, tippreżenta l-karatteristiċi ta’ dak li wieħed jista’ jsejjaħ sitwazzjoni <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0031" REF.END="QE0031"/>purament esterna<QUOT.END REF.START="QS0031" CODE="201D" ID="QE0031"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27.</NO.P><TXT>Għalhekk, qabel ma nittratta l-mertu tad-domandi preliminari (B), għandi neżamina jekk il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja hijiex stabbilita (A).</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="7"?><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">A.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Fuq il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28.</NO.P><TXT>Qabel kollox, infakkar li l-Artikolu 267 TFUE jipprovdi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi b’mod preliminari dwar l-interpretazzjoni tal-atti adottati mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni, filwaqt li huwa mifhum li ftehim internazzjonali konkluż mill-Kunsill, skont l-Artikoli 217 u 218 TFUE, jikkostitwixxi tali att. Peress li d-dispożizzjonijiet ta’ tali ftehim jifformaw parti integrali, sa mid-dħul fis-seħħ tiegħu, tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjonijiet preliminari dwar l-interpretazzjoni ta’ dan il-ftehim<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0005"><P>Sentenzi tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19740430">30 ta’ April 1974</DATE>, <NAME.CASE>Haegeman</NAME.CASE> (<NO.CASE>181/73</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1974:41">EU:C:1974:41</NO.ECLI>, punti <REF.NP.ECR REF="NP0002">2</REF.NP.ECR> u <REF.NP.ECR REF="NP0004">4</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990615">15 ta’ Ġunju 1999</DATE>, <NAME.CASE>Andersson u Wåkerås-Andersson</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑321/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:307">EU:C:1999:307</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); kif ukoll tas‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20180607">7 ta’ Ġunju 2018</DATE>, <NAME.CASE>KP</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑83/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:408">EU:C:2018:408</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0024">24</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29.</NO.P><TXT>Peress li t-TKE ġie ffirmat minn u approvat f’isem l-Unjoni, dan il-ftehim għandu jiġi kkunsidrat bħala att adottat mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE. Għalhekk, mal-ewwel daqqa t’għajn, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar id-dispożizzjonijiet tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30.</NO.P><TXT>Madankollu, tali konstatazzjoni ma hijiex suffiċjenti sabiex tiżgura l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fatt, il-kawża prinċipali la tinvolvi lill-Unjoni u lanqas lill-Istati Membri. Għalhekk, għandu jiġi eżaminat jekk dan l-element jistax jaffettwa l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Il-ġurisprudenza dwar l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet ta’ ftehim internazzjonali għal dak li jirrigwarda l-applikazzjoni tagħhom lil hinn mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31.</NO.P><TXT>Il-ġurisprudenza tat ċerti kjarifiki rigward il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinterpreta ftehim internazzjonali. B’mod partikolari, fis-sentenzi Andersson u Wåkerås-Andersson<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0006"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990615">15 ta’ Ġunju 1999</DATE> (<NO.CASE>C‑321/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:307">EU:C:1999:307</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> u Salzmann<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0007"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030515">15 ta’ Mejju 2003</DATE> (<NO.CASE>C‑300/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:283">EU:C:2003:283</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0066">66</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward ta’ dispożizzjonijiet tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea, tat‑<DATE ISO="19920502">2 ta’ Mejju 1992</DATE> (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 52, p. 3) (iktar ’il quddiem il-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0032" REF.END="QE0032"/>Ftehim ŻEE<QUOT.END REF.START="QS0032" CODE="201D" ID="QE0032"/>), li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni ta’ ftehim għal dak li jirrigwarda l-applikazzjoni tiegħu fil-pajjiżi terzi.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32.</NO.P><TXT>Trasposta għall-kawża prinċipali, tali ġurisprudenza twassal sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni tat-TKE fir-rigward ta’ tilwima bejn kumpannija ta’ pajjiż terz u pajjiż terz ieħor. Madankollu, jiena ma naħsibx li f’dan il-każ tali soluzzjoni hija neċessarja.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33.</NO.P><TXT>Il-konklużjoni li waslet għaliha l-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi Andersson u Wåkerås-Andersson<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0008"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990615">15 ta’ Ġunju 1999</DATE> (<NO.CASE>C‑321/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:307">EU:C:1999:307</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> u Salzmann<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0009"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030515">15 ta’ Mejju 2003</DATE> (<NO.CASE>C‑300/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:283">EU:C:2003:283</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, jiġifieri li ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-dispożizzjonijiet tal-Ftehim ŻEE, ma tistax tinftiehem b’mod iżolat, mingħajr analiżi tar-raġunijiet li wasslu għal din il-konklużjoni. Ir-raġunament tagħha huwa bbażat fuq żewġ elementi.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="8"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34.</NO.P><TXT>Minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja esponiet li l-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tinterpreta dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni tapplika biss għall-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0010"><P>Sentenzi tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990615">15 ta’ Ġunju 1999</DATE>, <NAME.CASE>Andersson u Wåkerås-Andersson</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑321/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:307">EU:C:1999:307</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), kif ukoll tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030515">15 ta’ Mejju 2003</DATE>, <NAME.CASE>Salzmann</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑300/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:283">EU:C:2003:283</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0066">66</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Fi kliem ieħor, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tqisx li għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta dispożizzjonijiet intiżi sabiex japplikaw barra mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35.</NO.P><TXT>Min-naħa l-oħra, in-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja huwa ġġustifikat ukoll mill-għoti, fit-test innifsu tal-Ftehim ŻEE, ta’ ġurisdizzjoni ta’ interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim lill-Qorti tal-Assoċjazzjoni Ewropea għall-Kummerċ Ħieles (AELE)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0011"><P>Sentenzi tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990615">15 ta’ Ġunju 1999</DATE>, <NAME.CASE>Andersson u Wåkerås-Andersson</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑321/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:307">EU:C:1999:307</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0029">29</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), u tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030515">15 ta’ Mejju 2003</DATE>, <NAME.CASE>Salzmann</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑300/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:283">EU:C:2003:283</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0067">67</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, għal dak li jirrigwarda l-applikazzjoni tiegħu barra mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, filwaqt li jiżgura li tali interpretazzjoni tkun konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fatt, minħabba r-rabtiet stretti ta’ dan il-ftehim mal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, mid-dispożizzjonijiet tal-Ftehim ŻEE jirriżulta li dawn għandhom, sa fejn ikunu essenzjalment identiċi għar-regoli korrispondenti tat-trattati u tal-atti adottati għall-implimentazzjoni, jiġu interpretati b’mod konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0012"><P>Ara l-Artikolu 6 tal-Ftehim ŻEE u l-ħmistax‑il inċiż tal-preambolu ta’ dan il-ftehim. Dwar dan il-punt, ara wkoll Baudenbacher, C., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0033" REF.END="QE0033"/>The Relationship Between the EFTA Court and the Court of Justice of the European Union<QUOT.END REF.START="QS0033" CODE="201D" ID="QE0033"/>, f’ Baudenbacher, C. (editur), <HT TYPE="ITALIC">The Handbook of EEA Law</HT>, Springer, 2016, p. 179 sa 194.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36.</NO.P><TXT>Għalhekk, ir-raġunament segwit mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi Andersson u Wåkerås-Andersson<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0013"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990615">15 ta’ Ġunju 1999</DATE> (<NO.CASE>C‑321/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:307">EU:C:1999:307</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> u Salzmann<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0014"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030515">15 ta’ Mejju 2003</DATE> (<NO.CASE>C‑300/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:283">EU:C:2003:283</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> jidhirli li huwa ggwidat mill-għan tal-mekkaniżmu tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari previst fl-Artikolu 267 TFUE, intiż preċiżament sabiex jipprevjeni diverġenzi fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fi ħdan l-ordinament ġuridiku tagħha<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0015"><P>Sentenzi tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080612">12 ta’ Ġunju 2008</DATE>, <NAME.CASE>Gourmet Classic</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑458/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:338">EU:C:2008:338</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110721">21 ta’ Lulju 2011</DATE>, <NAME.CASE>Kelly</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑104/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:506">EU:C:2011:506</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0060">60</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), u Opinjoni 1/09 tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110308">8 ta’ Marzu 2011</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:123">EU:C:2011:123</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0083">83</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37.</NO.P><TXT>Issa, tali għan ippermetta wkoll il-ġustifikazzjoni tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinterpreta dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni fil-kuntest ta’ tilwim li ma jaqax strettament fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. B’mod partikolari, fis-sentenza Hermès, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li meta dispożizzjoni tista’ tapplika kemm f’sitwazzjonijiet li jaqgħu taħt id-dritt tal-Unjoni kif ukoll f’sitwazzjonijiet li ma jaqgħux taħt tali dritt, jeżisti interess ċert tal-Unjoni li, sabiex jiġu evitati diverġenzi f’interpretazzjonijiet futuri, din id-dispożizzjoni tingħata interpretazzjoni uniformi, ikunu x’ikunu l-kundizzjonijiet li fihom hija tiġi applikata. Għalhekk, hija rrikonoxxiet li għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta dispożizzjoni ta’ ftehim internazzjonali li għalih l-Unjoni hija parti f’sitwazzjoni li ma taqax taħt id-dritt tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0016"><P>Sentenza tas‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19980616">16 ta’ Ġunju 1998</DATE>, <NAME.CASE>Hermès</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑53/96</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1998:292">EU:C:1998:292</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0032">32</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, is-sentenzi Andersson u Wåkerås-Andersson<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0017"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990615">15 ta’ Ġunju 1999</DATE> (<NO.CASE>C‑321/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:307">EU:C:1999:307</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> u Salzmann<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0018"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030515">15 ta’ Mejju 2003</DATE> (<NO.CASE>C‑300/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:283">EU:C:2003:283</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> ma jistgħux jinftiehmu bħala li jeskludu b’mod sistematiku l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinterpreta dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni fil-kuntest ta’ tilwim estern għall-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Fil-fatt, din il-ġurisdizzjoni hija ġeneralment irrikonoxxuta<?PAGE NO="9"?> meta d-dispożizzjoni li l-interpretazzjoni tagħha hija mitluba tkun intiża li tapplika kemm f’sitwazzjonijiet li jaqgħu taħt id-dritt tal-Unjoni kif ukoll f’sitwazzjonijiet li ma jaqgħux taħt tali dritt.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Il-karatteristiċi speċifiċi tat-TKE u l-effett tagħhom fuq it-traspożizzjoni tal-ġurisprudenza relatata ma’ dan il-każ</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39.</NO.P><TXT>Barra minn hekk, it-TKE għandu ċerti karatteristiċi speċifiċi, ta’ żewġ tipi, b’tali mod li ma jistax jiġi assimilat purament u sempliċement mal-Ftehim ŻEE, li huwa s-suġġett tal-ġurisprudenza li semmejt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40.</NO.P><TXT>Fl-ewwel lok, it-TKE ma jistabbilixxi ebda qorti responsabbli sabiex tiżgura interpretazzjoni uniformi tad-dispożizzjonijiet tiegħu, b’mod konformi mal-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fi ħdan l-ordinament ġuridiku tagħha. Fil-fatt, it-TKE huwa intiż sabiex jiġi interpretat biss fl-okkażjoni ta’ soluzzjoni ta’ tilwim minn qrati differenti, ta’ arbitraġġ jew statali tal-partijiet kontraenti, li għalhekk ma jistgħux jevitaw diverġenzi fl-interpretazzjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0019"><P>Prova ta’ dan huma l-kontroversji li jeżistu fil-ġurisprudenza tal-arbitraġġ fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0034" REF.END="QE0034"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0034" CODE="201D" ID="QE0034"/>, imsemmi minn dawn id-domandi preliminari.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41.</NO.P><TXT>Fit-tieni lok, kif irrilevaw il-Gvern Ġermaniż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu u l-Kummissjoni waqt is-seduta, it-TKE, minkejja li huwa ftehim multilaterali, huwa kkostitwit minn sett ta’ obbligi bilaterali bejn il-partijiet kontraenti, fosthom l-Unjoni u l-Istati Membri<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0020"><P>Bl-eċċezzjoni tar-Repubblika Taljana, partijiet għat-TKE.</P></NOTE>. L-obbligi stabbiliti mit-TKE jippermettu essenzjalment il-protezzjoni tal-investimenti mwettqa minn investituri ta’ parti kontraenti f’parti kontraenti oħra<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0021"><P>Ara, bħala eżempju, l-Artikolu 10(1) tat-TKE: <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0035" REF.END="QE0035"/>Kull Parti Kontraenti għandha […] tinkoraġġixxi u toħloq kondizzjonijet stabbli, ekwi, favorevoli u trasparenti għall-investituri ta’ Partijiet Kontraenti<QUOT.END REF.START="QS0035" CODE="201D" ID="QE0035"/>.</P></NOTE>. Għalhekk, il-ksur ta’ wieħed minn dawn l-obbligi ma jfissirx li l-partijiet kontraenti kollha jistgħu dejjem jitolbu kumpens għal dan, peress li dawn l-obbligi jiġu eżerċitati biss b’mod bilaterali, bejn żewġ partijiet kontraenti<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0022"><P>Fuq il-preżenza ta’ obbligi bilaterali fi ħdan il-ftehim multilaterali, ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja Internazzjonali tal‑<DATE ISO="19700205">5 ta’ Frar 1970</DATE>, Barcelona Traction, Light, and Power Company, Limited (Il-Belġju vs Spanja), I.C.J. Ġabra 1970, p. 3, punti 33 u 35.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42.</NO.P><TXT>Għalhekk, it-TKE jistabbilixxi sett ta’ obbligi bilaterali intiżi sabiex jirregolaw, fil-qasam kopert minnu, minn naħa, ir-relazzjonijiet bejn il-partijiet kontraenti, u min-naħa l-oħra, bejn l-investituri ta’ parti kontraenti u l-parti kontraenti fiż-żona li fiha twettqu l-investimenti. Minn dan jirriżulta li, fit-teorija, dawn l-obbligi jistgħu jirregolaw ukoll, anki fi ħdan l-Unjoni, ir-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri, u għalhekk japplikaw fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43.</NO.P><TXT>Dawn iż-żewġ karatteristiċi speċifiċi tat-TKE, meta mqabbel mal-Ftehim ŻEE, jillimitaw għalhekk il-possibbiltà li s-soluzzjoni żviluppata fis-sentenzi Andersson u Wåkerås-Andersson<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0023"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990615">15 ta’ Ġunju 1999</DATE> (<NO.CASE>C‑321/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:307">EU:C:1999:307</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> u Salzmann<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0024"><P>Sentenza tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030515">15 ta’ Mejju 2003</DATE> (<NO.CASE>C‑300/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:283">EU:C:2003:283</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0066">66</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, dwar in-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja għall-interpretazzjoni ta’ ftehim internazzjonali, tiġi trasposta għal sitwazzjonijiet esterni għall-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="10"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44.</NO.P><TXT>F’din il-kawża, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta dispożizzjonijiet ta’ ftehim internazzjonali li ma ngħatawx interpretazzjoni uniformi u konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-tilwim estern għall-Unjoni u li jistgħu, fil-prinċipju, ikunu wkoll applikati f’sitwazzjonijiet interni għall-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena tal-fehma li ma jistax jiġi eskluż l-interess tal-Unjoni li d-dispożizzjonijiet tat-TKE jingħataw interpretazzjoni uniformi. Għalhekk, f’dawn iċ-ċirkustanzi, niddeduċi li għandha tiġi rrikonoxxuta l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari f’din il-kawża.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">3.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Id-dubji dwar l-applikabbiltà tad-dispożizzjonijiet tat-TKE fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46.</NO.P><TXT>Hawnhekk ukoll irrid nimmodera din id-dikjarazzjoni. Tali konklużjoni tista’ tintlaħaq biss taħt il-kundizzjoni li d-dispożizzjonijiet li hija mitluba l-interpretazzjoni tagħhom huma effettivament applikabbli fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Jekk dan ma huwiex il-każ, l-interess tal-Unjoni fl-interpretazzjoni uniformi tagħhom ikun nieqes, l-istess bħall-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tagħti din l-interpretazzjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47.</NO.P><TXT>Issa, minn naħa, l-Artikolu 26 tat-TKE jistabbilixxi mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri ta’ parti kontraenti u parti kontraenti u jippermetti li wieħed jirrikorri quddiem tribunal tal-arbitraġġ. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fis-sentenza Achmea<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0025"><P>Punt 60 u d-dispożittiv.</P></NOTE>, li r-rikors għal tribunal tal-arbitraġġ stabbilit abbażi ta’ trattat ta’ protezzjoni u ta’ promozzjoni ta’ investimenti konkluż bejn żewġ Stati Membri ma huwiex permess fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. F’dawn iċ-ċirkustanzi, din is-sentenza donnha tissuġġerixxi li l-Artikolu 26 tat-TKE qatt ma jkun applikabbli fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, b’tali mod li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta din id-dispożizzjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48.</NO.P><TXT>Madankollu, it-TKE ma jistax jiġi assimilat b’mod sħiħ għat-trattat bilaterali ta’ investiment (iktar ’il quddiem it-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0036" REF.END="QE0036"/>TBI<QUOT.END REF.START="QS0036" CODE="201D" ID="QE0036"/>) inkwistjoni fis-sentenza Achmea u għandu ċerti karatteristiċi speċifiċi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, sabiex tkun tista’ tingħata tweġiba kompleta għall-kwistjoni dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tal-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim li huwa jistabbilixxi. Għalhekk, nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tieħu din l-opportunità sabiex teżamina l-implikazzjonijiet ta’ din is-sentenza dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 26 tat-TKE, peress li din l-analiżi hija neċessarja sabiex tiġi stabbilita l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49.</NO.P><TXT>Min-naħa l-oħra, huwa minnu li s-sentenza Achmea ma ddeċidietx dwar il-kwistjoni iktar ġenerali tal-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjonijiet sostantivi tat-trattati ta’ protezzjoni u ta’ promozzjoni ta’ investimenti, meta dawn ikunu intiżi sabiex jirregolaw ir-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri. Madankollu, din is-sentenza wriet id-diffikultajiet marbuta mal-eżistenza ta’ tali ftehim meta huma japplikaw fl-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0026"><P>Ara, f’dan ir-rigward, il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill tad‑<DATE ISO="20180719">19 ta’ Lulju 2018</DATE> dwar il-protezzjoni tal-investimenti intra-UE, COM(2018) 547 final.</P></NOTE>. Fil-fatt, tqum il-kwistjoni dwar jekk id-dispożizzjonijiet sostantivi jistgħux jiġu invokati f’tilwima bejn investitur ta’ Stat Membru u Stat Membru ieħor quddiem il-qrati ta’ dan tal-aħħar. Għalhekk, huwa neċessarju li jiġi vverifikat<?PAGE NO="11"?> jekk id-dispożizzjonijiet sostantivi tat-TKE jistgħux, fl-isfond tas-sentenza Achmea, jitqiesu li huma inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, u għalhekk, inapplikabbli fi ħdan l-ordinament ġuridiku tagħha.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50.</NO.P><TXT>Tali verifiki jippermettu li jiġi identifikat l-interess tal-Unjoni fl-interpretazzjoni uniformi ta’ dispożizzjonijiet tat-TKE, kif ukoll il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għal dawn id-domandi preliminari.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">a)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">L-applikabbiltà tal-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim stabbilit fl-Artikolu 26(1) tat-TKE fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51.</NO.P><TXT>Il-kwistjoni tal-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ mekkaniżmi ta’ soluzzjoni ta’ tilwim inklużi fi strumenti konvenzjonali li jorbtu lill-Istati Membri tal-Unjoni tinsab, sa minn diversi snin, fil-qofol ta’ diskussjonijiet imqanqla, fid-dottrina<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0027"><P>Ara b’mod partikolari, fir-rigward tad-dottrina preċedenti għas-sentenza Achmea, Eilmansberger, T., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0037" REF.END="QE0037"/>Bilateral investment Treaties and EU Law<QUOT.END REF.START="QS0037" CODE="201D" ID="QE0037"/>, <HT TYPE="ITALIC">Common Market Law Review</HT>, 2009, Vol. 46(2), p. 383 sa 429; Hindelang, S., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0038" REF.END="QE0038"/>Circumventing Primacy of EU Law and the CJEU’s Judicial Monopoly by Resorting to Dispute Resolution Mechanisms Provided for in Inter-se Treaties? The Case of Intra-EU Investment Arbitration<QUOT.END REF.START="QS0038" CODE="201D" ID="QE0038"/>, <HT TYPE="ITALIC">Legal Issues of Economic Integration</HT>, 2012, Vol. 39, nru 2, p. 179 sa 206; u Miron, S., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0039" REF.END="QE0039"/>The Last Bite of the BITs – Supremacy of EU Law versus Investment Treaty Arbitration<QUOT.END REF.START="QS0039" CODE="201D" ID="QE0039"/>, <HT TYPE="ITALIC">European Law Journal</HT>, 2013, Vol. 20, Nru 3, p. 332 sa 345.</P></NOTE> kif ukoll fil-prattika<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0028"><P>Ara, bħala eżempju, Vattenfall AB <HT TYPE="ITALIC">et</HT> vs Il-Ġermanja (kawża ICSID Nru ARB/12/12), deċiżjoni dwar Achmea tal‑<DATE ISO="20180831">31 ta’ Awwissu 2018</DATE>; Masdar Solar &amp; Wind Cooperatief U.A. vs Ir-Renju ta’ Spanja (kawża ICSID Nru ARB/14/1), sentenza tas‑<DATE ISO="20180516">16 ta’ Mejju 2018</DATE>; Novenergia II – Energy &amp; Environment (SCA) (il-Gran Dukat tal-Lussemburgu), SICAR vs Ir-Renju ta’ Spanja, (kawża SCC Nru 2015/063), sentenza tal‑<DATE ISO="20180215">15 ta’ Frar 2018</DATE>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52.</NO.P><TXT>Il-kawża li tat lok għas-sentenza Achmea rriflettiethom, u jekk kien hemm bżonn, uriet ir-relazzjonijiet kunfliġġenti bejn id-dritt tal-Unjoni u d-dritt tal-arbitraġġ ta’ investiment<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0029"><P>Ara, b’mod partikolari, Gaillard., E., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0040" REF.END="QE0040"/>L’affaire Achmea ou les conflits de logiques<QUOT.END REF.START="QS0040" CODE="201D" ID="QE0040"/>, <HT TYPE="ITALIC">Revue critique de droit international privé</HT>, 2018, Nru 3, p. 616; Hess, B., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0041" REF.END="QE0041"/>The Fate of Investment Dispute Resolution after the Achmea Decision of the European Court of Justice<QUOT.END REF.START="QS0041" CODE="201D" ID="QE0041"/>, <HT TYPE="ITALIC">Max Planck Institute Luxembourg for Procedural Law Research Paper Series</HT>, 2018, Nru 3, p. 8; u Basedow, J., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0042" REF.END="QE0042"/>Achmea judgment and the applicability of the Energy Charter Treaty in Intra-EU Investment Arbitration<QUOT.END REF.START="QS0042" CODE="201D" ID="QE0042"/>, <HT TYPE="ITALIC">Journal of international economic Law</HT>, 2020, Vol. 23, nru 1, p. 271 sa 292.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="5"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">1)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Is-sentenza Achmea</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53.</NO.P><TXT>Fis-sentenza Achmea<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0030"><P>Punt 60 u d-dispożittiv.</P></NOTE>, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikoli 267 u 344 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni inkluża fi ftehim internazzjonali konkluż bejn żewġ Stati Membri, li tipprovdi li investitur ta’ wieħed minn dawn l-Istati Membri jista’, fil-każ ta’ tilwima dwar investimenti fl-Istat Membru l-ieħor, jibda proċedura kontra dan l-Istat Membru tal-aħħar quddiem tribunal tal-arbitraġġ, li dan l-Istat Membru obbliga ruħu li jaċċetta l-ġurisdizzjoni tiegħu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54.</NO.P><TXT>Fi kliem ieħor, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset bħala inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni klawżola ta’ soluzzjoni ta’ tilwim inkluża f’TBI konkluż bejn żewġ Stati Membri.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55.</NO.P><TXT>F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ir-raġunament tagħha fuq prinċipji ta’ bażi u inkontestabbli tad-dritt tal-Unjoni. Hija enfasizzat, qabel kollox, li ftehim internazzjonali ma jistax jippreġudika s-sistema ta’ ġurisdizzjoni stabbilita mit-Trattati, u għalhekk, l-awtonomija tas-sistema legali tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0031"><P>Sentenza Achmea, punt 32. Ara, ukoll, l-Opinjoni 2/13 tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141218">18 ta’ Diċembru 2014</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2454">EU:C:2014:2454</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0201">201</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> u l-ġurisprudenza ċċitata).</P></NOTE>. Hija fakkret li l-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni hija ġġustifikata minħabba karatteristiċi essenzjali tal-Unjoni u d-dritt tagħha, rigward, b’mod partikolari,<?PAGE NO="12"?> l-istruttura kostituzzjonali tal-Unjoni kif ukoll in-natura nnifisha tal-imsemmi dritt<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0032"><P>Sentenza Achmea, punt 33.</P></NOTE>, ikkaratterizzat b’mod partikolari mis-sors awtonomu tiegħu, li huwa t-Trattati, mis-supremazija tiegħu u mill-effett dirett tiegħu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0033"><P>Sentenza Achmea, punt 33.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56.</NO.P><TXT>Imbagħad, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li, għaldaqstant, id-dritt tal-Unjoni huwa bbażat fuq il-premessa fundamentali li kull Stat Membru jaqsam mal-Istati Membri l-oħra kollha u jirrikonoxxi li dawn jaqsmu miegħu, sensiela ta’ valuri komuni li fuqhom hija bbażata l-Unjoni. Barra minn hekk, hija rrilevat li din il-premessa timplika u tiġġustifika l-eżistenza tal-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri fir-rikonoxximent ta’ dawn il-valuri u, għalhekk, fl-osservanza tad-dritt tal-Unjoni li jimplimentahom<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0034"><P>Sentenza Achmea, punt 34. Ara, ukoll, l-Opinjoni 2/13 tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141218">18 ta’ Diċembru 2014</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2454">EU:C:2014:2454</NO.ECLI>, punti <REF.NP.ECR REF="NP0168">168</REF.NP.ECR> u <REF.NP.ECR REF="NP0173">173</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57.</NO.P><TXT>Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, sabiex jiġi żgurat li jinżammu l-karatteristiċi speċifiċi u l-awtonomija ta’ dan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, it-Trattati stabbilixxew sistema ġudizzjarja maħsuba sabiex tiżgura l-koerenza u l-unità fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0035"><P>Sentenza Achmea, punt 35. Ara, ukoll, l-Opinjoni 2/13 tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141218">18 ta’ Diċembru 2014</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2454">EU:C:2014:2454</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0174">174</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Barra minn hekk, hija indikat li l-element ċentrali ta’ din is-sistema huwa l-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 267 TFUE, li hija intiża sabiex tiżgura l-unità fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, u b’hekk tippermetti li jiġu żgurati l-koerenza tiegħu, l-effett sħiħ tiegħu u l-awtonomija tiegħu, kif ukoll, fl-aħħar mill-aħħar, in-natura speċifika tad-dritt stabbilit mit-Trattati<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0036"><P>Sentenza Achmea, punt 37. Ara, ukoll, l-Opinjoni 2/13 tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141218">18 ta’ Diċembru 2014</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2454">EU:C:2014:2454</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0176">176</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58.</NO.P><TXT>Abbażi ta’ dawn il-prinċipji, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, minn naħa, li t-tribunal tal-arbitraġġ stabbilit abbażi ta’ dispożizzjonijiet tat-TBI inkwistjoni kien meħtieġ jinterpreta u anki japplika, id-dritt tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0037"><P>Sentenza Achmea, punti 39 sa 42.</P></NOTE>. Min-naħa l-oħra, hija qieset li t-tribunal tal-arbitraġġ inkwistjoni kien jinsab barra mis-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni, b’tali mod li l-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim stabbilit mit-TBI seta’ jeskludi li tilwim, minkejja li jista’ jirrigwarda l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, ikun deċiż b’mod li tiġi żgurata l-effettività sħiħa tar-regoli tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0038"><P>Sentenza Achmea, punti 42 sa 56.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59.</NO.P><TXT>Il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li dan kien il-każ anki jekk id-dritt tal-Istati Membri jipprovdi l-possibbiltà li l-qrati nazzjonali jistħarrġu s-sentenza tal-arbitraġġ, peress li tali stħarriġ huwa limitat u jista’ jsir biss sa fejn id-dritt nazzjonali jippermettih. F’dan is-sens, fis-sentenza Achmea, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet distinzjoni bejn mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim inkluż fi ftehim li jorbot żewġ Stati Membri u l-arbitraġġ kummerċjali, li kien ġie speċifikament meqjus bħala kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni sa fejn id-dispożizzjonijiet fundamentali tad-dritt tal-Unjoni jistgħu jiġu eżaminati fil-kuntest tal-istħarriġ ta’ deċiżjonijiet tal-arbitraġġ mill-qrati nazzjonali, u jekk ikun il-każ, ikunu s-suġġett ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0039"><P>Sentenza Achmea, punti 45 u 55.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60.</NO.P><TXT>Fil-fatt, nenfasizza li teżisti differenza fundamentali bejn dawn iż-żewġ mekkaniżmi. Proċedura ta’ arbitraġġ kummerċjali tippreżumi li kull parti teżerċita l-awtonomija tagħha. Hija timplika l-konklużjoni ta’ ftehim ta’ arbitraġġ, jew simultanjament mal-konklużjoni tal-kuntratt li permezz tiegħu t-tilwim li jirrigwardah ikun suġġett għall-arbitraġġ, jew ladarba tqum it-tilwima.<?PAGE NO="13"?> Fi kliem ieħor, il-ġurisdizzjoni tat-tribunal, fl-arbitraġġ kummerċjali, dejjem tirriżulta minn ftehim ta’ arbitraġġ rigward tilwima ddefinita speċifikament fih. Wieħed ma jistax jikkunsidra li l-ġurisdizzjoni ta’ tali tribunal ta’ arbitraġġ taqa’ fis-sistema tal-protezzjoni ġudizzjarja mogħtija mill-Istat. Pjuttost hija tirriżulta mill-awtonomija ta’ kull parti involuta fil-kummerċ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0040"><P>Ara, f’dan is-sens, Basedow, J., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0043" REF.END="QE0043"/>EU Law in International Arbitration: Referrals to the European Court of Justice<QUOT.END REF.START="QS0043" CODE="201D" ID="QE0043"/>, <HT TYPE="ITALIC">Journal of International Arbitration</HT>, 2015, Vol. 32, nru 4, p. 367 sa 386, b’mod partikolari p. 370.</P></NOTE>. Fil-fatt, hija minn din l-awtonomija li tirriżulta l-possibbiltà li l-partijiet jiddeċiedu li jsolvu t-tilwim billi jirrikorru għall-arbitraġġ kummerċjali.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61.</NO.P><TXT>Mill-banda l-oħra, il-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim li jinsab fi ftehim internazzjonali jsegwi loġika differenti<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0041"><P>Fuq l-oriġinalità tal-mekkaniżmu, ara Kessedjian, C. u Pironon, V., <HT TYPE="ITALIC">Droit du commerce international</HT>, It-tieni edizzjoni, Thémis, PUF, 2020, p. 209.</P></NOTE>. F’dan il-każ, dan il-mekkaniżmu jikkostitwixxi offerta ta’ arbitraġġ ġenerali u permanenti, u huwa f’idejn il-kontroparti jekk taċċettah jew le. Fi kliem ieħor, permezz ta’ dan il-mekkaniżmu, l-Istat jirrinunzja għall-possibbiltà li tilwima bejnu u bejn investitur ta’ Stat Membru ieħor u li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan il-ftehim tkun deċiża mill-qrati Statali. Din ir-rinunzja għandha natura sistemika, peress li tista’ tirrigwarda t-tilwim kollu li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan il-ftehim. B’hekk, l-Istat joħloq mekkaniżmu ta’ protezzjoni ġudizzjarja, estern għas-sistema ġudizzjarja mogħtija minnu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0062"><NO.P>62.</NO.P><TXT>Huwa preċiżament dan l-aspett tal-mekkaniżmi ta’ arbitraġġ ta’ investiment previsti minn ftehimiet bejn Stati Membri li l-Qorti tal-Ġustizzja tirreferi għalih fis-sentenza Achmea: fil-fatt, ma huwiex aċċettat li l-Istati Membri jistgħu jneħħu mis-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni, permezz ta’ impenn internazzjonali, b’mod sistematiku, sett ta’ tilwimiet li jirrigwardaw l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0063"><NO.P>63.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim inkwistjoni huwa tali li jikkontesta, minbarra l-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri, il-preżervazzjoni tan-natura proprja tad-dritt stabbilit mit-Trattati, żgurata mill-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 267 TFUE, u għaldaqstant ma huwiex kompatibbli mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0042"><P>Sentenza Achmea, punt 58.</P></NOTE>. Fil-fehma tagħha, minn dan jirriżulta li l-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim inkluż fit-TBI inkwistjoni, li jipprovdi li kwalunkwe investitur ta’ Stat Membru jista’ jibda proċedura kontra t-tieni Stat Membru quddiem tribunal tal-arbitraġġ, jippreġudika d-dritt tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0043"><P>Sentenza Achmea, punt 59.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0064"><NO.P>64.</NO.P><TXT>Din is-soluzzjoni hija fl-aħħar mill-aħħar l-espressjoni eżatta tal-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0044"><P>Hess, B., <HT TYPE="ITALIC">op. cit</HT>., p. 8.</P></NOTE>, hija stess ibbażata fuq l-eżistenza tal-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri, li jaqsmu numru ta’ valuri u jirrikonoxxu l-qsim effettiv ta’ dawn il-valuri. B’hekk, l-Istati Membri għandhom jikkunsidraw, ħlief f’ċirkustanzi eċċezzjonali, li l-Istati Membri l-oħra kollha tal-Unjoni josservaw id-dritt tal-Unjoni, inklużi d-drittijiet fundamentali, b’mod partikolari d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti indipendenti stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0045"><P>Opinjoni 1/17 (Ftehim CETA UE‑Kanada) tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190430">30 ta’ April 2019</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:341">EU:C:2019:341</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0128">128</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> u l-ġurisprudenza ċċitata).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="14"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0065"><NO.P>65.</NO.P><TXT>Fi kliem ieħor, huwa preċiżament għaliex fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni huwa aċċettat u rrikonoxxut li l-Istati Membri josservaw numru ta’ valuri u ta’ drittijiet, li taħthom huma stabbiliti l-Istat tad-dritt u d-dritt għal rimedju effettiv, li huwa żgurat ukoll li l-investituri tal-Istati Membri huma, b’mod ċert, suffiċjentement protetti<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0046"><P>Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill tad‑<DATE ISO="20180719">19 ta’ Lulju 2018</DATE> dwar il-protezzjoni tal-investimenti intra-UE, COM(2018) 547 final.</P></NOTE> fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, b’tali mod li ma huwiex neċessarju li jirrikorru għal sistema esterna għas-sistemi ġudizzjarji tal-Istati Membri<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0047"><P>Dan ma jfissirx li jiġi miċħud li t-tribunali tal-arbitraġġ fid-dritt tal-investimenti setgħu jikkontribwixxu għall-osservanza tal-Istat tad-dritt. F’dan ir-rigward, ara, Sadowski, W., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0044" REF.END="QE0044"/>Protection of the rule of law in the European Union through investment treaty arbitration: Is judicial monopolism the right response to illiberal tendencies in Europe?<QUOT.END REF.START="QS0044" CODE="201D" ID="QE0044"/>, <HT TYPE="ITALIC">Common Market Law Review</HT>, 2018, Nru 55, p. 1025 sa 1060. Madankollu, tali kontribuzzjoni ma hijiex komparabbli mal-assigurazzjoni bejn l-Istati Membri tal-Unjoni tar-rikonoxximent u tal-osservanza ta’ valuri fundamentali li fuqhom hija bbażata l-Unjoni, fosthom l-osservanza tal-Istat tad-dritt u r-rispett tad-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti indipendenti.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0066"><NO.P>66.</NO.P><TXT>Barra minn hekk, l-importanza ta’ dawn il-valuri, b’mod partikolari tal-Istat tad-dritt, hija mfakkra mill-Qorti tal-Ġustizzja f’diversi kawżi<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0048"><P>Qed naħseb b’mod partikolari fis-sentenzi tas‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20180227">27 ta’ Frar 2018</DATE>, <NAME.CASE>Associação Sindical dos Juízes Portugueses</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑64/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:117">EU:C:2018:117</NO.ECLI>, punti <REF.NP.ECR REF="NP0032">32</REF.NP.ECR> u <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190624">24 ta’ Ġunju 2019</DATE>, <NAME.CASE>Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza tal-Qorti Suprema)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑619/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:531">EU:C:2019:531</NO.ECLI>, punti <REF.NP.ECR REF="NP0043">43</REF.NP.ECR> u <REF.NP.ECR REF="NP0047">47</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); u tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191105">5 ta’ Novembru 2019</DATE> <NAME.CASE>Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza tal-qrati ordinarji)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑192/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:924">EU:C:2019:924</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0098">98</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, b’mod li jenfasizza r-rwol tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni, b’mod partikolari dak tal-Kummissjoni, responsabbli milli tiżgura l-osservanza tagħhom.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0067"><NO.P>67.</NO.P><TXT>B’dan il-mod, is-sentenza Achmea temmet il-mistoqsijiet dwar ir-relazzjonijiet bejn id-dritt tal-Unjoni u l-mekkaniżmi ta’ soluzzjoni ta’ tilwim li jinsabu fit-TBI konklużi bejn żewġ Stati Membri.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0068"><NO.P>68.</NO.P><TXT>Barra minn hekk, sussegwentement, kważi l-Istati Membri kollha ħadu konjizzjoni ta’ din id-deċiżjoni, billi permezz ta’ diversi dikjarazzjonijiet<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0049"><P>Dikjarazzjonijiet tar-rappreżentanti tal-Gvernijiet tal-Istati Membri tal‑15 u s‑<DATE ISO="20190116">16 ta’ Jannar 2019</DATE> dwar il-konsegwenzi ġuridiċi tas-sentenza Achmea mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja u tal-protezzjoni tal-investimenti fl-Unjoni Ewropea, &lt;https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/business_economy_euro/banking_and_finance/documents/190117-bilateral-investment-treaties_en.pdf&gt;; &lt;https://2015-2019.kormany.hu/download/5/1b/81000/Hungarys%20Declaration%20on%20Achmea.pdf&gt;; u &lt;https://www.regeringen.se/48ee19/contentassets/d759689c0c804a9ea7af6b2de7327320/achmea-declaration.pdf&gt;.</P></NOTE> wrew l-intenzjoni tagħhom li jitterminaw it-TBI eżistenti bejn l-Istati Membri. Dawn id-dikjarazzjonijiet kienu segwiti mill-konklużjoni, minn 23 Stat Membru, fil‑<DATE ISO="20200505">5 ta’ Mejju 2020</DATE>, ta’ ftehim għat-terminazzjoni ta’ trattati bilaterali ta’ investiment bejn Stati Membri tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0050"><P>Ftehim għat-terminazzjoni ta’ Trattati Bilaterali dwar l-Investiment bejn l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="169" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2020">ĠU 2020, L 169, p. 1</REF.DOC.OJ>). Il-ftehim ġie konkluż mill-Istati Membri kollha, bl-eċċezzjoni tal-Irlanda, ir-Repubblika tal-Awstrija, ir-Repubblika tal-Finlandja u r-Renju tal-Isvezja.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0069"><NO.P>69.</NO.P><TXT>Irrid nispeċifika wkoll li l-inkompatibbiltà ta’ mekkaniżmu tal-arbitraġġ ta’ investiment previst minn ftehim internazzjonali mad-dritt tal-Unjoni tirriżulta direttament mill-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni. Minn dan jirriżulta l-inapplikabbiltà tiegħu fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, mingħajr ebda limitazzjoni <HT TYPE="ITALIC">ratione temporis</HT>, b’tali mod li l-ġurisdizzjoni ta’ tribunal tal-arbitraġġ fuq din il-bażi ma tistax tiġi rrikonoxxuta.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="5"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">2)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Il-portata tas-sentenza Achmea fir-rigward tat-TKE</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0070"><NO.P>70.</NO.P><TXT>Madankollu, is-sentenza Achmea ma tirregolax il-kwistjonijiet kollha marbuta mar-relazzjonijiet bejn l-arbitraġġ ta’ investiment u d-dritt tal-Unjoni. B’mod partikolari, f’din il-kawża kien inkwistjoni trattat bilaterali, li l-partijiet tiegħu kienu żewġ Stat Membri. It-TKE,<?PAGE NO="15"?> minkejja li jipprovdi mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim simili għal dak inkwistjoni fis-sentenza Achmea peress li jippermetti r-rikors għal tribunal tal-arbitraġġ, huwa, min-naħa tiegħu, trattat multilaterali li l-Unjoni u l-Istati Membru huma partijiet tiegħu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0071"><NO.P>71.</NO.P><TXT>Dawn id-differenzi llimitaw it-traspożizzjoni awtomatika tas-soluzzjoni li nstabet fir-rigward tat-TBI għall-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim previst fl-Artikolu 26 tat-TKE. Id-dikjarazzjonijiet suċċessivi tal-Istati Membri f’dan ir-rigward juru ġustament id-diverġenzi eżistenti fir-rigward tal-possibbiltà tal-estensjoni tal-portata tas-sentenza Achmea għall-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim previst mit-TKE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0051"><P>Filwaqt li r-Renju tal-Belġju, ir-Repubblika tal-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, ir-Renju tad-Danimarka, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika tal-Estonja, l-Irlanda, ir-Repubblika Ellenika, ir-Renju ta’ Spanja, ir-Repubblika Franċiża, ir-Repubblika tal-Kroazja, ir-Repubblika Taljana, ir-Repubblika ta’ Ċipru, ir-Repubblika tal-Latvja, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, ir-Repubblika tal-Awstrija, ir-Repubblika tal-Polonja, ir-Repubblika Portugiża, ir-Rumanija, ir-Repubblika Slovakka u r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq kollha ddikjaraw li jqisu li l-klawżola ta’ soluzzjoni ta’ tilwim tat-TKE kienet inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, il-Gran Dukat tal-Lussemburgu, ir-Repubblika ta’ Malta, ir-Repubblika tas-Slovenja, ir-Repubblika tal-Finlandja u r-Renju tal-Isvezja esprimew b’mod espliċitu riżerva fir-rigward tal-possibbiltà li s-soluzzjoni mogħtija minn din is-sentenza tiġi trasposti għall-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim tat-TKE. Min-naħa tagħha, l-Ungerija ddikjarat li tikkunsidra li din is-soluzzjoni ma tistax tapplika għall-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim tal-Artikolu 26 tat-TKE. Ara d-dikjarazzjonijiet tar-rappreżentanti tal-Gvernijiet tal-Istati Membri tal-15 u s-<DATE ISO="20190116">16 ta’ Jannar 2019</DATE> dwar il-konsegwenzi ġuridiċi tas-sentenza Achmea mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja u l-protezzjoni tal-investimenti fl-Unjoni Ewropea, &lt;https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/business_economy_euro/banking_and_finance/documents/190117-bilateral-investment-treaties_en.pdf&gt;; &lt;https://2015-2019.kormany.hu/download/5/1b/81000/Hungarys%20Declaration%20on%20Achmea.pdf&gt;; u &lt;https://www.regeringen.se/48ee19/contentassets/d759689c0c804a9ea7af6b2de7327320/achmea-declaration.pdf&gt;.</P></NOTE> u, b’mod iktar fundamentali, fir-rigward tal-kompatibbiltà tal-Artikolu 26 tat-TKE mad-dritt tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0072"><NO.P>72.</NO.P><TXT>Għalhekk, għandu jiġi ddeterminat jekk ir-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Achmea jistax japplika fir-rigward tal-kompatibbiltà tal-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim, previst fl-Artikolu 26 tat-TKE. F’dan ir-rigward, il-Gvern Franċiż, Ġermaniż, Spanjol, Taljan, Olandiż u Pollakk, kif ukoll il-Kummissjoni sostnew li għandha tiġi adottata tali soluzzjoni u li l-inkompatibbiltà tal-Artikolu 26 tat-TKE mad-dritt tal-Unjoni timplika l-inapplikabbiltà tiegħu fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Min-naħa tagħhom, waqt is-seduta, il-Gvern Ungeriż, Finlandiż u Svediż iddefendew l-idea li s-soluzzjoni mogħtija fis-sentenza Achmea ma tistax tiġi applikata għall-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim stabbilit fl-Artikolu 26 tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0073"><NO.P>73.</NO.P><TXT>Jiena tal-fehma li l-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim previst fl-Artikolu 26 tat-TKE, sa fejn jippermetti r-rikors għal tribunal tal-arbitraġġ, iwassal ċertament għal riżultat simili għall-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim inkwistjoni fis-sentenza Achmea, meqjus inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0074"><NO.P>74.</NO.P><TXT>Fl-ewwel lok, nirrileva li bħall-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim inkwistjoni fis-sentenza Achmea, l-Artikolu 26 tat-TKE jippermetti li jitressaq quddiem tribunal tal-arbitraġġ ta’ investimenti tilwim li jista’ jirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0075"><NO.P>75.</NO.P><TXT>Fil-fatt, l-Artikolu 26(6) tat-TKE jipprovdi li t-tribunal tal-arbitraġġ jiddeċiedi dwar il-kwistjonijiet kontenzjużi skont it-TKE u r-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0045" REF.END="QE0045"/>regoli u l-prinċipji tal-liġi internazzjonali applikabbli<QUOT.END REF.START="QS0045" CODE="201D" ID="QE0045"/>. Issa, għall-kuntrarju ta’ dak li jsostnu l-Gvern Finlandiż u dak Svediż, u kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Achmea<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0052"><P>Punt 41.</P></NOTE>, fid-dawl tan-natura u tal-karatteristiċi tad-dritt tal-Unjoni, dan id-dritt għandu jitqies fl-istess waqt kemm li jagħmel parti mid-dritt fis-seħħ f’kull Stat Membru kif ukoll li jirriżulta minn ftehim internazzjonali bejn l-Istati Membri. F’dan ir-rigward, it-tribunal tal-arbitraġġ stabbilit skont l-Artikolu 26 tat-TKE jista’, jekk ikun il-każ, jinterpreta, u anki japplika, id-dritt tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="16"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0076"><NO.P>76.</NO.P><TXT>Fit-tieni lok, jiena tal-fehma li t-tribunal tal-arbitraġġ stabbilit skont l-Artikolu 26 tat-TKE, anki f’tilwima mressqa minn investitur ta’ Stat Membru kontra Stat Membru ieħor, jinsab barra mis-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0053"><P>Minkejja li ma eskludejtx mill-bidu l-idea kuntrarja qabel is-sentenza Achmea fil-kuntest tal-attivitajiet akkademiċi tiegħi, illum nirrimetti ruħi għar-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan ir-rigward. Ara Szpunar, M., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0046" REF.END="QE0046"/>Referrals of Preliminary Questions by Arbitral Tribunals to the CJEU<QUOT.END REF.START="QS0046" CODE="201D" ID="QE0046"/>, f’Ferrari, F., (editur), <HT TYPE="ITALIC">The Impact of EU Law on International Commercial Arbitration</HT>, Juris, 2017, p. 85 sa 124.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0077"><NO.P>77.</NO.P><TXT>Fil-fatt, dan it-tribunal tal-arbitraġġ ma jikkostitwixxix element tas-sistema ġudizzjarja tal-Istati Membri u hija preċiżament din in-natura derogatorja li tiġġustifika l-eżistenza ta’ tali mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim. Barra minn hekk, huwa ma jikkostitwixxix qorti komuni għal diversi Stati Membri, peress li ma għandu ebda rabta mas-sistemi ġudizzjarji tal-Istati Membri.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0078"><NO.P>78.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tribunal tal-arbitraġġ stabbilit skont l-Artikolu 26 tat-TKE ma jistax jiġi kkunsidrat bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0047" REF.END="QE0047"/>qorti ta’ xi Stat Membru<QUOT.END REF.START="QS0047" CODE="201D" ID="QE0047"/> fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE u ma jistax jadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’rinviju għal deċiżjoni preliminari. Għalhekk, id-deċiżjonijiet ta’ tali tribunal ma humiex suġġetti għal mekkaniżmi ta’ natura li jiżguraw realment l-effettività sħiħa tar-regoli tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0054"><P>Sentenza Achmea, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0079"><NO.P>79.</NO.P><TXT>Minn dan jirriżulta li, bħall-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim meqjus inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni fis-sentenza Achmea, l-Artikolu 26 tat-TKE, sa fejn jippermetti r-rikors għal tribunal tal-arbitraġġ, fil-fehma tiegħi, jippreġudika l-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni u huwa, f’dan ir-rigward, ukoll inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0080"><NO.P>80.</NO.P><TXT>Tali konklużjoni ma hija kkontestata la mill-karatteristiċi speċifiċi tat-TKE, li wasslu għal dubji dwar l-applikazzjoni tas-sentenza Achmea għall-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim li huwa jipprevedi, u lanqas mill-ġurisprudenza l-iktar reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, invokata b’mod partikolari mill-Gvern Ungeriż, Finlandiż u Svediż waqt is-seduta.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="6"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">i)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">L-assenza ta’ effett tal-karatteristiċi speċifiċi tat-TKE meta mqabbel ma’ TBI</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0081"><NO.P>81.</NO.P><TXT>Huwa minnu li, b’mod differenti minn TBI bħal dak previst fis-sentenza Achmea, l-Unjoni stess hija parti għat-TKE u għalhekk hija marbuta b’dan tal-aħħar. Barra minn hekk, nirrileva li, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat b’mod espliċitu li l-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim kien previst minn ftehim <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0048" REF.END="QE0048"/>li ma ġiex konkluż mill-Unjoni, iżda minn Stati Membri<QUOT.END REF.START="QS0048" CODE="201D" ID="QE0048"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0055"><P>Sentenza Achmea, punt 58.</P></NOTE>. Dan jimplika neċessarjament li l-istess soluzzjoni ma tistax tapplika fir-rigward ta’ ftehim internazzjonali konkluż mill-Istati Membri <HT TYPE="ITALIC">u</HT> mill-Unjoni? Jiena ma naħsibx.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0082"><NO.P>82.</NO.P><TXT>F’dan ir-rigward, nirrileva li huwa stabbilit li ftehim internazzjonali li jipprovdi għall-ħolqien ta’ qorti responsabbli mill-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tiegħu u li d-deċiżjonijiet tiegħu jorbtu lill-istituzzjonijiet, inkluż lill-Qorti tal-Ġustizzja, ma huwiex, fil-prinċipju, inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, il-kompetenza tal-Unjoni fil-qasam tar-relazzjonijiet esterni u l-kapaċità tagħha li tikkonkludi ftehimiet internazzjonali tinkludi neċessarjament il-fakultà li tissuġġetta ruħha għad-deċiżjonijiet ta’ qorti maħluqa jew maħtura skont tali ftehimiet, għal dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tagħhom<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0056"><P>Opinjoni 1/91 (Ftehim ŻEE – I) tal‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="19911214">14 ta’ Diċembru 1991</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:490">EU:C:1991:490</NO.ECLI>, punti <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR> u <REF.NP.ECR REF="NP0070">70</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); Opinjoni 1/09 tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110308">8 ta’ Marzu 2011</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:123">EU:C:2011:123</NO.ECLI>, punti <REF.NP.ECR REF="NP0074">74</REF.NP.ECR> u <REF.NP.ECR REF="NP0076">76</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); u Opinjoni 2/13 tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141218">18 ta’ Diċembru 2014</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2454">EU:C:2014:2454</NO.ECLI>, punti <REF.NP.ECR REF="NP0182">182</REF.NP.ECR> u <REF.NP.ECR REF="NP0183">183</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="17"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0083"><NO.P>83.</NO.P><TXT>Madankollu, tali fakultà tista’ tiġi aċċettata biss bil-kundizzjoni li tiġi osservata l-awtonomija tal-Unjoni u tal-ordinament ġuridiku tagħha<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0057"><P>Opinjoni 2/13 tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141218">18 ta’ Diċembru 2014</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2454">EU:C:2014:2454</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0183">183</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>) u sentenza Achmea, punt 57.</P></NOTE>. Issa, kif indikajt fil-punti 78 u 79 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim previst fl-Artikolu 26 tat-TKE, sa fejn jippermetti r-rikors għall-arbitraġġ, jippreġudika preċiżament l-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-fatt li l-Unjoni hija wkoll parti għat-TKE ma jistax ikollu effett fuq din il-konstatazzjoni.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="6"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">ii)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Id-distinzjoni mill-Opinjoni 1/17</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0084"><NO.P>84.</NO.P><TXT>Fl-aħħar nett, waqt is-seduta, il-Gvern Ungeriż, Finlandiż u Svediż sostnew li l-Opinjoni 1/17 (Ftehim CETA UE‑Kanada)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0058"><P>Opinjoni tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190430">30 ta’ April 2019</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:341">EU:C:2019:341</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> kienet introduċiet skeda ta’ analiżi ġdida tal-mekkaniżmi ta’ soluzzjoni ta’ tilwim esterni għas-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni. Tali mekkaniżmu ma huwiex fih innifsu inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, sakemm ma jippermettix l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni minn qorti esterna għas-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni u sakemm is-sentenzi li tagħti din tal-aħħar ma jistax ikollhom l-effett li jipprekludu lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni milli jiffunzjonaw b’konformità mal-qafas kostituzzjonali tagħhom.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0085"><NO.P>85.</NO.P><TXT>Madankollu, tali argument ma huwiex konvinċenti. Minn naħa, kif espost fil-punti 74 u 75 ta’ dawn il-konklużjonijiet, jiena tal-fehma li l-Artikolu 26 tat-TKE jippermetti preċiżament l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni minn tribunal ta’ arbitraġġ estern għas-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni. Barra minn hekk, l-Artikolu 26 tat-TKE huwa differenti mill-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim previst mill-Ftehim Ekonomiku u Kummerċjali Komprensiv bejn il-Kanada, minn naħa, u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-oħra (iktar ’il quddiem, iċ-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0049" REF.END="QE0049"/>CETA<QUOT.END REF.START="QS0049" CODE="201D" ID="QE0049"/>), sa fejn dan tal-aħħar jipprevedi riżerva espliċita fir-rigward tal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0059"><P>Opinjoni 1/17 (Ftehim CETA UE‑Kanada), tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190430">30 ta’ April 2019</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:341">EU:C:2019:341</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0131">131</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, liema riżerva ma teżistix skont l-Artikolu 26 tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0086"><NO.P>86.</NO.P><TXT>Min-naħa l-oħra u fuq kollox, nirrileva li fl-Opinjoni 1/17 (Ftehim CETA UE‑Kanada)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0060"><P>Opinjoni tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190430">30 ta’ April 2019</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:341">EU:C:2019:341</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, ir-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim inkluż fiċ-CETA bl-ebda mod ma jista’ jinfluwenza l-analiżi tal-Artikolu 26 tat-TKE. Kif irrilevat il-Qorti tal-Ġustizzja f’din l-opinjoni, il-kwistjoni tal-kompatibbiltà, mad-dritt tal-Unjoni, tal-istabbiliment jew taż-żamma ta’ tribunal ta’ investiment permezz ta’ ftehim li jorbot l-Istati Membri bejniethom hija differenti minn dik tal-kompatibbiltà, ma’ dan id-dritt, tal-istabbiliment ta’ tali tribunal permezz ta’ ftehim bejn l-Unjoni u l-Istati terzi<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0061"><P>Opinjoni 1/17 (Ftehim CETA UE-Kanada) tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190430">30 ta’ April 2019</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:341">EU:C:2019:341</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0127">127</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. L-argument tal-Gvern Olandiż, Finlandiż u Svediż jista’ jintlaqa’ biss kieku t-TKE jirregola r-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u l-Istati terzi.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0087"><NO.P>87.</NO.P><TXT>Fil-fatt, filwaqt li l-Istati Membri għandhom josservaw il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka, tali prinċipju bl-ebda mod ma japplika fir-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u l-Istati terzi. B’mod iktar speċifiku, ir-relazzjonijiet mal-Istati terzi ma humiex ibbażati fuq il-premessa fundamentali li kull Stat Membru jaqsam mal-Istati Membri l-oħra kollha u jirrikonoxxi li dawn jaqsmu miegħu numru ta’ valuri komuni u, għalhekk, josservaw id-dritt tal-Unjoni li jimplimentahom. Kif irrileva l-Avukat Ġenerali Bot, fil-kuntest ta’ ftehim ma’ Stati terzi, kull parti kontraenti ma tafdax<?PAGE NO="18"?> neċessarjament is-sistema ġudizzjarja tal-parti l-oħra sabiex tiżgura l-osservanza tar-regoli inklużi fil-ftehim<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0062"><P>Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fl-Opinjoni 1/17 (Ftehim CETA UE‑Kanada, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:72">EU:C:2019:72</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0082">82</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. L-assenza ta’ fiduċja reċiproka, bħal dik li teżisti fi ħdan l-Unjoni, hija preċiżament ir-raġuni għalfejn il-partijiet kontraenti jiddeċiedu li jaqblu fuq mekkaniżmu newtrali ta’ soluzzjoni ta’ tilwim<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0063"><P>Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fl-Opinjoni 1/17 (Ftehim CETA UE‑Kanada, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:72">EU:C:2019:72</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0084">84</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Dwar dan il-punt, ara wkoll, Lenaerts, K., <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0050" REF.END="QE0050"/>Upholding the Rule of Law through Judicial Dialogue<QUOT.END REF.START="QS0050" CODE="201D" ID="QE0050"/>, <HT TYPE="ITALIC">Yearbook of European Law</HT>, 2019, Vol. 38, p. 12.</P></NOTE>. Tali mekkaniżmu, estern għaż-żewġ partijiet, jiżgura l-fiduċja tal-partijiet kontraenti għal dak li jirrigwarda l-applikazzjoni tal-ftehim, mingħajr ma din il-fiduċja tista’ tiġi konfuża mal-fiduċja reċiproka, li hija l-bażi tar-relazzjonijiet fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0088"><NO.P>88.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Opinjoni 1/17 (Ftehim CETA UE‑Kanada)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0064"><P>Opinjoni tat‑<REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190430">30 ta’ April 2019</DATE> (<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:341">EU:C:2019:341</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> ma għandhiex effett fuq l-analiżi, fid-dawl tal-prinċipji stabbiliti fis-sentenza Achmea, tal-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim previst fl-Artikolu 26 tat-TKE, sa fejn dan jippermetti r-rikors għal tribunal ta’ arbitraġġ, peress li dan il-ftehim jirregola r-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="5"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">3)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Konklużjoni dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 26 tat-TKE fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0089"><NO.P>89.</NO.P><TXT>Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha jirriżulta li l-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim previst fl-Artikolu 26 tat-TKE huwa, fil-fehma tiegħi, inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, sa fejn jippermetti li tribunal tal-arbitraġġ li jinsab barra mis-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni, fl-okkażjoni ta’ tilwima bejn investitur ta’ Stat Membru u Stat Membru ieħor, jinterpreta jew japplika d-dritt tal-Unjoni u b’hekk jikkontesta l-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri u l-preżervazzjoni tan-natura proprja tad-dritt stabbilit mit-Trattati, fl-istess waqt li jippreġudika l-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni. Għaldaqstant, l-Artikolu 26 tat-TKE ma huwiex intiż li japplika fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0090"><NO.P>90.</NO.P><TXT>Madankollu, l-impossibbiltà li investitur ta’ Stat Membru jirrikorri għall-arbitraġġ f’tilwima ma’ Stat Membru ieħor ma timplikax li l-Artikolu 26 tat-TKE qatt ma huwa applikabbli fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Fil-prinċipju, l-investituri ta’ Stat Membru dejjem jistgħu jressqu Stat Membru ieħor quddiem il-qrati tiegħu fir-rigward ta’ tilwima li hemm riferiment għaliha f’din id-dispożizzjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0065"><P>Barra minn hekk, ma jistax jiġi eskluż li l-interpretazzjoni tal-Artikolu 26 tat-TKE mill-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tkun neċessarja fil-kuntest tal-istħarriġ, mill-qrati Statali tal-Istati Membri, ta’ deċiżjoni tal-arbitraġġ mogħtija fil-kuntest ta’ tilwima bejn investitur ta’ Stat terz u Stat Membru, li tista’ tinvolvi l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mill-arbitri.</P></NOTE>. Tali possibbiltà tiddependi, madankollu, mill-punt dwar jekk id-dispożizzjonijiet sostantivi tat-TKE jistgħux ikunu l-bażi ta’ tali pretensjonijiet u, għalhekk, jekk min-naħa tagħhom, humiex applikabbli fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Issa ser neżamina din il-kwistjoni.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">b)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">L-applikabbiltà tal-Artikolu 1(6) tat-TKE fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0091"><NO.P>91.</NO.P><TXT>L-Artikolu 1(6) tat-TKE jiddefinixxi l-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0051" REF.END="QE0051"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0051" CODE="201D" ID="QE0051"/>, kif użat fid-dispożizzjonijiet tat-TKE, u jinsab fil-Parti I tat-TKE, intitolata <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0052" REF.END="QE0052"/>Definizzjonijiet u Għan<QUOT.END REF.START="QS0052" CODE="201D" ID="QE0052"/>. Għalhekk, din id-dispożizzjoni tifforma parti mid-dispożizzjonijiet introduttivi tat-TKE, intiżi b’mod iktar ġenerali sabiex jistabbilixxu l-kamp ta’ applikazzjoni u l-għan tat-test, kif ukoll jiddefinixxu t-termini użati fid-dispożizzjonijiet tiegħu.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="19"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0092"><NO.P>92.</NO.P><TXT>Fi kliem ieħor, l-Artikolu 1(6) tat-TKE, sa fejn jiddetermina l-kamp ta’ applikazzjoni sostantiv tat-TKE, għandu wkoll bħala effett li jiskatta l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet sostantivi ta’ protezzjoni tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0093"><NO.P>93.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-applikabbiltà ta’ din id-dispożizzjoni fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni tiddependi essenzjalment mill-punt dwar jekk ir-regoli sostantivi li lilhom tagħti effett humiex fihom innifishom applikabbli fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, b’tali mod li l-investituri ta’ Stat Membru jistgħu jinvokawhom fi proċeduri kontra Stat Membru ieħor quddiem il-qrati ta’ dan l-Istat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0094"><NO.P>94.</NO.P><TXT>Minkejja li s-sentenza Achmea ma rregolatx din il-kwistjoni, madankollu hija żvelat l-eżistenza ta’ ċerti dubji dwar il-possibbiltà li jiġu applikati, fi ħdan l-Unjoni, id-dispożizzjonijiet sostantivi tat-Trattati ta’ promozzjoni u ta’ protezzjoni ta’ investimenti b’mod ġenerali, u tat-TKE, b’mod partikolari<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0066"><P>Ara f’dan ir-rigward, il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill tad‑<DATE ISO="20180719">19 ta’ Lulju 2018</DATE> dwar il-protezzjoni ta’ investimenti intra-UE, COM(2018) 547 final.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0095"><NO.P>95.</NO.P><TXT>Madankollu, ma naħsibx li huwa possibbli, fil-kuntest ta’ din il-kawża, u b’mod purament teoretiku, li tingħata tweġiba b’ċertezza għal din il-kwistjoni. Fil-fatt, dan ikun jippreżumi li ssir analiżi astratta u eżawrjenti tas-sovrappożizzjonijiet kollha li jistgħu jeżistu bejn id-dritt tal-Unjoni u t-TKE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0067"><P>Għal eżempju tas-sovrappożizzjonijiet li jistgħu jiġu previsti bejn trattat ta’ protezzjoni u ta’ promozzjoni ta’ investimenti konkluż bejn żewġ Stati Membri u d-dritt tal-Unjoni, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wathelet fil-kawża <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Achmea</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑284/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:699">EU:C:2017:699</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Madankollu, ma jidhirlix li huwa opportun li ssir tali analiżi fl-istadju tal-eżami tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari u fil-kuntest ta’ din il-kawża. Għandu jiġi enfasizzat ukoll li din il-kwistjoni ma ġietx diskussa bejn il-partijiet<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0068"><P>Minkejja li l-partijiet ġew mistoqsija, waqt is-seduta, dwar l-effetti tas-sentenza Achmea, id-diskussjoni rrigwardat biss l-effett ta’ din is-sentenza fuq il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tal-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim previst fl-Artikolu 26 tat-TKE. Nenfasizza li, fil-fatt, din is-sentenza ma tirrigwardax il-kompatibbiltà tar-regoli sostantivi, iżda biss il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ mekkaniżmu simili stabbilit minn TBI.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0096"><NO.P>96.</NO.P><TXT>Barra minn hekk, nenfasizza li l-uniku argument dwar l-inkompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet sostantivi tat-TKE mad-dritt tal-Unjoni magħmul fil-qosor f’din il-kawża sar mill-Gvern Taljan u mill-Kummissjoni, għar-raġuni li d-dritt tal-Unjoni jipprevedi strumenti ta’ protezzjoni ta’ investimenti ekwivalenti għall-istrumenti ta’ protezzjoni ta’ investimenti tat-TKE. Madankollu, mal-ewwel daqqa t’għajn, ir-raġunijiet li għalihom din l-ekwivalenza ta’ protezzjoni timplika, fiha nnifisha, inkompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ma jidhirlix li huma ċari.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0097"><NO.P>97.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena tal-fehma li l-inkompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tad-dispożizzjonijiet sostantivi tat-TKE, li jinkludu l-Artikolu 1(6) tat-TKE, f’dan l-istadju u b’ċertezza, la tista’ tiġi eskluża u lanqas aċċettata. Għalhekk, għandu jiġi preżunt li dawn id-dispożizzjonijiet għandhom japplikaw fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">4.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Konklużjoni dwar il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0098"><NO.P>98.</NO.P><TXT>Fil-fehma tiegħi, l-Artikolu 26 tat-TKE ma huwiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni sa fejn jipprevedi rikors għal tribunal tal-arbitraġġ, b’tali mod li tali mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim ma jistax japplika fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="20"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0099"><NO.P>99.</NO.P><TXT>Madankollu, sa fejn f’dan l-istadju ma jistax jiġi eskluż li d-dispożizzjonijiet sostantivi tat-TKE, li jinkludu l-Artikolu 1(6) tat-TKE, jistgħu jkunu applikabbli fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, għandu jiġi preżunt ukoll li dawn id-dispożizzjonijiet jistgħu jiġu invokati minn investituri ta’ Stat Membru f’tilwima kontra Stat Membru ieħor quddiem il-qrati ta’ dan tal-aħħar, prevista fl-Artikolu 26 tat-TKE. F’dawn iċ-ċirkustanzi, kemm l-Artikolu 1(6) kif ukoll l-Artikolu 26 tat-TKE għandhom jiġu kkunsidrati bħala li jistgħu jiġu applikati fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0100"><NO.P>100.</NO.P><TXT>Minn dan jirriżulta li jeżisti interess ċert tal-Unjoni li dawn id-dispożizzjonijiet jingħataw interpretazzjoni uniformi, b’tali mod li l-Qorti tal-Ġustizzja għandu jkollha ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari kollha.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">B.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Fuq il-mertu</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq l-ewwel domanda preliminari: il-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0053" REF.END="QE0053"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0053" CODE="201D" ID="QE0053"/> fis-sens tal-Artikolu 1(6) tat-TKE</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0101"><NO.P>101.</NO.P><TXT>Permezz tal-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1(6) tat-TKE għandux jiġi interpretat fis-sens li kreditu li jirriżulta minn kuntratt tal-elettriku li ma involviex kontribuzzjoni min-naħa tal-investitur fl-Istat ospitanti jista’ jikkostitwixxi investiment.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0102"><NO.P>102.</NO.P><TXT>Waqt is-seduta, Komstroy sostniet li l-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0054" REF.END="QE0054"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0054" CODE="201D" ID="QE0054"/> huwa ddefinit mit-TKE u li din id-definizzjoni hija suffiċjenti fiha nnifisha, minkejja li hija sostnuta minn lista mhux eżawrjenti ta’ eżempji ta’ assi li jikkostitwixxu investiment fis-sens tat-TKE. Din il-kumpannija sostniet ukoll li s-sens proprju tal-kliem tal-Artikolu 1(6) tat-TKE huwa ċar, b’tali mod li ma huwiex neċessarju li ssir interpretazzjoni tagħhom u lanqas li jsir riferiment għal kriterji esterni għad-definizzjoni mogħtija. Fl-aħħar nett, Komstroy issostni li l-Artikolu 1(6) tat-TKE stess jipprovdi li kreditu kuntrattwali jista’ jiġi kkunsidrat bħala investiment, għaliex l-Artikolu 1(6)(ċ) u (f) tat-TKE jsemmu rispettivament, il-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0055" REF.END="QE0055"/>pretensjonijiet għal flus<QUOT.END REF.START="QS0055" CODE="201D" ID="QE0055"/> u <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0056" REF.END="QE0056"/>kwalunkwe dritt konferit minn […] kuntratt<QUOT.END REF.START="QS0056" CODE="201D" ID="QE0056"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0103"><NO.P>103.</NO.P><TXT>Ir-Repubblika tal-Moldova, il-Gvern Spanjol, Olandiż u Pollakk, kif ukoll il-Kummissjoni, jargumentaw li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ bejgħ ma jistax jikkostitwixxi investiment fis-sens tal-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE. Huma jsostnu li minkejja li l-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE jipprovdi li kreditu likwidu jikkostitwixxi investiment, dan huwa biss bil-kundizzjoni li dan il-kreditu jkun <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0057" REF.END="QE0057"/>assoċjat ma’ investiment<QUOT.END REF.START="QS0057" CODE="201D" ID="QE0057"/>. Issa, kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ bejgħ ma jistax jiġi kkunsidrat bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0058" REF.END="QE0058"/>assoċjat ma’ investiment<QUOT.END REF.START="QS0058" CODE="201D" ID="QE0058"/>. Barra minn hekk, ir-Repubblika tal-Moldova tenfasizza li għandu jsir riferiment għas-sens ordinarju tal-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0059" REF.END="QE0059"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0059" CODE="201D" ID="QE0059"/>, li jippreżumi kontribuzzjoni ta’ kapital, li hija nieqsa fir-rigward ta’ kreditu kuntrattwali. Fl-aħħar nett, ir-Repubblika tal-Moldova u l-Kummissjoni jenfasizzaw l-importanza li ssir distinzjoni bejn dak li jaqa’ taħt kummerċ u dak li jaqa’ taħt investiment, peress li l-investimenti biss huma protetti mill-Parti III tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0104"><NO.P>104.</NO.P><TXT>L-Artikolu 1(6) tat-TKE jiddefinixxi l-investiment bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0060" REF.END="QE0060"/>kull tip ta’ assi, li jkun proprjetà jew ikkontrollat direttament jew indirettament minn investitur<QUOT.END REF.START="QS0060" CODE="201D" ID="QE0060"/>. B’dan il-mod, it-TKE jipprovdi definizzjoni li ma tantx hija preċiża li, mal-ewwel daqqa t’għajn, tidher li hija limitata biss mis-suġġett tal-attività li magħha huwa assoċjat dan l-investiment. Din id-dispożizzjoni żżid li investiment fis-sens tat-TKE għandu jkun assoċjat ma’ attività ekonomika fis-settur tal-enerġija.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="21"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0105"><NO.P>105.</NO.P><TXT>Din id-definizzjoni hija ssupplimentata minn lista mhux eżawrjenti ta’ eżempji speċifiċi ta’ investiment fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni. Minn din jirriżulta li, kif targumenta Komstroy, meta l-assi inkwistjoni jkunu koperti b’mod ċar minn wieħed mill-investimenti msemmija b’mod espliċitu fl-Artikolu 1(6) tat-TKE, fil-prinċipju, ma jkunx hemm bżonn li ssir interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0069"><P>Ara, dwar dan il-punt, fil-ġurisprudenza tal-arbitraġġ, Anatolie Stati, Gabriel Stati, Ascom Group SA and Terra Raf Trans Traiding Ltd vs Il-Kazakistan (kawża tal-Kamra tal-Kummerċ ta’ Stokkolma (CSS) Nru V 116/2010), sentenza tad‑<DATE ISO="20131219">19 ta’ Diċembru 2013</DATE>, punt 806, u, fid-dottrina, Gaillard, E., <HT TYPE="ITALIC">Journal du droit international</HT> (<HT TYPE="ITALIC">Clunet</HT>), 2019, nru 6, p. 160.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0106"><NO.P>106.</NO.P><TXT>Fir-rigward tal-krediti kuntrattwali, dawn jistgħu jaqgħu taħt id-definizzjoni tal-Artikolu 1(6) tat-TKE, kemm skont l-Artikolu 1(6)(ċ) kif ukoll skont l-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE. Fil-fatt huma previsti <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0061" REF.END="QE0061"/>pretensjonijiet għal flus […] li joħroġ minn kuntratt li jkollu valur ekonomiku li jiġi assoċjat ma’ investiment<QUOT.END REF.START="QS0061" CODE="201D" ID="QE0061"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0070"><P>Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE.</P></NOTE>, kif ukoll <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0062" REF.END="QE0062"/>kwalunkwe dritt konferit minn […] kuntratt […] biex wieħed jidħol għal xi attività ekonomika fis-settur ta’ l-enerġija<QUOT.END REF.START="QS0062" CODE="201D" ID="QE0062"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0071"><P>Artikolu 1(6)(f) tat-TKE.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0107"><NO.P>107.</NO.P><TXT>Madankollu, nirrileva li, minkejja li dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet jipprovdu eżempji ta’ investimenti fis-sens tat-TKE, huma jżidu wkoll kundizzjonijiet addizzjonali sabiex jiġi kklassifikat l-investiment. Minn naħa, l-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE jipprovdi li kreditu likwidu huwa investiment bil-kundizzjoni li jirriżulta minn kuntratt li huwa stess huwa assoċjat ma’ investiment. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE jipprovdi li dritt mogħti minn kuntratt huwa investiment bil-kundizzjoni li dan ikun ingħata għall-eżerċizzju ta’ attività ekonomika fil-qasam tal-enerġija. Fi kliem ieħor, kreditu li jirriżulta minn kuntratt ma huwiex awtomatikament investiment fis-sens tat-TKE, peress li t-test jimponi ċerti limitazzjonijiet.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0108"><NO.P>108.</NO.P><TXT>Issa, iż-żieda ta’ dawn il-kundizzjonijiet tirrendi diffiċli, jekk mhux impossibbli, ir-rabta inekwivoka ta’ kull kreditu kuntrattwali ma’ forma ta’ investiment waħda jew oħra fis-sens tal-Artikolu 1(6) tat-TKE. Fil-fatt, kreditu kuntrattwali, b’mod partikolari meta jirriżulta minn kuntratt ta’ bejgħ tal-elettriku, ma hemmx dubju li ma jistax ikun kopert mill-Artikolu 1(6)(ċ) jew (f) tat-TKE, mingħajr ma jiġi ddeterminat, minn qabel, x’jimplikaw il-kundizzjonijiet addizzjonali stabbiliti minn dawn id-dispożizzjonijiet.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0109"><NO.P>109.</NO.P><TXT>Għalhekk, għandha ssir l-interpretazzjoni ta’ dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet li, skont l-Artikolu 31(1) tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0072"><P>Konvenzjoni dwar il-Liġi tat-Trattati, konkluża fi Vjenna fit‑<DATE ISO="19690523">23 ta’ Mejju 1969</DATE> (<HT TYPE="ITALIC">Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti</HT>, Vol. 1155, p. 353) https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%201155/volume-1155-I-18232-French.pdf.</P></NOTE>, għandha ssir <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0063" REF.END="QE0063"/><HT TYPE="ITALIC">in bona fide</HT>, skont is-sens ordinarju mogħti lill-kliem tat-Trattat fil-kuntest tagħhom u fid-dawl tal-għan u tal-iskop tiegħu<QUOT.END REF.START="QS0063" CODE="201D" ID="QE0063"/>.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">a)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq l-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0110"><NO.P>110.</NO.P><TXT>Fir-rigward tal-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE, li jipprovdi li kreditu għandu jirriżulta minn kuntratt assoċjat ma’ investiment, nirrileva ċerta ambigwità. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tiddefinixxi l-krediti likwidi li jistgħu jiġu kkunsidrati bħala investiment, billi tirreferi għall-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0064" REF.END="QE0064"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0064" CODE="201D" ID="QE0064"/>. Fi kliem ieħor, il-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0065" REF.END="QE0065"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0065" CODE="201D" ID="QE0065"/> huwa fl-istess ħin il-kunċett iddefinit u l-kunċett użat sabiex jiġi ddefinit. L-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE għandu, f’dan is-sens, natura ċirkulari<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0073"><P>Fuq in-natura ċirkulari tad-definizzjoni ta’ investiment, ara Pyka, M., <HT TYPE="ITALIC">Pojęcie inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym</HT>, Beck, C.H., Varsavja, 2018, p. 43 u 44.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="22"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0111"><NO.P>111.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, u sabiex wieħed joħroġ minn din iċ-ċirkularità, wieħed jista’ jifhem il-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0066" REF.END="QE0066"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0066" CODE="201D" ID="QE0066"/> imsemmija fl-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE biss f’sens differenti minn dak speċifikament previst f’din id-dispożizzjoni. Kif jirrileva l-Gvern Pollakk, kreditu likwidu huwa investiment biss jekk ikun ikkostitwit skont kuntratt li huwa nnifsu huwa assoċjat ma’ investiment ieħor fis-sens tat-TKE, li ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0112"><NO.P>112.</NO.P><TXT>Issa, l-ebda wieħed mill-investimenti l-oħra msemmija fl-Artikolu 1(6) tat-TKE ma jista’ jinftiehem bħala li jkopri l-provvista tal-elettriku, li hija s-suġġett tal-kuntratt li minnu jirriżulta l-kreditu likwidu inkwistjoni. Ebda subparagrafu ta’ din id-dispożizzjoni ma jipprevedi sempliċi tranżazzjoni kummerċjali<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0074"><P>Jista’ jeżisti dubju dwar il-possibbiltà li jiġi kkunsidrat li l-provvista tal-elettriku hija koperta fl-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE, li jipprevedi <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0067" REF.END="QE0067"/>kwalunkwe dritt konferit […] minn kuntratt […] biex wieħed jidħol għal xi attività ekonomika fis-settur ta’ l-enerġija<QUOT.END REF.START="QS0067" CODE="201D" ID="QE0067"/>. Barra minn hekk, tali raġunament kien ġie adottat fil-ġurisprudenza tal-arbitraġġ; ara f’dan ir-rigward, Petrobart Limited vs Ir-Repubblika Kirgiża (kawża CSS Nru 126/2003), sentenza tad‑<DATE ISO="20050329">29 ta’ Marzu 2005</DATE>, p. 72. Madankollu, fid-dawl tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE li jien nipproponi li għandha tingħata, tali possibbiltà għandha tiġi eskluża. Ara l-punti 121 <HT TYPE="ITALIC">et seq</HT>. ta’ dawn il-konklużjonijiet.</P></NOTE>. Għalhekk, mill-interpretazzjoni letterali tat-test tal-Artikolu 1(6) tat-TKE jirriżulta li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ provvista tal-elettriku u li ma involva ebda kontribuzzjoni ma huwiex kreditu likwidu skont kuntratt ta’ valur ekonomiku assoċjat ma’ investiment.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0113"><NO.P>113.</NO.P><TXT>L-interpretazzjoni letterali tal-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE hija, imbagħad, ikkonfermata mill-użu tas-sens ordinarju tal-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0068" REF.END="QE0068"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0068" CODE="201D" ID="QE0068"/>, imsemmija f’din id-dispożizzjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0075"><P>Id-dottrina tiddefendi l-idea li, fir-rigward tad-definizzjoni tal-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0069" REF.END="QE0069"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0069" CODE="201D" ID="QE0069"/> li tinsab fl-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE, għandu jsir riferiment biss għas-sens ordinarju ta’ din il-kelma. Fil-fatt, u kif sostna l-Gvern Pollakk fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-verżjoni bil-lingwa Ingliża tat-TKE tagħmel distinzjoni bejn il-kelma Ingliża <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0070" REF.END="QE0070"/>Investment<QUOT.END REF.START="QS0070" CODE="201D" ID="QE0070"/>, fis-sens tat-TKE, immarkata b’ittra kapitali, u l-kelma Ingliża <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0071" REF.END="QE0071"/>investment<QUOT.END REF.START="QS0071" CODE="201D" ID="QE0071"/>, fis-sens ordinarju tal-kelma u, din id-darba, mingħajr kapitali. L-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0072" REF.END="QE0072"/>investimenti<QUOT.END REF.START="QS0072" CODE="201D" ID="QE0072"/>, li għalhekk huma differenti mill-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0073" REF.END="QE0073"/>investimenti<QUOT.END REF.START="QS0073" CODE="201D" ID="QE0073"/> protetti mit-TKE, għandhom sens oġġettiv, kif imfakkar fil-punti 114, 115 u 116 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Issa, peress li l-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE jispeċifika li kreditu għandu jirriżulta minn kuntratt <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0074" REF.END="QE0074"/>assoċjat ma’ investiment<QUOT.END REF.START="QS0074" CODE="201D" ID="QE0074"/>, minn dan jirriżulta li l-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0075" REF.END="QE0075"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0075" CODE="201D" ID="QE0075"/> għandha, f’dan il-każ, tinftiehem biss b’mod oġġettiv, permezz ta’ riferiment għas-sens normali tal-kelma. Dwar din l-idea, ara Baltag, C., <HT TYPE="ITALIC">The Energy Charter Treaty: The Notion of Investor</HT>, Kluwer Law International, Alphen aan den Rijn, 2012, p. 174. Madankollu, ma iniex kompletament konvint minn dan l-argument, li huwa bbażat biss fuq it-tipografija tat-test, li barra minn hekk wieħed ma jsibx fil-verżjonijiet lingwistiċi kollha tat-TKE.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0114"><NO.P>114.</NO.P><TXT>Kif jargumentaw ir-Repubblika tal-Moldova u l-Kummissjoni, fil-lingwaġġ komuni din il-kelma tindika ġeneralment tranżazzjoni kkostitwita minn kontribuzzjoni finanzjarja li sseħħ f’ċertu żmien u tinvolvi riskju<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0076"><P>Il-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0076" REF.END="QE0076"/>investissement<QUOT.END REF.START="QS0076" CODE="201D" ID="QE0076"/> hija b’mod partikolari ddefinita, bil-Franċiż, bħala l-<QUOT.START CODE="201C" ID="QS0077" REF.END="QE0077"/>placement de fonds en vue d’obtenir des revenus<QUOT.END REF.START="QS0077" CODE="201D" ID="QE0077"/>, <HT TYPE="ITALIC">Dictionnaire de l’Académie française</HT>, id-disa’ edizzjoni. Fl-Ingliż, <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0078" REF.END="QE0078"/>investment<QUOT.END REF.START="QS0078" CODE="201D" ID="QE0078"/> hija ddefinita bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0079" REF.END="QE0079"/>the act of putting money […] into something to make a profit<QUOT.END REF.START="QS0079" CODE="201D" ID="QE0079"/>. Fuq l-iżvilupp tad-definizzjoni ta’ din il-kelma, ara Gilles, A., <HT TYPE="ITALIC">La définition de l’investissement international</HT>, Larcier, Brussell, 2012, p. 16 <HT TYPE="ITALIC">et seq</HT>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0115"><NO.P>115.</NO.P><TXT>Barra minn hekk, fl-istess sens, il-ġurisprudenza tal-arbitraġġ żviluppat progressivament definizzjoni oġġettiva tal-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0080" REF.END="QE0080"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0080" CODE="201D" ID="QE0080"/>, li tipprovdi li investiment jippreżupponi li jiġu ssodisfatti tliet elementi: kontribuzzjoni mill-investitur, ċertu żmien ta’ eżekuzzjoni u parteċipazzjoni fir-riskji tat-tranżazzjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0077"><P>Ara Salini Costruttori S.p.A. u Italstrade S.p.A. vs Ir-Renju tal-Marokk (kawża ICSID Nru ARB/00/4), sentenza tat‑<DATE ISO="20010723">23 ta’ Lulju 2001</DATE>, 129 Ġurnal tad-dritt internazzjonali 196 (2002), punt 52. Fuq l-analiżi ta’ din il-ġurisprudenza ara, Pyka, M., <HT TYPE="ITALIC">op. cit</HT>., p. 63 sa 111, u Jeżewski, M., <HT TYPE="ITALIC">Międzynarodowe prawo inwestycyjne</HT>, Beck, C.H., Varsavja, 2019, p. 127 sa 134.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0116"><NO.P>116.</NO.P><TXT>Minkejja li din id-definizzjoni ġiet żviluppata fir-rigward tal-kunċett ta’ investiment fil-Konvenzjoni għas-Soluzzjoni ta’ Tilwim dwar Investimenti bejn Stati u Ċittadini ta’ Stati Oħra, iffirmata f’Washington fit‑<DATE ISO="19650318">18 ta’ Marzu 1965</DATE>, jidhirli li hija tinkludi l-elementi essenzjali ta’ dak li jista’ jikkostitwixxi investiment u hija, f’dan is-sens, sikwit imfakkra fid-dottrina meta tiġi proposta definizzjoni ġenerali ta’ dan il-kunċett<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0078"><P>Ara, Baltag, C., <HT TYPE="ITALIC">op. cit</HT>., p. 167 sa 183, kif ukoll Kessedjian, C., u Pironon, V., <HT TYPE="ITALIC">op. cit</HT>., p. 206.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="23"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0117"><NO.P>117.</NO.P><TXT>Skont dan il-fehim tal-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0081" REF.END="QE0081"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0081" CODE="201D" ID="QE0081"/>, kreditu likwidu huwa għalhekk investiment fis-sens tal-Artikolu 1(6) tat-TKE, bil-kundizzjoni li dan ikun tnissel minn kuntratt li jkun involva kontribuzzjoni min-naħa tal-investitur preżunt u l-istennija ta’ qligħ, li ma huwiex iggarantit. Dan il-fehim tal-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0082" REF.END="QE0082"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0082" CODE="201D" ID="QE0082"/>, kif stabbilit fl-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE, jinsab, barra minn hekk, kemm fil-ġurisprudenza tal-arbitraġġ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0079"><P>Ara b’mod partikolari, Masdar Solar &amp; Wind Cooperatief U.A. vs Ir-Renju ta’ Spanja (kawża CIRDI Nru ARB/14/1), sentenza tas‑<DATE ISO="20180516">16 ta’ Mejju 2018</DATE>, punti 195 <HT TYPE="ITALIC">et seq</HT>., u Isolux Netherlands, BV vs Ir‑Renju ta’ Spanja (kawża CSS Nru V 2013/153), sentenza tas‑<DATE ISO="20160717">17 ta’ Lulju 2016</DATE>, punti 683 <HT TYPE="ITALIC">et seq</HT>.</P></NOTE> kif ukoll fid-dottrina<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0080"><P>Ara, Baltag, C., <HT TYPE="ITALIC">op. cit</HT>., p. 178 <HT TYPE="ITALIC">et seq</HT>., kif ukoll Audit, M., <HT TYPE="ITALIC">Journal de droit international (Clunet)</HT>, 2020, Nru 3, p. 16.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0118"><NO.P>118.</NO.P><TXT>Issa, kuntratt ta’ provvista tal-elettriku huwa sempliċi tranżazzjoni kummerċjali li ma tistax tkun koperta mill-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0083" REF.END="QE0083"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0083" CODE="201D" ID="QE0083"/>, peress li la tinvolvi kontribuzzjoni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0081"><P>Waqt is-seduta, Komstroy argumentat li l-kontribuzzjoni kienet tikkonsisti fil-provvista tal-elettriku. Iżda tali argument ma jistax ikun suffiċjenti sabiex jikklassifika l-kuntratt ta’ provvista tal-elettriku bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0084" REF.END="QE0084"/>kuntratt assoċjat ma’ investiment<QUOT.END REF.START="QS0084" CODE="201D" ID="QE0084"/>, għaliex dan ma jimplikax madankollu l-eżistenza ta’ riskju fir-rigward tad-dħul mistenni wara tali kontribuzzjoni.</P></NOTE>, u lanqas stennija ta’ dħul li jiddependi mill-kontribuzzjoni. Għalhekk, jiena tal-fehma li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ provvista tal-elettriku ma huwiex assoċjat ma’ investiment u ma jissodisfax il-kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0119"><NO.P>119.</NO.P><TXT>Fl-aħħar nett, tali interpretazzjoni tal-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0085" REF.END="QE0085"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0085" CODE="201D" ID="QE0085"/>, fis-sens tal-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE, hija kkorroborata mill-analiżi tal-loġika ġenerali tat-TKE u tas-sistema ta’ protezzjoni ta’ investimenti stabbilita. Kif tenfasizza l-Kummissjoni, it-TKE jiddistingwi r-regoli rigward il-kummerċ, li jinsabu fil-Parti II tiegħu, minn dawk rigward il-promozzjoni u l-protezzjoni ta’ investimenti, li jinsabu fil-Parti III. Għalhekk, sempliċi tranżazzjoni kummerċjali ma hijiex, inkwantu tali, komparabbli għal investiment, ħlief jekk jintilef is-sens kollu tad-distinzjoni eżistenti bejn dak li jaqa’ taħt kummerċ u dak li jaqa’ taħt investiment u li jeħtieġ, għal din ir-raġuni, protezzjoni partikolari<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0082"><P>B’mod partikolari permezz tal-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni ta’ tilwim previst fl-Artikolu 26 tat-TKE. Minkejja li ċerti tranżazzjonijiet kummerċjali jippreżentaw kultant karatteristiċi li jiġġustifikaw il-klassifikazzjoni tagħhom bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0086" REF.END="QE0086"/>investimenti<QUOT.END REF.START="QS0086" CODE="201D" ID="QE0086"/>, ara dwar dan il-punt, Pyka, M., <HT TYPE="ITALIC">op. cit</HT>., p. 175 sa 181. Jiena ma naħsibx li tali analiżi tista’ tapplika hawn hekk.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0120"><NO.P>120.</NO.P><TXT>Għalhekk, il-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0087" REF.END="QE0087"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0087" CODE="201D" ID="QE0087"/> fis-sens tal-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE ma jistax jiġi konfuż ma’ sempliċi attività kummerċjali, b’tali mod li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ provvista tal-elettriku, li ma jinvolvix kontribuzzjoni u stennija ta’ qligħ li jiddependi fuq din il-kontribuzzjoni, ma jistax jaqa’ taħtu.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">b)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq l-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0121"><NO.P>121.</NO.P><TXT>L-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE jirrigwarda <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0088" REF.END="QE0088"/>kwalunkwe dritt konferit minn […] kuntratt […] biex wieħed jidħol għal xi attività ekonomika fis-settur ta’ l-enerġija<QUOT.END REF.START="QS0088" CODE="201D" ID="QE0088"/>. F’dan ir-rigward, infakkar li l-Artikolu 1(6) tat-TKE diġà jipprovdi, b’mod ġenerali, li investiment fis-sens tat-TKE għandu jkun assoċjat ma’ attività ekonomika fis-settur tal-enerġija. Għalhekk, il-kundizzjoni imposta mill-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE ma tistax tinftiehem bl-istess mod, inkella tali preċiżjoni titlef is-sens kollu tagħha.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0122"><NO.P>122.</NO.P><TXT>Għalhekk, l-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE ma jirreferix għal kull dritt kuntrattwali marbut ma’ attività ekonomika fis-settur tal-enerġija, iżda jżid kundizzjoni addizzjonali sabiex dritt kuntrattwali jkun jista’ jiġi kkunsidrat bħala investiment protett fis-sens tat-TKE. Dan jirriżulta mill-formulazzjoni stess ta’ din id-dispożizzjoni. B’dan il-mod, l-użu tal-kliem <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0089" REF.END="QE0089"/>biex wieħed jidħol għal<QUOT.END REF.START="QS0089" CODE="201D" ID="QE0089"/> jindika li d-dritt kuntrattwali inkwistjoni għandu jkun ingħata <HT TYPE="ITALIC">għall-finijiet</HT> tal-eżerċizzju ta’<?PAGE NO="24"?> attività ekonomika fis-settur tal-enerġija<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0083"><P>Barra minn hekk, tali interpretazzjoni tirriżulta b’mod iktar ċar mill-verżjoni tat-TKE bil-lingwa Ingliża: <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0090" REF.END="QE0090"/>any right conferred […] by contract […] <HT TYPE="ITALIC">to undertake</HT> any economic activity in the energy sector<QUOT.END REF.START="QS0090" CODE="201D" ID="QE0090"/> (kwalunkwe dritt konferit minn […] kuntratt […] <HT TYPE="ITALIC">biex wieħed jidħol għal</HT> xi attività ekonomika fis-settur ta’ l-enerġija) (korsiv miżjud minni).</P></NOTE>. Id-dritt kuntrattwali għandu jippermetti l-eżerċizzju ta’ attività ekonomika fis-settur tal-enerġija li, fl-assenza tiegħu, il-benefiċjarju ma jkunx jista’ jeżerċita. Fi kliem ieħor, id-dritt kuntrattwali għandu jawtorizza l-eżerċizzju ta’ din l-attività u joħloq il-kundizzjonijiet għal dan l-eżerċizzju<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0084"><P>L-eżempju tipiku ta’ tali dritt kuntrattwali huwa konċessjoni sabiex tiġi operata infrastruttura fit-territorju tal-parti kontraenti.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0123"><NO.P>123.</NO.P><TXT>Madankollu, minkejja li kreditu kuntrattwali huwa effettivament dritt mogħti minn kuntratt, dan ma jistax jiġi kkunsidrat li jawtorizza l-eżerċizzju ta’ attività ekonomika fis-settur tal-enerġija meta dan ikun akkwistat <HT TYPE="ITALIC">wara</HT> l-kostituzzjoni tiegħu mingħand id-detentur oriġinali. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-kreditu jagħti lid-detentur tiegħu mhux id-dritt li jeżerċita attività ekonomika fis-settur tal-enerġija, iżda dak biss li jitlob il-ħlas tiegħu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0124"><NO.P>124.</NO.P><TXT>Barra minn hekk, anki jekk wieħed jikkunsidra l-oriġini tal-kreditu, <HT TYPE="ITALIC">quod non</HT>, jiġifieri l-kuntratt ta’ provvista tal-elettriku, jiena tal-fehma li jintlaħaq l-istess riżultat. Minkejja li kuntratt ta’ bejgħ tal-elettriku bejn żewġ kumpanniji jippermetti effettivament li waħda minnhom tipprovdi l-elettriku lill-oħra, madankollu ma huwiex dan il-kuntratt li jawtorizza l-eżerċizzju ta’ attività ekonomika fis-settur tal-enerġija. Il-kumpannija li tipprovdi l-elettriku hija fil-fatt diġà f’pożizzjoni li tipprovdi l-elettriku inkwistjoni lill-kokontraenti tagħha, b’tali mod li l-kuntratt fl-ebda każ ma jinkludi awtorizzazzjoni jew dritt li tiġi eżerċitata attività ekonomika fis-settur tal-enerġija fil-pajjiż ospitanti.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0125"><NO.P>125.</NO.P><TXT>Għalhekk, tali kreditu ma huwiex, fil-fehma tiegħu, kopert mill-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0126"><NO.P>126.</NO.P><TXT>Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li la l-Artikolu 1(6)(ċ) u lanqas l-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE ma jistgħu jiġu interpretati fis-sens li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ provvista tal-elettriku u li ma jimplika ebda kontribuzzjoni huwa investiment fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">c)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq id-definizzjoni ġenerali tal-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0091" REF.END="QE0091"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0091" CODE="201D" ID="QE0091"/> fl-Artikolu 1(6) tat-TKE</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0127"><NO.P>127.</NO.P><TXT>Madankollu, l-Artikolu 1(6) tat-TKE jipprovdi wkoll definizzjoni ġenerali, għalkemm vaga, tal-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0092" REF.END="QE0092"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0092" CODE="201D" ID="QE0092"/> u l-lista ta’ investimenti li huwa jipprovdi ma hijiex eżawrjenti. Għalhekk, wieħed jista’ jiddefendi l-idea li kreditu li ma huwiex kopert mill-Artikolu 1(6)(ċ) u (f) tat-TKE jista’ madankollu jikkostitwixxi investiment fis-sens tal-Artikolu 1(6) tat-TKE, sa fejn jikkostitwixxi <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0093" REF.END="QE0093"/>kull tip ta’ assi, li jkun proprjetà jew ikkontrollat direttament jew indirettament minn investitur<QUOT.END REF.START="QS0093" CODE="201D" ID="QE0093"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0128"><NO.P>128.</NO.P><TXT>Tali argument ma huwiex konvinċenti. Kif enfasizzajt<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0085"><P>Ara l-punt 107 ta’ dawn il-konklużjonijiet.</P></NOTE>, il-krediti kuntrattwali huma l-uniċi assi li għalihom l-Artikolu 1(6) tat-TKE jipprovdi limitazzjonijiet espliċiti għall-aċċettazzjoni tagħhom bħala investimenti. Għalhekk, wieħed ma jistax jirreferi għad-definizzjoni ġenerali tal-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0094" REF.END="QE0094"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0094" CODE="201D" ID="QE0094"/> bl-uniku skop li jiġu evitati l-limitazzjonijiet previsti fl-Artikolu 1(6)(f) tat-TKE, ħlief jekk jiċħad l-eżistenza ta’ dawn id-dispożizzjonijiet speċifiċi u jagħti interpretazzjoni <HT TYPE="ITALIC">contra legem</HT> tal-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0095" REF.END="QE0095"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0095" CODE="201D" ID="QE0095"/> fis-sens tat-TKE.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="25"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0129"><NO.P>129.</NO.P><TXT>Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għall-ewwel domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 1(6) tat-TKE għandu jiġi interpretat fis-sens li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ provvista tal-elettriku li ma jinvolvi ebda kontribuzzjoni ma huwiex investiment fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq it-tieni domanda preliminari</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0130"><NO.P>130.</NO.P><TXT>Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 26(1) tat-TKE għandux jiġi interpretat fis-sens li jikkostitwixxi investiment l-akkwist, minn impriża ta’ parti kontraenti, ta’ kreditu kkostitwit minn operatur ekonomiku ta’ Stat terz għat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0131"><NO.P>131.</NO.P><TXT>F’dan ir-rigward, infakkar, li l-kreditu inkwistjoni jirriżulta minn relazzjoni kuntrattwali bejn Moldtranselectro u Derimen, u din il-kumpannija tal-aħħar hija rreġistrata fil-Gżejjer Verġni Brittaniċi, jiġifieri fi Stat terz għat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0132"><NO.P>132.</NO.P><TXT>L-Artikolu 26(1) tat-TKE jippermetti s-soluzzjoni ta’ tilwim bejn parti kontraenti u investitur ta’ parti kontraenti oħra meta t-tilwima tirrigwarda investiment <HT TYPE="ITALIC">imwettaq minn dan l-investitur</HT>. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar l-eventwali effett tal-oriġini tal-kreditu, meta dan il-kreditu kien ikkostitwit oriġinarjament minn operatur ekonomiku ta’ Stat terz għat-TKE, fuq il-klassifikazzjoni tiegħu ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0096" REF.END="QE0096"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0096" CODE="201D" ID="QE0096"/> fis-sens tal-Artikolu 1(6) tat-TKE, li jeżiġi li tali investiment ikun twettaq minn investitur ta’ parti kontraenti.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0133"><NO.P>133.</NO.P><TXT>Qabel kollox, nirrileva li, fid-dawl tar-risposta għall-ewwel domanda proposta minni, ma huwiex neċessarju li tingħata risposta għat-tieni domanda, peress li, billi rrispondejt fin-negattiv għall-ewwel domanda, ma huwiex neċessarju li jiġi ddeterminat jekk l-oriġini tal-kreditu għandhiex effett fuq l-aċċettazzjoni tiegħu bħala investiment imwettaq minn parti kontraenti fis-sens tal-Artikolu 26(1) tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0134"><NO.P>134.</NO.P><TXT>Għall-fini ta’ kompletezza, xorta ser neżamina t-tieni domanda preliminari, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-analiżi tiegħi tal-ewwel domanda, billi tippreżumi li tali kreditu jista’ jikkostitwixxi investiment fis-sens tal-Artikolu 1(6) tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0135"><NO.P>135.</NO.P><TXT>Kif tirrileva l-qorti tar-rinviju, u kif tenfasizza r-Repubblika tal-Moldova, għandu jiġi ddeterminat jekk investiment kienx effettivament <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0097" REF.END="QE0097"/>imwettaq minn investitur ta’ parti kontraenti<QUOT.END REF.START="QS0097" CODE="201D" ID="QE0097"/>, billi jsir riferiment għall-Artikolu 1(8) tat-TKE, li jiddefinixxi l-kliem <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0098" REF.END="QE0098"/>tagħmel investiment<QUOT.END REF.START="QS0098" CODE="201D" ID="QE0098"/>. Din id-dispożizzjoni tipprovdi b’mod partikolari li investiment jista’ jitwettaq permezz tal-akkwist tal-investimenti eżistenti kollha jew parti minnhom. Madankollu, hija ma teżiġix li l-investiment eżistenti inkwistjoni kien oriġinarjament ikkostitwit fi Stat parti għat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0136"><NO.P>136.</NO.P><TXT>Ir-Repubblika tal-Moldova ssostni madankollu li tali kundizzjoni teżisti. Fil-fehma tagħha, il-kliem <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0099" REF.END="QE0099"/>investiment eżistenti<QUOT.END REF.START="QS0099" CODE="201D" ID="QE0099"/> għandu jinftiehem skont id-definizzjoni ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0100" REF.END="QE0100"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0100" CODE="201D" ID="QE0100"/> tal-Artikolu 1(6) tat-TKE, li tipprovdi li investiment għandu jkun <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0101" REF.END="QE0101"/>proprjetà jew ikkontrollat direttament jew indirettament minn investitur<QUOT.END REF.START="QS0101" CODE="201D" ID="QE0101"/>. Madankollu, hija tirrileva li l-Artikolu 1(7) tat-TKE jiddefinixxi min-naħa tiegħu l-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0102" REF.END="QE0102"/>investitur<QUOT.END REF.START="QS0102" CODE="201D" ID="QE0102"/> bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0103" REF.END="QE0103"/>kumpannija jew organizzazzjoni oħra organizzata skond il-liġi applikabbli f’[…] Parti Kontraenti<QUOT.END REF.START="QS0103" CODE="201D" ID="QE0103"/>. Għalhekk, hija ssostni li, peress li l-operatur ekonomiku, detentur oriġinali tal-kreditu inkwistjoni, huwa operatur ta’ Stat terz għat-TKE, dan ma jistax jiġi kkunsidrat bħala investitur fis-sens tal-Artikolu 1(7) tat-TKE, b’tali mod li l-kreditu inkwistjoni ma jistax jikkostitwixxi <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0104" REF.END="QE0104"/>investiment eżistenti<QUOT.END REF.START="QS0104" CODE="201D" ID="QE0104"/> mwettaq minn kumpannija ta’ parti kontraenti fis-sens tal-Artikolu 1(8) u tal-Artikolu 26(1) tat-TKE.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="26"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0137"><NO.P>137.</NO.P><TXT>Tali argument ma huwiex konvinċenti. Minkejja li r-raġunament tar-Repubblika tal-Moldova dwar in-neċessità li jsir riferiment għall-Artikolu 1(6) sa (8) tat-TKE sabiex jiġi ddefinit dak li huwa kopert mill-kliem <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0105" REF.END="QE0105"/>investiment imwettaq minn<QUOT.END REF.START="QS0105" CODE="201D" ID="QE0105"/> għandu jiġi approvat, il-konklużjoni li għaliha tasal ir-Repubblika tal-Moldova hija bbażata, madankollu, fuq qari parzjali ta’ dawn l-artikoli.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0138"><NO.P>138.</NO.P><TXT>Mhux biss, kif irrilevajt<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0086"><P>Ara l-punt 135 ta’ dawn il-konklużjonijiet.</P></NOTE>, l-Artikolu 1(8) tat-TKE ma jimponi ebda kundizzjoni dwar l-oriġini ġeografika tal-investiment eżistenti, iżda d-dispożizzjonijiet analizzati jipprovdu b’mod espliċitu li tali investiment jista’ jkun kkostitwit minn operatur ekonomiku ta’ Stat terz għat-TKE. Fil-fatt, l-Artikolu 1(7) tat-TKE jiddefinixxi l-kunċett ta’ <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0106" REF.END="QE0106"/>investitur<QUOT.END REF.START="QS0106" CODE="201D" ID="QE0106"/> għal dak li jirrigwarda kemm il-partijiet kontraenti kif ukoll l-Istati terzi. Għalhekk, huwa aċċettat, b’mod ċar, li investitur jista’ jkun minn Stat terz għat-TKE, mingħajr ma dan jimplika li l-investimenti li huwa jwettaq ma humiex investimenti eżistenti fis-sens tat-TKE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0087"><P>Nispeċifika li, minkejja li investiment imwettaq minn investitur ta’ Stat terz għat-TKE huwa effettivament investiment fis-sens tat-TKE, madankollu ma huwiex investiment <HT TYPE="ITALIC">protett</HT> mit-test, peress li d-dispożizzjonijiet sostantivi ta’ promozzjoni u ta’ protezzjoni ta’ investimenti jirreferu b’mod espliċitu u esklużiv għall-investimenti ta’ investituri tal-partijiet kontraenti. Ara b’mod partikolari, l-Artikolu 10 tat-TKE: <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0107" REF.END="QE0107"/>Kull Parti Kontraenti għandha […] tinkoraġġixxi u toħloq kondizzjonijet stabbli, ekwi, favorevoli u trasparenti għall-<HT TYPE="ITALIC">investituri ta’ Partijiet Kontraenti oħra</HT> biex jagħmlu investimenti fiż-żona tagħha. Dawn il-kondizzjonijiet għandhom jinkludu impenn biex jagħtu dejjem trattament ġust u ekwu <HT TYPE="ITALIC">lill-investimenti ta’ investituri ta’ Partijiet Kontraenti oħra</HT><QUOT.END REF.START="QS0107" CODE="201D" ID="QE0107"/> (korsiv miżjud minni).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0139"><NO.P>139.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-fatt li l-kreditu kien ikkostitwit minn operatur ekonomiku ta’ Stat terz għat-TKE ma għandu ebda effett fuq il-klassifikazzjoni tiegħu bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0108" REF.END="QE0108"/>investiment eżistenti<QUOT.END REF.START="QS0108" CODE="201D" ID="QE0108"/>, peress li dan l-operatur għandu wkoll jiġi kkunsidrat, skont il-kliem tat-TKE, bħala investitur.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0140"><NO.P>140.</NO.P><TXT>Minn dan jirriżulta li l-akkwist, minn operatur ta’ parti kontraenti, ta’ kreditu kkostitwit minn operatur ekonomiku ta’ Stat terz għat-TKE għandu jiġi kkunsidrat bħala l-akkwist ta’ investiment eżistenti u għalhekk, bħala li jikkostitwixxi investiment imwettaq minn investitur ta’ parti kontraenti fis-sens tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0141"><NO.P>141.</NO.P><TXT>Madankollu, ir-Repubblika tal-Moldova, Komstroy u l-Kummissjoni esprimew riżerva rigward il-possibbiltà ta’ abbuż ta’ dritt f’dawn iċ-ċirkustanzi. Fil-fatt, wieħed ma jistax jeskludi li investiment ikkostitwit minn operatur ekonomiku ta’ Stat terz għat-TKE jista’ jiġi akkwistat minn investitur ta’ parti kontraenti bl-uniku skop li jibbenefika mill-protezzjoni mogħtija mit-TKE, b’mod partikolari sabiex jimplimenta l-Artikolu 26(1) tat-TKE bl-għan li jippreżenta rikors kontra parti kontraenti, li inkella ma setax isir.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0142"><NO.P>142.</NO.P><TXT>Minkejja li huwa minnu li teżisti tali possibbiltà, ma hijiex suffiċjenti sabiex teskludi awtomatikament mill-benefiċċju tal-protezzjoni ta’ investimenti mogħtija permezz tal-użu tas-soluzzjoni ta’ tilwim investiment akkwistat mingħand operatur ta’ Stat terz għat-TKE. Mhux biss tali interpretazzjoni ma jidhirlix li hija kompatibbli mad-dispożizzjonijiet tat-TKE preċedentement analizzati, iżda hija tkun timplika li ebda investiment akkwistat mingħand investitur barrani ma jista’ qatt ikun protett skont it-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0143"><NO.P>143.</NO.P><TXT>F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-eżistenza ta’ abbuż ta’ dritt tista’ tittieħed inkunsiderazzjoni biss fuq il-bażi ta’ każ b’każ, u ma tistax tiġġustifika prinċipju li jipprovdi li investiment akkwistat minn investitur ta’ parti kontraenti mingħand investitur ta’ Stat terz għat-TKE ma jistax jiġi kkunsidrat bħala investiment imwettaq minn dak tal-ewwel fis-sens tal-Artikolu 26(1) tat-TKE. Għalhekk, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika r-raġunijiet li wasslu għall-akkwist tal-kreditu inkwistjoni minn Komstroy, sabiex tiddetermina jekk dan l-akkwist kienx intiż biss sabiex jiġi ppreżentat rikors kontra r-Repubblika tal-Moldova skont it-TKE.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="27"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0144"><NO.P>144.</NO.P><TXT>Għaldaqstant, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-analiżi tiegħi rigward l-ewwel domanda preliminari, nipproponi li r-risposta għat-tieni domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 26(1) tat-TKE għandu jiġi interpretat fis-sens li l-akkwist ta’ kreditu kkostitwit mingħand investitur ta’ Stat terz għat-TKE huwa investiment fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, sakemm tali akkwist ma jkunx seħħ biss sabiex jinkiseb benefiċċju mill-protezzjoni mogħtija mid-dispożizzjonijiet tat-TKE, u b’mod partikolari, sabiex ikun jista’ jiġi ppreżentat rikors quddiem qorti tal-arbitraġġ kontra parti kontraenti, u dan għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">3.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq it-tielet domanda preliminari</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0145"><NO.P>145.</NO.P><TXT>Permezz tat-tielet domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tfittex li tkun taf, essenzjalment, jekk l-Artikolu 26(1) tat-TKE għandux jiġi interpretat fis-sens li kreditu li jappartjeni lil investitur, li jirriżulta minn kuntratt ta’ bejgħ tal-elettriku kkunsinnat fil-fruntiera tal-Istat ospitanti, jista’ jikkostitwixxi investiment imwettaq fiż-żona ta’ parti kontraenti oħra, fl-assenza ta’ kwalunkwe attività ekonomika eżerċitata mill-investitur fit-territorju ta’ dan l-Istat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0146"><NO.P>146.</NO.P><TXT>Hawnhekk nirrileva wkoll li t-tielet domanda hija ta’ natura sussidjarja. Fil-fatt, jekk ir-risposta għall-ewwel domanda tkun fis-sens li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ provvista tal-elettriku ma huwiex investiment, ma jkunx rilevanti li jiġi ddeterminat jekk dan il-kreditu twettaqx <HT TYPE="ITALIC">fiż-żona</HT> ta’ parti kontraenti oħra.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0147"><NO.P>147.</NO.P><TXT>Madankollu, għall-fini ta’ kompletezza, ser nirrispondi għat-tielet domanda preliminari, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-analiżi tiegħi tal-ewwel u t-tieni domandi, billi tippreżumi, <HT TYPE="ITALIC">quod non</HT>, li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ provvista tal-elettriku huwa investiment fis-sens tat-TKE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0148"><NO.P>148.</NO.P><TXT>Ir-Repubblika tal-Moldova, sostnuta f’dan is-sens mill-Gvern Spanjol u mill-Kummissjoni, targumenta li ma twettaq ebda investiment fit-territorju tagħha, peress li l-elettriku pprovdut skont il-kuntratt li minnu rriżulta l-kreditu kien ikkonsenjat biss sal-fruntiera bejn l-Ukraina u l-Moldova, fuq in-naħa Ukraina.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0149"><NO.P>149.</NO.P><TXT>Tali argument jirriżulta mill-qari tal-Artikolu 1(6)(ċ) tat-TKE, li jipprovdi li kreditu likwidu huwa investiment jekk dan ikun ġie kkostitwit skont kuntratt li jkun huwa nnifsu assoċjat ma’ investiment. Madankollu, jidhirli li huwa jinjora element essenzjali. Fil-fatt, minkejja li l-analiżi tal-investiment li miegħu huwa assoċjat il-kuntratt li minnu jirriżulta l-kreditu inkwistjoni hija rilevanti sabiex il-kreditu jiġi kklassifikat bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0109" REF.END="QE0109"/>investiment<QUOT.END REF.START="QS0109" CODE="201D" ID="QE0109"/>, ladarba dan l-element jiġi stabbilit, l-investiment inkwistjoni huwa biss il-kreditu, mingħajr ma hemm bżonn li jerġa’ jsir riferiment, mill-ġdid, għall-investiment assoċjat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0150"><NO.P>150.</NO.P><TXT>Għalhekk, l-investiment li huwa s-suġġett tat-tilwima u li għandu, bħala tali, jiġi eżaminat fid-dawl tal-Artikolu 26(1) tat-TKE ma huwiex il-provvista tal-elettriku prevista mill-kuntratt li minnu jirriżulta l-kreditu, iżda l-kreditu fih innifsu. Għalhekk, għandu jiġi stabbilit biss jekk l-akkwist ta’ tali kreditu jistax jiġi kkunsidrat bħala investiment fiż-żona tal-Moldova, mingħajr ma hemm bżonn li jiġi identifikat jekk il-kuntratt li taħtu ġie kkostitwit dan il-kreditu huwiex assoċjat ma’ investiment li, huwa nnifsu, twettaq f’din iż-żona.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0151"><NO.P>151.</NO.P><TXT>L-investiment inkwistjoni, jiġifieri l-kreditu, huwa f’dan il-każ miżmum minn investitur Ukrain, fil-konfront ta’ kumpannija stabbilita fil-Moldova. Issa, l-Artikolu 1(10) tat-TKE jiddefinixxi sempliċement il-kelma <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0110" REF.END="QE0110"/>żona<QUOT.END REF.START="QS0110" CODE="201D" ID="QE0110"/> bħala <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0111" REF.END="QE0111"/>it-territorju taħt is-sovranità tiegħu<QUOT.END REF.START="QS0111" CODE="201D" ID="QE0111"/>. Minn dan<?PAGE NO="28"?> jirriżulta li kreditu miżmum fil-konfront ta’ kumpannija stabbilita fit-territorju Moldovan jista’ jiġi kkunsidrat bħala investiment imwettaq fiż-żona ta’ din il-parti kontraenti, u l-lokalizzazzjoni tad-debitur tal-kreditu hija suffiċjenti sabiex dan jiġi stabbilit.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0152"><NO.P>152.</NO.P><TXT>Fi kwalunkwe każ, jinkiseb l-istess riżultat kieku jintlaqa’ l-argument tar-Repubblika tal-Moldova, li jgħid li huwa neċessarju li tiġi vverifikata wkoll iż-żona li fiha twettaq l-investiment li miegħu huwa assoċjat il-kuntratt li minnu jirriżulta l-kreditu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0153"><NO.P>153.</NO.P><TXT>B’mod formali, l-elettriku huwa effettivament ipprovdut sal-fruntiera mal-Moldova. Madankollu, u sakemm ma tiġix sostnuta soluzzjoni eċċessivament formalistika, jibqa’ l-fatt li l-elettriku huwa fl-aħħar mill-aħħar introdott fin-netwerk Moldovan u li din iċ-ċirkustanza tikkostitwixxi d-dettall essenzjali tal-problema. Il-fatt li huwa kien ikkonsenjat mill-operatur fuq naħa jew oħra tal-fruntiera ma jistax ikollu effett fuq dan ir-riżultat<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0088"><P>Audit, M., <HT TYPE="ITALIC">op. cit</HT>.</P></NOTE>. Fir-realtà, l-elettriku pprovdut dejjem huwa intiż sabiex jiġi ddistribwit fit-territorju Moldovan, u għalhekk, fiż-żona ta’ din il-parti kontraenti<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0089"><P>U dan iktar u iktar peress li, fir-rigward tal-elettriku, huwa purament fittizju li tiġi immaġinata kunsinna mal-fruntiera. Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, in-networks elettriċi tal-Ukraina u tal-Moldova huma interkonnessi u huwa irraġonevoli li jiġi kkunsidrat li l-elettriku huwa kkonsenjat f’punt A u maħżun sakemm jiġi rkuprat mid-destinatarju fl-istess punt.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0154"><NO.P>154.</NO.P><TXT>Għaldaqstant, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-analiżi tiegħi rigward l-ewwel u t-tieni domanda preliminari, nipproponi li r-risposta għat-tielet domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 26(1) tat-TKE għandu jiġi interpretat fis-sens li kreditu miżmum minn investitur ta’ parti kontraenti fil-konfront ta’ operatur ta’ parti kontraenti oħra huwa investiment imwettaq minn dak tal-ewwel fiż-żona ta’ dak tat-tieni.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">V.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Konklużjoni</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0155"><NO.P>155.</NO.P><TXT>Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi (Franza)):</TXT><P>L-Artikolu 1(6) tat-Trattat tal-Karta tal-Enerġija, iffirmat f’Lisbona fis‑<DATE ISO="19941217">17 ta’ Diċembru 1994</DATE> u approvat f’isem l-Unjoni Ewropea permezz tad-Deċiżjoni 98/181/KE, KEFA, Euratom tal-Kunsill u tal-Kummissjoni tat‑<DATE ISO="19970923">23 ta’ Settembru 1997</DATE> rigward il-konklużjoni, mill-Komunitajiet Ewropej, tat-Trattat fuq iċ-Charter ta’ l-Enerġija u l-Protokoll taċ-Charter ta’ l-Enerġija dwar l-effiċjenza fl-enerġija u l-aspetti ambjentali relatati, għandu jiġi interpretat fis-sens li kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ provvista tal-elettriku li ma jkun involva ebda kontribuzzjoni ma huwiex investiment fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.</P></NP.ECR></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>