Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 1ης Οκτωβρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2011/7/ΕΕ – Καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές – Άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2 – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 2, σημείο 4 – Έννοια της “καθυστέρησης πληρωμής” – Άρθρο 6 – Ελάχιστο κατ’ αποκοπήν ποσό 40 ευρώ ως αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης του πιστωτή – Προϋποθέσεις – Γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης περί απαγόρευσης της κατάχρησης δικαιώματος »
Στην υπόθεση C‑209/25,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Βαρσοβίας, Πολωνία) με απόφαση της 1ης Ιουλίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 18 Μαρτίου 2025, στο πλαίσιο της δίκης
Premium Food Kebab sp. z o.o.
κατά
Cydonia sp. z o.o.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους Κ. Λυκούργο, πρόεδρο τμήματος, O. Spineanu‑Matei, S. Rodin, N. Piçarra (εισηγητή) και N. Fenger, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: T. Ćapeta
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna και την D. Lutostańska,
– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις D. Milanowska και M. Owsiany-Hornung,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές (ΕΕ 2011, L 48, σ. 1), καθώς και της γενικής αρχής του δικαίου κατά την οποία οι πολίτες δεν μπορούν να επικαλούνται δολίως ή καταχρηστικώς τους ενωσιακούς κανόνες.
2 Η υπό κρίση αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Premium Food Kebab sp. z o.o. (στο εξής: PFK) και της Cydonia sp. z o.o., δύο εταιριών πολωνικού δικαίου, με αντικείμενο αγωγή με την οποία η PFK ζητεί να υποχρεωθεί η Cydonia να καταβάλει το κατ’ αποκοπήν ποσό των 40 ευρώ λόγω καθυστέρησης πληρωμής τιμολογίου.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3 Οι αιτιολογικές σκέψεις 12, 16 έως 19 και 28 της οδηγίας 2011/7 έχουν ως εξής:
«(12) Η καθυστέρηση πληρωμής αποτελεί παράβαση συμβατικής υποχρέωσης η οποία έχει γίνει οικονομικά ελκυστική για τους οφειλέτες στα περισσότερα κράτη μέλη λόγω των χαμηλών ή των ανύπαρκτων τόκων υπερημερίας που επιβάλλονται στις καθυστερήσεις πληρωμών και/ή της βραδύτητας των διαδικασιών είσπραξης. Για να αναστραφεί η τάση αυτή και για να αποθαρρύνονται οι καθυστερήσεις, απαιτείται αποφασιστική μεταστροφή προς την υιοθέτηση νοοτροπίας έγκαιρης πραγματοποίησης των πληρωμών, τέτοια που, μεταξύ άλλων, να θεωρείται πάντα ο αποκλεισμός του δικαιώματος χρέωσης τόκου κατάφωρα καταχρηστική συμβατική ρήτρα ή πρακτική. Η μεταστροφή αυτή θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει τον καθορισμό ειδικών ρυθμίσεων σχετικά με τις προθεσμίες πληρωμής και την αποζημίωση των πιστωτών για τις δαπάνες που υφίστανται, επίσης δε θα πρέπει στο πλαίσιο αυτό ο αποκλεισμός του δικαιώματος αποζημίωσης για τα έξοδα είσπραξης να θεωρείται καταφανώς καταχρηστικός.
[...]
(16) Η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να υποχρεώνει τους πιστωτές να απαιτούν τόκους υπερημερίας. Σε περίπτωση εκπρόθεσμης πληρωμής, η παρούσα οδηγία θα πρέπει να επιτρέπει στον πιστωτή να χρεώνει τόκους υπερημερίας χωρίς προηγούμενη όχληση για μη εκτέλεση ή άλλη παρεμφερή ειδοποίηση προς τον οφειλέτη σχετικά με την υποχρέωσή του να πληρώσει.
(17) Οι πληρωμές που πραγματοποιεί ο οφειλέτης θα πρέπει να θεωρούνται εκπρόθεσμες, για τον σκοπό της τεκμηρίωσης απαίτησης τόκων υπερημερίας, εφόσον ο πιστωτής δεν έχει στη διάθεσή του το οφειλόμενο ποσό κατά την καταληκτική ημερομηνία, ενώ έχει εκπληρώσει τις νομικές και συμβατικές υποχρεώσεις του.
(18) Τα τιμολόγια θεμελιώνουν απαίτηση πληρωμής και συνιστούν σημαντικά έγγραφα στην αλυσίδα των συναλλαγών που αφορούν την προμήθεια αγαθών και υπηρεσιών, μεταξύ άλλων για τον προσδιορισμό προθεσμιών πληρωμής. [...]
(19) Είναι αναγκαία η ικανή αποζημίωση των πιστωτών για τα έξοδα είσπραξης που οφείλονται στις καθυστερήσεις πληρωμών, ώστε να αποτρέπονται τέτοιου είδους καθυστερήσεις. Τα έξοδα είσπραξης θα πρέπει, επίσης, να περιλαμβάνουν την είσπραξη του διοικητικού κόστους και την αποζημίωση για το εσωτερικό κόστος που οφείλεται στην καθυστέρηση της πληρωμής για την οποία η παρούσα οδηγία θα πρέπει να καθορίσει ελάχιστο κατ’ αποκοπήν ποσό το οποίο θα μπορεί να αθροίζεται με τον τόκο υπερημερίας. Η αντιστάθμιση σε μορφή κατ’ αποκοπήν ποσού θα πρέπει να αποσκοπεί στον περιορισμό του διοικητικού και του εσωτερικού κόστους που συνεπάγεται η είσπραξη. Η αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης θα πρέπει να καθορίζεται με την επιφύλαξη των εθνικών διατάξεων, σύμφωνα με τις οποίες το εθνικό δικαστήριο μπορεί να χορηγεί στον πιστωτή αποζημίωση για κάθε πρόσθετη ζημία που συνδέεται με την καθυστερημένη πληρωμή του οφειλέτη.
[...]
(28) Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να απαγορεύει την κατάχρηση της ελευθερίας των συμβάσεων εις βάρος του πιστωτή. [...] Η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να θίγει τις εθνικές διατάξεις σχετικά με τον τρόπο σύναψης των συμβάσεων ή τις διατάξεις που ρυθμίζουν την ισχύ συμβατικών ρητρών που είναι καταχρηστικές για τον οφειλέτη.»
4 Το άρθρο 1 της οδηγίας 2011/7, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«1. Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, προκειμένου να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και να ενισχυθεί με τον τρόπο αυτόν η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των [μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ)].
2. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε όλες τις πληρωμές που έχουν χαρακτήρα αμοιβής στο πλαίσιο εμπορικών συναλλαγών.
[...]»
5 Το άρθρο 2 της οδηγίας 2011/7 έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1) “εμπορική συναλλαγή”: κάθε συναλλαγή μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, η οποία οδηγεί στην παράδοση αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής·
[...]
4) “καθυστέρηση πληρωμής”: η μη πραγματοποίηση πληρωμής μέσα στη συμβατική ή εκ του νόμου προθεσμία, εφόσον πληρούνται οι όροι του άρθρου 3 παράγραφος 1 ή του άρθρου 4 παράγραφος 1·
[...]».
6 Το άρθρο 3 της οδηγίας 2011/7, το οποίο επιγράφεται «Εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων», έχει ως εξής:
«1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων, ο πιστωτής δικαιούται τόκο υπερημερίας χωρίς να απαιτείται όχληση, εφόσον πληρούνται οι εξής όροι:
α) ο πιστωτής έχει εκπληρώσει τις συμβατικές και νομικές του υποχρεώσεις· και
β) ο πιστωτής δεν έχει λάβει το οφειλόμενο ποσό εγκαίρως, εκτός εάν ο οφειλέτης δεν ευθύνεται για την καθυστέρηση.
[...]
3. Εφόσον πληρούνται οι όροι της παραγράφου 1, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν τα ακόλουθα:
α) ότι ο πιστωτής έχει δικαίωμα τόκου υπερημερίας από την ημέρα που ακολουθεί την ημερομηνία πληρωμής ή το τέλος της προθεσμίας πληρωμής που ορίζει η σύμβαση·
[...]
5. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι η προθεσμία πληρωμής που καθορίζεται στη σύμβαση δεν υπερβαίνει τις 60 ημερολογιακές ημέρες, εκτός εάν ρητά συμφωνήθηκε διαφορετικά στο κείμενο της σύμβασης και υπό την προϋπόθεση ότι δεν είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή υπό την έννοια του άρθρου 7.»
7 Το άρθρο 6 της οδηγίας 2011/7 επιγράφεται «Αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης» και έχει ως εξής:
«1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, εφόσον καθίσταται απαιτητός τόκος υπερημερίας σε εμπορικές συναλλαγές σύμφωνα με το άρθρο 3 ή το 4, ο πιστωτής δικαιούται να λάβει από τον οφειλέτη τουλάχιστον το σταθερό ποσό των 40 ευρώ.
2. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι το κατά την παράγραφο 1 κατ’ αποκοπήν ποσό είναι απαιτητό χωρίς να απαιτείται όχληση και ως αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης του πιστωτή.
3. Ο πιστωτής δικαιούται, επιπλέον του κατά την παράγραφο 1 κατ’ αποκοπήν ποσού, να ζητήσει από τον οφειλέτη εύλογη αποζημίωση για οποιαδήποτε σχετικά υπολειπόμενα έξοδα είσπραξης πάνω από το κατ’ αποκοπήν ποσό, που οφείλονται στην καθυστερημένη πληρωμή του οφειλέτη. Τούτο θα μπορούσε να περιλαμβάνει δαπάνες που οφείλονται, μεταξύ άλλων, στη χρήση δικηγόρου ή οργανισμού είσπραξης οφειλών.»
8 Το άρθρο 7 της οδηγίας 2011/7 φέρει τον τίτλο «Καταχρηστικοί όροι συμβάσεων και πρακτικές» και ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι συμβατικός όρος ή πρακτική που αφορά την ημερομηνία ή την προθεσμία πληρωμής, το επιτόκιο για την καθυστέρηση της πληρωμής ή την αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης είτε δεν έχει εκτελεστό χαρακτήρα είτε γεννά αξίωση αποζημίωσης, εάν έχει κατάφωρα καταχρηστικό χαρακτήρα για τον πιστωτή.
Για την εκτίμηση του τυχόν καταχρηστικού χαρακτήρα συμβατικού όρου ή πρακτικής για τον πιστωτή, υπό την έννοια του πρώτου εδαφίου, συνεκτιμώνται όλες οι περιστάσεις της υπόθεσης, συμπεριλαμβανομένων:
[...]
γ) του εάν ο οφειλέτης διαθέτει οιονδήποτε αντικειμενικό λόγο απόκλισης [...] από το κατ’ αποκοπήν ποσό κατά το άρθρο 6 παράγραφος 1.
[...]»
Το πολωνικό δίκαιο
9 Ο ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (νόμος για την καταπολέμηση των υπερβολικών καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές), της 8ης Μαρτίου 2013 (Dz. U. 2013, θέση 403), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (Dz. U. 2022, θέση 893), ο οποίος μετέφερε την οδηγία 2011/7 στην πολωνική έννομη τάξη, προβλέπει στο άρθρο 7, παράγραφος 1, τα εξής:
«Στις εμπορικές συναλλαγές, με εξαίρεση τις συναλλαγές στις οποίες ο οφειλέτης είναι δημόσιος φορέας, ο πιστωτής δικαιούται να λάβει χωρίς όχληση, με την επιφύλαξη τυχόν συμφωνίας για υψηλότερους τόκους, τους νόμιμους τόκους υπερημερίας σε εμπορικές συναλλαγές για την περίοδο από την ημέρα κατά την οποία η παροχή σε χρήμα κατέστη απαιτητή μέχρι την ημέρα της καταβολής, εφόσον πληρούνται σωρευτικώς οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
1) ο πιστωτής εκπλήρωσε την παροχή του·
2) ο πιστωτής δεν έλαβε την πληρωμή εντός της οριζόμενης στη σύμβαση προθεσμίας.»
10 Το άρθρο 10 του εν λόγω νόμου προβλέπει τα εξής:
«1. Από την ημέρα που αποκτά δικαίωμα είσπραξης τόκων κατά το άρθρο 7, παράγραφος 1, ή το άρθρο 8, παράγραφος 1, ο πιστωτής δικαιούται να λάβει από τον οφειλέτη, χωρίς όχληση, ως αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης το ισόποσο των:
1) 40 ευρώ, εφόσον η αξία της χρηματικής παροχής δεν υπερβαίνει τα 5 000 πολωνικά ζλότι (PLN)·
[...]
2. Πέραν του ποσού της παραγράφου 1, ο πιστωτής δικαιούται να ζητήσει την απόδοση των εύλογων εξόδων στα οποία υποβλήθηκε για την είσπραξη των απαιτήσεών του, εφόσον αυτά υπερβαίνουν το εν λόγω ποσό.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
11 Τον Αύγουστο του 2020 η Cydonia αγόρασε, στο πλαίσιο της δραστηριότητάς της στον τομέα της εστίασης, τρόφιμα από την PFK, η οποία ήταν ένας από τους τακτικούς προμηθευτές της. Το τιμολόγιο που εξέδωσε η PFK για τη συγκεκριμένη αγορά ανερχόταν σε 4 874,60 PLN (περίπου 1 218,00 ευρώ) και έπρεπε να εξοφληθεί στις 3 Σεπτεμβρίου 2020. Η Cydonia εξόφλησε το εν λόγω τιμολόγιο στις 8 Σεπτεμβρίου 2020.
12 Στις 23 Μαΐου 2023 η PFK άσκησε ενώπιον του Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Βαρσοβίας, Πολωνία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, αγωγή με αίτημα να υποχρεωθεί η Cydonia να της καταβάλει το κατ’ αποκοπήν ποσό των 40 ευρώ βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7. Η PFK δεν ζήτησε τόκους υπερημερίας επί του ποσού της απαίτησής της, η οποία, κατά την ίδια, ήταν ληξιπρόθεσμη από τις 4 Σεπτεμβρίου 2020.
13 Το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι, κατά την ημερομηνία έκδοσης του τιμολογίου, η PFK και η Cydonia διατηρούσαν από τετραετίας σταθερή επιχειρηματική σχέση, στο πλαίσιο της οποίας παραδίδονταν αγαθά αρκετές φορές την εβδομάδα, η δε πληρωμή τους πραγματοποιούνταν ενίοτε με καθυστέρηση λίγων ημερών, χωρίς η PFK να ζητεί από την Cydonia τόκους υπερημερίας. Προσθέτει ότι, όταν τον Οκτώβριο του 2022 το σύνολο των εταιρικών μεριδίων της PFK μεταβιβάστηκε στη Funds Get Support spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, εταιρία με έδρα τη Βαρσοβία, δεν διαπιστώθηκε καμία ληξιπρόθεσμη οφειλή της Cydonia. Κατά το εν λόγω δικαστήριο, η αποκτώσα εταιρία είναι, εξάλλου, οικονομικώς αναξιόπιστη.
14 Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η PFK ενεργεί κατά τρόπο αθέμιτο καθόσον ζητεί, κατόπιν της εξαγοράς της από νέα εταιρία, την καταβολή του ελάχιστου κατ’ αποκοπήν ποσού αρκετά έτη μετά τη λήξη της επιχειρηματικής σχέσης της με την Cydonia. Διευκρινίζει ότι η PFK άσκησε κατά της Cydonia εκατοντάδες άλλες αγωγές με αίτημα την καταβολή τέτοιου ποσού, χωρίς να ζητήσει τόκους επί του κεφαλαίου των απαιτήσεων, με μοναδικό σκοπό να αποκομίσει πρόσθετα κέρδη από πρώην αντισυμβαλλομένη με την οποία ουδέποτε είχε πραγματική διαφορά ως προς τις πληρωμές.
15 Υπό τις περιστάσεις αυτές, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ποιες συνέπειες απορρέουν από τη νομολογία του Δικαστηρίου η οποία αφορά τις προϋποθέσεις καταβολής του ελάχιστου κατ’ αποκοπήν ποσού που προβλέπει το άρθρο 6 της οδηγίας 2011/7. Εκτιμά ότι η νομολογία αυτή ενδέχεται να ωθήσει τους πιστωτές στην πρόδηλη εργαλειοποίηση των διατάξεων του εν λόγω άρθρου 6 και ότι το άρθρο αυτό δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αντιτίθεται στην εκ μέρους του εθνικού δικαστή απόρριψη αγωγής με αίτημα την καταβολή του κατ’ αποκοπήν ποσού όταν, μολονότι ο ενάγων απέδειξε την καθυστέρηση πληρωμής, οι περιστάσεις υπό τις οποίες ασκείται η αγωγή καταδεικνύουν ότι αυτή δεν είναι εύλογη και ότι αντιβαίνει στους σκοπούς που επιδιώκει η οδηγία 2011/7. Ως εκ τούτου, ο εθνικός δικαστής θα πρέπει να κρίνει τέτοιου είδους αγωγή υπό το πρίσμα της κατάχρησης δικαιώματος, περιλαμβανομένης της κατάχρησης του δικαίου της Ένωσης.
16 Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, επιπλέον, ότι κάθε αγωγή με αίτημα την καταβολή του κατ’ αποκοπήν ποσού θα πρέπει να συνοδεύεται και από αίτημα καταβολής των αναλογούντων τόκων υπερημερίας και ότι η άνευ όρων επιδίκαση της εν λόγω αποζημίωσης, ακόμη και σε περιπτώσεις στις οποίες η καθυστέρηση πληρωμής είναι αμελητέα, θα πρέπει να θεωρείται καταχρηστική στο πλαίσιο παγιωμένης επιχειρηματικής σχέσης.
17 Στο πλαίσιο αυτό, το Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Βαρσοβίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας [2011/7] την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο δύναται να μην επιδικάσει το κατ’ αποκοπήν ποσό της αποζημίωσης για τα έξοδα είσπραξης απαιτήσεων όταν, από τις περιστάσεις υπό τις οποίες ο πιστωτής ζητεί να του επιδικαστεί η εν λόγω αποζημίωση, προκύπτει ότι αυτή δεν είναι εύλογη και ότι η δικαστική επιδίωξη της καταβολής της αντιβαίνει στους σκοπούς της οδηγίας;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
18 Με το μοναδικό προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην εκ μέρους δικαστηρίου κράτους μέλους απόρριψη αγωγής πιστωτή με αίτημα την καταβολή του ελάχιστου κατ’ αποκοπήν ποσού που προβλέπει η διάταξη αυτή, υπό περιστάσεις στις οποίες ο πιστωτής έχει παραβιάσει, με τη συμπεριφορά του, τη γενική αρχή του δικαίου κατά την οποία οι πολίτες δεν μπορούν να επικαλούνται δολίως ή καταχρηστικώς τους ενωσιακούς κανόνες.
19 Προκαταρκτικώς, παρατηρείται αφενός ότι, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της υπόθεσης της κύριας δίκης, το αιτούν δικαστήριο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η Cydonia να μην τελούσε έναντι της PFK σε καθυστέρηση πληρωμής κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 4, της οδηγίας 2011/7, με αποτέλεσμα η PFK να μη δικαιούται να απαιτήσει την καταβολή του κατ’ αποκοπήν ποσού των 40 ευρώ που προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας.
20 Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η PFK ανέχθηκε περιστασιακές και ήσσονος σημασίας καθυστερήσεις πληρωμών εκ μέρους της Cydonia, διότι φέρεται να θεώρησε επωφελέστερο να παραιτηθεί από την αξίωση τόκων υπερημερίας προκειμένου να μη χάσει την Cydonia από την πελατεία της.
21 Επομένως, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν με τη συμπεριφορά αυτή η PFK αναγνώρισε σιωπηρώς ότι η Cydonia, όταν εξόφλησε το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης τιμολόγιο, δεν τελούσε σε «καθυστέρηση πληρωμής» κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 4, της οδηγίας 2011/7, ή αν με την ίδια συμπεριφορά η PFK παραιτήθηκε από τα δικαιώματα που αντλεί από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, δεδομένου ότι τέτοια παραίτηση συνάδει με την εν λόγω οδηγία υπό τον όρο ότι είναι προϊόν ελεύθερης βουλήσεως (πρβλ. απόφαση της 16ης Φεβρουαρίου 2017, IOS Finance EFC, C‑555/14, EU:C:2017:121, σκέψεις 33 και 34).
22 Κατόπιν της διευκρίνισης αυτής, πρέπει να επισημανθεί ότι η οδηγία 2011/7, σύμφωνα με το άρθρο 1, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 28 της εν λόγω οδηγίας, έχει ως σκοπό την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές. Η εν λόγω οδηγία απαγορεύει την κατάχρηση της ελευθερίας των συμβάσεων εις βάρος του πιστωτή, χωρίς να «θίγει τις εθνικές διατάξεις σχετικά με τον τρόπο σύναψης των συμβάσεων ή τις διατάξεις που ρυθμίζουν την ισχύ συμβατικών ρητρών που είναι καταχρηστικές για τον οφειλέτη».
23 Η έννοια της «καθυστέρησης πληρωμής» ορίζεται στο άρθρο 2, σημείο 4, της οδηγίας 2011/7 ως η μη πραγματοποίηση πληρωμής εντός της συμβατικής ή εκ του νόμου προθεσμίας. Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 18 της ίδιας οδηγίας, για τον προσδιορισμό των προθεσμιών πληρωμής ιδιαίτερη σημασία έχουν τα τιμολόγια, τα οποία θεμελιώνουν απαίτηση πληρωμής και συνιστούν σημαντικά έγγραφα στην αλυσίδα των εμπορικών συναλλαγών.
24 Δεδομένου ότι η οδηγία 2011/7 καλύπτει, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 2, «όλες τις πληρωμές που έχουν χαρακτήρα αμοιβής στο πλαίσιο εμπορικών συναλλαγών», όπως οι συναλλαγές αυτές ορίζονται στο άρθρο 2, σημείο 1, της ίδιας οδηγίας, η έννοια της «καθυστέρησης πληρωμής» αφορά κάθε εμπορική συναλλαγή θεωρούμενη μεμονωμένα [πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2024, Skarb Państwa (Ασήμαντη καθυστέρηση πληρωμής ή απαίτηση αμελητέου ποσού), C‑279/23, EU:C:2024:605, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
25 Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας προβλέπει στην παράγραφο 1, σε συνδυασμό με τις αιτιολογικές σκέψεις 16 και 17 της ίδιας οδηγίας, ότι στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων ο πιστωτής που έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του και δεν έχει λάβει το οφειλόμενο ποσό εγκαίρως δικαιούται τόκο υπερημερίας χωρίς να απαιτείται όχληση, εκτός εάν ο οφειλέτης δεν ευθύνεται για την καθυστέρηση. Οι τόκοι υπερημερίας, όπως και το ελάχιστο κατ’ αποκοπήν ποσό, καθίστανται αυτοδικαίως απαιτητοί κατά τη λήξη της προθεσμίας πληρωμής που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφοι 3 και 5, της οδηγίας αυτής, εφόσον πληρούνται οι όροι της παραγράφου 1 του ίδιου άρθρου.
26 Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7, το οποίο παραπέμπει μεταξύ άλλων στο άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, προβλέπει ότι, εφόσον καθίσταται απαιτητός τόκος υπερημερίας σε εμπορικές συναλλαγές, ο πιστωτής δικαιούται να λάβει από τον οφειλέτη τουλάχιστον το κατ’ αποκοπήν ποσό των 40 ευρώ ως αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης. Κατά την παράγραφο 2 του άρθρου 6, το κατ’ αποκοπήν ποσό είναι απαιτητό χωρίς να απαιτείται όχληση του οφειλέτη και αποσκοπεί στην αποζημίωση του πιστωτή για τα έξοδα είσπραξης στα οποία υποβλήθηκε. Κατά την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου, ο πιστωτής δικαιούται, επιπλέον του κατ’ αποκοπήν ποσού, να ζητήσει από τον οφειλέτη εύλογη αποζημίωση για οποιαδήποτε σχετικά υπολειπόμενα έξοδα είσπραξης πάνω από το ποσό αυτό, όπως οι δαπάνες που οφείλονται στη χρήση δικηγόρου ή οργανισμού είσπραξης οφειλών.
27 Πρώτον, από τη γραμματική και συστηματική ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι το ελάχιστο κατ’ αποκοπήν ποσό των 40 ευρώ οφείλεται στον πιστωτή που εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του για κάθε ανεξόφλητη ληξιπρόθεσμη πληρωμή που συνιστά αμοιβή για εμπορική συναλλαγή κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 1, της ίδιας οδηγίας, ανεξαρτήτως του ποσού της απαίτησης της οποίας η πληρωμή καθυστέρησε ή της διάρκειας της καθυστέρησης [πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2024, Skarb Państwa (Ασήμαντη καθυστέρηση πληρωμής ή απαίτηση αμελητέου ποσού), C‑279/23, EU:C:2024:605, σκέψη 26].
28 Δεύτερον, η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από τον σκοπό της οδηγίας 2011/7. Πράγματι, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με τις αιτιολογικές σκέψεις 12 και 19 της οδηγίας 2011/7, η εν λόγω οδηγία έχει ως σκοπό όχι μόνο να αποθαρρύνει τις καθυστερήσεις πληρωμών, διασφαλίζοντας ότι δεν είναι οικονομικώς ελκυστικές για τον οφειλέτη λόγω των χαμηλών ή των ανύπαρκτων τόκων υπερημερίας που οφείλονται σε τέτοια περίπτωση, αλλά επίσης να προστατεύσει αποτελεσματικά τον πιστωτή έναντι των εν λόγω καθυστερήσεων [πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2024, Skarb Państwa (Ασήμαντη καθυστέρηση πληρωμής ή απαίτηση αμελητέου ποσού), C‑279/23, EU:C:2024:605, σκέψη 27].
29 Υπό το πρίσμα αυτό, ο αμελητέος χαρακτήρας της καθυστέρησης πληρωμής δεν μπορεί να δικαιολογήσει ούτε την απαλλαγή του οφειλέτη που δεν εξόφλησε εμπροθέσμως την οφειλή του από την καταβολή του ελάχιστου κατ’ αποκοπήν ποσού ούτε τη μείωση του ποσού αυτού, το οποίο οφείλεται ως αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης έναντι κάθε καθυστέρησης πληρωμής για την οποία αποκλειστικά υπεύθυνος είναι ο οφειλέτης. Μια τέτοια απαλλαγή ή μείωση θα καθιστούσε άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας το άρθρο 6 της οδηγίας 2011/7, σκοπός του οποίου είναι όχι μόνον η αποζημίωση, με το εν λόγω ποσό, «για τα έξοδα είσπραξης του πιστωτή», αλλά και η αποτροπή των καθυστερήσεων πληρωμών [πρβλ. αποφάσεις της 4ης Μαΐου 2023, ALD Automotive, C‑78/22, EU:C:2023:379, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 11ης Ιουλίου 2024, Skarb Państwa (Ασήμαντη καθυστέρηση πληρωμής ή απαίτηση αμελητέου ποσού), C‑279/23, EU:C:2024:605, σκέψη 28].
30 Επιπλέον, η απαλλαγή του οφειλέτη από την καταβολή του ελάχιστου κατ’ αποκοπήν ποσού των 40 ευρώ που προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας θα ισοδυναμούσε με παρέκκλιση από τη διάταξη αυτή υπέρ του οφειλέτη, η οποία θα κατέληγε σε απαλλαγή του από την οικονομική επιβάρυνση που απορρέει από την υποχρέωσή του να καταβάλει τέτοιο ποσό για κάθε ληξιπρόθεσμη πληρωμή, χωρίς η παρέκκλιση αυτή να δικαιολογείται από οποιονδήποτε «αντικειμενικό λόγο» κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο γʹ, της ίδιας οδηγίας [πρβλ. αποφάσεις της 4ης Μαΐου 2023, ALD Automotive, C‑78/22, EU:C:2023:379, σκέψη 28, και της 11ης Ιουλίου 2024, Skarb Państwa (Ασήμαντη καθυστέρηση πληρωμής ή απαίτηση αμελητέου ποσού), C‑279/23, EU:C:2024:605, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
31 Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι εναπόκειται στο ίδιο όχι μόνο να προσδιορίσει πότε έληξε η προθεσμία πληρωμής που όρισαν οι διάδικοι της κύριας δίκης και να διαπιστώσει αν ο οφειλέτης αθέτησε την υποχρέωσή του, αλλά και να εξετάσει την αγωγή που άσκησε η PFK με αίτημα την καταβολή του κατ’ αποκοπήν ποσού των 40 ευρώ υπό το πρίσμα «της κατάχρησης δικαιώματος, περιλαμβανομένης της κατάχρησης του δικαίου της Ένωσης», δεδομένου ότι κατά την κρίση του η PFK επιδιώκει να εργαλειοποιήσει τις διατάξεις της οδηγίας 2011/7 με μοναδικό σκοπό να αποκομίσει πρόσθετα κέρδη από την οφειλέτριά της Cydonia.
32 Από τη γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης η οποία απαγορεύει στους πολίτες να επικαλούνται δολίως ή καταχρηστικώς τους ενωσιακούς κανόνες προκύπτει ότι κράτος μέλος οφείλει να αρνείται το ευεργέτημα των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, ακόμη και ελλείψει εθνικών διατάξεων που να προβλέπουν τέτοια άρνηση, όταν αυτές δεν προβάλλονται προκειμένου να επιτευχθούν οι σκοποί των εν λόγω διατάξεων, αλλά προκειμένου να αντληθεί όφελος από το δίκαιο της Ένωσης, ενώ δεν πληρούνται παρά μόνον τυπικώς οι αντικειμενικές προϋποθέσεις που προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης για την παροχή του οφέλους αυτού (απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 2025, Mercedes-Benz Bank και Volkswagen Bank, C‑143/23, EU:C:2025:837, σκέψεις 78 και 80 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33 Προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη καταχρηστικής πρακτικής, απαιτείται αφενός μεν η συνδρομή ενός συνόλου αντικειμενικών περιστάσεων από τις οποίες να προκύπτει ότι, παρά την τυπική τήρηση των προϋποθέσεων που προβλέπει η εφαρμοστέα νομοθεσία της Ένωσης, δεν επιτεύχθηκε ο επιδιωκόμενος με τη νομοθεσία αυτή σκοπός, αφετέρου δε η ύπαρξη ενός υποκειμενικού στοιχείου, το οποίο συνίσταται στη βούληση του ενδιαφερομένου να αποκομίσει όφελος από τη νομοθεσία της Ένωσης δημιουργώντας τεχνητά τις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες προκειμένου να αντλήσει το όφελος αυτό (απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 2025, Mercedes-Benz Bank και Volkswagen Bank, C‑143/23, EU:C:2025:837, σκέψη 81 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
34 Μολονότι εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει την ύπαρξη καταχρηστικής πρακτικής στις διαφορές που εκκρεμούν ενώπιόν του, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα πραγματικά περιστατικά και τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης, το Δικαστήριο μπορεί εντούτοις να του παράσχει όλα τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης ώστε να το διευκολύνει στην εκτίμησή του (πρβλ. απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 2025, Mercedes-Benz Bank και Volkswagen Bank, C‑143/23, EU:C:2025:837, σκέψη 82).
35 Εν προκειμένω, το Δικαστήριο επισημαίνει, όπως και η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, αφενός ότι η αναγνώριση του δικαιώματος της PFK να λάβει το κατ’ αποκοπήν ποσό μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7, όπως υπομνήσθηκαν στη σκέψη 28 της παρούσας απόφασης, καθόσον αποθαρρύνει τις καθυστερήσεις πληρωμών, διασφαλίζει ότι δεν είναι οικονομικώς ελκυστικές για τον οφειλέτη λόγω των χαμηλών ή των ανύπαρκτων τόκων υπερημερίας και εγγυάται στον πιστωτή την πληρέστερη δυνατή αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης στα οποία υποβλήθηκε. Αφετέρου, η άσκηση και μόνον του δικαιώματος που προβλέπει η εν λόγω διάταξη δεν μπορεί να εξομοιωθεί με την τεχνητή δημιουργία κατάστασης στην οποία οι προϋποθέσεις άσκησης του δικαιώματος αποζημίωσης δεν πληρούνται παρά μόνον τυπικώς.
36 Επιπλέον, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 16 της οδηγίας 2011/7, ο πιστωτής δικαιούται να απαιτήσει το κατ’ αποκοπήν ποσό που προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας, ανεξαρτήτως του αν υποβάλλει οποιοδήποτε αίτημα καταβολής τόκων υπερημερίας.
37 Εξάλλου, καμία διάταξη της εν λόγω οδηγίας δεν εξαρτά την άσκηση του δικαιώματος αυτού από την τήρηση ορισμένης προθεσμίας. Συναφώς, το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι η οδηγία 2011/7 δεν ρυθμίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι απαιτήσεις που αντιστοιχούν ιδίως στο ελάχιστο κατ’ αποκοπήν ποσό μπορούν ενδεχομένως να αποσβεσθούν [πρβλ. απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025, E. (Συμψηφισμός απαιτήσεων), C‑481/24, EU:C:2025:996, σκέψη 34].
38 Επομένως, οι δικονομικές λεπτομέρειες που αποσκοπούν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων τα οποία οι πολίτες αντλούν από το δίκαιο της Ένωσης εμπίπτουν στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους, βάσει της αρχής της διαδικαστικής αυτονομίας των κρατών μελών, υπό την προϋπόθεση, ωστόσο, ότι δεν είναι λιγότερο ευνοϊκές από εκείνες που διέπουν παρόμοιες καταστάσεις εσωτερικής φύσεως (αρχή της ισοδυναμίας) και ότι δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει η έννομη τάξη της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2026, Bukla, C‑26/25, EU:C:2026:593, σκέψη 105 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
39 Περαιτέρω, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 27 έως 30 της παρούσας απόφασης, ούτε ο φερόμενος ως αμελητέος χαρακτήρας της καθυστέρησης πληρωμής, ούτε η άσκηση υπό παρόμοιες περιστάσεις άλλων αγωγών με αίτημα την καταβολή του κατ’ αποκοπήν ποσού που προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7, ούτε το γεγονός ότι η επιχειρηματική σχέση μεταξύ της PFK και της Cydonia έληξε πριν από αρκετά έτη, ούτε ακόμη η εξαγορά της PFK από οικονομικώς αναξιόπιστη επιχείρηση αρκούν από μόνα τους για να τεκμηριώσουν την ύπαρξη καταχρηστικής πρακτικής, κατά την έννοια της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 32 και 33 της παρούσας απόφασης, ικανής να θέσει εν αμφιβόλω το δικαίωμα του πιστωτή να λάβει το ελάχιστο κατ’ αποκοπήν ποσό που προβλέπει η εν λόγω διάταξη ως αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης κάθε φορά που σημειώνεται καθυστέρηση πληρωμής για την οποία ευθύνεται ο οφειλέτης.
40 Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στην εκ μέρους δικαστηρίου κράτους μέλους απόρριψη αγωγής πιστωτή με αίτημα την καταβολή του ελάχιστου κατ’ αποκοπήν ποσού που προβλέπει η διάταξη αυτή, υπό περιστάσεις στις οποίες ο πιστωτής έχει παραβιάσει, με τη συμπεριφορά του, τη γενική αρχή του δικαίου κατά την οποία οι πολίτες δεν μπορούν να επικαλούνται δολίως ή καταχρηστικώς τους ενωσιακούς κανόνες. Εντούτοις, προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη καταχρηστικής πρακτικής, απαιτείται αφενός μεν η συνδρομή ενός συνόλου αντικειμενικών περιστάσεων από τις οποίες να προκύπτει ότι, παρά την τυπική τήρηση των προϋποθέσεων που προβλέπει η εφαρμοστέα νομοθεσία της Ένωσης, δεν επιτεύχθηκε ο επιδιωκόμενος με τη νομοθεσία αυτή σκοπός, αφετέρου δε η ύπαρξη ενός υποκειμενικού στοιχείου, το οποίο συνίσταται στη βούληση του ενδιαφερομένου να αποκομίσει όφελος από την εν λόγω νομοθεσία δημιουργώντας τεχνητά τις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες προκειμένου να αντλήσει το όφελος αυτό.
Επί των δικαστικών εξόδων
41 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές,
έχει την έννοια ότι:
δεν αντιτίθεται στην εκ μέρους εθνικού δικαστηρίου απόρριψη αγωγής πιστωτή με αίτημα την καταβολή του ελάχιστου κατ’ αποκοπήν ποσού που προβλέπει η διάταξη αυτή, υπό περιστάσεις στις οποίες ο πιστωτής έχει παραβιάσει, με τη συμπεριφορά του, τη γενική αρχή του δικαίου κατά την οποία οι πολίτες δεν μπορούν να επικαλούνται δολίως ή καταχρηστικώς τους ενωσιακούς κανόνες. Εντούτοις, προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη καταχρηστικής πρακτικής, απαιτείται αφενός μεν η συνδρομή ενός συνόλου αντικειμενικών περιστάσεων από τις οποίες να προκύπτει ότι, παρά την τυπική τήρηση των προϋποθέσεων που προβλέπει η εφαρμοστέα νομοθεσία της Ένωσης, δεν επιτεύχθηκε ο επιδιωκόμενος με τη νομοθεσία αυτή σκοπός, αφετέρου δε η ύπαρξη ενός υποκειμενικού στοιχείου, το οποίο συνίσταται στη βούληση του ενδιαφερομένου να αποκομίσει όφελος από την εν λόγω νομοθεσία δημιουργώντας τεχνητά τις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες προκειμένου να αντλήσει το όφελος αυτό.
(υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.