<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-61/21</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62021CC0061</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2022:359">EU:C:2022:359</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>29</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>29</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">Opinia J. Kokott – Sprawa C‑61/21</HT></P><P><HT TYPE="SC">Ministre de la Transition écologique i Premier ministre (Odpowiedzialność państwa za zanieczyszczenie powietrza)</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Opinia Rzecznik Generalnej</HT></P><P><HT TYPE="UC">Juliane Kokott</HT></P><P>przedstawiona w dniu <DATE ISO="20220505">5 maja 2022 r.</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Język oryginału: niemiecki.</P></NOTE></P></TI><STI><P>Sprawa C‑61/21</P><P>JP</P><P>przeciwko</P><P>Ministre de la Transition écologique,</P><P>Premier ministre</P><P><HT TYPE="NORMAL">[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour administrative d’appel de Versailles (apelacyjny sąd administracyjny w Wersalu, Francja)]</HT></P></STI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN=""><KEYWORD>Odesłanie prejudycjalne</KEYWORD><KEYWORD>Dyrektywa 2008/50/WE</KEYWORD><KEYWORD>Jakość otaczającego powietrza</KEYWORD><KEYWORD>Wartości dopuszczalne w celu ochrony zdrowia ludzkiego</KEYWORD><KEYWORD>Przekroczenie</KEYWORD><KEYWORD>Plany ochrony jakości powietrza</KEYWORD><KEYWORD>Odpowiedzialność państwa</KEYWORD><KEYWORD>Prawo jednostki do odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu wynikający z uchybienia prawu Unii</KEYWORD><KEYWORD>Istotne naruszenie</KEYWORD><KEYWORD>Bezpośredni związek przyczynowy</KEYWORD><KEYWORD>Chwila oceny naruszenia</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><CONTENTS.CONCLUSION><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">I.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Wprowadzenie</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1.</NO.P><TXT>W wielu miejscach nie zwraca się (jeszcze?) wystarczającej uwagi na wynikające z dyrektywy 2008/50/WE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0002"><P>Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="20080521">21 maja 2008 r.</DATE> w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="152" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2008">Dz.U. 2008, L 152, s. 1</REF.DOC.OJ>), zmieniona dyrektywą Komisji (UE) 2015/1480 z dnia <DATE ISO="20150828">28 sierpnia 2015 r.</DATE> (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="226" PAGE.FIRST="4" DATE.PUB="2015">Dz.U. 2015, L 226, s. 4</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> ambitne wartości dopuszczalne dla jakości otaczającego powietrza<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0003"><P>Zobacz dotyczące miejsca zamieszkania skarżącego wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191024">24 października 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla dwutlenku azotu)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑636/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:900">EU:C:2019:900</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20220428">28 kwietnia 2022 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Wartości dopuszczalne – PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑286/21</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2022:319">EU:C:2022:319</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>), , a ponadto na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170405">5 kwietnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Bułgaria</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:267">EU:C:2017:267</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20200430">30 kwietnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Rumunia (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑638/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:334">EU:C:2020:334</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201110">10 listopada 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑644/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:895">EU:C:2020:895</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210203">3 lutego 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Węgry (Wartości dopuszczalne – PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑637/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:92">EU:C:2021:92</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210603">3 czerwca 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Niemcy (Wartości dopuszczalne – NO<HT TYPE="SUB">2</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑635/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:437">EU:C:2021:437</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Jednakże w 2022 r. zapadną istotne decyzje w tym zakresie. Na poziomie politycznym Komisja planuje przedłożyć propozycje do wprowadzenia zmian obowiązujących przepisów<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0004"><P>Https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12677-Jakość powietrza-przegląd przepisów-UE_pl, ostatni dostęp w dniu <DATE ISO="20220225">25 lutego 2022 r.</DATE></P></NOTE>. Jednocześnie zawisłe są różne postępowania, w których Trybunał ma okazję do wyjaśnienia istotnych zagadnień związanych z egzekwowaniem uregulowań. Obok wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczącym znaczenia dyrektywy dla zezwoleń na przedsięwzięcia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0005"><P>Sprawa C‑375/21, Sdruzhenie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0001" REF.END="QE0001"/>Za Zemyata – dostap do pravosadie<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="201D" ID="QE0001"/> i in. (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="401" PAGE.FIRST="2" DATE.PUB="2021">Dz.U. 2021, C 401, s. 2</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> oraz pierwszego postępowania w sprawie nałożenia okresowej karny pieniężnej w celu wykonania<?PAGE NO="2"?> wyroku z uwagi na uchybienie dyrektywie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0006"><P>Sprawa C‑174/21, Komisja/Bułgaria (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="206" PAGE.FIRST="18" DATE.PUB="2021">Dz.U. 2021, C 206, s. 18</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>, niniejsza sprawa dotyczy zagadnienia, czy jednostka może żądać odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu wynikający z naruszenia wartości dopuszczalnych.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2.</NO.P><TXT>Centralnym zagadnieniem niniejszego postępowania jest pierwsza przesłanka pozaumownej odpowiedzialności państw członkowskich za naruszenia prawa Unii, a mianowicie kwestia, czy przepisy dyrektywy 2008/50 powodują powstanie praw dla jednostek. Oprócz tego należy ustosunkować się do kwestii, po spełnieniu jakich przesłanek ewentualne naruszenie dyrektywy powinno zostać zakwalifikowane jako wystarczająco istotne, oraz do wykazania bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem a szkodą, aby dać sądowi odsyłającemu wskazówki co do właściwego momentu do oceny naruszenia.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">II.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Ramy prawne</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3.</NO.P><TXT>W okresie istotnym dla postępowania głównego uregulowania o jakości powietrza były najpierw zawarte w dyrektywach 96/62/WE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0007"><P>Dyrektywa Rady z dnia <DATE ISO="19960927">27 września 1996 r.</DATE> w sprawie oceny i zarządzania jakością otaczającego powietrza (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="296" PAGE.FIRST="55" DATE.PUB="1996">Dz.U. 1996, L 296, s. 55</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> i 1999/30/WE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0008"><P>Dyrektywa Rady z dnia <DATE ISO="19990422">22 kwietnia 1999 r.</DATE> odnosząca się do wartości dopuszczalnych dla dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i tlenków azotu oraz pyłu i ołowiu w otaczającym powietrzu (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="163" PAGE.FIRST="41" DATE.PUB="1999">Dz.U. 1999, L 163, s. 41</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>, uregulowania te zostały z dniem <DATE ISO="20100611">11 czerwca 2010 r.</DATE> zastąpione dyrektywą 2008/50.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">A.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Dyrektywa 96/62</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4.</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 1 tiret pierwsze dyrektywy 96/62 celem dyrektywy jest ustalenie podstawowych zasad wspólnej strategii poświęconej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0002" REF.END="QE0002"/>zdefiniowaniu i określeniu celów odnośnie do jakości otaczającego powietrza na terenie Wspólnoty, wyznaczonych tak, aby unikać, zapobiegać lub ograniczać szkodliwe oddziaływanie na zdrowie ludzkie i środowisko jako całości<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/>. Powyższe wynika też z motywu drugiego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5.</NO.P><TXT>W art. 2 pkt 5 dyrektywy 96/62 zostało zdefiniowane pojęcie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0003" REF.END="QE0003"/>wartości dopuszczalnej<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/> jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0004" REF.END="QE0004"/>poziom ustalony na podstawie wiedzy naukowej w celu unikania, zapobiegania lub zmniejszenia szkodliwego wpływu na ludzkie zdrowie lub środowisko jako całość, jaki ma zostać osiągnięty w założonym terminie i nie być przekraczany w czasie późniejszym<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="201D" ID="QE0004"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6.</NO.P><TXT>W art. 7 dyrektywy 96/62 są zawarte ogólne wymagania dla poprawy jakości otaczającego powietrza:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="007.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0005" REF.END="QE0005"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Państwa członkowskie podejmują konieczne środki w celu zapewnienia przestrzegania wartości dopuszczalnych.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="007.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA><P>Środki podjęte dla osiągnięcia celów niniejszej dyrektywy:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>uwzględniają zintegrowane podejście w zakresie ochrony powietrza, wody i gleby;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>nie pozostają w sprzeczności z przepisami wspólnotowymi dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy;</TXT></NP></ITEM><?PAGE NO="3"?><ITEM><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>nie mają znacząco negatywnego wpływu na środowisko w innych państwach członkowskich.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="007.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>Państwa członkowskie sporządzają plany działań wskazujące środki, jakie zostaną podjęte w perspektywie krótkoterminowej, w przypadkach gdy istnieje ryzyko przekroczenia wartości dopuszczalnych lub progów alarmowych, w celu zmniejszenia tego niebezpieczeństwa i ograniczenia czasu trwania takiego stanu. Plany takie, w zależności od indywidualnych przypadków, mogą zawierać możliwości kontroli oraz, gdy to niezbędne, zawieszenia działalności przyczyniającej się do przekroczenia wartości dopuszczalnych, z ruchem pojazdów mechanicznych włącznie<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7.</NO.P><TXT>Artykuł 8 dyrektywy 96/62 dotyczył stref, w których wartości dopuszczalne są przekraczane:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="008.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0006" REF.END="QE0006"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Państwa członkowskie sporządzają wykazy stref i aglomeracji, w których poziomy zawartości jednego lub większej liczby zanieczyszczeń są wyższe niż wartości dopuszczalne powiększone o margines tolerancji.</ALINEA><ALINEA>Tam, gdzie marginesy tolerancji dla szczególnych zanieczyszczeń nie zostały określone, strefy i aglomeracje, w których poziom zawartości tych zanieczyszczeń przekracza wartości dopuszczalne, są traktowane w taki sam sposób jak strefy i aglomeracje określone w akapicie pierwszym, a ust. 3, 4 i 5 będą do nich stosowane.</ALINEA><ALINEA>2. […]</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="008.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>W strefach i aglomeracjach określonych w ust. 1 państwa członkowskie podejmują środki zmierzające do zapewnienia przygotowania lub wykonania planów lub programów osiągania wartości dopuszczalnych w określonym czasie.</ALINEA><ALINEA>Wyżej wymieniony plan lub program, który musi być udostępniony dla ogółu społeczeństwa[, zawiera] co najmniej informacje wymienione w załączniku IV.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="008.004"><NO.PARAG>4.</NO.PARAG><ALINEA>W strefach i aglomeracjach określonych w ust. 1, w których poziom zawartości więcej niż jednego zanieczyszczenia przewyższa wartości dopuszczalne, państwa członkowskie przygotowują zintegrowane plany dotyczące tych zanieczyszczeń.</ALINEA><ALINEA>5. […]<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8.</NO.P><TXT>Zgodnie z motywem dwunastym dyrektywy 96/62 także ten przepis służy ochronie zdrowia i środowiska jako całości.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9.</NO.P><TXT>Artykuł 11 ust. 1 lit. a) ppkt (iii) dyrektywy 96/62 określa termin na przesłanie planów na podstawie art. 8:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0007" REF.END="QE0007"/>[W] przypadku stref określonych w art. 8 ust. 1:</P><LIST TYPE="roman"><ITEM><NP><NO.P>(i)</NO.P><TXT>[…]</TXT></NP></ITEM></LIST><LIST TYPE="roman"><ITEM><NP><NO.P>(iii)</NO.P><TXT>przesyłają Komisji plany lub programy określone w art. 8 ust. 3 nie później niż w ciągu dwóch lat od końca roku, podczas którego obserwowano zwiększone poziomy zawartości<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><?PAGE NO="4"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10.</NO.P><TXT>Załącznik IV do dyrektywy 96/62 przewidywał, że plany i programy służące osiągnięciu wartości dopuszczalnych zawierają w szczególności informacje o przyczynach zanieczyszczeń i prognozy czasowe dotyczące poprawienia jakości powietrza w wyniku zastosowania podjętych środków:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0008" REF.END="QE0008"/>1.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Lokalizacja nadmiernego zanieczyszczenia</HT></TXT><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>region</P></ITEM><ITEM><P>miasto (mapa)</P></ITEM><ITEM><P>stacja pomiarowa (mapa, współrzędne geograficzne).</P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Informacje ogólne</HT></TXT><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>rodzaj strefy (teren miejski, przemysłowy, rolniczy)</P></ITEM><ITEM><P>szacunkowa powierzchnia zanieczyszczonego obszaru (km<HT TYPE="SUP">2</HT>) oraz liczba ludności poddanej działaniu zanieczyszczenia</P></ITEM><ITEM><P>użyteczne dane klimatyczne</P></ITEM><ITEM><P>stosowne dane topograficzne</P></ITEM><ITEM><P>dostateczne informacje odnośnie do celów wymagających szczególnej ochrony w danej strefie.</P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM></LIST></P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>[…]</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>4.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Charakter i ocena zanieczyszczenia</HT></TXT><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>stężenie obserwowane w poprzednich latach (przed realizacją środków poprawy jakości powietrza)</P></ITEM><ITEM><P>stężenie mierzone od początku projektu</P></ITEM><ITEM><P>techniki zastosowane w ocenie.</P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>5.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Pochodzenie zanieczyszczenia</HT></TXT><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>wykaz głównych źródeł emisji odpowiedzialnych za zanieczyszczenie (mapa)</P></ITEM><ITEM><P>całkowita wielkość emisji z tych źródeł (w tonach/rok)</P></ITEM><ITEM><P>informacje o zanieczyszczeniach przywożonych z innych regionów.</P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>6.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Analiza sytuacji</HT></TXT><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>szczegóły dotyczące czynników odpowiedzialnych za przekroczenie norm zanieczyszczenia (transport, włącznie z transportem transgranicznym, tworzenie)</P></ITEM><?PAGE NO="5"?><ITEM><P>szczegóły dotyczące możliwych do podjęcia środków poprawy jakości powietrza.</P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>7.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Szczegóły dotyczące środków lub projektów na rzecz poprawy jakości powietrza, istniejących przed wejściem w życie niniejszej dyrektywy, czyli</HT></TXT><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>środki lokalne, regionalne, krajowe i międzynarodowe</P></ITEM><ITEM><P>obserwowane skutki zastosowania tych środków.</P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>8.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Szczegóły dotyczące środków lub projektów podjętych w celu zmniejszenia zanieczyszczenia po wejściu w życie niniejszej dyrektywy</HT></TXT><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>wykaz i opis wszystkich środków podjętych w ramach projektu</P></ITEM><ITEM><P>harmonogram wykonania</P></ITEM><ITEM><P>szacunkowa planowana poprawa jakości powietrza i przewidywany czas potrzebny na osiągnięcie tych celów.</P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>9.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Szczegóły dotyczące środków lub projektów planowanych lub analizowanych w perspektywie długoterminowej</HT></TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>10.</NO.P><TXT>[…]<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">B.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Dyrektywa 1999/30</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11.</NO.P><TXT>Dyrektywa 1999/30 ustanawia niezbędne do stosowania dyrektywy 96/62 wartości dopuszczalne oraz progi alarmowe stężeń dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i tlenków azotu oraz pyłu i ołowiu w powietrzu. Artykuł 1 potwierdza, że celem uregulowania jest uniknięcie szkodliwego wpływu na zdrowie ludzi i środowisko jako całości, zapobieganie temu wpływowi lub jego zmniejszenie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12.</NO.P><TXT>Dla dwutlenku azotu (NO<HT TYPE="SUB">2</HT>) obowiązywały od dnia <DATE ISO="20100101">1 stycznia 2010 r.</DATE> wartości dopuszczalne w celu ochrony zdrowia ludzkiego zgodnie z art. 4 dyrektywy 1999/30 i z sekcją I załącznika II do tej dyrektywy. Po pierwsze, nie można było przekroczyć jednogodzinnej wartości dopuszczalnej wynoszącej 200 μg/m<HT TYPE="SUP">3</HT> więcej niż 18 razy w roku kalendarzowym. Po drugie, roczna wartość dopuszczalna została ustalona na 40 μg/m<HT TYPE="SUP">3</HT>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13.</NO.P><TXT>Odnośnie do pyłu (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>) wartości dopuszczalne w celu ochrony zdrowia ludzkiego, zgodnie z art. 5 dyrektywy 1999/30 i sekcją I etap 1 załącznika III do tej dyrektywy, obowiązywały natomiast już od dnia <DATE ISO="20050101">1 stycznia 2005 r.</DATE> Ze względu na ochron<HT TYPE="SUP">ę zdrowia ludzi</HT> dobowa wartość dopuszczalna PM<HT TYPE="SUB">10</HT> wynosząca 50 μg/m<HT TYPE="SUP">3</HT> nie mogła być w roku kalendarzowym przekroczona więcej niż 35 razy. Roczna wartość dopuszczalna została ustalona na 40 μg/m<HT TYPE="SUP">3</HT> PM<HT TYPE="SUB">10</HT>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="6"?><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">C.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Dyrektywa 2008/50</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14.</NO.P><TXT>Pierwsze dwa motywy dyrektywy 2008/50 opisują jej nadrzędne cele:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><CONSID><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0009" REF.END="QE0009"/>(1)</NO.P><TXT>Szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego […] stwierdza konieczność redukcji zanieczyszczeń do poziomów, które minimalizują skutki ich szkodliwego działania na zdrowie ludzkie, ze szczególnym uwzględnieniem populacji wrażliwych oraz środowiska jako całości, potrzebę poprawy monitorowania i oceny jakości powietrza, w tym również depozycji zanieczyszczeń, a także potrzebę informowania społeczeństwa.</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(2)</NO.P><TXT>Mając na względzie ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska jako całości, szczególnie ważna jest walka z emisjami zanieczyszczeń u źródła oraz identyfikacja i wdrażanie na szczeblu lokalnym, krajowym i wspólnotowym najskuteczniejszych środków mających na celu redukcję emisji. Z tego względu powinno się zapobiegać lub ograniczać emisję szkodliwych zanieczyszczeń powietrza oraz ustanowić właściwe cele dotyczące jakości powietrza, z uwzględnieniem odpowiednich norm, wytycznych i programów Światowej Organizacji Zdrowia<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/>.</TXT></NP></CONSID></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15.</NO.P><TXT>W art. 1 pkt 1 dyrektywy 2008/50 zawarte są jej główne cele:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0010" REF.END="QE0010"/>Niniejsza dyrektywa ustanawia środki mające na celu:</P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>1)</NO.P><TXT>zdefiniowanie i określenie celów dotyczących jakości powietrza, wyznaczonych w taki sposób, aby unikać, zapobiegać lub ograniczać szkodliwe oddziaływanie na zdrowie ludzi i środowisko jako całość;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>[…]<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16.</NO.P><TXT>W art. 2 pkt 5 dyrektywy 2008/50 zdefiniowano pojęcie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0011" REF.END="QE0011"/>wartości dopuszczalnej<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="201D" ID="QE0011"/> jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0012" REF.END="QE0012"/>poziom substancji w powietrzu ustalony na podstawie wiedzy naukowej, w celu unikania, zapobiegania lub ograniczania szkodliwego oddziaływania na zdrowie ludzkie lub środowisko jako całość, który powinien być osiągnięty w określonym terminie i po tym terminie nie powinien być przekraczany<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17.</NO.P><TXT>W art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/50 zawarto zobowiązanie do przestrzegania różnych wartości dopuszczalnych:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0013" REF.END="QE0013"/>Państwa członkowskie gwarantują, że na całym obszarze ich stref i aglomeracji poziom dwutlenku siarki, pyłu zawieszonego PM<HT TYPE="SUB">10</HT>, ołowiu i tlenku węgla w powietrzu nie przekracza wartości dopuszczalnych określonych w załączniku XI.</ALINEA><ALINEA>W odniesieniu do dwutlenku azotu i benzenu określone w załączniku XI wartości dopuszczalne nie mogą być przekroczone po upływie terminów podanych w tym załączniku.</ALINEA><ALINEA>Zgodność z tymi wymogami oceniana jest zgodnie z załącznikiem III.</ALINEA><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="201D" ID="QE0013"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><?PAGE NO="7"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18.</NO.P><TXT>Istotne w niniejszej sprawie wartości dopuszczalne dla dwutlenku azotu i pyłów (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>) zawarte w załączniku XI do dyrektywy 2008/50 odpowiadają wartościom dopuszczalnym z dyrektywy 1999/30.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19.</NO.P><TXT>W art. 22 dyrektywy 2008/50 zezwala się, po spełnieniu określonych przesłanek, na odroczenie terminów na osiągnięcie wartości dopuszczalnych:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="022.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0014" REF.END="QE0014"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>W przypadku gdy w określonej strefie lub aglomeracji zgodność z wartościami dopuszczalnymi dla dwutlenku azotu lub benzenu nie może być osiągnięta w terminach określonych w załączniku XI, państwa członkowskie mogą odroczyć ustalone terminy maksymalnie o pięć lat w odniesieniu do danej strefy lub aglomeracji, pod warunkiem że opracowany został plan w zakresie jakości powietrza zgodnie z art. 23 dla strefy lub aglomeracji, której dotyczyć ma odroczenie terminu. Plan ochrony powietrza powinien być uzupełniony informacjami określonymi w załączniku XV część B odnoszącymi się do tych zanieczyszczeń i wykazywać, w jaki sposób przed upływem odroczonego terminu zostanie osiągnięta zgodność w zakresie wartości dopuszczalnych.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="022.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>W przypadku gdy w określonej strefie lub aglomeracji zgodność z wartościami dopuszczalnymi dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> określonymi w załączniku XI nie może być osiągnięta ze względu na szczególne lokalne warunki rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń, niekorzystne warunki klimatyczne lub transgraniczny charakter zanieczyszczenia, państwo członkowskie zostaje wyłączone z obowiązku stosowania tych wartości dopuszczalnych do dnia <DATE ISO="20110611">11 czerwca 2011 r.</DATE>, po spełnieniu warunków określonych w ust. 1 oraz wykazaniu przez to państwo członkowskie, że podjęto wszelkie odpowiednie środki na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym w celu dotrzymania terminów.</ALINEA><ALINEA>3. […]</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="022.004"><NO.PARAG>4.</NO.PARAG><ALINEA>Państwa członkowskie informują Komisję o przypadkach, które ich zdaniem wymagają stosowania ust. 1 lub 2, i przekazują plan ochrony powietrza, o którym mowa w ust. 1, wraz z odpowiednimi informacjami potrzebnymi Komisji do oceny, czy spełniono konieczne warunki. W swojej ocenie Komisja uwzględni przewidywane skutki działań podjętych przez państwa członkowskie dla jakości otaczającego powietrza w państwach członkowskich teraz i w przyszłości, jak również przewidywane skutki obecnych działań wspólnotowych oraz planowanych działań wspólnotowych, które ma zaproponować Komisja, na jakość otaczającego powietrza.</ALINEA><ALINEA>W przypadku gdy w terminie dziewięciu miesięcy od daty otrzymania powyższego powiadomienia Komisja nie zgłosi zastrzeżeń, wymogi ust. 1 lub 2 uznaje się za spełnione.</ALINEA><ALINEA>W razie zastrzeżeń Komisja może zażądać od państw członkowskich dostosowania lub przygotowania nowych planów ochrony powietrza<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="201D" ID="QE0014"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><?PAGE NO="8"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20.</NO.P><TXT>Co prawda dla interesującego w niniejszej sprawie obszaru aglomeracji Paryża Francja przekazała zgodnie z relacją Komisji<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0009"><P>Air Quality – Time extensions (https://ec.europa.eu/environment/air/quality/time_extensions.htm, ostatni dostęp w dniu <DATE ISO="20220221">21 lutego 2022 r.</DATE>).</P></NOTE> informację dotyczącą odroczenia terminów dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> oraz dwutlenku azotu, jednakże Komisja zgłosiła w każdym z tych przypadków zastrzeżenia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0010"><P>Zobacz w szczególności motywy 21, 25 i 32 decyzji C(2009) 5244 wersja ostateczna z dnia <DATE ISO="20090702">2 lipca 2009 r.</DATE>, motywy 10, 14–16, 19 i 30 decyzji C(2010) 9168 wersja ostateczna z dnia <DATE ISO="20101217">17 grudnia 2010 r.</DATE> – w obu przypadkach w odniesieniu do PM<HT TYPE="SUB">10</HT>, oraz art. 1 decyzji C(2013) 920 final z dnia <DATE ISO="20130222">22 lutego 2013 r.</DATE> w odniesieniu do dwutlenku azotu.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21.</NO.P><TXT>W art. 23 ust. 1 dyrektywy 2008/50 stanowi się, że w przypadku przekroczenia wartości dopuszczalnych w określonych strefach lub aglomeracjach opracowuje się plany ochrony jakości powietrza w celu dotrzymania tych wartości:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0015" REF.END="QE0015"/>W przypadku gdy w określonej strefie lub aglomeracji poziomy zawartości zanieczyszczeń w powietrzu jednej lub kilku substancji przekraczają wartości dopuszczalne lub wartości docelowe, powiększone o odpowiednie marginesy tolerancji, państwa członkowskie zapewniają opracowanie planów ochrony powietrza dla przedmiotowych stref i aglomeracji w celu dotrzymania odpowiednich wartości dopuszczalnych lub wartości docelowych określonych w załącznikach XI i XIV.</ALINEA><ALINEA>W przypadku przekroczenia wartości dopuszczalnych, których termin wejścia w życie wygasł, plany ochrony jakości powietrza określają odpowiednie działania, tak aby okres, w którym nie są one dotrzymane, był jak najkrótszy. […]</ALINEA><ALINEA>Plany ochrony jakości powietrza zawierają co najmniej informacje określone w załączniku XV część A i mogą zawierać środki zgodne z art. 24. Plany te są niezwłocznie przekazywane Komisji, nie później jednak niż dwa lata po zakończeniu roku, w którym zaobserwowano pierwsze przekroczenie.</ALINEA><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="201D" ID="QE0015"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22.</NO.P><TXT>Wymogi z załącznika XV część A dyrektywy 2008/50 odpowiadają co do zasady wymogom z załącznika IV dyrektywy 96/62.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">III.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Stan faktyczny i wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23.</NO.P><TXT>Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika z okoliczności, że w aglomeracji paryskiej zostały przekroczone wartości dopuszczalne dla jakości otaczającego powietrza. I tak Trybunał stwierdził w 2019 r., iż wartości dopuszczalne dla dwutlenku azotu były przekraczane od 2010 r., od którego należało ich przestrzegać<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0011"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191024">24 października 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla dwutlenku azotu)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑636/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:900">EU:C:2019:900</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Ostatnio Trybunał orzekł ponadto, że również wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> nie były przestrzegane w latach 2005–2019<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0012"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20220428">28 kwietnia 2022 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Wartości dopuszczalne – PM10)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑286/21</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2022:319">EU:C:2022:319</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Także francuska Conseil d’État (rada stanu) właściwa dla Paryża stwierdzała stałe przekraczanie wartości dopuszczalnych dla dwutlenku azotu do 2020 r., a dla lat 2018 i 2019 przekroczenie wartości dopuszczalnych dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0013"><P>Wyrok Conseil d’Etat (rady stanu, Francja) z dnia <DATE ISO="20210804">4 sierpnia 2021 r.</DATE>, Association les Amis de la Terre France et autres (428409, FR:CECHR:2021:428409.<DATE ISO="20210804">20210804</DATE>, pkt 4, 5).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="9"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24.</NO.P><TXT>Skarżący z postępowania głównego domaga się, aby prefekt departamentu Val-d’Oise, będącego częścią aglomeracji paryskiej, podjął działania w celu dotrzymania wartości dopuszczalnych zgodnie z dyrektywą 2008/50. Ponadto domaga się naprawienia różnych szkód oszacowanych na 21 mln EUR, które w jego ocenie wynikają z zanieczyszczania powietrza. Negatywne oddziaływania występują od 2003 r. i z biegiem czasu nawet się nasiliły.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25.</NO.P><TXT>Skarżący opiera swoje roszczenie odszkodowawcze w szczególności na tym, iż odniósł uszczerbek na zdrowiu w wyniku pogorszenia stanu powietrza w aglomeracji paryskiej, gdzie mieszka. Pogorszenie to wynika w jego ocenie z faktu, iż władze francuskie uchybiły swoim zobowiązaniom wynikającym z dyrektywy 2008/50. Dlatego w celu uzyskania naprawienia wskazywanej przez niego szkody na zdrowiu, dochodzi odpowiedzialności państwa.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26.</NO.P><TXT>Po oddaleniu jego skargi przez Tribunal administratif de Cergy-Pontoise (sąd administracyjny dla Cergy-Pontoise, Francja), przed Cour administrative d’appel de Versailles (apelacyjnym sądem administracyjnym w Wersalu, Francja) zawisłe jest obecnie postępowanie odwoławcze. Sąd ten wskazuje, iż przed wydaniem orzeczenia co do roszczenia odszkodowawczego konieczne jest wyjaśnienie zakresu art. 13 ust. 1 i art. 23 ust. 1 dyrektywy 2008/50. Chodzi o to, czy w przypadku wystarczająco istotnego naruszenia obowiązków państwa członkowskiego wynikających z tych przepisów jednostce przysługuje roszczenie o naprawienie szkód mających negatywny wpływ na jej zdrowie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27.</NO.P><TXT>W związku z powyższym Cour administrative d’appel de Versailles (apelacyjny sąd administracyjny w Wersalu) kieruje do Trybunału następujące pytania:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0016" REF.END="QE0016"/>1)</NO.P><TXT>Czy mające zastosowanie normy prawa Unii Europejskiej wynikające z art. 13 ust. 1 i art. 23 ust. 1 dyrektywy [2008/50] należy interpretować w ten sposób, że w przypadku wystarczająco istotnego naruszenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej wynikających z nich zobowiązań jednostki nabywają prawo do uzyskania od danego państwa członkowskiego zadośćuczynienia za poniesiony przez nie uszczerbek na zdrowiu, pozostający w bezpośrednim i niewątpliwym związku przyczynowym z pogorszeniem jakości powietrza?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>Zakładając, że wyżej wymienione przepisy mogą rzeczywiście powodować uzyskanie takiego prawa do zadośćuczynienia za poniesiony uszczerbek na zdrowiu – od spełnienia jakich warunków uzależnione jest uzyskanie tego prawa, w szczególności w odniesieniu do daty, w której należy oceniać istnienie uchybienia, za które odpowiedzialność może zostać przypisana danemu państwu członkowskiemu?<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="201D" ID="QE0016"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></P></QUOT.S></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28.</NO.P><TXT>Skarżący z postępowania głównego, Republika Francuska, Irlandia, Włochy, Polska i Komisja przedstawiły uwagi na piśmie. W rozprawie w dniu <DATE ISO="20220315">15 marca 2022 r.</DATE> wzięły udział Republika Francuska, Irlandia, Królestwo Niderlandów, Polska i Komisja Europejska.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">IV. Ocena prawna</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29.</NO.P><TXT>W kontekście egzekwowania uregulowań prawa Unii przyjętych w celu ochrony jakości powietrza Trybunał przypominał już o zasadzie odpowiedzialności państwa za szkody wyrządzone jednostkom w wyniku naruszenia prawa Unii, za które można przypisać temu państwu odpowiedzialność<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0014"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191219">19 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Deutsche Umwelthilfe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑752/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1114">EU:C:2019:1114</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0055">55</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym<?PAGE NO="10"?> zmierza obecnie do wyjaśnienia, w jakim zakresie naruszenie ustalonych w prawie Unii wartości dopuszczalnych przyjętych w celu ochrony jakości powietrza może rzeczywiście uzasadniać roszczenia odszkodowawcze.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30.</NO.P><TXT>Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pełna skuteczność prawa Unii byłaby ograniczona, a ochrona praw powstałych na ich podstawie osłabiona, jeżeli jednostka nie miałaby możliwości uzyskania odszkodowania za naruszenie jej praw w wyniku uchybienia prawu Unii, które można przypisać któremuś z państw członkowskich<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0015"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19911119">19 listopada 1991 r.</DATE>, <NAME.CASE>Francovich i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑6/90 i C‑9/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:428">EU:C:1991:428</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130314">14 marca 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Leth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑420/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:166">EU:C:2013:166</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190624">24 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Popławski</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑573/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:530">EU:C:2019:530</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191219">19 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Deutsche Umwelthilfe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑752/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1114">EU:C:2019:1114</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31.</NO.P><TXT>Poszkodowani mają zatem prawo do odszkodowania, jeśli spełnione są trzy przesłanki: celem naruszonego przepisu prawa Unii jest przyznanie prawa jednostkom, naruszenie jest wystarczająco istotne oraz istnieje bezpośredni związek przyczynowy między tym naruszeniem a szkodą poniesioną przez te jednostki<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0016"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0051">51</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090324">24 marca 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Danske Slagterier</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑445/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:178">EU:C:2009:178</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201210">10 grudnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Euromin Holdings (Cypr)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑735/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:1014">EU:C:2020:1014</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0079">79</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32.</NO.P><TXT>W pierwszym pytaniu prejudycjalnym przyjmuje się, że występuje wystarczająco istotne naruszenie prawa i bezpośredni związek przyczynowy. Celem jest ustalenie, czy wymogi dyrektywy 2008/50 dotyczące jakości powietrza przyznają jednostkom prawa, czyli poprzez pytanie zmierza się do ustalenia, czy uchybienie tym wymogom może w ogóle uzasadniać roszczenie odszkodowawcze (zobacz w tym względzie śródtytuł A poniżej). Jeżeli tak jest, to za pomocą drugiego pytania dąży się do wyjaśnienia przesłanek takiego roszczenia, w szczególności określenia daty, w odniesieniu do której występowanie takiego – przypisanemu danemu państwu członkowskiemu – naruszenia powinno być oceniane. W tym celu należy jeszcze zająć się kwestią, po spełnieniu jakich przesłanek można stwierdzić występowanie istotnego naruszenia i bezpośredniego związku przyczynowego (w tym względzie śródtytuł B poniżej).</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">A.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Pytanie pierwsze – przyznanie praw przepisami o jakości powietrza</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33.</NO.P><TXT>Dla przyjęcia roszczenia odszkodowawczego z uwagi na uchybienie prawu Unii wymagane jest w pierwszej kolejności stwierdzenie, że celem naruszonego przepisu prawa Unii jest przyznanie praw poszkodowanemu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0017"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19911119">19 listopada 1991 r.</DATE>, <NAME.CASE>Francovich i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑6/90 i C‑9/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:428">EU:C:1991:428</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE>, (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0051">51</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130314">14 marca 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Leth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑420/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:166">EU:C:2013:166</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20200716">16 lipca 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Presidenza del Consiglio dei Ministri</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑129/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:566">EU:C:2020:566</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34.</NO.P><TXT>Co prawda w kontekście uzasadniania roszczeń odszkodowawczych nie ma decydującego znaczenia, czy dany przepis jest stosowany bezpośrednio<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0018"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0021">21</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201210">10 grudnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Euromin Holdings (Cypr)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑735/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:1014">EU:C:2020:1014</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0081">81</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, to jednak bezpośrednie stosowanie jest ważną wskazówką przemawiającą za przyznaniem praw<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0019"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090324">24 marca 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Danske Slagterier</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑445/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:178">EU:C:2009:178</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20101125">25 listopada 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Fuß</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑429/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:717">EU:C:2010:717</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0050">50</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210325">25 marca 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Balgarska Narodna Banka</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑501/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:249">EU:C:2021:249</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0063">63</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0086">86</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. W takim przypadku bowiem można ustalić treść przyznanego prawa, co stanowi przesłankę dla przyjęcia roszczenia odszkodowawczego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0020"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19911119">19 listopada 1991 r.</DATE>, <NAME.CASE>Francovich i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑6/90 i C‑9/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:428">EU:C:1991:428</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20060704">4 lipca 2006 r.</DATE>, <NAME.CASE>Adeneler i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑212/04</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2006:443">EU:C:2006:443</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0112">112</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20180124">24 stycznia 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Pantuso i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑616/16 i C‑617/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:32">EU:C:2018:32</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="11"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35.</NO.P><TXT>W związku z powyższym należy najpierw zbadać, czy przepisy dotyczące wartości dopuszczalnych oraz środków poprawy jakości powietrza są wystarczająco jasne, aby ustalić treść ewentualnych praw. Następnie można ocenić, czy celem tych uregulowań jest przyznanie praw jednostkom.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Jasność treści przepisów dyrektyw 96/62 i 1999/30</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36.</NO.P><TXT>Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym odnosi się co prawda wyłącznie do dyrektywy 2008/50, jednakże postępowanie główne dotyczy negatywnych skutków dla skarżącego występujących od 2003 r. Pomiędzy tym momentem a upływem okresu do dokonania transpozycji dyrektywy 2008/50 w dniu <DATE ISO="20100611">11 czerwca 2010 r.</DATE> jakość powietrza w odniesieniu do wskazanych w odesłaniu zanieczyszczeń PM<HT TYPE="SUB">10</HT> (pył zawieszony) i dwutlenku azotu regulowały początkowo dyrektywy 96/62 i 1999/30.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">a)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Wartości dopuszczalne</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37.</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy 96/62 państwa członkowskie podejmowały konieczne środki w celu zapewnienia przestrzegania wartości dopuszczalnych. Wartości dopuszczalne dla dwutlenku azotu wynikały z art. 4 w związku z załącznikiem II do dyrektywy 1999/30 i obowiązywały od dnia <DATE ISO="20100101">1 stycznia 2010 r.</DATE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38.</NO.P><TXT>Wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> były ustalone w art. 5 w związku z sekcją I etap 1 załącznika III do dyrektywy 1999/30 i obowiązywały od dnia <DATE ISO="20050101">1 stycznia 2005 r.</DATE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39.</NO.P><TXT>Wskazane wartości dopuszczalne i terminy zostały później przejęte bez zmian w załączniku XI do dyrektywy 2008/50.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40.</NO.P><TXT>Obowiązek zapewnienia przestrzegania wartości dopuszczalnych istnieje zatem od każdorazowo ustalonej daty i jest, zgodnie z brzmieniem właściwych przepisów, jasny i bezwarunkowy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0021"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110510">10 maja 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Szwecja (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑479/10</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:287">EU:C:2011:287</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121115">15 listopada 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Portugalia (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑34/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:712">EU:C:2012:712</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121219">19 grudnia 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑68/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:815">EU:C:2012:815</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">b)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Poprawa jakości otaczającego powietrza</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41.</NO.P><TXT>Ponadto już dyrektywa 96/62 zawierała przepisy o poprawie jakości powietrza w okresie przed upływem terminów poprzedzających stosowanie wartości dopuszczalnych oraz dla okresu po ich upływie.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="5"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">i)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Okres przed uzyskaniem przez wartości dopuszczalne charakteru wiążącego</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42.</NO.P><TXT>Pierwsze zobowiązanie do poprawy jakości powietrza istniało już, zanim wartości dopuszczalne stały się, odpowiednio w 2005 r. i 2010 r., wiążące. W tej fazie państwa członkowskie były zobowiązane do podjęcia działań, aby można było dotrzymać tych wartości najpóźniej w dniu, gdy stały się one wiążące.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="12"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43.</NO.P><TXT>Szczegóły tego zobowiązania wynikały z art. 8 dyrektywy 96/62. W pierwszej kolejności państwa członkowie musiały zgodnie z art. 8 ust. 1 zidentyfikować strefy i aglomeracje, w których poziomy zawartości jednego lub większej liczby zanieczyszczeń były wyższe niż wartości dopuszczalne powiększone o – ustalony również w dyrektywie 1999/30 – margines tolerancji. Dla tak zidentyfikowanych stref i aglomeracji państwa członkowskie musiały zgodnie z art. 8 ust. 3 dyrektywy 96/62 przygotować lub wykonać plany i programy, aby osiągnąć wartości dopuszczalne w ustalonym terminie, czyli w momencie, gdy wartości te staną się wiążące.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44.</NO.P><TXT>Margines tolerancji oznaczał przy tym określoną procentowo część wartości dopuszczalnej, która w okresie pomiędzy ustaleniem wartości dopuszczalnych a momentem ich stosowania zmniejszała się liniowo do 0%. Tym samym margines tolerancji zmniejszał się stale, im bardziej zbliżał się moment stosowania wartości dopuszczalnych. Z chwilą gdy dana wartość dopuszczalna zaczęła być stosowana, margines tolerancji odpadał w całości.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45.</NO.P><TXT>Prawdopodobnie obowiązek ten dotyczył już wielu stref i aglomeracji, w których dochodziło później – w momencie nadejścia terminu na ich stosownie, czyli w 2005 r. lub 2010 r. – do przekroczenia wartości dopuszczalnych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0022"><P>I tak ze sprawozdania rocznego z ankietą dla Francji z 2003 r. (https://cdr.eionet.europa.eu/fr/eu/annualair/envqwuzxq/, ostatni dostęp w dniu <DATE ISO="20220224">24 lutego 2022 r.</DATE>) wynika, że w aglomeracji paryskiej przekroczona była roczna wartość dopuszczalna wraz z marginesem tolerancji dla dwutlenku azotu (tabela 8b, wiersz 14) oraz dzienna wartość dopuszczalna wraz z marginesem tolerancji dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> (tabela 8c, wiersz 14).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46.</NO.P><TXT>Te plany i programy musiały spełniać wymogi z załącznika IV do dyrektywy 96/62, które były w dużej mierze zgodne z częścią A załącznika XV dyrektywy 2008/50. Wymogi te nie mają wyłącznie charakteru formalnego, gdyż owe dane dokumentują pochodzenie zanieczyszczenia (pkt 5 i 6), analizę możliwych środków podejmowanych w celu poprawy jakości powietrza (pkt 6) oraz uchwalone i przeprowadzone działania (pkt 7–9), włącznie z harmonogramem i oszacowaniem poprawy jakości powietrza, która ma zostać osiągnięta (pkt 8). Ocena, czy plan lub program nadaje się do doprowadzania do spełnienia wartości dopuszczalnych po upływie terminów poprzedzających ich stosowanie, zakłada w sposób logiczny posiadanie tych informacji.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47.</NO.P><TXT>Uzupełniająco należy zaznaczyć, że art. 23 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2008/50 przewiduje podobny obowiązek w odniesieniu do drobniejszego pyłu o wielkości PM<HT TYPE="SUB">2,5</HT>, którego wartość dopuszczalną należało osiągnąć dopiero po upływie terminu transpozycji tej dyrektywy.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="5"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">ii)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Okres po upływie terminów na stosowanie wartości dopuszczalnych</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48.</NO.P><TXT>Ponadto art. 7 ust. 3 dyrektywy 96/62 przewidywał, że państwa członkowskie sporządzają plany działań wskazujące środki, jakie zostaną podjęte w perspektywie krótkoterminowej, w przypadkach gdy istnieje ryzyko przekroczenia wartości dopuszczalnych lub progów alarmowych, w celu zmniejszenia tego niebezpieczeństwa i ograniczenia jego czasu trwania.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49.</NO.P><TXT>Zgodnie z brzemieniem art. 7 i 8 dyrektywy 96/62 nie przewidywano możliwości przekraczania wartości dopuszczalnych. Przed momentem rozpoczęcia ich stosowania państwa członkowskie powinny zgodnie z art. 8 podjąć konieczne środki w celu zapewnienia ich przestrzegania w momencie, gdy zaczną obowiązywać. Dla okresu po upływie tego terminu w art. 7 ust. 3 ustanowiono obowiązek przeciwdziałania już w momencie zaistnienia <HT TYPE="ITALIC">ryzyka</HT> przekroczenia. Definicja pojęcia wartości dopuszczalnej w art. 2 pkt 5 dyrektywy 96/62 potwierdza ten wniosek, gdyż zgodnie z nią wartość dopuszczalna ma być osiągnięta w założonym terminie i nie być przekraczana w czasie późniejszym.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="13"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50.</NO.P><TXT>Niemniej jednak Trybunał orzekł w wyroku Janecek, że państwa członkowskie nie miały obowiązku podejmowania środków tego rodzaju, iż nie dojdzie do żadnego przekroczenia. Przeciwnie, Trybunał wnioskował z systematyki dyrektywy 96/62, której celem jest integralne zmniejszenie zanieczyszczenia, że państwa członkowskie powinny przyjąć środki, które umożliwią zmniejszenie do minimum niebezpieczeństwa przekroczenia i czasu jego trwania z uwzględnieniem ogółu okoliczności w danej chwili oraz wchodzących w grę interesów. Państwa członkowskie miały przy tym zbalansować różne wchodzące w grę interesy publiczne i prywatne. Granice tego uznania podlegały kontroli sądowej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0023"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0046">46</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51.</NO.P><TXT>Wyrok ten jest o tyle zrozumiały, że w momencie jego wydawania było już wiadomo, iż w wielu państwach członkowskich wartości dopuszczalne PM<HT TYPE="SUB">10</HT> zostały przekroczone i ich dotrzymanie będzie wymagać znacznych wysiłków. W odniesieniu do wartości dopuszczalnych dwutlenku azotu, które miały być stosowane od 2010 r., Komisja spodziewała się podobnej sytuacji<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0024"><P>Komunikat Komisji w sprawie powiadomień dotyczących odroczenia terminów realizacji i wyłączeń z obowiązku stosowania określonych wartości dopuszczalnych na mocy art. 22 dyrektywy 2008/50/WE w sprawie jakości powietrza atmosferycznego i w sprawie czystszego powietrza dla Europy [COM(2008) 403 wersja ostateczna, s. 2].</P></NOTE>. Wyrażone w tekście dyrektywy 96/62 oczekiwanie, że wartości dopuszczalne nie będą przekraczane, okazało się zatem nierealistyczne. Uświadomienie sobie tej sytuacji doprowadziło poza tym na krótko przed wydaniem wyroku Janecek do przyjęcia dyrektywy 2008/50, która stanie się przedmiotem mojej dalszej oceny.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52.</NO.P><TXT>Ponadto Trybunał słusznie podkreślił konieczność wyważania przeciwstawnych interesów w procesie sporządzania planów działań. Co prawda prawodawca antycypował już to wyważanie przy ustalaniu wartości dopuszczalnych, jednakże prawo Unii nie może żądać od państw członkowskich podjęcia działań w celu spełnienia wartości dopuszczalnych, których negatywne skutki przeważą nad poprawą ochrony środowiska i zdrowia w wyniku wyegzekwowania wartości dopuszczalnych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0025"><P>Zobacz moja opinia w sprawie Komisja/Bułgaria (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>) (<REF.DOC.ECR><NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:862">EU:C:2016:862</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0095">95</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0098">98</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53.</NO.P><TXT>Jednakże ustalenia zawarte w wyroku Janecek ograniczają się do obowiązku sporządzenia planów działania zgodnie z art. 7 ust. 3 dyrektywy 96/62. Tylko te plany nie musiały być sporządzone w taki sposób, by wykluczać jakiekolwiek przekroczenie wartości dopuszczalnych. Zobowiązanie do spełnienia wartości dopuszczalnych było natomiast już zgodnie z dyrektywami 96/62 i 1999/30 od tego niezależne<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0026"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110510">10 maja 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Szwecja (PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>) (<NO.CASE>C‑479/10</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:287">EU:C:2011:287</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121115">15 listopada 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Portugalia (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑34/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:712">EU:C:2012:712</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121219">19 grudnia 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑68/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:815">EU:C:2012:815</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Państwa członkowskie mogły uzasadniać przekroczenia wartości dopuszczalnych – tak jak inne uchybienia prawu Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0027"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19850711">11 lipca 1985 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy</NAME.CASE> (<NO.CASE>101/84</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1985:330">EU:C:1985:330</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0016">16</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19971209">9 grudnia 1997 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑265/95</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1997:595">EU:C:1997:595</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0055">55</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011213">13 grudnia 2001 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑1/00</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:687">EU:C:2001:687</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0131">131</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> – jedynie poprzez konkretne wykazanie niemożliwych do przezwyciężenia trudności lub występowanie siły wyższej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0028"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121219">19 grudnia 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑68/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:815">EU:C:2012:815</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0064">64</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0065">65</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">c)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Wniosek częściowy</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54.</NO.P><TXT>Należy zatem stwierdzić, że art. 7 i 8 dyrektywy 96/62 w związku z wartościami dopuszczalnymi dwutlenku azotu i PM<HT TYPE="SUB">10</HT> zgodnie z dyrektywą 1999/30 uzasadniają jasny i bezwarunkowy obowiązek spełnienia tych wartości dopuszczalnych, który dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> istniał od dnia <DATE ISO="20050101">1 stycznia 2005 r.</DATE>, a dla dwutlenku azotu od dnia <DATE ISO="20100101">1 stycznia 2010 r.</DATE> Jednakże zgodnie z art. 7<?PAGE NO="14"?> ust. 3 dyrektywy 96/62 państwa członkowskie powinny na podstawie wyważenia przeciwstawnych interesów podjąć jedynie działania w celu maksymalnego skrócenia okresu przekroczenia. Ten drugi obowiązek jest wystarczająco jasny jedynie w odniesieniu do przekroczenia granic istniejącej w tym zakresie swobody.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Jasność treści uregulowań z dyrektywy 2008/50</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55.</NO.P><TXT>Ponadto należy ocenić jasność treści uregulowań zawartych w dyrektywie 2008/50, która w 2008 r. zastąpiła dyrektywy 96/62 i 1999/30 ze skutkiem od dnia <DATE ISO="20100611">11 czerwca 2010 r.</DATE></TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">a)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Wartości dopuszczalne</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56.</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 13 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2008/50 państwa członkowskie gwarantują, by na całym obszarze ich stref i aglomeracji poziom różnych substancji szkodliwych w powietrzu, w szczególności PM<HT TYPE="SUB">10</HT>, nie przekraczał wartości dopuszczalnych określonych w załączniku XI. Poza tym zgodnie z art. 13 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2008/50 w odniesieniu do dwutlenku azotu i benzenu wartości dopuszczalne określone w załączniku XI nie mogą być przekroczone po upływie terminów podanych w tym załączniku.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57.</NO.P><TXT>Odbiegające od siebie brzmienie obu zdań nie podważa jasności zobowiązania do przestrzegania wartości dopuszczalnych. Wynika ono z okoliczności, że wartości dopuszczalne dla zanieczyszczeń wskazanych w art. 13 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2008/50 – tak jak wynika to z załącznika XI – obowiązywały już od 2005 r., podczas gdy dyrektywa weszła w życie dopiero w 2008 r. Natomiast wartości dopuszczalne dla dwutlenku azotu i benzenu stały się dopiero wiążące w 2010 r., czyli po wejściu w życie dyrektywy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58.</NO.P><TXT>Państwa członkowskie muszą zatem zapewnić, by wszędzie w ich strefach i aglomeracjach wartości substancji szkodliwych objęte art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/50 nie przekraczały wartości dopuszczalnych ustalonych w jej załączniku XI<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0029"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0048">48</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zobacz też wyroki wskazane w przypisie 32 niniejszej opinii.</P></NOTE>. Jedynie określone miejsca, w których ludzie zwykle nie przebywają bez zabezpieczeń, nie wymagają oceny w tym zakresie zgodnie z pkt 1 w części A załącznika III do wspomnianej dyrektywy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0030"><P>Zobacz moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Craeynest i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:168">EU:C:2019:168</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0078">78</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59.</NO.P><TXT>Artykuł 13 ust. 1 dyrektywy 2008/50 i jej załącznik XI – oceniając je odrębnie – wydają się być wystarczająco jasne<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0031"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19790405">5 kwietnia 1979 r.</DATE>, <NAME.CASE>Ratti</NAME.CASE> (<NO.CASE>148/78</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1979:110">EU:C:1979:110</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0023">23</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20181004">4 października 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Link Logistik N&amp;N</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑384/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:810">EU:C:2018:810</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Objawia się to też w tym, iż Trybunał wielokrotnie stwierdzał naruszenie tego przepisu przez państwa członkowskie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0032"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170405">5 kwietnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Bułgaria (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:267">EU:C:2017:267</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20180222">22 lutego 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Polska (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑336/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:94">EU:C:2018:94</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191024">24 października 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla dwutlenku azotu)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑636/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:900">EU:C:2019:900</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20200430">30 kwietnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Rumunia (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑638/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:334">EU:C:2020:334</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201110">10 listopada 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑644/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:895">EU:C:2020:895</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210203">3 lutego 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Węgry (Wartości dopuszczalne – PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑637/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:92">EU:C:2021:92</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210304">4 marca 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Zjednoczone Królestwo (Wartości dopuszczalne – dwutlenek azotu)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑664/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:171">EU:C:2021:171</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210603">3 czerwca 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Niemcy (Wartości dopuszczalne – NO<HT TYPE="SUB">2</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑635/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:437">EU:C:2021:437</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20220428">28 kwietnia 2022 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Wartości dopuszczalne – PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑286/21</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2022:319">EU:C:2022:319</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="15"?><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">b)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Plany ochrony jakości powietrza przewidziane w art. 23 dyrektywy 2008/50</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60.</NO.P><TXT>Obok obowiązku przestrzegania wartości dopuszczalnych zgodnie z art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/50 pojawia się obowiązek poprawiania jakości powietrza zgodnie z art. 23 ust. 1.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61.</NO.P><TXT>Zgodnie z tym obowiązkiem państwa członkowskie zapewniają opracowanie planów ochrony jakości powietrza dla stref i aglomeracji, w których poziomy zawartości zanieczyszczeń w powietrzu jednej lub kilku substancji przekraczają wartości dopuszczalne lub wartości docelowe, powiększone o odpowiednie marginesy tolerancji, w celu dotrzymania odpowiednich wartości dopuszczalnych lub wartości docelowych określonych w załącznikach XI i XIV dyrektywy 2008/50. W przypadku przekroczenia wartości dopuszczalnych, w stosunku do których termin do ich osiągnięcia już upłynął, plany ochrony jakości powietrza określają odpowiednie działania, tak aby okres, w którym nie są one dotrzymane, był jak najkrótszy. Plany ochrony jakości powietrza zawierają co najmniej informacje określone w części A załącznika XV.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0062"><NO.P>62.</NO.P><TXT>Tym samym art. 23 dyrektywy 2008/50 tworzy bezpośrednie powiązanie pomiędzy przekroczeniem wartości dopuszczalnych PM<HT TYPE="SUB">10</HT> przewidzianych w art. 13 ust. 1 tej dyrektywy w związku z jej załącznikiem XI a obowiązkiem opracowania planów ochrony jakości powietrza<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0033"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170405">5 kwietnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Bułgaria (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:267">EU:C:2017:267</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0083">83</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191024">24 października 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla dwutlenku azotu)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑636/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:900">EU:C:2019:900</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0078">78</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201110">10 listopada 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑644/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:895">EU:C:2020:895</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0133">133</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0063"><NO.P>63.</NO.P><TXT>Z tego powodu biorące udział w postępowaniu państwa członkowskie stoją na stanowisku, że dyrektywa 2008/50 nie wymaga zapobiegania każdemu przekroczeniu wartości dopuszczalnych, a jedynie ustanawia w art. 23 ust. 1 obowiązek opracowania planów ochrony jakości powietrza, zaś Polska nawet wskazuje, że w świetle art. 23 ust. 1 obowiązek stosowania wartości dopuszczalnych nie ma charakteru bezwarunkowego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0064"><NO.P>64.</NO.P><TXT>Za takim stanowiskiem zdaje się przemawiać wskazany już wyrok Janecek, gdzie Trybunał w kontekście art. 7 ust. 3 dyrektywy 96/62 orzekł, że państwa członkowskie nie muszą zapobiegać każdemu przekroczeniu wartości dopuszczalnych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0034"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Podobnie jak we wcześniejszych uregulowaniach plany ochrony jakości powietrza z art. 23 dyrektywy 2008/50 mogą być opracowywane jedynie na bazie równowagi pomiędzy celem zmniejszenia ryzyka zanieczyszczenia i różnymi wchodzącymi w grę interesami publicznymi i prywatnymi<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0035"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170405">5 kwietnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Bułgaria (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:267">EU:C:2017:267</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0105">105</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0106">106</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191024">24 października 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla dwutlenku azotu)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑636/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:900">EU:C:2019:900</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0079">79</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201110">10 listopada 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑644/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:895">EU:C:2020:895</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0134">134</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0065"><NO.P>65.</NO.P><TXT>Jednakże już w ramach dyrektyw 96/62 i 1999/30 należało wątpić, czy działania w celu poprawy jakości powietrza wystarczą, by uzasadnić naruszenie wartości dopuszczalnych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0036"><P>Zobacz pkt 53 niniejszej opinii.</P></NOTE>, zaś w odniesieniu do dyrektywy 2008/50 Trybunał w międzyczasie wielokrotnie nie zgadzał się ze stanowiskiem, iż państwo członkowskie już poprzez opracowanie planu poprawy jakości powietrza w pełni wykonało swoje obowiązki z art. 13 ust. 1<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0037"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141119">19 listopada 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>ClientEarth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2382">EU:C:2014:2382</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170405">5 kwietnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Bułgaria (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:267">EU:C:2017:267</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0070">70</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201110">10 listopada 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑644/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:895">EU:C:2020:895</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0078">78</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0081">81</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0066"><NO.P>66.</NO.P><TXT>Taka wykładnia pozostawiłaby zgodnie z jednym z najnowszych orzeczeń wielkiej izby realizację celu ochrony zdrowia ludzi, o którym mowa w art. 1 pkt 1 dyrektywy 2008/50, do wyłącznego uznania państw członkowskich, co jest sprzeczne z intencjami prawodawcy Unii.<?PAGE NO="16"?> Trybunał wyprowadza ten wniosek w szczególności z definicji pojęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0017" REF.END="QE0017"/>wartości dopuszczalnej<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="201D" ID="QE0017"/> z art. 2 pkt 5, wymagającej, by jej przestrzeganie zostało zapewnione w określonym terminie, a następnie utrzymane<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0038"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201110">10 listopada 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑644/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:895">EU:C:2020:895</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0080">80</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0067"><NO.P>67.</NO.P><TXT>Poza tym dyrektywa 2008/50 doprecyzowała w porównaniu do dyrektywy 96/62 obowiązek dotrzymania wartości dopuszczalnych poprzez uregulowanie, które zostałoby podważone, gdyby obok niego samo opracowanie planów poprawy jakości powietrza wystarczyło, żeby uzasadnić przekroczenie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0039"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141119">19 listopada 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>ClientEarth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2382">EU:C:2014:2382</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0043">43</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0047">47</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201110">10 listopada 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne – PM<HT TYPE="SUB">10</HT>)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑644/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:895">EU:C:2020:895</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0081">81</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Artykuł 22 dyrektywy 2008/50 pozwala na odroczenie terminów na osiągnięcie wartości dopuszczalnych o maksymalnie pięć lat w stosunku do dwutlenku azotu lub benzenu i maksymalnie o sześć lat w odniesieniu do PM<HT TYPE="SUB">10</HT>. Przesłanką dla odroczenia terminów jest w szczególności opracowanie przez państwa członkowskie planów ochrony jakości powietrza zapewniających dochowanie odroczonych terminów. W przeciwieństwie do tego plany ochrony jakości powietrza z art. 23 ust. 1 nie są związane tymi terminami.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">c)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Wniosek częściowy</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0068"><NO.P>68.</NO.P><TXT>Tak więc art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/50 ustanawia dokładnie określony, bezpośredni obowiązek państw członkowskich do zapobieżenia przekraczaniu wartości dopuszczalnych dla zanieczyszczeń powietrza podlegających przepisom tej dyrektywy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0069"><NO.P>69.</NO.P><TXT>Ponadto z art. 23 ust. 1 dyrektywy 2008/50 wynika jasny i <HT TYPE="ITALIC">samodzielny</HT> obowiązek do opracowania planów ochrony jakości powietrza powstający w wyniku uchybienia wartościom dopuszczalnym<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0040"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141119">19 listopada 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>ClientEarth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2382">EU:C:2014:2382</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0053">53</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0070"><NO.P>70.</NO.P><TXT>Polska co prawda prezentuje stanowisko, że art. 23 ust. 1 dyrektywy 2008/50 nie jest dostatecznie precyzyjny w odniesieniu do treści planów ochrony jakości powietrza. Przepis ten nie ustanawia konkretnego terminu dla zakończenia przekraczania, lecz wymaga jedynie, by okres nieprzestrzegania był tak krótki, jak jest to możliwe. Poza tym przesłanką dla ustalenia środków jest wyważenie przeciwstawnych interesów, co jest podkreślane także przez Francję i Irlandię.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0071"><NO.P>71.</NO.P><TXT>W przeciwieństwie do tej argumentacji należy jednak wskazać, że związane z wyważaniem interesów uprawnienia dyskrecjonalne mogą mieć znaczenie dla kwestii, czy naruszenie jest istotne<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0041"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20070125">25 stycznia 2007 r.</DATE>, <NAME.CASE>Robins i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑278/05</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2007:56">EU:C:2007:56</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130425">25 kwietnia 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Hogan i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑398/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:272">EU:C:2013:272</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0050">50</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0052">52</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>) oraz w szczególności do dyrektywy 2008/50 moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Komisja/Bułgaria (PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>) (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:862">EU:C:2016:862</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0076">76</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zobacz pkt 106 i nast. niniejszej opinii.</P></NOTE>, jak również mogą być brane pod uwagę przy ocenie związku przyczynowego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0042"><P>W tym względzie pkt 126 i nast. niniejszej opinii.</P></NOTE>, nie mają jednak decydującego znaczenia dla zagadnienia, czy dany przepis jest wystarczająco określony, aby przyznawać jednostce prawa. Przeciwnie, wystarcza, że jednostka może dochodzić przed sądami krajowymi przestrzegania granic tegoż uznania<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0043"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0046">46</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170405">5 kwietnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Bułgaria</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:267">EU:C:2017:267</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0105">105</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zobacz też wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19961024">24 października 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kraaijeveld i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑72/95</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:404">EU:C:1996:404</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0059">59</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>): z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191003">3 października 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Wasserleitungsverband Nördliches Burgenland i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑197/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:824">EU:C:2019:824</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><?PAGE NO="17"?><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">3.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Cel wartości dopuszczalnych i obowiązku poprawy jakości powietrza</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0072"><NO.P>72.</NO.P><TXT>Czy celem wartości dopuszczalnych i obowiązku poprawy jakości powietrza na podstawie dyrektyw 96/62, 1999/30 i 2008/50 jest przyznanie praw podmiotom, które poniosły uszczerbek na zdrowiu w wyniku zanieczyszczenia powietrza, zależy, obok możliwości określenia ewentualnych praw, przede wszystkim od celów owych uregulowań<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0044"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19961008">8 października 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Dillenkofer i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑178/94, C‑179/94 i od C‑188/94 do C‑190/94</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:375">EU:C:1996:375</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i nast.); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20181004">4 października 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kantarev</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑571/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:807">EU:C:2018:807</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0102">102</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201210">10 grudnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Euromin Holdings (Cypr)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑735/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:1014">EU:C:2020:1014</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0088">88</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0089">89</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0073"><NO.P>73.</NO.P><TXT>Celem dyrektyw 96/62 i 2008/50 jest, zgodnie z ich każdorazowo motywem drugim oraz art. 1, redukcja szkodliwych odziaływań na zdrowie ludzkie, zapobieganie im lub ich ograniczenie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0045"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0067">67</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Wprowadzone przez te dyrektywy uregulowania dotyczące jakości otaczającego powietrza konkretyzują tym samym obowiązki ochrony Unii w zakresie ochrony środowiska i zdrowia publicznego, wynikające między innymi z art. 3 ust. 3 TUE oraz z art. 191 ust. 1 i 2 TFUE. Zgodnie z tymi uregulowaniami polityka Unii w dziedzinie środowiska stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony, z uwzględnieniem różnorodności sytuacji w poszczególnych regionach Unii, i opiera się między innymi na zasadach ostrożności i działania zapobiegawczego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0046"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Te obowiązki ochrony wynikają ponadto z art. 2, 3 i 37 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0047"><P>Zobacz moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Craeynest i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:168">EU:C:2019:168</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0053">53</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0074"><NO.P>74.</NO.P><TXT>Okoliczność, że w szczególności wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> i dwutlenku azotu służą ochronie zdrowia ludzkiego, wynika już z ich określenia jako wartości dopuszczalnych dla ochrony zdrowia ludzkiego w załącznikach II i III do dyrektywy 1999/30 oraz w art. 13 dyrektywy 2008/50 i jej załączniku XI. Także definicja pojęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0018" REF.END="QE0018"/>wartości dopuszczalnej<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/> – co podkreśla skarżący – każdorazowo w art. 2 pkt 5 dyrektyw 96/62 i 2008/50 wskazuje, że wartość dopuszczalna jest ustalana w celu unikania szkodliwego oddziaływania na zdrowie ludzkie lub środowisko jako całości, zapobiegania takiemu oddziaływaniu lub jego ograniczania.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0075"><NO.P>75.</NO.P><TXT>Z uwagi na to, że dane obowiązki poprawy jakości powietrza powstają w wyniku przekroczenia tych wartości dopuszczalnych, celem także tych obowiązków jest niewątpliwie ochrona zdrowia.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0076"><NO.P>76.</NO.P><TXT>Tak jak podkreśla to trafnie Komisja, Trybunał już w odniesieniu do wcześniejszych dyrektyw dotyczących ochrony jakości powietrza stwierdził z uwagi na ten kierunek ochrony, że jednostka powinna mieć możliwość powoływania się na bezwzględne wymogi tych dyrektyw jako <HT TYPE="ITALIC">praw</HT><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0048"><P>Wyroki z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19910530">30 maja 1991 r.</DATE>: <NAME.CASE>Komisja/Niemcy (Dwutlenek siarki i pył zawieszony)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑361/88</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:224">EU:C:1991:224</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0016">16</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); Komisja/Niemcy (Ołów) (<REF.DOC.ECR><NO.CASE>C‑59/89</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:225">EU:C:1991:225</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0019">19</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); zob. też wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19911017">17 października 1991 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Niemcy (Woda pitna)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑58/89</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:391">EU:C:1991:391</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0014">14</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Na tej podstawie Trybunał pozwolił na powoływanie się na dyrektywy 96/62 i 2008/50<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0049"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR> i <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141119">19 listopada 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>ClientEarth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2382">EU:C:2014:2382</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0053">53</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191219">19 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Deutsche Umwelthilfe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑752/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1114">EU:C:2019:1114</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> i także w tym kontekście wskazywał na sądową ochronę <HT TYPE="ITALIC">praw</HT><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0050"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141119">19 listopada 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>ClientEarth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2382">EU:C:2014:2382</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0052">52</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191219">19 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Deutsche Umwelthilfe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑752/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1114">EU:C:2019:1114</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="18"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0077"><NO.P>77.</NO.P><TXT>Co prawda Polska i Irlandia prezentują pogląd, że cel ochrony zdrowia oznacza jedynie ochronę ogółu ludności – jednakże to stanowisko nie przekonuje. Troska o zdrowie ma właśnie charakter ściśle osobisty, a w związku z tym indywidualny, i stanowi podstawę dla przedstawionego właśnie orzecznictwa.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0078"><NO.P>78.</NO.P><TXT>Sytuacja mogłaby wyglądać inaczej w odniesieniu do uregulowań prawa ochrony środowiska służących w pierwszym rzędzie ochronie zwierząt, roślin i siedlisk, a jedynie pośrednio działającym na korzyść ludzi. W tym kontekście można kierować uwagę na poziomy krytyczne dla ochrony roślinności z art. 14 dyrektywy 2008/50 i załącznika XIII do niej. Zagadnienie, czy celem owych przepisów jest ustanowienie praw indywidualnych, nie wymaga jednak rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0079"><NO.P>79.</NO.P><TXT>Wbrew stanowisku Irlandii także zasada <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0019" REF.END="QE0019"/>zanieczyszczający płaci<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="201D" ID="QE0019"/> nie stoi na przeszkodzie uznaniu odpowiedzialności państwa za uszczerbki na zdrowiu spowodowane uchybieniom przepisom o jakości otaczającego powietrza.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0080"><NO.P>80.</NO.P><TXT>Co prawda zasada <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0020" REF.END="QE0020"/>zanieczyszczający płaci<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="201D" ID="QE0020"/> jest jedną ze wskazanych w art. 191 ust. 2 TFUE zasad polityki ochrony środowiska Unii i w związku z tym jest uwzględniana przy wykładni przepisów o jakości otaczającego powietrza. Prawdą jest też, że zgodnie z tą zasadą sprawcy zanieczyszczeń powietrza powinni w pierwszej kolejności ponosić koszty, co w innych wersjach językowych jest wyrażone jeszcze bardziej dobitnie, niż w niemieckim określeniu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0021" REF.END="QE0021"/>Verursacherprinzip<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="201D" ID="QE0021"/> – jak na przykład gdy w języku angielskim jest mowa o <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0022" REF.END="QE0022"/>that the polluter should pay<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/> lub w języku francuskim o <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0023" REF.END="QE0023"/>principe du pollueur-payeur<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="201D" ID="QE0023"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0081"><NO.P>81.</NO.P><TXT>Jednakże zasada ta nie może zwalniać państw członkowskich z ich własnej odpowiedzialności, jeżeli uchybiając prawu Unii, dopuszczają zanieczyszczanie powietrza lub mu nie zapobiegają. Nałożenie na państwa członkowskie odpowiedzialności przez przepisy o jakości otaczającego powietrza jest poza tym uzasadnione z tego względu, że zanieczyszczenie otaczającego powietrza jest z reguły spowodowane różnymi przyczynami, tak że państwa członkowskie muszą zdecydować, w jakim stopniu określeni sprawcy zanieczyszczeń muszą redukować swoje emisje.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">4.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie wyroku Paul i in.</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0082"><NO.P>82.</NO.P><TXT>Znaczenie tych rozważań o celu uregulowań o jakości powietrza staje się szczególnie oczywiste, gdy porówna się je z wyrokiem Paul. Jest to jedyny wyrok, w którym Trybunał zaprzeczył istnieniu roszczenia odszkodowawczego z uwagi na to, że celem właściwych uregulowań <HT TYPE="ITALIC">nie było</HT> przyznanie praw jednostce.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0083"><NO.P>83.</NO.P><TXT>Wyrok ten dotyczył istniejących wówczas obowiązków nadzoru bankowego, które służyły również ochronie deponentów<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0051"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20041012">12 października 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Paul i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑222/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:606">EU:C:2004:606</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Przepisy te cechowały się jak najbardziej podobieństwem do ochrony jakości powietrza. Oba zadania, nadzór bankowy i ochrona jakości powietrza, charakteryzują się dużą kompleksowością<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0052"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20041012">12 października 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Paul i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑222/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:606">EU:C:2004:606</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, a prawa jednostki nie są wymienione wprost<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0053"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20041012">12 października 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Paul i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑222/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:606">EU:C:2004:606</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> – co w niniejszej sprawie jest podkreślane przez Francję.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="19"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0084"><NO.P>84.</NO.P><TXT>Ówczesne przepisy dotyczące nadzoru bankowego wykazywały jednak w istotnych elementach różnice w porównaniu do ochrony jakości powietrza. Różnice te nie wynikają wyłącznie ze zróżnicowanego przedmiotu uregulowania.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0085"><NO.P>85.</NO.P><TXT>W pierwszej kolejności istniało bowiem w postaci gwarancji depozytów<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0054"><P>Dyrektywa 94/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="19940530">30 maja 1994 r.</DATE> w sprawie systemów gwarancji depozytów (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="135" PAGE.FIRST="5" DATE.PUB="1994">Dz.U. 1994, L 135, s. 5</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> szczególne uregulowanie dla deponentów, co przemawiało przeciwko temu, by przyznawać im dalej idące uprawnienia odszkodowawcze<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0055"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20041012">12 października 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Paul i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑222/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:606">EU:C:2004:606</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Natomiast w odniesieniu do uszczerbków na zdrowiu spowodowanych zanieczyszczaniem powietrza nie można dostrzec takiego specjalnego uregulowania.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0086"><NO.P>86.</NO.P><TXT>Przede wszystkim jednak głównym celem ówczesnych uregulowań dotyczących nadzoru bankowego było zapewnienie wzajemnego uznania zezwoleń i systemów nadzoru bankowego. Umożliwiło to udzielenie jednolitego zezwolenia uznawanego w całej Unii oraz stosowanie zasady, że nadzór bankowy sprawowany jest przez państwo członkowskie kraju pochodzenia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0056"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20041012">12 października 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Paul i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑222/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:606">EU:C:2004:606</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Przepisy dotyczące nadzoru bankowego miały zatem zgodnie z ich podstawą prawną urzeczywistnić swobodę przedsiębiorczości dla banków poprzez harmonizację wymagań krajowych. Odpowiedzialność państw wobec deponentów, nieprzewidziana lub wręcz wykluczona w prawie krajowym, nie była do tego potrzebna<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0057"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20041012">12 października 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Paul i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑222/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:606">EU:C:2004:606</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0043">43</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0087"><NO.P>87.</NO.P><TXT>Natomiast uregulowania o ochronie jakości powietrza zostały oparte na kompetencjach Unii w zakresie ochrony środowiska i ich obligatoryjnym celem jest więc zapewnienie, zgodnie z art. 191 TFUE, wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego. Właśnie ta ochrona jest celem głównym, podczas gdy cele dotyczące rynku wewnętrznego mają znaczenie marginalne i pośrednie.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">5.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Brak uregulowania dotyczącego roszczeń finansowych</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0088"><NO.P>88.</NO.P><TXT>Zarzut Francji może jednak zostać zrozumiany w ten sposób, że roszczenie odszkodowawcze wymaga naruszenia przepisu, w którym ustanawia się prawa jednostek do płatności lub innych korzyści gospodarczych. Tego elementu brakuje w przepisach o jakości powietrza.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0089"><NO.P>89.</NO.P><TXT>Rzeczywiście, dotychczasowe orzeczenia potwierdzające odpowiedzialność państwa za uchybienia prawu Unii dotyczyły często zabezpieczania roszczeń finansowych, jak na przykład zabezpieczenia wynagrodzeń i zakładowych programów emerytalnych w przypadku upadłości pracodawcy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0058"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19911119">19 listopada 1991 r.</DATE>, <NAME.CASE>Francovich i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑6/90 i C‑9/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:428">EU:C:1991:428</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>): z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20070125">25 stycznia 2007 r.</DATE>, <NAME.CASE>Robins i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑278/05</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2007:56">EU:C:2007:56</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130425">25 kwietnia 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Hogan i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑398/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:272">EU:C:2013:272</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0050">50</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0052">52</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> lub roszczeń uczestników imprez turystycznych w przypadku upadłości organizatora wycieczek<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0059"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19961008">8 października 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Dillenkofer i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑178/94, C‑179/94 i od C‑188/94 do C‑190/94</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:375">EU:C:1996:375</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i nast.).</P></NOTE>, gwarancji depozytów<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0060"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20181004">4 października 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kantarev</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑571/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:807">EU:C:2018:807</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210325">25 marca 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Balgarska Narodna Banka</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑501/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:249">EU:C:2021:249</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, ochrony inwestorów przed zawyżonymi cenami przy przejęciach<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0061"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201210">10 grudnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Euromin Holdings (Cypr)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑735/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:1014">EU:C:2020:1014</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> lub roszczeń odszkodowawczych ofiar przestępstw<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0062"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20200716">16 lipca 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Presidenza del Consiglio dei Ministri</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑129/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:566">EU:C:2020:566</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="20"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0090"><NO.P>90.</NO.P><TXT>Na podobny kierunek wydają się wskazywać wypowiedzi Trybunału, iż naruszenie danego uregulowania ma bezpośredni skutek dla pozycji prawnej (<QUOT.START CODE="201E" ID="QS0024" REF.END="QE0024"/>situation juridique<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="201D" ID="QE0024"/>) poszkodowanego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0063"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20181004">4 października 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kantarev</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑571/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:807">EU:C:2018:807</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0103">103</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>): z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201210">10 grudnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Euromin Holdings (Cypr)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑735/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:1014">EU:C:2020:1014</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0090">90</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Oznaczało to prawnie chronione interesy majątkowe w kontekście gwarancji depozytów i ochrony inwestorów.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0091"><NO.P>91.</NO.P><TXT>Natomiast uchybienie państwa członkowskiego w postaci zaniedbania dotrzymania wartości dopuszczalnych nie powinno zostać określone jako zmiana pozycji prawnej osób, które z tego powodu doświadczyły pogorszenia stanu zdrowia. Jest to raczej naruszenie dobra prawnego, które ma dużo większe znaczenie niż wskazane interesy majątkowe. Każdemu człowiekowi przysługuje bowiem ustanowione w art. 3 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej prawo do integralności fizycznej i psychicznej i dobru temu przysługuje pierwszeństwo w porównaniu do innych dóbr prawnie chronionych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0064"><P>Podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19760520">20 maja 1976 r.</DATE>, <NAME.CASE>de Peijper</NAME.CASE> (<NO.CASE>104/75</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1976:67">EU:C:1976:67</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0015">15</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20070605">5 czerwca 2007 r.</DATE>, <NAME.CASE>Rosengren i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑170/04</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2007:313">EU:C:2007:313</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100601">1 czerwca 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Blanco Pérez i Chao Gómez</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑570/07 i C‑571/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:300">EU:C:2010:300</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20211125">25 listopada 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Delfarma</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑488/20</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:956">EU:C:2021:956</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0092"><NO.P>92.</NO.P><TXT>Ale także niezależnie od skutków dla pozycji prawnej poszkodowanego należy podkreślić, iż orzecznictwo odnośnie do odpowiedzialności państw nie jest opierane na ochronie interesów finansowych osób, których to dotyczy, lecz ma zapewnić pełną skuteczność prawa Unii poprzez ochronę praw, jakie wywodzą z niego jednostki<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0065"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19911119">19 listopada 1991 r.</DATE>, <NAME.CASE>Francovich i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑6/90 i C‑9/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:428">EU:C:1991:428</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191219">19 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Deutsche Umwelthilfe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑752/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1114">EU:C:2019:1114</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Dlatego nieodłączną częścią systemu traktatów, na którym opiera się Unia, jest zasada odpowiedzialności państwa za przypisywalne mu szkody wyrządzone jednostkom w wyniku naruszenia prawa Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0066"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19911119">19 listopada 1991 r.</DATE>, <NAME.CASE>Francovich i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑6/90 i C‑9/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:428">EU:C:1991:428</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130314">14 marca 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Leth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑420/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:166">EU:C:2013:166</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160728">28 lipca 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Tomášová</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑168/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:602">EU:C:2016:602</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0018">18</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191219">19 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Deutsche Umwelthilfe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑752/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1114">EU:C:2019:1114</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0093"><NO.P>93.</NO.P><TXT>Zgodnie z tym celem Trybunał także uznał, że dyrektywa OOŚ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0067"><P>Obecnie dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia <DATE ISO="20111213">13 grudnia 2011 r.</DATE> w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcie publiczne i prywatne na środowisko (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="026" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2012">Dz.U. 2012, L 26, s. 1</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> zmierza do przyznania praw jednostce<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0068"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130314">14 marca 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Leth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑420/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:166">EU:C:2013:166</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0032">32</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zobacz także wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20040107">7 stycznia 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Wells</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑201/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:12">EU:C:2004:12</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0066">66</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20161117">17 listopada 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Stadt Wiener Neustadt</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑348/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:882">EU:C:2016:882</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, chociaż z reguły roszczenia odszkodowawcze nie powstają z uwagi na brak bezpośredniego związku przyczynowego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0069"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130314">14 marca 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Leth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑420/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:166">EU:C:2013:166</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0047">47</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), zob. jednak moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Leth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑420/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:701">EU:C:2012:701</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0050">50</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0055">55</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0094"><NO.P>94.</NO.P><TXT>Poza tym z uszczerbkami na zdrowiu związane są też szkody majątkowe, na przykład koszty leczenia lub utrata zarobku. Komisja konsekwentnie podkreślała, przedkładając wniosek o przyjęcie dyrektywy 2008/50, nie tylko skutki zanieczyszczenia powietrza dla zdrowia, lecz również szacowane szkody majątkowe wynoszące od 189 do 609 mld EUR rocznie do 2020 r.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0070"><P>Wniosek o przyjęcie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jakości powietrza atmosferycznego i w sprawie czystszego powietrza dla Europy, [COM(2005) 447 wersja ostateczna, s. 2].</P></NOTE>. Co najmniej tego rodzaju szkody są objęte celem ochrony przepisów o ochronie jakości powietrza.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="21"?><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">6.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Krąg podmiotów uprawnionych</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0095"><NO.P>95.</NO.P><TXT>Czy jednak Unia chciała rzeczywiście przyznać trudnej do wyodrębnienia grupie osób potencjalnie zainteresowanych prawo do określonej jakości otaczającego powietrza, którego naruszenie może uzasadniać roszczenia odszkodowawcze?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0096"><NO.P>96.</NO.P><TXT>W międzyczasie Trybunał stwierdził w dwunastu postępowaniach w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, iż dziesięć państw członkowskich nie spełniło standardów w odniesieniu do jakości otaczającego powietrza<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0071"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110510">10 maja 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Szwecja (PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>), (<NO.CASE>C‑479/10</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:287">EU:C:2011:287</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121115">15 listopada 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Portugalia (PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>), (<NO.CASE>C‑34/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:712">EU:C:2012:712</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121219">19 grudnia 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>), (<NO.CASE>C‑68/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:815">EU:C:2012:815</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170405">5 kwietnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Bułgaria (PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>), (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:267">EU:C:2017:267</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20180222">22 lutego 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Polska (PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>), (<NO.CASE>C‑336/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:94">EU:C:2018:94</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191024">24 października 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla dwutlenku azotu)</NAME.CASE>, (<NO.CASE>C‑636/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:900">EU:C:2019:900</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20200430">30 kwietnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Rumunia (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>), (<NO.CASE>C‑638/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:334">EU:C:2020:334</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201110">10 listopada 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne – PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>), (<NO.CASE>C‑644/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:895">EU:C:2020:895</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210203">3 lutego 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Węgry (Dopuszczalne wartości – PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>), (<NO.CASE>C‑637/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:92">EU:C:2021:92</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210304">4 marca 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Zjednoczone Królestwo (Wartości dopuszczalne – dwutlenek azotu)</NAME.CASE>, (<NO.CASE>C‑664/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:171">EU:C:2021:171</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210603">3 czerwca 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Niemcy (Wartości dopuszczalne – NO<HT TYPE="SUB">2</HT>)</NAME.CASE>, (<NO.CASE>C‑635/18</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:437">EU:C:2021:437</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20220428">28 kwietnia 2022 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Dopuszczalne wartości – PM10)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑286/21</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2022:319">EU:C:2022:319</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. W dziewięciu najnowszych wyrokach stwierdzono nawet systematyczne i trwałe uchybianie tym standardom. Siedem spraw, dotyczących między innymi trzech dalszych państw członkowskich, jest w tej chwili jeszcze zawisłych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0072"><P>Sprawy: C‑573/19, Komisja/Włochy (Dwutlenek azotu); C‑730/19; Komisja/Bułgaria (Wwutlenek siarki); C‑125/20 Komisja/Hiszpania (Dwutlenek azotu); C‑70/21, Komisja/Grecja (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>); C‑342/21, Komisja/Słowacja (PM<HT TYPE="SUB">10</HT>); C‑633/21, Komisja/Grecja (Dwutlenek azotu); C‑220/22, Komisja/Portugalia (Dwutlenek azotu).</P></NOTE>. Co najmniej w Belgii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0073"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, Niemczech<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0074"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191219">19 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Deutsche Umwelthilfe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑752/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1114">EU:C:2019:1114</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, Francji<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0075"><P>Wyrok Conseil d’Etat (rady stanu) z dnia <DATE ISO="20210804">4 sierpnia 2021 r.</DATE>, Association les Amis de la Terre France et autres (428409, FR:CECHR:2021:428409.<DATE ISO="20210804">20210804</DATE>).</P></NOTE> i Zjednoczonym Królestwie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0076"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141119">19 listopada 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>ClientEarth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2382">EU:C:2014:2382</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> przed sądami krajowymi są prowadzone spory dotyczące jakości powietrza.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0097"><NO.P>97.</NO.P><TXT>Tak więc państwa członkowskie musiałyby liczyć się z dużą ilością roszczeń odszkodowawczych z powodu naruszeń standardów jakości powietrza, gdyby te standardy ustanowiły odpowiednie prawa. Niezależnie od związanego z tym ryzyka finansowego procesy o takie roszczenia mogłyby znacznie obciążać sądy państw członkowskich.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0098"><NO.P>98.</NO.P><TXT>Te aspekty nie przemawiają jednak przeciwko uznaniu praw mogących uzasadniać roszczenia odszkodowawcze, gdyż duża ilość osób, których to dotyczy, może wskazywać przede wszystkim na znaczenie odpowiedniej jakości powietrza.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0099"><NO.P>99.</NO.P><TXT>Nakłady związane z roszczeniami odszkodowawczymi nie są też oczywiście nieproporcjonalne w odniesieniu do znaczenia problemu. Przy wartościach dopuszczalnych dla jakości powietrza nie chodzi o nieznaczną uciążliwość, lecz o istotne negatywne skutki dla zdrowia, które mogą nawet prowadzić do wcześniejszej śmierci<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0077"><P>Europejska Agencja Środowiska, Unequal exposure and unequal impacts: Social vulnerability to air pollution, noise and extreme temperatures in Europe, <HT TYPE="ITALIC">EEA Report</HT>, No 22/2018, s. 19–21.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0100"><NO.P>100.</NO.P><TXT>Jednocześnie grupa osób rzeczywiście zainteresowanych nie jest tak duża, by obejmowała niemal każdego mieszkańca danych państw członkowskich, a mieszkańcy musieliby w pewnej mierze świadczyć sobie nawzajem odszkodowania przez podatki. Faktycznie przekraczanie<?PAGE NO="22"?> wartości dopuszczalnych obciąża przede wszystkim określone grupy, które mieszkają lub pracują w szczególnie obciążonych strefach<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0078"><P>Zobacz pkt 131 i nast. niniejszej opinii.</P></NOTE>. Często są to osoby o niskim statusie socjoekonomicznym<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0079"><P>Europejska Agencja Środowiska, Unequal exposure and unequal impacts: Social vulnerability to air pollution, noise and extreme temperatures in Europe, <HT TYPE="ITALIC">EEA Report</HT>, No 22/2018, s. 19–22.</P></NOTE>, które są zdane w szczególny sposób na ochronę sądową.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0101"><NO.P>101.</NO.P><TXT>Również z tego powodu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0080"><P>Zobacz poza tym pkt 77 i 78 niniejszej opinii.</P></NOTE> błędem byłoby przyjmować razem z Irlandią i Polską, że przepisy o jakości powietrza służą wyłącznie ochronie ogółu. Jakość powietrza powinna być co prawda chroniona ogólnie, jednakże specyficzne problemy powstają w określonych miejscach i dotyczą określonych, identyfikowalnych grup ludności. W związku z tym na art. 23 ust. 1 dyrektywy 2008/50 mogą powoływać się także jedynie osoby, których bezpośrednio dotyczy przekroczenie wartości dopuszczalnych lub ryzyko takiego przekroczenia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0081"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141119">19 listopada 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>ClientEarth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2382">EU:C:2014:2382</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>) oraz zasadniczo moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Wasserleitungsverband Nördliches Burgenland i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑197/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:274">EU:C:2019:274</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i nast.).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0102"><NO.P>102.</NO.P><TXT>Zgodnie z przedstawionymi właśnie rozważaniami Trybunał w kontekście egzekwowania przepisów o jakości powietrza zasugerował już możliwość roszczenia odszkodowawczego na podstawie prawa Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0082"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191219">19 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Deutsche Umwelthilfe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑752/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1114">EU:C:2019:1114</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0055">55</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">7.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Odpowiedź na pytanie pierwsze</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0103"><NO.P>103.</NO.P><TXT>Podsumowując, należy stwierdzić, że celem ustanowienia wartości dopuszczalnych dla zanieczyszczeń w otaczającym powietrzu oraz ustanowienia obowiązku poprawy jakości powietrza w art. 7 i 8 dyrektywy 96/62 w związku z dyrektywą 1999/30 i w art. 13 i 23 dyrektywy 2008/50 jest przyznanie praw jednostkom.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">B.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Pytanie drugie – dalsze przesłanki roszczenia odszkodowawczego</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0104"><NO.P>104.</NO.P><TXT>Pytanie drugie dotyczy zagadnienia, od jakich przesłanek zależy przyznanie roszczenia o odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu. Dla sądu odsyłającego szczególne znaczenie ma data, względem której należy oceniać naruszenie przepisów o ochronie jakości powietrza.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0105"><NO.P>105.</NO.P><TXT>W tym kontekście należy przypomnieć o dwóch pozostałych przesłankach roszczenia odszkodowawczego: naruszenie prawa Unii musi być wystarczająco istotne (zob. w tym względzie śródtytuł 1 poniżej) i pomiędzy tym naruszeniem a szkodą powinien istnieć bezpośredni związek przyczynowy (zob. w tym względzie śródtytuł 2 poniżej)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0083"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0051">51</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130314">14 marca 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Leth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑420/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:166">EU:C:2013:166</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20200716">16 lipca 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Presidenza del Consiglio dei Ministri</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑129/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:566">EU:C:2020:566</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie wystarczająco istotnego naruszenia</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0106"><NO.P>106.</NO.P><TXT>W celu ustalenia, czy nastąpiło wystarczająco istotne naruszenie prawa Unii, sąd krajowy rozpatrujący wniosek o odszkodowanie musi wziąć pod uwagę wszystkie czynniki charakteryzujące poddaną pod jego osąd sytuację. Należą do nich stopień jasności i precyzji<?PAGE NO="23"?> naruszonego przepisu, zakres uznania, jaki naruszony przepis pozostawia władzom, zamierzony lub niezamierzony charakter uchybienia, którego się dopuszczono, lub spowodowanej szkody, usprawiedliwiony lub nieusprawiedliwiony charakter ewentualnego błędu co do prawa oraz okoliczność, że postępowanie jednej z instytucji Unii Europejskiej mogło przyczynić się do zaniechania, wydania lub utrzymania w mocy przepisów lub praktyki krajowej sprzecznych z prawem Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0084"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190729">29 lipca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Hochtief Solutions Magyarországi Fióktelepe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑620/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:630">EU:C:2019:630</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0107"><NO.P>107.</NO.P><TXT>Ponadto z orzecznictwa wynika, że naruszenie prawa Unii jest w sposób oczywisty istotne, jeżeli uchybienie trwało mimo ogłoszenia wyroku stwierdzającego zarzucane uchybienie, wydania orzeczenia prejudycjalnego lub istnienia utrwalonego orzecznictwa Trybunału w danej dziedzinie, z których wynika bezprawny charakter omawianego zachowania<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0085"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20061212">12 grudnia 2006 r.</DATE>, <NAME.CASE>Test Claimants in the FII Group Litigation</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑446/04</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2006:774">EU:C:2006:774</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0214">214</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170530">30 maja 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Safa Nicu Sepahan/Rada</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑45/15 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:402">EU:C:2017:402</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20220118">18 stycznia 2022 r.</DATE>, <NAME.CASE>Thelen Technopark Berlin</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑261/20</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2022:33">EU:C:2022:33</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0047">47</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">a)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Przekroczenie wartości dopuszczalnych jako istotne naruszenie</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0108"><NO.P>108.</NO.P><TXT>Obowiązek przestrzegania wartości dopuszczalnych PM<HT TYPE="SUB">10</HT> (od 2005 r.) i dwutlenku azotu (od 2010 r.) – wynikający najpierw z art. 7 ust. 1 dyrektywy 96/62, a także z art. 4 dyrektywy 1999/30 w związku z jej załącznikiem II i z art. 5 dyrektywy 1999/30 w związku z sekcją I etap 1 załącznika III do tej dyrektywy, a od dnia <DATE ISO="20100611">11 czerwca 2010 r.</DATE> z art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/50 i z załącznika XI do tej dyrektywy – jest jednoznaczny i nie pozostawia państwom członkowskim żadnego zakresu uznania. Z powyższego można byłoby wyprowadzić wniosek, że takie uchybienie już z uwagi na jego charakter było istotne.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0109"><NO.P>109.</NO.P><TXT>Jednakże w wyroku Janecek Trybunał orzekł w odniesieniu do dyrektyw 96/62 i 1999/30, że państwa członkowskie nie miały obowiązku podejmowania takich środków, które doprowadzą do tego, iż nie dojdzie do żadnego przekroczenia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0086"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Co prawda późniejsze wyroki odnoszące się do tych dyrektyw przemawiają za stanowiskiem, że przekroczenie wartości granicznych jest jednak samodzielnym uchybieniem prawu Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0087"><P>Zobacz pkt 53 niniejszej opinii.</P></NOTE>, jednakże w tym czasie zastosowanie miała już dyrektywa 2008/50. W związku z tym w okresie stosowania dyrektyw 96/62 i 1999/30 samego przekroczenia wartości dopuszczalnych nie należało kwalifikować jako istotnego uchybienia prawu Unii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0110"><NO.P>110.</NO.P><TXT>Niemniej wyrok Janecek potwierdza również jasny i bezwarunkowy obowiązek opracowania planów działań zgodnie z art. 7 ust. 3 dyrektywy 96/62<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0088"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zobacz tez wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141119">19 listopada 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>ClientEarth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2382">EU:C:2014:2382</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0053">53</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Obowiązek ten jest ściśle związany z przekraczaniem wartości dopuszczalnych, gdyż obowiązek ten nie powstaje lub jest co najmniej ograniczony do minimum, gdy państwo członkowskie przyjęło wystarczające środki prowadzące do redukcji zanieczyszczenia powietrza – czy to przed rozpoczęciem stosowania wartości dopuszczalnych, czy to podczas ich stosowania.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0111"><NO.P>111.</NO.P><TXT>Powiązanie to jest również wyraźnie wyrażone w dyrektywie 2008/50, gdyż obowiązek opracowania planów ochrony jakości powietrza zgodnie z art. 23 powstaje wskutek przekroczenia wartości dopuszczalnych z art. 13 tej dyrektywy i jej załącznika XI.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="24"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0112"><NO.P>112.</NO.P><TXT>Z powyższego wyprowadzam wniosek, że zarówno na podstawie dyrektyw obowiązujących w przeszłości, jak i na podstawie dyrektywy 2008/50 przekroczenie wartości dopuszczalnych dla jakości otaczającego powietrza bez odpowiedniego planu likwidacji tego przekroczenia stanowi istotne uchybienie prawu Unii i może uzasadniać roszczenia odszkodowawcze.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">b)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Jakość planów</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0113"><NO.P>113.</NO.P><TXT>Wbrew stanowisku Polski do wykluczenia istotnego naruszenia nie wystarcza jednak, że istnieje jakikolwiek plan. Tak jak wskazują to Włochy, aby wykluczyć, że uchybienie wartościom dopuszczalnym nie ma charakteru istotnego, plan nie może mieć żadnych oczywistych braków.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0114"><NO.P>114.</NO.P><TXT>W pierwszej kolejności znacznie ma, czy właściwe organy respektowały wymogi z części A załącznika XV do dyrektywy 2008/50 lub z załącznika IV do dyrektywy 96/62. Jedynie wtedy, gdy plan był powiązany z informacjami tam zawartymi, można ocenić, czy w ogóle nadawał się do zakończenia przekraczania lub określenia, do kiedy przekroczenie powinno zostać zakończone<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0089"><P>Zobacz pkt 46 niniejszej opinii.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0115"><NO.P>115.</NO.P><TXT>Ale nawet w przypadku, gdy wszelkie wymogi formalne były przestrzegane, uchybienie wartościom dopuszczalnym może być wystarczająco istotne, jeżeli plan w sposób oczywisty nie odpowiada wymogom merytorycznym, gdyż właściwe organy naruszyły granice swojego uznania<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0090"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080725">25 lipca 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Janecek</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑237/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:447">EU:C:2008:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0046">46</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170405">5 kwietnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Bułgaria</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:267">EU:C:2017:267</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0105">105</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zobacz też wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19961024">24 października 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kraaijeveld i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑72/95</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:404">EU:C:1996:404</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0059">59</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191003">3 października 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Wasserleitungsverband Nördliches Burgenland i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑197/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:824">EU:C:2019:824</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Takie braki mogą polegać w szczególności na tym, że przewidziany okres przekraczania jednoznacznie nie jest <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0025" REF.END="QE0025"/>jak najkrótszy<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="201D" ID="QE0025"/> lub na tym, iż środki zaradcze nie nadają się w sposób już udowodniony do osiągnięcia celu. Można sobie też wyobrazić, że plany oparte są na ewidentnie źle wybranych punktach pomiarowych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0091"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0043">43</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> lub wyraźnie błędnych obliczeniach modelowych, tak że rzeczywisty rozmiar przekroczeń wartości dopuszczalnych nie został uwzględniony.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0116"><NO.P>116.</NO.P><TXT>Ocena tych wymogów jest w postępowaniu głównym zadaniem sądów krajowych. Przy czym powinny one uwzględniać, że Komisja, oceniając odroczenie terminu na podstawie art. 22 dyrektywy 2008/50, odrzuciła już plany przedłożone przez Francję między innymi dla aglomeracji paryskiej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0092"><P>Zobacz pkt 20 niniejszej opinii.</P></NOTE>. Trybunał także już orzekł, że Republika Francuska pomiędzy dniem <DATE ISO="20100611">11 czerwca 2010 r.</DATE> a dniem <DATE ISO="20170416">16 kwietnia 2017 r.</DATE> – między innymi dla tej aglomeracji – ewidentnie nie przyjęła w stosownym czasie odpowiednich środków, aby okres, w którym wartości dopuszczalne dla dwutlenku azotu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0093"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191024">24 października 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Przekroczenie wartości dopuszczalnych dla dwutlenku azotu)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑636/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:900">EU:C:2019:900</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0089">89</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> i PM<HT TYPE="SUB">10</HT><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0094"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20220428">28 kwietnia 2022 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja (Wartości dopuszczalne – PM<HT TYPE="SUB">10</HT></NAME.CASE>) (<NO.CASE>C‑286/21</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2022:319">EU:C:2022:319</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0077">77</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> nie były dotrzymywane, był jak najkrótszy.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="25"?><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">c)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Miarodajny okres czasu</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0117"><NO.P>117.</NO.P><TXT>Związek pomiędzy istotnym uchybieniem względem wartości dopuszczalnych a planem zaprzestania przekroczenia powoduje, że okresy, które należy uwzględniać przy ocenie roszczeń odszkodowawczych, powinny być ustalone z uwzględnieniem owego planu. Każdy okres, podczas którego wartość dopuszczalna została przekroczona przy braku wystarczającego planu, jest bowiem okresem, w którym dane państwo członkowskie uchybiło w sposób istotny przepisom o jakości powietrza.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0118"><NO.P>118.</NO.P><TXT>Co się zaś tyczy przedmiotu sprawy zawisłej przed sądem odsyłającym, czyli aglomeracji paryskiej, za każdym razem data stosowania wartości dopuszczalnej wynika – z uwagi na brak odroczenia terminu zgodnie z art. 22 dyrektywy 2008/50 – z jej załącznika XI, który w tym zakresie jest zgodny z obowiązującą wcześniej dyrektywą 1999/30. Wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> znajdują zatem zastosowanie od dnia <DATE ISO="20050101">1 stycznia 2005 r.</DATE>, a wartości dopuszczalne dla dwutlenku azotu – od dnia <DATE ISO="20100101">1 stycznia 2010 r.</DATE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0119"><NO.P>119.</NO.P><TXT>Obowiązek opracowania planów ochrony jakości powietrza zgodnie z art. 23 dyrektywy 2008/50 powstał natomiast dopiero z upływem okresu do dokonania transpozycji w dniu <DATE ISO="20100611">11 czerwca 2010 r.</DATE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0120"><NO.P>120.</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 23 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy 2008/50 plany te są niezwłocznie przekazywane Komisji, nie później jednak niż dwa lata po zakończeniu roku, w którym zaobserwowano pierwsze przekroczenie. Z powyższego różne państwa członkowskie biorące udział w postępowaniu wyprowadzają wniosek, iż obowiązek opracowania planów ochrony jakości powietrza stał się wymagalny dopiero po upływie tego dodatkowego terminu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0121"><NO.P>121.</NO.P><TXT>W odniesieniu do przekroczenia wartości dopuszczalnych lub wartości docelowych wraz z odpowiednim marginesem tolerancji, które wystąpiło po raz pierwszy po upływie okresu do dokonania transpozycji dyrektywy 2008/50, stanowisko to może być słuszne.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0122"><NO.P>122.</NO.P><TXT>Przekroczenia występujące już przed upływem terminu do dokonania transpozycji były natomiast objęte istniejącymi uprzednio obowiązkami z art. 7 ust. 3 i art. 8 dyrektywy 96/62 w związku z wartościami dopuszczalnymi i marginesami tolerancji z dyrektywy 1999/30. Przepisy te uzasadniały obowiązek porównywalny z tym wynikającym z art. 23 dyrektywy 2008/50, ale pod względem czasowym obowiązek ten sięgał jeszcze dalej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0095"><P>Zobacz pkt 42 i nast. niniejszej opinii.</P></NOTE>. Obowiązek ten istniał już przed obowiązywaniem wartości dopuszczalnych, skoro tylko wartości te z doliczeniem marginesu tolerancji zostały przekroczone.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0123"><NO.P>123.</NO.P><TXT>Również dla przekazania tych planów był przewidziany, na podstawie art. 11 ust. 1 lit. a) ppkt (iii) dyrektywy 96/62, termin dwóch lat. Niemniej plany te musiały zapewniać, że wartości dopuszczalne będą respektowane w dniu, gdy zaczną obowiązywać, a tym samym będą już skuteczne w tym momencie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0124"><NO.P>124.</NO.P><TXT>W konsekwencji państwa członkowskie musiały już wtedy opracować konieczne w danym przypadku plany, gdy wartości dopuszczalne zostały przekroczone przed upływem okresu do dokonania transpozycji dyrektywy 2008/50. Jak się wydaje, taka sytuacja występuje w postępowaniu głównym, gdyż Francja bezskutecznie wniosła do Komisji o odroczenie<?PAGE NO="26"?> terminów dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> i dwutlenku azotu dla aglomeracji paryskiej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0096"><P>Zobacz pkt 20 niniejszej opinii.</P></NOTE>, czyli wyszła z założenia, iż wartości dopuszczalne są przekroczone. Okoliczność ta musiałaby zostać jednak sprawdzona przez sąd krajowy.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">d)</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Wniosek częściowy</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0125"><NO.P>125.</NO.P><TXT>Istotne uchybienie przepisom o ochronie jakości powietrza w odniesieniu do PM<HT TYPE="SUB">10</HT> i dwutlenku azotu zawartym w art. 7 i 8 dyrektywy 96/62, w dyrektywie 1999/30 oraz w art. 13 i 23 dyrektywy 2008/50 obejmuje w wypadku przekroczenia wartości dopuszczalnych w chwili upływu terminu na ich stosowanie wszystkie okresy, w których każdorazowo obowiązujące wartości dopuszczalne zostały przekroczone i przy tym nie przedłożono planu poprawy jakości powietrza spełniającego wymogi załącznika IV do dyrektywy 96/62 lub części A załącznika XV do dyrektywy 2008/50 i nieobarczonego innymi ewidentnymi brakami.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie bezpośredniego związku przyczynowego</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0126"><NO.P>126.</NO.P><TXT>Rzeczywiste problemy przy dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych dotyczą wykazania bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy istotnym uchybieniem przepisom o jakości powietrza a konkretnymi uszczerbkami na zdrowiu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0127"><NO.P>127.</NO.P><TXT>Zasadniczo obowiązek wykazania przez poszkodowanego w sposób wymagany prawem zakresu szkody poniesionej w wyniku naruszenia prawa Unii jest przesłanką powstania odpowiedzialności państwa za te szkody<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0097"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210325">25 marca 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>Balgarska Narodna Banka</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑501/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:249">EU:C:2021:249</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0122">122</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0128"><NO.P>128.</NO.P><TXT>Do zadań sądów krajowych należy określenie dokładnego stopnia dowodu. To te sądy muszą badać, czy wskazywana szkoda w sposób wystarczająco bezpośredni wynika z uchybienia państwa członkowskiego prawu Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0098"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0065">65</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20111020">20 października 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Danfoss i Sauer-Danfoss</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑94/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:674">EU:C:2011:674</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140619">19 czerwca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Specht i in</NAME.CASE>. (od <NO.CASE>C‑501/12 do C‑506/12, C‑540/12 i C‑541/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2005">EU:C:2014:2005</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0106">106</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, jednakże muszą przy tym uwzględniać zasady równoważności i skuteczności<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0099"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20111020">20 października 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Danfoss i Sauer-Danfoss</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑94/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:674">EU:C:2011:674</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>) oraz podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20060713">13 lipca 2006 r.</DATE>, <NAME.CASE>Manfredi i in</NAME.CASE>. (od <NO.CASE>C‑295/04 do C‑298/04</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2006:461">EU:C:2006:461</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0064">64</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140605">5 czerwca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kone i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑557/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:1317">EU:C:2014:1317</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0024">24</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. W celu udzielenia użytecznej odpowiedzi sądowi krajowemu Trybunał może dostarczyć mu wszelkich wskazówek, jakie uzna za niezbędne<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0100"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20111020">20 października 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Danfoss i Sauer-Danfoss</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑94/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:674">EU:C:2011:674</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0129"><NO.P>129.</NO.P><TXT>Działanie albo – tak jak w przypadku niewystarczających działań w celu poprawy jakości powietrza – zaniechanie jest tylko wtedy przyczyną szkody, gdy powstała szkoda wynika bezpośrednio z danego zachowania. Niezbędny związek przyczynowy nie występuje, gdy szkoda wystąpiłaby bez danego działania lub zaniechania<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0101"><P>Podobnie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20041028">28 października 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>van den Berg/Rada i Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑164/01 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:665">EU:C:2004:665</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0130"><NO.P>130.</NO.P><TXT>Co prawda wartości dopuszczalne dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> i dwutlenku azotu są oparte na założeniu znacznych szkód, w szczególności przedwczesnych zgonów, w wyniku zanieczyszczenia powietrza<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0102"><P>Wniosek Komisji z dnia <DATE ISO="20050921">21 września 2005 r.</DATE> o przyjęcie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jakości powietrza atmosferycznego i w sprawie czystszego powietrza dla Europy, [COM(2005) 447 wersja ostateczna, s. 2]. Zobacz moje opinie w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Komisja/Bułgaria</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑488/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:862">EU:C:2016:862</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0002">2</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0003">3</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>) oraz w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Craeynest i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:168">EU:C:2019:168</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0053">53</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Jednakże nie stanowi to jeszcze dowodu na to, że przyczyną dolegliwości<?PAGE NO="27"?> określonych osób stanowią przekroczenia wartości dopuszczalnych i obarczone wadami plany ochrony jakości powietrza. Dolegliwości te mogą bowiem wynikać także z innych przyczyn, na przykład z predyspozycji lub osobistego zachowania, na przykład palenia papierosów. Z uwagi na to że Światowa Organizacja Zdrowia w międzyczasie zaleca bardziej rygorystyczne wartości dopuszczalne<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0103"><P>WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM<HT TYPE="SUB">2.5</HT> and PM<HT TYPE="SUB">10</HT>), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Executive summary, Genf, World Health Organization, 2021.</P></NOTE>, nie można także wykluczyć, że powietrze mimo przestrzegania dyrektywy 2008/50 jest wystarczająco zanieczyszczone, aby wywoływać takie choroby.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0131"><NO.P>131.</NO.P><TXT>W związku z tym poszkodowany musi w celu wykazania bezpośredniego związku przyczynowego, <HT TYPE="ITALIC">po pierwsze</HT>, udowodnić, że przebywał przez wystarczająco długi okres w otoczeniu, w którym miało miejsce istotne uchybianie wartościom dopuszczalnym prawa Unii dla jakości otaczającego powietrza. Długość tego okresu jest zagadnieniem medycznym wymagającym naukowej odpowiedzi.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0132"><NO.P>132.</NO.P><TXT>Takie przebywanie powinno w każdym razie wynikać w szczególności z miejsca pracy lub zamieszkania, lecz również z innych miejsc, w których często przebywano przez dłuższy okres.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0133"><NO.P>133.</NO.P><TXT>Nie wystarczy jednak przebywanie w aglomeracji lub strefie, w której w jednym lub kilku miejscach pomiarowych miało miejsce przekroczenie wartości dopuszczalnych. Określone miejsca pomiarowe należy bowiem wybierać tak, by dostarczały informacji o zanieczyszczeniach obszarów najbardziej obciążonych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0104"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0043">43</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), odnośnie do części A pkt 1 lit. a) tiret pierwsze załącznika III do dyrektywy 2008/50. Część I lit. a) ppkt (i) załącznika VI do dyrektywy 1999/30 zawierała już takie same wymogi.</P></NOTE>. W związku z tym także w takich aglomeracjach lub strefach będzie istnieć wiele miejsc, w których powietrze jest mniej zanieczyszczone i odpowiada standardom prawa Unii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0134"><NO.P>134.</NO.P><TXT>W związku z powyższym poszkodowany musi konkretnie wykazać, że wartości dopuszczalne były przekraczane we wskazywanym miejscu przebywania i we wskazywanych okresach. Jeżeli w danym miejscu pobytu nie było punktu pomiarowego, musi mimo to istnieć możliwość określenia wielkości zanieczyszczeń za pomocą obliczeń modelowych, gdyż także państwa członkowskie mogą korzystać z tego instrumentu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0105"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190626">26 czerwca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Craeynest i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑723/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:533">EU:C:2019:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0062">62</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), art. 6 dyrektywy 96/62; art. 7 ust. 4 dyrektywy 1999/30; art. 6, 7 i 10 oraz motywy 6 i 14 dyrektywy 2008/50.</P></NOTE>. I tak Europejska Agencja Środowiska przyjmuje, że część mieszkańców miast mieszkająca w strefie 100 metrów od większych ulic jest poddana nadmiernym obciążeniom substancjami szkodliwymi, jeżeli wartości dopuszczalne w danej aglomeracji zostały przekroczone<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0106"><P>Europejska Agencja Środowiska, Exceedance of air quality standards in Europe, https://www.eea.europa.eu/ims/exceedance-of-air-quality-standards, ostatni dostęp w dniu <DATE ISO="20220301">1 marca 2022 r.</DATE> Zgodnie z powyższym w 2019 r. w Unii i Zjednoczonym Królestwie ponad 10% populacji miejskiej było poddane nadmiernym obciążeniom PM<HT TYPE="SUB">10</HT>, podczas gdy w odniesieniu do dwutlenku azotu było to 3%.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0135"><NO.P>135.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Po drugie</HT>, osoba zamierzająca uzyskać odszkodowanie z uwagi na zanieczyszczenie powietrza musi udowodnić szkodę, która w ogóle może zostać powiązana z odpowiednim zanieczyszczeniem powietrza.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0136"><NO.P>136.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Po trzecie</HT>, poszkodowany musi udowodnić bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy wskazanym pobytem w miejscu, w którym miało miejsce istotne przekroczenie wartości dopuszczalnej dla jakości otaczającego powietrza, a dochodzoną szkodą.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="28"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0137"><NO.P>137.</NO.P><TXT>Dla wykazania powyższych przesłanek potrzebne będą z reguły opinie medyczne, w których konieczne będzie uwzględnienie naukowych podstaw dla ustalenia wartości dopuszczalnych oraz – częściowo jeszcze bardziej restrykcyjnych – zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0138"><NO.P>138.</NO.P><TXT>Można sobie wyobrazić ułatwienie takiego dowodu poprzez wzruszalne domniemanie, iż typowe uszczerbki na zdrowiu w przypadku wystarczająco długiego pobytu w otoczeniu, w którym była przekraczana wartość dopuszczalna, wynikają z tego przekroczenia. I tak Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) w przypadku zanieczyszczenia powietrza, które wydaje się mieć wyraźnie poważniejszy charakter, wyprowadził domniemanie wyrządzenia szkody z przekroczenia wartości dopuszczalnych oraz dalszych istotnych poszlak<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0107"><P>Wyrok ETPC z dnia <DATE ISO="20050609">9 czerwca 2005 r.</DATE> w sprawie Fadeyeva przeciwko Rosji (55723/00, CE:ECHR:2005:0609JUD005572300, pkt 87, 88).</P></NOTE>. Dla uzyskania takiego ułatwienia w przeprowadzaniu dowodu poszkodowany mógłby powoływać się na zasadę skuteczności, gdy przeprowadzenie pełnego dowodu – wyłączającego jakąkolwiek rozsądną wątpliwość – nadmiernie utrudniałoby uzyskanie odszkodowania.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0139"><NO.P>139.</NO.P><TXT>Nie uważam jednak, aby było rzeczą właściwą, by Trybunał w niniejszej sprawie rozstrzygał, czy takie domniemanie wynika z prawa Unii, a w szczególności z przepisów o jakości otaczającego powietrza. Ani we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie pojawia się bowiem ta kwestia, ani też zagadnienie to nie zostało do tej pory podniesione przez strony. Przyjęcie takiego domniemania wymagałoby jednak intensywnego roztrząsania naukowych podstaw dla ustalenia związku przyczynowego pomiędzy zanieczyszczeniem powietrza a uszczerbkami na zdrowiu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0140"><NO.P>140.</NO.P><TXT>Niektóre strony podkreślają dodatkowo, że skarżący już w 2003 r. narzekał na problemy zdrowotne, czyli zanim wartość dopuszczalna dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> znalazła zastosowanie. Okoliczność ta jednak nie wyklucza, że w wyniku zanieczyszczenia powietrza doznał dodatkowych uszczerbków – albo dlatego, że jego stan uległ pogorszeniu, albo dlatego, że przeszkodziło to lub opóźniło wyleczenie. Takich skutków naruszeń wartości dopuszczalnych należałoby w każdym razie oczekiwać, gdyż zanieczyszczenie powietrza wzmacnia często skutki istniejących problemów zdrowotnych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0108"><P>Europejska Agencja Środowiska, Unequal exposure and unequal impacts: Social vulnerability to air pollution, noise and extreme temperatures in Europe, <HT TYPE="ITALIC">EEA Report</HT>, No 22/2018, s. 19–21.</P></NOTE>. Także to zagadnienie ma charakter naukowy i musi być badane przez sądy krajowe w konkretnym przypadku.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0141"><NO.P>141.</NO.P><TXT>Wreszcie należy wskazać na okoliczność, że wykazanie bezpośredniego związku pomiędzy istotnym przekroczeniem wartościom dopuszczalnym a uszczerbkiem na zdrowiu jeszcze nie przesądza sprawy. Państwo członkowskie może się odciążyć poprzez udowodnienie, że przekroczenie nastąpiłoby także wtedy, gdyby we właściwym czasie opracowało plany ochrony jakości powietrza odpowiadające wymogom dyrektywy.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">3.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Odpowiedź na pytanie drugie</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0142"><NO.P>142.</NO.P><TXT>Podsumowując, należy stwierdzić, że przesłanką roszczenia odszkodowawczego z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia z powodu utrzymującego się od momentu upływu odpowiedniego terminu przekroczenia wartości dopuszczalnych dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> i dwutlenku azotu w otaczającym powietrzu zgodnie z art. 7 i 8 dyrektywy 96/62 w związku z dyrektywą 1999/30 lub z art. 13 dyrektywy 2008/50 jest udowodnienie przez poszkodowanego bezpośredniego związku pomiędzy tym pogorszeniem i jego pobytem w miejscu, w którym każdorazowo obowiązujące wartości<?PAGE NO="29"?> dopuszczalne zostały przekroczone, przy braku planu poprawy jakości powietrza spełniającego wymogi załącznika IV do dyrektywy 96/62 lub części A załącznika XV do dyrektywy 2008/50 i nieobarczonego też innymi ewidentnymi brakami.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">V.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Wnioski</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0143"><NO.P>143.</NO.P><TXT>W związku z powyższym proponuję, aby Trybunał udzielił następujących odpowiedzi na wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym:</TXT><P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>1)</NO.P><TXT>Celem ustanowienia wartości dopuszczalnych dla zanieczyszczeń w otaczającym powietrzu oraz ustanowienia obowiązku poprawy jakości powietrza w art. 7 i 8 dyrektywy 96/62 w związku z dyrektywą 1999/30 i w art. 13 i 23 dyrektywy 2008/50 jest przyznanie praw jednostkom.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>Przesłanką dla roszczenia odszkodowawczego z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia z powodu utrzymującego się od momentu upływu odpowiedniego terminu przekroczenia wartości dopuszczalnych dla PM<HT TYPE="SUB">10</HT> i dwutlenku azotu w otaczającym powietrzu zgodnie z art. 7 i 8 dyrektywy 96/62 w związku z dyrektywą 1999/30 lub z art. 13 dyrektywy 2008/50 jest udowodnienie przez poszkodowanego bezpośredniego związku pomiędzy tym pogorszeniem i jego pobytem w miejscu, w którym każdorazowo obowiązujące wartości dopuszczalne zostały przekroczone, przy braku planu poprawy jakości powietrza spełniającego wymogi załącznika IV do dyrektywy 96/62 lub część A załącznika XV do dyrektywy 2008/50 i nieobarczonego też innymi ewidentnymi brakami.</TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP.ECR></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>