(1)

De réir na hEagraíochta Domhanda Sláinte (EDS), nochtadh do thoit thánaisteach ó thobac is foinse fhorleathan de mhortlaíocht, galracht agus míchumas é san Aontas. Baineann an nochtadh le caitheamh tobac, rud atá fós ina phríomhchúis le hailsí inchoiscthe, agus 27 % de na hailsí uile a chuirtear i leith úsáid tobac.

(2)

Tá úsáid tobac forleathan fós ar fud an domhain agus ar fud an Aontais. In 2023, measadh gur chaiteoirí tobac iad 24 % de dhaonra an Aontais Eorpaigh (1).

(3)

In 2012 ba é USD 1,4 trilliún an costas eacnamaíoch bliantúil domhanda measta ar chaitheamh tobac, figiúr atá coibhéiseach le 1,8 % den olltáirgeacht intíre (OTI) domhanda. San Aontas, in 2009 cheana féin, ba é EUR 544 bhilliún costas an chaithimh tobac, ar fiú thart ar 4,6 % de OTI iomlán Bhallstáit an Aontais é (2).

(4)

Is iomchuí rannchuidiú le rátaí caithimh tobac san Aontas a laghdú, i gcomhréir le cuspóir Phlean Sáraithe Ailse na hEorpa (3) chun glúin saor ó thobac a bhaint amach ina n-úsáidfidh níos lú ná 5 % de dhaonra an Aontais táirgí tobac faoi 2040.

(5)

Maidir le Creat-Choinbhinsiún na hEagraíochta Domhanda Sláinte maidir le Rialú Tobac (FCTC), forbraíodh é chun freagairt idirnáisiúnta éifeachtach agus chuimsitheach a chothú ar leathadh na heipidéime tobac domhanda. Le hAirteagal 8 de FCTC ceanglaítear ar a pháirtithe cosaint éifeachtach a thabhairt ar thoit thánaisteach ó thobac in áiteanna oibre, san iompar poiblí agus in áiteanna laistigh; is é is aidhm do na treoirlínte atá i gceangal leis seo cúnamh a thabhairt do pháirtithe lena gcuid oibleagáidí a chomhlíonadh faoin Airteagal sin.

(6)

Sa Straitéis Eorpach maidir le Rialú Tobac arna glacadh ag Coiste Réigiúnach EDS don Eoraip i mí Mheán Fómhair 2002, moladh go ndéanfadh Ballstáit EDS ceart na saoránach chun timpeallacht saor ó thoit a áirithiú trí, inter alia, áiteanna poiblí, áiteanna oibre agus iompar poiblí a dhéanamh saor ó thobac, toirmeasc a chur ar chaitheamh tobac i ngach institiúid oideachais le haghaidh mionaoiseach, i ngach áit a soláthraítear cúram sláinte agus ag imeachtaí poiblí, agus toit chomhsaoil ó thobac a aicmiú mar charcanaigin (4).

(7)

D’fhéadfadh tionchair dhíobhálacha ar an tsláinte a bheith ag astaíochtaí tánaisteacha ó tháirgí atá ag teacht chun cinn. Cuireann an EDS i dtábhacht gurb amhlaidh leis na hastaíochtaí tánaisteacha ó tháirgí atá ag teacht chun cinn gur féidir daoine a nochtadh do leibhéil d’ábhar cáithníneach agus de phríomhshubstaintí tocsaineacha a d’fhéadfadh a bheith díobhálach.

(8)

Chuir an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (5), (6), (7) i dtábhacht, i measc saincheisteanna eile a bhaineann le táirgí atá ag teacht chun cinn, na héifeachtaí diúltacha ar an tsláinte a bhaineann le nochtadh d’aerasóil thánaisteacha. Mar shampla, bhí fianaise ann le déanaí maidir le nochtadh d’astaíochtaí tánaisteacha ó tháirgí tobac téite go raibh baint aige le mínormaltachtaí riospráide agus cardashoithíocha nach beag i ndaoine a bhíodh ar an láthair (8), (9), (10), (11), (12), (13). Ina theannta sin, le haerasóil thánaisteacha ó thoitíní leictreonacha, lena n-áirítear toitíní leictreonacha a bhfuil nicitín iontu agus toitíní leictreonacha atá saor ó nicitín, nochtar daoine atá ar an láthair do leibhéil inchainníochtaithe d’ábhar cáithníneach, de phríomhshubstaintí tocsaineacha agus de phríomhéilleáin (14), (15), (16), (17), (18), (19), (20).

(9)

Measann an EDS nach bhfuil aon leibhéal de nochtadh tánaisteach sábháilte ná inghlactha (4); dá réir sin, ba cheart cur chuige cúramach a ghlacadh. Molann an EDS go gcuirfí bearta rialaithe tobac i bhfeidhm maidir le toitíní leictreonacha, lena n-áirítear bearta cosanta ar nochtadh (21), (4), (5).

(10)

I dtuairim 2021 uaidh maidir le toitíní leictreonacha (22), tháinig an Coiste Eolaíoch um Rioscaí Sláinte agus Comhshaoil, agus Rioscaí atá ag teacht chun cinn (CERSCRTCC) ar an gconclúid gur lag go measartha an fhianaise atá ann go bhfuil rioscaí damáiste riospráide, chardashoithíoch agus charcanaiginigh ann de dheasca nochtadh tánaisteach d’aerasóil ó thoitíní leictreonacha.

(11)

Timpeallachtaí saor ó thobac agus ó aerasóil, is cur chuige iad atá aitheanta agus cruthaithe go domhanda ó thaobh sláinte daoine a chosaint go leordhóthanach ar na héifeachtaí atá ag toit thánaisteach ó thobac agus ag aerasóil thánaisteacha.

(12)

Le blianta beaga anuas, comhdhlúthaíodh an sciar den mhargadh atá ag táirgí atá ag teacht chun cinn amhail toitíní leictreonacha agus táirgí tobac téite agus tá méadú ag teacht ar a nglacadh. Ar bhonn shonraí Eorabharaiméadair, tá leitheadúlacht úsáide toitíní leictreonacha ar fud an Aontais cothrom le 3 % agus tá leitheadúlacht úsáide táirgí tobac téite cothrom le 2 %.

(13)

Saincheist is ábhar imní sonrach a bhaineann le forbairt sa mhargadh ar tháirgí atá ag teacht chun cinn, ar nós toitíní leictreonacha agus táirgí tobac téite, is iad glacadh agus tarraingteacht na nithe sin i measc leanaí agus daoine óga go háirithe.

(14)

Nochtadh do thoit thánaisteach agus d’aerasóil thánaisteach, d’fhéadfadh sin a bheith an-chontúirteach do leanaí agus déagóirí agus leis sin d’fhéadfaí an dóchúlacht go nglacfaidís nósanna caite tobac a mhéadú (4), (5), (6).

(15)

In 2023, measadh gur thosaigh 54 % de na daoine a chaitheann tobac anois agus a chaith tobac roimhe seo ag caitheamh agus iad faoi bhun 19 mbliana d’aois, agus gur thosaigh 14 % acu ag caitheamh agus iad faoi bhun 15 bliana d’aois (1).

(16)

Úsáid táirgí atá ag teacht chun cinn a bhfuil nicitín iontu, go háirithe an úsáid a bhaineann daoine óga astu, tá baint aici le handúil agus d’fhéadfadh sé go dtiocfadh an úsáid sin chun bheith ina túsphointe le haghaidh úsáid táirgí tobac traidisiúnta níos déanaí (4).

(17)

Tá sé tábhachtach ní hamháin na forbairtí sa mhargadh agus na forbairtí teicneolaíochta a rinneadh le déanaí agus a bhaineann le táirgí atá ag teacht chun cinn a chur san áireamh, ach tá sé tábhachtach freisin comhordú níos fearr a dhéanamh ar na creata náisiúnta rialála saor ó thobac agus aerasóil agus féachaint chuige go seasfaidh siad an aimsir.

(18)

Faoi láthair, tá an nochtadh tánaisteach do thoit agus d’aerasóil ann in áiteanna ar nós na spásanna amuigh faoin aer d’ionaid fáilteachais agus spásanna amuigh faoin aer a bheartaítear lena n-úsáid ag leanaí agus déagóirí agus is mór an méid é. Sa suirbhé Eorabharaiméadair a rinneadh in 2023, dúirt 74 % de na freagróirí go raibh taithí acu ar dhaoine a bheith ag caitheamh tobac i léibhinn amuigh faoin aer le 6 mhí anuas agus dúirt 71 % de na freagróirí go raibh taithí acu ar thoitíní leictreonacha agus táirgí tobac téite a bheith in úsáid ag daoine sna háiteanna sin. Dúirt 42 % de na freagróirí go bhfaca siad daoine ag caitheamh tobac in áiteanna amuigh faoin aer a bheartaítear lena n-úsáid ag leanaí agus déagóirí agus dúirt 49 % de na freagróirí go raibh taithí acu ar úsáid a bheith á baint ag daoine as toitíní leictreonacha agus táirgí tobac téite sna háiteanna céanna (1).

(19)

Tá bearta cosanta déanta ag roinnt de na Ballstáit, lena n-áirítear caitheamh tobac a thoirmeasc in áiteanna laistigh agus in áiteanna amuigh faoin aer nó úsáid táirgí atá ag teacht chun cinn a thoirmeasc in áiteanna poiblí (23), (24).

(20)

Dá bhrí sin is iomchuí raon feidhme an Mholta a leathnú chun spásanna sonracha amuigh faoin aer a chumhdach chun cosaint níos fearr a thabhairt do dhaoine san Aontas, go háirithe leanaí, daoine óga agus daoine leochaileacha, mar shampla saoránaigh a bhfuil galair ainsealacha orthu nó a bhfuil riochtaí eile orthu cheana féin, nó mná torracha ar nochtadh do thoit thánaisteach nó d’aerasóil thánaisteacha ó tháirgí atá ag teacht chun cinn, mar shampla táirgí tobac téite; toitíní leictreonacha, bíodh nicitín iontu nó bídís saor ó nicitín; ionadaithe tobac; agus aon táirge eile lena n-astaítear toit agus/nó aerasóil ar nós táirgí luibhe a chaitear nó táirgí luibhe téite.

(21)

Mar thacaíocht leis an athbhreithniú ar an Moladh, seoladh glao ar fhianaise ó mhí an Mheithimh go mí Iúil 2022 agus chuathas i gcomhairle le hionadaithe ó údaráis inniúla na mBallstát, eagraíochtaí sochaí sibhialta, oibreoirí eacnamaíocha ábhartha agus páirtithe leasmhara ábhartha eile trí ghníomhaíochtaí comhairliúcháin spriocdhírithe ó mhí an Mhárta go mí na Bealtaine 2023.

(22)

Tugann an Chomhairle da haire go bhfuil sé beartaithe ag an gCoimisiún tacú leis na Ballstáit i gcur chun feidhme éifeachtach an Mholta trí chláir agus uirlisí comhair de chuid an Aontais atá ann cheana.

(23)

Go háirithe, tugann an Chomhairle dá haire go bhfuil sé beartaithe ag an gCoimisiún cabhrú leis an taighde sa réimse sin a neartú. Leis na hiarrachtaí taighde sin ba cheart táirgí atá ag teacht chun cinn a chuimsiú (amhail toitíní leictreonacha, bíodh nicitín iontu nó bídís saor ó nicitín, agus táirgí tobac téite); ionadaithe tobac lena n-astaítear toit nó aerasóil agus aon táirge eile lena n-astaítear toit agus/nó aerasól; agus táirgí lena scaoiltear nicitín, agus táirgí atá cosúil le húsáid táirgí lena scaoiltear nicitín. Tá sé beartaithe freisin comhar idirnáisiúnta, lena n-áirítear maidir le taighde, i ndáil leis na hábhair a chumhdaítear leis an Moladh seo, a neartú.

(24)

Tugann an Chomhairle dá haire freisin go bhfuil sé beartaithe ag an gCoimisiún sraith straitéisí um chosc a fhorbairt lena dtacaítear le sláinte leanaí agus daoine óga a chosaint ar bhealach níos fearr sna blianta is leochailí agus is foirmithí dá mbeatha, lena n-áirítear béim ar chosc ar chaitheamh tobac agus ar andúil i nicitín, agus aghaidh a thabhairt ar na hidirnaisc idir an tsláinte mheabhrach agus fhisiceach agus príomhthosca sláinte.

(25)

Tugann an Chomhairle dá haire freisin go bhfuil sé beartaithe ag an gCoimisiún tuairisc a thabhairt ar an dul chun cinn a dhéantar agus an Moladh seo á chur chun feidhme, ar bhonn na faisnéise a sholáthraíonn na Ballstáit, laistigh de 5 bliana tar éis a ghlactha.

(26)

Na Treoirlínte maidir le cosaint ar nochtadh do thoit tobac, arna nglacadh ag an Dara Comhdháil de chuid na bPáirtithe i gCreat-Choinbhinsiún EDS maidir le Rialú Tobac, ba cheart iad a chur san áireamh. Ba cheart na Ballstáit a spreagadh chun na bearta atá sna Treoirlínte sin a leathnú agus dul tharstu.

(27)

Leis an Moladh seo, cumhdaítear raon feidhme níos leithne ná a chumhdaítear le Moladh 2009/C 296/02 agus ionadaítear an Moladh sin, agus tá sé mar chuspóir ag an Moladh seo daoine a chosaint ar bhealach níos fearr san Aontas ar thoit thánaisteach agus aerasóil thánaisteacha, rud a chuideoidh go dearfach leis na cuspóirí de chuid Phlean Sáraithe Ailse na hEorpa a bhfuil baint acu le tobac agus a chuideoidh le leitheadúlacht an chaithimh tobac a laghdú agus a chuideoidh le dínormalú an chaithimh tobac agus dínormalú úsáid táirgí atá ag teacht chun cinn.

(28)

Tá gá le sraith chuimsitheach gníomhaíochtaí ar leibhéal an Aontais chun caitheamh tobac a dhínormalú agus leitheadúlacht caitheamh tobac agus úsáid táirgí atá ag teacht chun cinn a laghdú. Dá bhrí sin, tá sé tábhachtach go ndéanfaí an Moladh seo a chúpláil le dianobair ar mheastóireacht agus athbhreithniú ar reachtaíocht an Aontais maidir le tobac, lena dtabharfaí aghaidh go háirithe ar ábhair imní maidir le rochtain daoine óga ar thobac núíosach agus ar tháirgí nicitín.