WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)

z dnia 16 lipca 2026 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Kary dyscyplinarne w sporcie – Czasowy zakaz wykonywania niektórych rodzajów działalności zawodowej nałożony przez krajowe stowarzyszenie sportowe na dwóch członków kierownictwa zawodowego klubu piłkarskiego – Naruszenie polegające na składaniu lub zatwierdzaniu fałszywych oświadczeń finansowych i księgowych – Rynek wewnętrzny – Artykuły 45 i 56 TFUE – Przeszkoda w swobodnym przepływie pracowników i w swobodnym świadczeniu usług – Względy uzasadniające – Uzasadniony cel interesu ogólnego – Prawidłowość rozgrywek sportowych – Poszanowanie zasady proporcjonalności – Ustalenie kar – Istnienie przejrzystych, obiektywnych, niedyskryminacyjnych, proporcjonalnych i weryfikowalnych kryteriów – Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE – Skuteczna ochrona sądowa – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do skutecznego środka prawnego – Istnienie skutecznej kontroli sądowej – Przepisy krajowe umożliwiające właściwemu sądowi, w celu przeprowadzenia incydentalnej kontroli zgodności z prawem tych kar, przyznanie odszkodowania osobom ukaranym, ale nie uchylenie lub zawieszenie owych kar

W sprawach połączonych C‑424/24 i C‑425/24

mających za przedmiot dwa wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum, Włochy) postanowieniami z dnia 6 czerwca 2024 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 17 czerwca 2024 r., w postępowaniach:

ZD (C‑424/24),

MI (C‑425/24)

przeciwko

Federazione Italiana Giuoco Calcio (FIGC),

Comitato Olimpico Nazionale Italiano (CONI),

Procura federale presso la Federazione Italiana Giuoco Calcio (FIGC) (C‑424/24),

Collegio di garanzia dello sport presso il Comitato Olimpico Nazionale Italiano (CONI) (C‑424/24),

Corte federale d’appello presso la Federazione Italiana Giuoco Calcio (FIGC) (C‑424/24),

TRYBUNAŁ (piąta izba),

w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, J. Passer (sprawozdawca), D. Gratsias, B. Smulders i N. Fenger, sędziowie,

rzecznik generalny: D. Spielmann,

sekretarz: E. Sartori, administratorka,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 września 2025 r.,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu ZD – V. Angiolini, G. Gomitoni i S. Invernizzi, avvocati,

–

w imieniu MI – N. Paolantonio, avvocato,

–

w imieniu Federazione Italiana Giuoco Calcio (FIGC) – G. Viglione, avvocato,

–

w imieniu Comitato Olimpico Nazionale Italiano (CONI) – A. Angeletti, S. Fidanzia i A. Gigliola, avvocati,

–

w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierali M. Cherubini i L. D’Ascia, avvocati dello Stato,

–

w imieniu rządu portugalskiego – C. Alves i P. Barros da Costa, w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu Komisji Europejskiej – S. Baches Opi, G. Conte i F. Ronkes Agerbeek, w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 18 grudnia 2025 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1

Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 6 i art. 19 TUE, art. 45, 49, 56, 101 i 102 TFUE oraz art. 47–49 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).

2

Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów: w pierwszym z nich między ZD a Federazione Italiana Giuoco Calcio (włoską federacją piłki nożnej) (FIGC), Comitato Olimpico Nazionale Italiano (włoskim krajowym komitetem olimpijskim) (CONI), Procura federale presso la Federazione Italiana Giuoco Calcio (prokuraturą FIGC, zwaną dalej „prokuraturą federacji”), Collegio di garanzia dello sport presso il Comitato Olimpico Nazionale Italiano (kolegium gwarancji sportu przy CONI, zwanym dalej „kolegium gwarancji sportu”) oraz Corte federale d’appello presso la Federazione Italiana Giuoco Calcio (sądem apelacyjnym FIGC, zwanym dalej„sądem apelacyjnym federacji”), zaś w drugim z nich między MI a FIGC i CONI, w przedmiocie orzeczeń, na mocy których sąd apelacyjny federacji nałożył na ZD i MI karę polegającą na czasowym zakazie wykonywania działalności zawodowej w FIGC.

Ramy prawne

Prawo włoskie

Konstytucja

3

Zgodnie z art. 18 akapit pierwszy Costituzione della Repubblica Italiana (konstytucji Republiki Włoskiej, zwanej dalej „konstytucją”):

„Obywatele mają prawo do swobodnego zrzeszania się, bez zezwolenia, w celach niezabronionych przez prawo karne”.

4

Artykuł 24 akapit pierwszy konstytucji stanowi:

„Każdy może wystąpić do sądu w celu ochrony swoich praw i uzasadnionych interesów”.

5

Artykuł 103 akapit pierwszy konstytucji stanowi:

„Consiglio di Stato [(rada stanu, Włochy)] i inne organy sądownictwa administracyjnego są właściwe w celu zapewnienia ochrony – w stosunku do administracji publicznej – uzasadnionych interesów, a w szczególnych przypadkach wskazanych w ustawie także praw podmiotowych”.

6

Artykuł 113 konstytucji ma następujące brzmienie:

„Przed aktami administracji publicznej zawsze jest dopuszczalna ochrona sądowa praw i uzasadnionych interesów przed sądami powszechnymi lub administracyjnymi. Taka ochrona sądowa nie może być wyłączona lub ograniczona do szczególnych środków odwoławczych lub określonych kategorii aktów. Ustawa określa, jakie organy sądowe mogą stwierdzać nieważność aktów administracji publicznej w przypadkach i ze skutkami, które przewiduje sama ustawa”.

Kodeks postępowania administracyjnego

7

Artykuł 1 ust. 1 codice del processo amministrativo (kodeksu postępowania administracyjnego) stanowi:

„Sąd administracyjny zapewnia pełną i skuteczną ochronę, zgodnie z zasadami konstytucji i prawa europejskiego”.

8

Artykuł 30 ust. 6 tego kodeksu przewiduje:

„Sąd administracyjny jest wyłącznie właściwy do rozpoznania wszelkich roszczeń o odszkodowanie z tytułu szkody wynikającej z naruszenia uzasadnionych interesów lub, w dziedzinach należących do jego wyłącznej właściwości, praw podmiotowych”.

9

Zgodnie z art. 133 ust. 1 tego kodeksu:

„O ile ustawa nie stanowi inaczej, następujące sprawy należą do wyłącznej właściwości sądu administracyjnego:

[…]

z)

spory dotyczące aktów [CONI] lub federacji sportowych, które nie są zastrzeżone dla organów sportowego wymiaru sprawiedliwości, z wyłączeniem sporów dotyczących stosunków majątkowych między spółkami, stowarzyszeniami i zawodnikami.

[…]”.

Ustawa nr 280/2003

10

Artykuły 1–3 decreto-legge n. 220 – Disposizioni urgenti in materia di giustizia sportiva (dekretu z mocą ustawy nr 220 w sprawie pilnych przepisów dotyczących sportowego wymiaru sprawiedliwości) z dnia 19 sierpnia 2003 r. (GURI nr 192 z dnia 20 sierpnia 2003 r., s. 4), przekształconego w ustawę, ze zmianami, na mocy legge no 280 (ustawy nr 280) z dnia 17 października 2003 r. (GURI nr 243 z dnia 18 października 2003 r., s. 4) (zwanego dalej „ustawą nr 280/2003”), mają następujące brzmienie:

„Artykuł 1 – Zasady ogólne

1. Republika uznaje i wspiera autonomię krajowego sportowego porządku prawnego jako części międzynarodowego sportowego porządku prawnego w ramach Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego.

2. Stosunki między sportowym porządkiem prawnym a porządkiem prawnym Republiki są uregulowane zgodnie z zasadą autonomii, z wyjątkiem przypadków, w których podmiotowe sytuacje prawne związane ze sportowym porządkiem prawnym są istotne dla porządku prawnego Republiki.

Artykuł 2 – Autonomia sportowego porządku prawnego

1. Zgodnie z zasadami określonymi w art. 1 zastrzega się dla sportowego porządku prawnego uregulowanie kwestii, których przedmiotem są:

a)

przestrzeganie i stosowanie przepisów prawnych, organizacyjnych i statutowych krajowego sportowego porządku prawnego i ich przejawów w celu zapewnienia prawidłowego prowadzenia działalności sportowej;

b)

zachowania mające znaczenie z punktu widzenia postępowania dyscyplinarnego oraz nakładanie i stosowanie związanych z nimi sportowych kar dyscyplinarnych.

2. W sprawach, o których mowa w ust. 1, spółki, stowarzyszenia, podmioty zrzeszone i członkowie są zobowiązani wystąpić do organów sportowego wymiaru sprawiedliwości zgodnie z postanowieniami statutów i regulaminów [CONI] i federacji sportowych […].

[…]

Artykuł 3 – Przepisy dotyczące właściwości i przepisy przejściowe

1. Po wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach sportowego wymiaru sprawiedliwości i bez uszczerbku dla właściwości sądów powszechnych w zakresie stosunków majątkowych między spółkami, stowarzyszeniami i zawodnikami, wszelkie inne spory dotyczące aktów [CONI] lub federacji sportowych, które nie są zastrzeżone dla organów sportowego wymiaru sprawiedliwości zgodnie z art. 2, podlegają przepisom kodeksu postępowania administracyjnego, bez uszczerbku we wszystkich przypadkach dla postanowień ewentualnych klauzul arbitrażowych zawartych w statutach i regulaminach [CONI] i federacji sportowych w rozumieniu art. 2 ust. 2 […].

[…]”.

Kodeks sportowego wymiaru sprawiedliwości FIGC

11

Uregulowaniem, na mocy którego nałożono kary rozpatrywane w postępowaniach głównych, jest codice di giustizia sportiva della FIGC (kodeks sportowego wymiaru sprawiedliwości FIGC).

12

Zgodnie z art. 2 ust. 1 tego kodeksu ma on zastosowanie w szczególności do „członków kierownictwa”, którzy wykonują działalność zawodową w dziedzinie sportu.

13

Artykuł 4 wspomnianego kodeksu, zatytułowany „Bezwzględne obowiązywanie przepisów ogólnych”, stanowi:

1.   Podmioty, o których mowa w art. 2, są zobowiązane do przestrzegania statutu, kodeksu, wewnętrznych przepisów organizacyjnych FIGC, a także innych przepisów federacji oraz zasad lojalności, fair play i uczciwości we wszelkich stosunkach w jakikolwiek sposób związanych z działalnością sportową.

2.   W przypadku naruszenia obowiązków, o których mowa w ust. 1, stosuje się kary przewidziane w art. 8 ust. 1 lit. a), b), c) i g) i art. 9 ust. 1 lit. a), b), c), d), f), g) i h).

[…]”.

14

Wśród kar, o których mowa w art. 4 ust. 2, art. 9 ust. 1 lit. f) przedmiotowego kodeksu, figuruje „dyskwalifikacja na czas określony w ramach FIGC, z ewentualnym wnioskiem o rozszerzenie na [Unię Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA)]”.

15

Artykuł 31 kodeksu sportowego wymiaru sprawiedliwości FIGC, zatytułowany „Wykroczenia w dziedzinach gospodarki finansowej i zarządzania”, stanowi w ust. 1:

„Nieprzedstawienie, przerobienie lub sfałszowanie materialne lub intelektualne, choćby częściowo, dokumentów wymaganych przez organy sportowego wymiaru sprawiedliwości, Commissione di Vigilanza sulle Società di Calcio Professionistiche [(komisję nadzoru nad zawodowymi klubami piłkarskimi, Włochy)] i inne organy nadzoru federacji, jak również przez organy właściwe do wydawania licencji UEFA i FIGC, a także przedstawienie nieprawdziwych, niejasnych lub częściowych informacji stanowią wykroczenie administracyjne. Wykroczeniem administracyjnym są również zachowania, które w każdym razie mają na celu obejście przepisów federacji w dziedzinach zarządzania i gospodarki finansowej oraz niewykonanie decyzji organów federacji właściwych w tym zakresie. Bez uszczerbku dla stosowania surowszych kar przewidzianych w przepisach dotyczących licencji UEFA lub innych przepisach szczególnych, a także surowszych kar, które mogą zostać nałożone za inne czyny przewidziane w niniejszym artykule, spółka, która popełnia czyny, o których mowa w niniejszym ustępie, podlega karze grzywny wraz z ostrzeżeniem”.

Postępowania główne i pytania prejudycjalne

16

ZD i MI są, odpowiednio, byłym prezesem i byłym członkiem zarządu spółki Juventus Football Club SpA, która jest zawodowym klubem piłkarskim z siedzibą we Włoszech (zwanej dalej „Juventusem”). Bezsporne jest, że byli oni z tego tytułu „członkami kierownictwa” prowadzącymi działalność zawodową w dziedzinie sportu w rozumieniu art. 2 ust. 1 kodeksu sportowego wymiaru sprawiedliwości FIGC.

17

FIGC jest stowarzyszeniem prawa prywatnego z siedzibą we Włoszech. Celem tej federacji jest promocja i regulacja zawodowej i amatorskiej piłki nożnej w tym państwie członkowskim. Jest członkiem Międzynarodowej Federacji Piłki Nożnej (FIFA) i UEFA.

18

CONI jest podmiotem prawa publicznego z siedzibą we Włoszech. Zdaniem sądu odsyłającego jest on odpowiedzialny za koordynowanie działalności różnych włoskich stowarzyszeń sportowych.

19

W dniu 1 kwietnia 2022 r. prokuratura federacji, będąca organem FIGC właściwym do prowadzenia postępowań dyscyplinarnych, wniosła do Tribunale federale nazionale presso la Federazione Italiana Giuoco Calcio, sezione disciplinare (sądu krajowego FIGC, wydział dyscyplinarny, Włochy) (zwanego dalej „sądem federacji”) powództwo przeciwko kilku włoskim zawodowym klubom piłkarskim, w tym Juventusowi, oraz przeciwko kilku członkom ich kierownictwa, oskarżając ich w szczególności o naruszenie zasad lojalności, fair play i uczciwości, o których mowa w art. 4 i 31 kodeksu sportowego wymiaru sprawiedliwości FIGC. W szczególności organ ten zarzucił zasadniczo ZD i MI, że uczestniczyli oni we wprowadzeniu systemu fikcyjnych zysków kapitałowych na łączną kwotę przekraczającą 60 mln EUR poprzez dokonywanie lub zatwierdzanie w sprawozdaniach finansowych i bilansach księgowych Juventusu za lata 2020 i 2021 oświadczeń, które nieprawdziwie przedstawiały szereg transferów zawodników jako transakcje niezależne, podczas gdy w rzeczywistości chodziło o transakcje wymiany, w celu uniknięcia stosowania międzynarodowego standardu rachunkowości mającego zastosowanie do tego rodzaju transakcji, a ostatecznie w celu zadeklarowania wyników finansowych i majątku wyższych niż rzeczywiste wyniki finansowe i majątek klubów uczestniczących w tym systemie.

20

Orzeczeniem z dnia 22 kwietnia 2022 r. sąd federacji, który jest organem FIGC właściwym między innymi w sprawach kar dyscyplinarnych, uniewinnił wszystkie osoby fizyczne i prawne, których dotyczyło przedmiotowe powództwo.

21

Prokuratura federalna wniosła apelację od tego orzeczenia do sądu apelacyjnego federacji.

22

Orzeczeniem z dnia 27 maja 2022 r. sąd apelacyjny federacji utrzymał w mocy orzeczenie sądu federacji.

23

W dniu 24 listopada 2022 r. prokuratura federacji otrzymała od procura della Repubblica presso il Tribunale di Torino (prokuratora republiki przy sądzie w Turynie, Włochy) kopie dokumentów zawartych w aktach postępowania karnego wszczętego równolegle przez prokuraturę w przedmiocie czynów objętych powództwem, o którym mowa w pkt 19 niniejszego wyroku. Po otrzymaniu tych dokumentów prokuratura federacji uznała, że uzasadniają one wniesienie do sądu apelacyjnego federacji skargi o wznowienie postępowania.

24

W styczniu 2023 r. sąd apelacyjny federacji wydał orzeczenie, w którym uwzględnił skargę o wznowienie postępowania. W orzeczeniu tym ów sąd między innymi nałożył na ZD i MI karę dyscyplinarną polegającą na zakazie wykonywania działalności zawodowej w ramach FIGC przez okres 24 miesięcy wraz z wnioskiem o rozszerzenie obowiązywania tej kary na UEFA i FIFA. Zakaz ten, który obejmuje w praktyce wykonywanie wszelkiej działalności zawodowej w dziedzinie objętej zakresem kompetencji FIGC, a mianowicie zawodowej lub amatorskiej piłki nożnej we Włoszech, został następnie rozszerzony na szczebel światowy przez komisję dyscyplinarną FIFA.

25

Wspomniana decyzja została zaskarżona przez ZD i MI przed kolegium gwarancji sportu.

26

Orzeczeniem z dnia 8 maja 2023 r. kolegium gwarancji sportu oddaliło środki zaskarżenia wniesione przez ZD i MI.

27

W dniu 25 maja 2023 r. w postępowaniu karnym wymienionym w pkt 23 niniejszego wyroku wydano postanowienie o umorzeniu postępowania.

28

Następnie ZD i MI wnieśli do Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalnego sądu administracyjnego dla Lacjum, Włochy), będącego sądem odsyłającym, skargę na orzeczenia wydane kolejno przez sąd apelacyjny federacji i kolegium gwarancji sportu, w zakresie, w jakim orzeczenia te ich dotyczą.

29

W postanowieniach odsyłających sąd ten wskazuje w pierwszej kolejności, że w swoich skargach ZD i MI wnoszą, tytułem żądania głównego, o zawieszenie i uchylenie kary dyscyplinarnej nałożonej na nich przez sąd apelacyjny federacji oraz, jedynie tytułem żądania ewentualnego, o nakazanie naprawienia szkody wyrządzonej im przez tę karę dyscyplinarną. Jednakże, stosownie do obowiązującego ustawodawstwa włoskiego zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Corte costituzionale (trybunał konstytucyjny, Włochy) ów sąd jest zobowiązany odrzucić obie skargi jako „niedopuszczalne ze względu na brak właściwości” w zakresie, w jakim zmierzają one do zawieszenia i uchylenia rzeczonych kar dyscyplinarnych.

30

W dwóch wyrokach – z dnia 7 lutego 2011 r. i z dnia 17 kwietnia 2019 r. – Corte costituzionale (trybunał konstytucyjny) uznał bowiem w istocie, że art. 2 i 3 ustawy nr 280/2003 należy interpretować w ten sposób, że przyznają one „organom sportowego wymiaru sprawiedliwości” (zwanym dalej „organami sądownictwa sportowego”), do których należą sąd federacji, sąd apelacyjny federacji i kolegium gwarancji sportu, wyłączną właściwość do rozpoznawania wniosków o zawieszenie i uchylenie kar dyscyplinarnych nałożonych na osoby prawne lub fizyczne będące członkami różnych włoskich stowarzyszeń sportowych lub podmiotami zrzeszonymi w takich stowarzyszeniach. Ze swojej strony krajowe sądy administracyjne mają wyłączną właściwość, na podstawie art. 133 ust. 1 lit. z) kodeksu postępowania administracyjnego, do rozstrzygania sporów dotyczących aktów CONI i włoskich stowarzyszeń sportowych, które nie są zastrzeżone dla organów sądownictwa sportowego, w tym skarg, w których osoby, na które nałożono takie kary dyscyplinarne, wnoszą – po „wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach sportowego wymiaru sprawiedliwości” – o przeprowadzenie incydentalnej kontroli zgodności z prawem tych kar w celu uzyskania ochrony sądowej, która może przybrać wyłącznie formę odszkodowania pieniężnego za szkodę wyrządzoną tym osobom.

31

Jak wynika z tych wyroków, Corte costituzionale (trybunał konstytucyjny) oparł tę wykładnię poszczególnych rozpatrywanych przepisów ustawy nr 280/2003 i kodeksu postępowania administracyjnego na stwierdzeniu, że przepisy te są wynikiem „racjonalnego wyważenia” przez włoskiego ustawodawcę w art. 1 tej ustawy z jednej strony zasady pełnej i skutecznej ochrony sądowej ustanowionej w art. 24, 103 i 113 konstytucji, a z drugiej strony konieczności zachowania autonomii sportowego porządku prawnego, która jest chroniona na mocy art. 2 i 18 konstytucji. Ochrona sądowa danych osób jest zatem zapewniona w sposób skuteczny poprzez „sportowy wymiar sprawiedliwości”, który stanowi szczególny wyraz „wymiaru sprawiedliwości stowarzyszeń”, w odniesieniu do sytuacji prawnych takich jak te wynikające z wymierzenia kar dyscyplinarnych, które mają znaczenie dla „sektorowego porządku prawnego”, jakim jest „sportowy porządek prawny”, ale nie dla „ogólnego porządku prawnego”. Jednocześnie skuteczna ochrona sądowa „subiektywnej sytuacji prawnej” tych osób z punktu widzenia „ogólnego porządku prawnego” pozostaje zapewniona przez krajowe sądy administracyjne.

32

W drugiej kolejności sąd odsyłający uważa, że konieczne jest zwrócenie się do Trybunału o dokonanie wykładni prawa Unii, aby móc orzec zarówno w przedmiocie dopuszczalności skarg wniesionych przez ZD i MI, jak i w przedmiocie zasadności tych skarg.

33

W trzeciej i ostatniej kolejności stwierdza on zasadniczo, że ma wątpliwości co do zgodności ustawy nr 280/2003 z prawem Unii z trzech powodów.

34

W tym względzie sąd ten zastanawia się przede wszystkim, czy ustawa ta nie jest sprzeczna z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty. Ustawa ta zobowiązuje bowiem osoby, na które krajowe stowarzyszenia sportowe nałożyły kary dyscyplinarne mogące mieć poważne i dolegliwe skutki, takie jak rozpatrywane w postępowaniach głównych zakazy wykonywania działalności zawodowej, do wystąpienia do organów sądownictwa sportowego w celu uzyskania ich uchylenia. W związku z tym pozbawia je ona wszelkiej możliwości zwrócenia się w tym celu do sądów w rozumieniu prawa Unii, zapewniających wymagane gwarancje niezależności i bezstronności oraz dysponujących wszelkimi uprawnieniami niezbędnymi do zapewnienia jednostkom skutecznej ochrony sądowej, w tym ochrony tymczasowej. Co ważniejsze, być może to właśnie dokonane przez Corte costituzionale (trybunał konstytucyjny) wyważenie z jednej strony wymogu ochrony sądowej ustanowionego w konstytucji i z drugiej strony zasady autonomii sportowego porządku prawnego narusza art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. Takie wyważenie może bowiem skutkować pozbawieniem jednostek części prawa do skutecznej ochrony sądowej gwarantowanej im przez prawo Unii oraz pozbawieniem właściwego sądu krajowego części uprawnień niezbędnych do zapewnienia poszanowania tego prawa. Tymczasem mimo że takie wyważenie jest możliwe w przypadku kwestii czysto sportowych, które nie wchodzą w zakres prawa Unii, niekoniecznie jest tak w przypadku kar dyscyplinarnych, które są nakładane w związku z wykonywaniem działalności gospodarczej związanej ze sportem i które jako takie wchodzą w zakres prawa Unii, które ma pierwszeństwo przed prawem krajowym i wykładnią, jakiej mogą dokonywać sądy krajowe, nawet konstytucyjne.

35

Następnie sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy dopuszczalne jest nałożenie kar dyscyplinarnych takich jak rozpatrywane w postępowaniach głównych w przypadku wykroczenia polegającego na naruszeniu „zasad lojalności, fair play i uczciwości”, o których mowa w art. 4 i 31 kodeksu sportowego wymiaru sprawiedliwości FIGC. Sąd ten ma bowiem wątpliwości, czy takie wykroczenie, które jego zdaniem należy uznać za „karne” w rozumieniu orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, spełnia wymogi wynikające z zasady ustawowej określoności czynów zabronionych i kar ustanowionej w art. 49 Karty.

36

Wreszcie sąd odsyłający zastanawia się, czy takie kary dyscyplinarne, a szerzej istnienie i wykonywanie uprawnienia do ich nałożenia na osoby podlegające kompetencji krajowego stowarzyszenia sportowego takiego jak FIGC, nie powinny być rozpatrywane w świetle swobód przepływu zagwarantowanych w art. 45, 49 i 56 TFUE oraz reguł konkurencji ustanowionych w art. 101 i 102 TFUE. Na wniosek tego stowarzyszenia te kary dyscyplinarne mogą bowiem zostać rozszerzone na szczebel europejski i światowy przez UEFA i FIFA. Ponadto mają one rzeczywisty wpływ na wykonywanie działalności zawodowej przez członków kierownictwa, na których zostały one nałożone, a w konsekwencji na działalność gospodarczą przedsiębiorstw, którymi oni kierują, takich jak Juventus w niniejszym przypadku.

37

W tych okolicznościach w sprawie C‑424/24 Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)

Czy prawo Unii, w szczególności art. 6 i 19 TUE w świetle art. 47 [Karty] i art. 6 [europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej »EKPC«)], w odniesieniu do zasady skutecznej ochrony sądowej należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by prawo krajowe państwa członkowskiego, takie jak art. 2 ustawy nr 280/2003, zgodnie z jego wykładnią dokonaną [we włoskim] orzecznictwie, po wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości, wykluczało skorzystanie z ochrony sądowej, która przewiduje uprawnienie sądu krajowego (w niniejszej sprawie sądu administracyjnego) do uchylenia sportowej kary dyscyplinarnej i jej przyszłych skutków, jak również do zawieszenia w ramach środka zabezpieczającego skuteczności samych kar, ograniczając tym samym uprawnienia sądu krajowego jedynie do ochrony odszkodowawczej, polegającej na naprawieniu szkody przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej, jeżeli okaże się, że wykonywanie uprawnień dyscyplinarnych było w danym przypadku niezgodne z prawem?

2)

Czy prawo Unii, w szczególności art. 6 i 19 TUE w świetle art. 47, 48 i 49 [Karty] oraz art. 6 i 7 EKPC, należy interpretować w ten sposób, że w celu zapewnienia zgodności z zasadami »nullum crimen, nulla poena sine lege«, wyczerpującego charakteru i wystarczającej określoności czynów zabronionych oraz rzetelnego procesu sądowego stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, takim jak przepis art. 2 ustawy nr 280/2003 – zgodnie z jego wykładnią dokonaną w krajowym orzecznictwie – które, na podstawie zapisanej w prawie krajowym i interpretowanej [we włoskim] orzecznictwie zasady autonomii sportowego porządku prawnego, zezwalają [organom sądownictwa sportowego] na nałożenie kary dyscyplinarnej polegającej na zakazie wykonywania działalności zawodowej na członka kierownictwa spółki sportowej w wyniku naruszenia przepisu porządku prawnego FIGC (art. 4 ust. 1 kodeksu sportowego wymiaru sprawiedliwości FIGC), przewidującego w drodze ogólnej i niedookreślonej klauzuli, że wszyscy członkowie FIGC i członkowie kierownictwa spółek sportowych są zobowiązani do przestrzegania statutu i innych przepisów FIGC, a także zasad lojalności, fair play i uczciwości?

3)

Czy prawo Unii, w szczególności art. 45, 49, 56, 101 i 102 TFUE oraz art. 47 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by przepisy krajowe, takie jak przepis art. 2 ustawy nr 280/2003, zezwalały na nałożenie przez organy sportowego porządku prawnego kary dyscyplinarnej w postaci zakazu, w wyniku której zakazuje się członkowi kierownictwa najwyższego szczebla spółki sportowej o znaczeniu międzynarodowym wykonywania działalności zawodowej przez okres 24 miesięcy na poziomie krajowym i ponadnarodowym?”.

38

W identycznych okolicznościach w sprawie C‑425/24 Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)

Czy prawo Unii, w szczególności art. 6 i 19 TUE, interpretowane w świetle art. 47 [Karty] i art. 6 EKPC, należy interpretować w ten sposób, że w celu zapewnienia poszanowania zasad pełnej i skutecznej ochrony sądowej stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, takim jak przepis art. 2 [ustawy nr 280/2003] – zgodnie z jego wykładnią dokonaną we włoskim orzecznictwie – które, po wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach wymiaru sprawiedliwości krajowego sportowego systemu prawnego, ograniczają właściwość krajowego sądu państwowego (w niniejszej sprawie sądu administracyjnego) w przedmiocie kar sportowych o charakterze dyscyplinarnym wyłącznie do kwestii naprawienia szkody poprzez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej, wyłączając uprawnienie do stwierdzenia nieważności i możliwość zawieszenia skuteczności takich kar w ramach środka zabezpieczającego?

2)

Czy prawo Unii, w szczególności [art.] 6 i 19 TUE, interpretowane w świetle art. 47, 48 i 49 [Karty] oraz art. 6 i 7 EKPC, należy interpretować w ten sposób, że w celu zapewnienia zgodności z zasadami »nullum crimen, nulla poena sine lege«, wyczerpującego charakteru i określoności czynów zabronionych oraz rzetelnego procesu sądowego stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, takim jak przepis art. 2 [ustawy nr 280/2003] – zgodnie z jego wykładnią dokonaną we włoskim orzecznictwie – które zezwalają [organom sądownictwa sportowego] na nałożenie kary dyscyplinarnej polegającej na zakazie wykonywania działalności zawodowej na członka kierownictwa spółki sportowej w wyniku naruszenia przepisu [porządku] prawnego FIGC (art. 4 ust. 1 kodeksu sportowego wymiaru sprawiedliwości FIGC), przewidującego w drodze ogólnej i niedookreślonej klauzuli, że wszyscy członkowie FIGC i członkowie kierownictwa spółek sportowych są zobowiązani do przestrzegania statutu i innych przepisów FIGC, a także zasad lojalności, fair play i uczciwości?

3)

Czy prawo Unii, w szczególności art. 45, 49, 56, 101 i 102 TFUE oraz art. 47 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by przepisy krajowe, takie jak przepis art. 2 ustawy nr 280/2003, zezwalały na nałożenie przez organy sportowego porządku prawnego kary dyscyplinarnej w postaci zakazu, w wyniku której zakazuje się członkowi kierownictwa spółki sportowej wykonywania działalności zawodowej przez okres 24 miesięcy na poziomie krajowym i ponadnarodowym?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

39

Pytanie pierwsze, które sąd odsyłający zadaje Trybunałowi w każdej z niniejszych spraw połączonych, ma na celu umożliwienie mu orzeczenia w przedmiocie zgodności z prawem Unii przepisów krajowych, które ustanawiają środki prawne zapewniające jednostkom ochronę sądową przed karami, jakie może na nie nałożyć krajowe stowarzyszenie sportowe.

40

Pytania drugie i trzecie, które sąd ten zadaje Trybunałowi w każdej z tych spraw połączonych, mają na celu umożliwienie mu orzeczenia w przedmiocie zgodności z prawem Unii tych przepisów krajowych w zakresie, w jakim pozwalają one uprzednio takiemu stowarzyszeniu na wymierzenie takich kar.

41

Ze względu na przedmiot poszczególnych pytań należy w pierwszej kolejności odpowiedzieć łącznie na pytania drugie i trzecie, a następnie, w drugiej kolejności, na pytania pierwsze w tych sprawach.

W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego w sprawach C‑424/24 i C‑425/24

42

Poprzez pytania drugie i trzecie w niniejszych sprawach połączonych sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy prawo Unii, a w szczególności art. 6 i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 45, 49, 56, 101 i 102 TFUE oraz art. 47 Karty w związku z art. 48 i 49 Karty, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe pozwalają krajowemu stowarzyszeniu sportowemu – z uwagi na autonomię prawną, jaka mu przysługuje na podstawie prawa krajowego – na nałożenie na członków kierownictwa spółek sportowych kary polegającej na czasowym zakazie wykonywania wchodzącej w zakres kompetencji tego stowarzyszenia działalności zawodowej ze względu na fałszywe oświadczenia finansowe i księgowe złożone z naruszeniem zasad lojalności, fair play i uczciwości, do których przestrzegania członkowie kierownictwa takich spółek są zobowiązani na podstawie uregulowań, do których stosowania właściwe jest owo stowarzyszenie.

W przedmiocie dopuszczalności

43

Mając na uwadze przepisy prawa Unii, na które powołuje się sąd odsyłający, oraz uwagi na piśmie i uwagi ustne przedstawione Trybunałowi przez strony postępowań głównych, zainteresowane rządy i Komisję Europejską, należy przypomnieć w pierwszej kolejności, że – jak wynika z orzecznictwa Trybunału – sąd krajowy powinien w samym postanowieniu odsyłającym określić ramy faktyczne i prawne sporu w postępowaniach głównych oraz udzielić niezbędnych wyjaśnień dotyczących powodów wyboru przepisów prawa Unii, o których wykładnię się zwraca, a także związku, jaki dostrzega on pomiędzy tymi przepisami a przepisami krajowymi znajdującymi zastosowanie w zawisłym przed nim sporze (wyrok z dnia 16 października 2025 r., Anesar-CV i in., od C‑718/23 do C‑721/23 i C‑60/24, EU:C:2025:797, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).

44

Te kumulatywne wymogi dotyczące treści postanowienia odsyłającego są przedstawione w wyraźny sposób w art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, z którym w ramach współpracy ustanowionej w art. 267 TFUE sąd odsyłający powinien być zapoznany i którego powinien skrupulatnie przestrzegać. Zostały one również przypomniane w pkt 13, 15 i 16 zaleceń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dla sądów krajowych dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. 2019, C 380, s. 1), które znajdują się obecnie w pkt 13, 15 i 16 zaleceń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dla sądów krajowych dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. C, C/2024/6008).

45

Wspomniane wymogi kumulatywne odnoszą się w szczególności do dziedzin, w których występują złożone stany faktyczne i prawne, takich jak dziedzina konkurencji (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 63).

46

Tymczasem w niniejszym przypadku w postanowieniach odsyłających sąd odsyłający nie wyjaśnia w wystarczający sposób ani powodów, dla których zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 49, 101 i 102 TFUE, ani związku, jaki dostrzega między z jednej strony swobodą przedsiębiorczości, zakazem karteli i zakazem nadużywania pozycji dominującej, które są uregulowane odpowiednio w tych trzech artykułach, a z drugiej strony sporami w postępowaniach głównych oraz przepisami krajowymi mającymi zastosowanie do tych sporów, nad którymi się on zastanawia. W szczególności postanowienia te nie pozwalają zrozumieć powodów, dla których kary nałożone na członków kierownictwa, będących skarżącymi w postępowaniach głównych, mogą mieć wpływ, po pierwsze, na zdolność klubów piłkarskich, w których ci członkowie kierownictwa wykonywali lub mogą wykonywać działalność zawodową, do podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej w państwie członkowskim innym niż Republika Włoska, a po drugie, na możliwość konkurowania przez te kluby ze sobą.

47

Ponadto sąd odsyłający nie przedstawił w sposób wystarczająco jasny i precyzyjny powodów, dla których uważa, że należy zbadać zgodność art. 2 ustawy nr 280/2003 z art. 6 TUE w związku z art. 47–49 Karty. Ponadto sąd ten nie wyjaśnia związku, jaki stara się ustalić między tymi przepisami prawa Unii a przepisami krajowymi mającymi zastosowanie do sporów w postępowaniach głównych.

48

W odniesieniu do tych dwóch aspektów jego wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie spełniają zatem wymogów określonych w art. 94 lit. c) regulaminu postępowania.

49

W konsekwencji pytania drugie i trzecie w niniejszych sprawach połączonych są niedopuszczalne w zakresie, w jakim dotyczą wykładni art. 49, 101 i 102 TFUE oraz wykładni art. 6 TUE w związku z art. 47–49 Karty.

50

W drugiej kolejności należy zauważyć, że postanowienia traktatu FUE dotyczące swobody przepływu pracowników, swobody przedsiębiorczości, swobody świadczenia usług i swobodnego przepływu kapitału nie znajdują zastosowania do sytuacji, w których wszystkie elementy ograniczają się do jednego państwa członkowskiego, z zastrzeżeniem pewnych szczególnych przypadków, w których postanowienie odsyłające wskazuje na istnienie konkretnych okoliczności pozwalających na ustalenie, że wykładnia, o którą zwrócono się w trybie prejudycjalnym, jest niezbędna do rozstrzygnięcia sporu ze względu na związek między przedmiotem lub okolicznościami tego sporu a art. 45, 49, 56 lub 63 TFUE, zgodnie z wymogami art. 94 regulaminu postępowania (zob. wyrok z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo).

51

Tymczasem w niniejszym przypadku spory w postępowaniach głównych nie dotyczą sytuacji, których wszystkie elementy ograniczają się do jednego państwa członkowskiego w rozumieniu tego orzecznictwa i które w konsekwencji są pozbawione charakteru transgranicznego, wbrew temu, co twierdzą w szczególności pozwane w postępowaniach głównych, rząd włoski i Komisja. Z zawartych w postanowieniach odsyłających informacji przypomnianych w pkt 14 i 24 niniejszego wyroku wynika bowiem jasno, że karom w postaci czasowego zakazu wykonywania działalności zawodowej, które zostały nałożone na członków kierownictwa, będących skarżącymi w postępowaniach głównych, w dziedzinie należącej do właściwego krajowego stowarzyszenia sportowego, a mianowicie FIGC, towarzyszyły, na podstawie uprawnień przysługujących temu stowarzyszeniu, wnioski o rozszerzenie przedmiotowego zakazu na UEFA i FIFA. Wynika z tego, że ze względu na ich samą treść i charakter kary te mogły mieć wpływ na wykonywanie przez tych członków kierownictwa swobody przepływu czy to w charakterze pracowników korzystających z art. 45 TFUE, czy też w charakterze usługodawców korzystających z art. 56 TFUE. Ponadto z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał wynika, że FIFA przychyliła się następnie do wniosku o rozszerzenie rzeczonego zakazu, z którym zwróciło się do niej to stowarzyszenie.

52

W konsekwencji pytania drugie i trzecie w niniejszych sprawach połączonych są dopuszczalne w zakresie, w jakim dotyczą wykładni art. 45 i 56 TFUE.

53

W trzeciej i ostatniej kolejności, zważywszy na przedmiot, w obu sprawach odpowiednio z jednej strony pytań drugiego i trzeciego, a z drugiej strony pytania pierwszego, doprecyzowanych w pkt 39 i 40 niniejszego wyroku, należy stwierdzić, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, zgodnie z którym „[p]aństwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii”, ma znaczenie wyłącznie dla odpowiedzi na pytanie pierwsze w obu sprawach.

54

Wynika stąd, że poprzez pytania drugie i trzecie w obu sprawach sąd odsyłający dąży w istocie wyłącznie do ustalenia, czy art. 45 i 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe pozwalają krajowemu stowarzyszeniu sportowemu – z uwagi na autonomię prawną, jaka mu przysługuje na podstawie prawa krajowego – na nałożenie na członków kierownictwa spółek sportowych kary polegającej na czasowym zakazie wykonywania wchodzącej w zakres kompetencji tego stowarzyszenia działalności zawodowej ze względu na fałszywe oświadczenia finansowe i księgowe złożone z naruszeniem zasad lojalności, fair play i uczciwości, do których przestrzegania członkowie kierownictwa takich spółek są zobowiązani na podstawie uregulowań, do których stosowania właściwe jest owo stowarzyszenie.

Co do istoty

– W przedmiocie stosowania podstawowych swobód przepływu do stowarzyszeń sportowych

55

W świetle treści pytań drugiego i trzeciego w niniejszych sprawach połączonych oraz przedmiotu przepisów krajowych, do którego odnoszą się te pytania, należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że przestrzegania podstawowych swobód przepływu ustanowionych w traktacie FUE wymaga się nie tylko od krajowych organów władzy publicznej, lecz jest ono wymagane także w przypadku, gdy podmiot, stowarzyszenie lub inna osoba prawna, które nie podlegają krajowemu prawu publicznemu, dysponują autonomią prawną lub uprawnieniem, które umożliwiają im postawienie jednostkom warunków utrudniających wykonywanie swobód (zob. podobnie wyroki: z dnia 3 października 2000 r., Ferlini, C‑411/98, EU:C:2000:530, pkt 50; a także z dnia 13 czerwca 2019 r., TopFit i Biffi, C‑22/18, EU:C:2019:497, pkt 39). Zniesienie między państwami członkowskimi przeszkód w swobodnym przepływie osób i swobodnym świadczeniu usług byłoby bowiem zagrożone, gdyby zniesienie barier państwowych mogło zostać zneutralizowane przez przeszkody wynikające z wykonywania takiej autonomii prawnej lub takiego uprawnienia (zob. podobnie wyroki: z dnia 15 grudnia 1995 r., Bosman, C‑415/93, EU:C:1995:463, pkt 83; a także z dnia 13 czerwca 2019 r., TopFit i Biffi, C‑22/18, EU:C:2019:497, pkt 38).

56

W szczególności krajowe lub międzynarodowe stowarzyszenia sportowe podlegające prawu prywatnemu są zobowiązane do przestrzegania art. 45 i 56 TFUE, w przypadku gdy przyjmują one przepisy dotyczące pracy najemnej lub świadczenia usług przez zawodników profesjonalnych lub półprofesjonalnych czy, mówiąc szerzej, przepisy, które choć formalnie nie regulują tej pracy lub tego świadczenia usług, mają bezpośredni wpływ na wspomnianą pracę lub rzeczone świadczenie usług (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 77). Podobnie takiego przestrzegania wymaga się od tych stowarzyszeń, gdy przyjmują one przepisy dotyczące pracy najemnej lub świadczenia usług przez kategorie osób inne niż zawodnicy, lecz prowadzące działalność gospodarczą związaną z uprawianiem sportu, jak ma to miejsce w niniejszych sprawach w przypadku członków kierownictwa takich jak skarżący w postępowaniach głównych.

57

Kwestia, czy krajowe stowarzyszenia sportowe, które są właściwe, odpowiednio, do przyjęcia i stosowania uregulowań rozpatrywanych w postępowaniach głównych, podlegają krajowemu prawu publicznemu, jak wydaje się to mieć miejsce w przypadku CONI, czy też krajowemu prawu prywatnemu, jak wydaje się to mieć miejsce w przypadku FIGC, nie ma zatem wpływu ani na wykładnię art. 45 i 56 TFUE, o którą zwrócił się sąd odsyłający, ani na stosowanie tych postanowień, za które sąd ten będzie odpowiedzialny, w świetle tej wykładni w ramach sporów w postępowaniach głównych.

58

Podobnie okoliczność, że autonomia prawna, jaką dysponują te stowarzyszenia, została uznana w prawie krajowym państwa członkowskiego, w którym mają one siedzibę, jak ma to miejsce w niniejszym przypadku, nie ma wpływu ani na wspomnianą wykładnię, ani na zastosowanie danych postanowień. Niezależnie bowiem od mocy prawnej, jaką dane prawo przyznaje takiemu uznaniu, nie może ono w żadnym wypadku wywoływać skutku prawnego ani praktycznego polegającego na zwolnieniu wspomnianych stowarzyszeń z obowiązku przestrzegania podstawowych swobód przepływu przewidzianych w traktacie FUE, zważywszy na ratio legis orzecznictwa przypomnianego w pkt 55 niniejszego wyroku.

59

W konsekwencji zarówno w przypadku takiego uznania, jak i w jego braku takie krajowe stowarzyszenia sportowe – mimo że mają one autonomię prawną umożliwiającą im przyjmowanie i stosowanie określonych przepisów, takich jak przepisy dotyczące organizacji zawodów w ich odpowiednich dyscyplinach, prawidłowego przebiegu tych zawodów i uczestnictwa w nich sportowców, przepisy przewidujące korzystanie z narzuconego arbitrażu czy też przepisy mające na celu organizowanie w sposób zbiorowy pracy najemnej i świadczenia usług przez osoby podlegające ich kompetencji – nie mogą w ten sposób ograniczać wykonywania praw i wolności przyznanych jednostkom przez prawo Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, pkt 95).

– W przedmiocie istnienia przeszkody w swobodnym przepływie pracowników i w swobodnym świadczeniu usług

60

W drugiej kolejności, jeśli chodzi o ewentualną przeszkodę w podstawowych swobodach przepływu przewidzianych w traktacie FUE, z utrwalonego orzecznictwa wynika z jednej strony, że art. 45 TFUE, który jest bezpośrednio skuteczny, stoi na przeszkodzie jakiemukolwiek środkowi opartemu na przynależności państwowej lub mającemu zastosowanie niezależnie od przynależności państwowej, który może stawiać obywateli Unii w niekorzystnej sytuacji, w przypadku gdyby chcieli podjąć działalność gospodarczą na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie pochodzenia, uniemożliwiając im opuszczenie tego państwa lub zniechęcając ich do tego (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., Royal Antwerp Football Club, C‑680/21, EU:C:2023:1010, pkt 136 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 86).

61

Z drugiej strony art. 56 TFUE, który ustanawia zarówno na rzecz usługodawców, jak i usługobiorców swobodę świadczenia usług, stoi na przeszkodzie jakiemukolwiek przepisowi, nawet stosowanemu bez rozróżnienia, który może ograniczać korzystanie z tej swobody przez to, że zakazuje, utrudnia lub czyni mniej atrakcyjną działalność tych usługodawców w państwach członkowskich innych niż te, w których mają oni siedzibę (zob. wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 247 i przytoczone tam orzecznictwo).

62

W niniejszym przypadku środkami rozpatrywanymi w postępowaniach głównych są – jak wynika z treści pytań zadanych przez sąd odsyłający oraz z wyjaśnień tego sądu przypomnianych w pkt 51 niniejszego wyroku – dwie kary w postaci zakazu wykonywania przez okres 24 miesięcy działalności zawodowej wchodzącej w zakres kompetencji krajowego stowarzyszenia sportowego mającego na celu promocję i regulację zawodowej i amatorskiej piłki nożnej, którym to karom towarzyszą wnioski o rozszerzenie przedmiotowego zakazu na FIFA i UEFA, a które zostały nałożone na dwóch członków kierownictwa klubu piłkarskiego, którzy naruszyli zasady lojalności, fair play i uczciwości, do których przestrzegania są zobowiązani na podstawie uregulowań, do których stosowania właściwe jest to stowarzyszenie, poprzez składanie lub zatwierdzanie fałszywych oświadczeń finansowych i księgowych.

63

W tym względzie należy zauważyć, że ponieważ autonomia prawna, jaką dysponują osoby prawne takie jak krajowe stowarzyszenia sportowe pozwane w postępowaniach głównych, umożliwia tym osobom prawnym przyjęcie szeregu zasad, a w szczególności zasad mających na celu organizowanie w sposób zbiorowy pracy najemnej i świadczenia usług przez osoby podlegające ich właściwości, o których mowa w pkt 59 niniejszego wyroku, wspomniane osoby prawne mogą również przyjąć przepisy pomocnicze mające na celu zapewnienie skuteczności tych zasad, a w szczególności przepisów przewidujących nałożenie kar w przypadku naruszenia tych zasad. W konsekwencji nie można uznać, że przyjęcie takich przepisów jest samo w sobie sprzeczne z art. 45 i 56 TFUE (zob. analogicznie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 145, 146 i przytoczone tam orzecznictwo).

64

Natomiast nałożenie kary na jednostkę w konkretnym przypadku na podstawie takich przepisów może – w zależności od charakteru i zakresu zarówno prawnego, jak i praktycznego tej kary – ograniczać podstawową swobodę przepływu, z której korzysta ta jednostka, bez względu na to, czy chodzi o swobodę przepływu pracowników ustanowioną w art. 45 TFUE, czy o swobodę świadczenia usług ustanowioną w art. 56 TFUE. Jest tak w szczególności w przypadku kary takiej jak rozpatrywane w postępowaniach głównych czasowe zakazy wykonywania niektórych rodzajów działalności zawodowej, które mogą znaleźć zastosowanie na szczeblu wszystkich państw członkowskich wskutek decyzji UEFA i FIFA, zważywszy na wniosek o rozszerzenie tych zakazów na szczeble europejski i światowy skierowany do tych stowarzyszeń sportowych.

65

Taka kara nie tylko bowiem ewentualnie skutkuje zakazaniem osobie, na którą została nałożona, wykonywania danej działalności zawodowej, a zatem jej działalności gospodarczej, nie tylko w państwie członkowskim pochodzenia, ale także w innych państwach, w tym we wszystkich innych państwach członkowskich, lecz właśnie służy temu celowi.

66

W niniejszym przypadku wynika stąd, że kary rozpatrywane w postępowaniach głównych mogą ograniczać swobodę przepływu pracowników lub swobodę świadczenia usług przysługujące członkom kierownictwa, na których kary te zostały nałożone, w zależności od systemu prawnego, w ramach którego członkowie ci mogą wykonywać działalność zawodową w państwach członkowskich innych niż Republika Włoska.

– W przedmiocie istnienia ewentualnego uzasadnienia

67

W trzeciej i ostatniej kolejności należy zauważyć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż przepisy niebędące przepisami państwowymi mogą zostać dopuszczone, nawet jeśli mogą utrudniać przewidzianą w traktacie FUE swobodę przepływu, w razie wykazania, po pierwsze, że ich przyjęcie realizuje zgodny z owym traktatem uzasadniony cel interesu ogólnego, a zatem cel mający charakter inny niż czysto gospodarczy, a po drugie, że przepisy te są zgodne z zasadą proporcjonalności, co oznacza, że są one odpowiednie do zapewnienia realizacji tego celu i nie wykraczają poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia. Co się tyczy w szczególności wymogu dotyczącego odpowiedniego charakteru takich przepisów, należy przypomnieć, że przepisy te można uznać za właściwe do zapewnienia realizacji wskazanego celu tylko wtedy, gdy rzeczywiście zmierzają one do jego osiągnięcia w sposób spójny i systematyczny (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 251; z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 95).

68

Podobnie jak w przypadku przepisów o charakterze państwowym obowiązek wykazania, że obie te kumulatywne przesłanki są spełnione, spoczywa na podmiocie, który przyjął owe przepisy niebędące przepisami państwowymi (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 252; z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 96).

69

W niniejszym przypadku do sądu odsyłającego będzie zatem należało ustalenie, czy w świetle argumentów i dowodów przedstawionych przez strony kary rozpatrywane w postępowaniach głównych spełniają owe przesłanki. W świetle tych argumentów i dowodów Trybunał może mu jednak udzielić następujących wskazówek.

70

W odniesieniu, po pierwsze, do istnienia jednego lub więcej uzasadnionych celów interesu ogólnego zgodnych z traktatem FUE należy zauważyć, że powinno to być oceniane z uwzględnieniem, w razie potrzeby, specyfiki dyscypliny sportowej wchodzącej w zakres odpowiedzialności stowarzyszenia, którego uregulowanie lub zachowanie jest przedmiotem sporu (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 105, 106), a także realizowanych przez to stowarzyszenie celów, które wynikają z jego statutu lub, w stosownym wypadku, szczególnych zadań powierzonych mu przez władze publiczne (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 99, 100).

71

W niniejszym przypadku z wyjaśnień sądu odsyłającego wynika, że kary rozpatrywane w sporach w postępowaniach głównych zostały nałożone na członków kierownictwa, będących skarżącymi w postępowaniach głównych, ze względu na to, że naruszyli oni zasady lojalności, fair play i uczciwości, do których przestrzegania są oni zobowiązani jako członkowie kierownictwa prowadzący działalność zawodową w dziedzinie piłki nożnej, uczestnicząc we wprowadzeniu systemu fikcyjnych zysków kapitałowych, w szczególności poprzez dokonywanie lub zatwierdzanie oświadczeń finansowych i księgowych, które nieprawdziwie przedstawiały szereg transferów zawodników jako transakcje niezależne, podczas gdy w rzeczywistości chodziło o transakcje wymiany, w celu uniknięcia stosowania międzynarodowego standardu rachunkowości mającego zastosowanie do tego rodzaju transakcji, a ostatecznie w celu zadeklarowania wyników finansowych i majątku wyższych niż rzeczywiste wyniki finansowe i majątek klubu, w którym pełnili funkcje kierownicze.

72

W tym względzie, jak zauważył zasadniczo rzecznik generalny w pkt 67 i 68 opinii, należy przyznać, że uregulowania, które mają na celu zapewnienie – za pomocą kar dyscyplinarnych – skutecznego przestrzegania standardów sprawozdawczości finansowej i rachunkowości mających zastosowanie do klubów piłkarskich, a także prawidłowości i rzetelności oświadczeń finansowych i księgowych złożonych lub zatwierdzonych przez członków kierownictwa tych klubów, można uznać za realizujące uzasadniony cel interesu ogólnego polegający na zapewnieniu prawidłowości rozgrywek sportowych, takich jak rozgrywki piłki nożnej (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 100, 101; a także z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 96).

73

Te rozgrywki sportowe charakteryzują się bowiem między innymi tym, że nawet jeśli uczestnictwo w nich jest zastrzeżone dla drużyn, które uzyskały określone wyniki sportowe, a ich przebieg polega na konfrontacjach i stopniowym eliminowaniu poszczególnych drużyn, opierając się tym samym na zasługach sportowych, to ich prawidłowe funkcjonowanie, trwałość i sukces opierają się również na utrzymaniu pewnej równowagi sportowej i finansowej, a także pewnej równości szans między zawodowymi klubami piłkarskimi, które w nich uczestniczą, zważywszy na łączący je stosunek współzależności (zob. wyrok z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).

74

Tymczasem ta równowaga finansowa, a zatem ostatecznie równowaga sportowa, jak również prawidłowość rozgrywek sportowych, do których się ona przyczynia, mogłyby zostać zakłócone lub nawet zniweczone, gdyby członkowie kierownictwa, którzy prowadzą działalność zawodową w dziedzinie piłki nożnej, mogli w kwestiach rachunkowości i finansów zachowywać się bezkarnie w sposób opisany w pkt 19 i 71 niniejszego wyroku. Jest tak tym bardziej w przypadku, gdy – jak w niniejszych sprawach – takie zachowania w kwestiach finansów i rachunkowości dotyczą operacji transferu zawodników, a zatem operacji mających bezpośredni wpływ na skład drużyn, który stanowi jeden z istotnych parametrów rozgrywek, w których konfrontują się zawodowe kluby piłkarskie (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., Royal Antwerp Football, C‑680/21, EU:C:2023:1010, pkt 61; a także z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 33).

75

W odniesieniu, po drugie, do przestrzegania zasady proporcjonalności należy zauważyć, że przyjęcie przepisów umożliwiających wymierzenie kar takich jak kary rozpatrywane w postępowaniach głównych stanowi samo w sobie środek odpowiedni do zapewnienia osiągnięcia celu, o którym mowa w pkt 72 niniejszego wyroku.

76

Jest tak w szczególności w przypadku przyjęcia przepisów umożliwiających wymierzenie kar takich jak zakazy wykonywania działalności zawodowej w ramach FIGC na czas określony, które mogą zostać nałożone na członków kierownictwa takich jak skarżący w postępowaniach głównych, które w uregulowaniach CONI zostały konkretnie określone jako „dyskwalifikacja na czas określony w ramach FIGC, z ewentualnym wnioskiem o rozszerzenie na [UEFA]”, w przypadku zachowań takich jak te, o których mowa w pkt 71 i 74 niniejszego wyroku, które w uregulowaniach tych zostały zakwalifikowane jako „wykroczenie administracyjne”„w dziedzinie gospodarki finansowej i zarządzania”, jak wynika z pkt 12–15 niniejszego wyroku.

77

W tym względzie do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy przyjęcie przepisów umożliwiających wymierzenie kar takich jak te, o których mowa w dwóch poprzednich punktach niniejszego wyroku, rzeczywiście odpowiada dążeniu do osiągnięcia w sposób spójny i systematyczny celu, o którym mowa w pkt 72 tego wyroku. W tym celu do niego należy w szczególności zbadanie, czy różne sankcje, które mogą zostać wymierzone w przypadku takiego „naruszenia administracyjnego w dziedzinie gospodarki finansowej i zarządzania”, stanowią spójny i kompletny system środków umożliwiających nie tylko położenie kresu różnym kategoriom zachowań, które mogą stanowić to naruszenie, takich jak nieprzedstawienie dokumentów, częściowe przedstawienie dokumentów, przedstawienie niejasnych lub wprowadzających w błąd dokumentów czy też przedstawienie sfałszowanych dokumentów, ale również zapobieganie powtórzeniu się takich zachowań.

78

Ponadto do sądu odsyłającego należy zbadanie, po pierwsze, czy ustalenie tych kar jest w każdym konkretnym przypadku obwarowane przejrzystymi, obiektywnymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 257; z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 111).

79

Po drugie, kryteria te powinny gwarantować możliwość uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności charakteryzujących każdy konkretny przypadek, a w szczególności charakteru, czasu trwania i wagi stwierdzonego naruszenia. Organowi, który jest odpowiedzialny za zastosowanie owych kryteriów w indywidualnym przypadku i za dokonanie tego ustalenia, przysługuje pewien zakres uznania, skorzystanie z którego powinno samo w sobie podlegać skutecznej kontroli sądowej dokonywanej przez sąd krajowy w świetle tych samych kryteriów oraz wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 151; a także z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 106, 111 i przytoczone tam orzecznictwo).

80

W świetle całości powyższych rozważań na pytania drugie i trzecie w obu sprawach połączonych należy odpowiedzieć w ten sposób, że art. 45 i 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoją na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe pozwalają krajowemu stowarzyszeniu sportowemu – z uwagi na autonomię prawną, jaka mu przysługuje na podstawie prawa krajowego – na nałożenie na członków kierownictwa spółek sportowych kary polegającej na czasowym zakazie wykonywania wchodzącej w zakres kompetencji tego stowarzyszenia działalności zawodowej ze względu na fałszywe oświadczenia finansowe i księgowe złożone z naruszeniem zasad lojalności, fair play i uczciwości, do których przestrzegania członkowie kierownictwa takich spółek są zobowiązani na podstawie uregulowań, do których stosowania właściwe jest owo stowarzyszenie, pod warunkiem że:

–

przyjęcie przepisów umożliwiających temu stowarzyszeniu wymierzenie takiej kary służy osiągnięciu jednego lub większej liczby uzasadnionych celów interesu ogólnego zgodnych z traktatem FUE, mających charakter inny niż czysto gospodarczy; oraz że

–

przepisy te są zgodne z zasadą proporcjonalności, co oznacza, że są one odpowiednie do zapewnienia osiągnięcia tego celu lub tych celów w sposób spójny i systematyczny oraz że ustalenie w każdym konkretnym przypadku przewidzianych w nich kar jest obwarowane przejrzystymi, obiektywnymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami, umożliwiającymi uwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności i mogącymi podlegać skutecznej kontroli sądowej.

W przedmiocie pytania pierwszego w sprawach C‑424/24 i C‑425/24

81

Poprzez pytanie pierwsze w obu sprawach połączonych sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy prawo Unii, a w szczególności art. 6 TUE i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe ograniczają uprawnienia sądu krajowego mającego dokonać kontroli kary wymierzonej przez krajowe stowarzyszenie sportowe „po wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości” do uprawnienia polegającego na przyznaniu odszkodowania, jeżeli uzna on, iż kara ta jest niezgodna z prawem, z wyłączeniem uprawnień polegających z jednej strony na zarządzeniu środków tymczasowych do czasu wydania orzeczenia co do istoty sprawy, a z drugiej strony na uchyleniu tej kary i spowodowaniu ustania jej skutków.

82

Na wstępie należy stwierdzić, że ze względów analogicznych do tych, które zostały przedstawione w pkt 47–49 niniejszego wyroku, pytania te są niedopuszczalne w zakresie, w jakim dotyczą art. 6 TUE. W konsekwencji należy na nie odpowiedzieć wyłącznie w świetle art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty, przy czym należy przypomnieć, że to ostatnie postanowienie musi być należycie uwzględnione przy dokonywaniu wykładni tego art. 19 ust. 1 akapit drugi (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 kwietnia 2021 r., Repubblika, C‑896/19, EU:C:2021:311, pkt 44, 45; a także z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, pkt 70).

83

W tym celu konieczne jest w pierwszej kolejności doprecyzowanie zakresu ciążącego na państwach członkowskich na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty obowiązku zapewnienia w sposób ogólny skutecznej ochrony sądowej jednostkom, w przypadku gdy organ należący do ich systemu sądowniczego ma w ramach swoich kompetencji dokonać kontroli – w świetle prawa Unii i jako „sąd” w rozumieniu tego prawa – kar nałożonych na te jednostki przez stowarzyszenia sportowe. W drugiej kolejności należy uściślić kryteria pozwalające na ustalenie sądu krajowego, który jest właściwy do przeprowadzenia tej kontroli, zwłaszcza w szczególnym przypadku, w którym – tak jak w niniejszych sprawach – taki sąd krajowy ma przeprowadzić wspomnianą kontrolę „po wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości”.

W przedmiocie zakresu kontroli sądowej kar nałożonych na jednostki przez stowarzyszenia sportowe

84

Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia jednostkom poszanowania ich prawa do skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii. Zasada skutecznej ochrony sądowej praw i wolności, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii, do której to zasady odnosi się to postanowienie, stanowi ogólną zasadę prawa Unii wynikającą z tradycji konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim, wyrażoną w szczególności w art. 47 Karty, z którego wynika, że każdy, czyje prawa lub wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w tym ostatnim postanowieniu (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2021 r., Randstad Italia, C‑497/20, EU:C:2021:1037, pkt 56, 57 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 16 października 2025 r., PROFIL‑COPY 2002, C‑510/24, EU:C:2025:795, pkt 38).

85

Z orzecznictwa Trybunału wynika w pierwszej kolejności, że na podstawie tego art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku ze wspomnianym art. 47 Karty jednostki, które w ramach sporu związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej na terytorium Unii podnoszą, iż akt, środek lub zachowanie naruszyły prawa lub wolności przyznane im w prawie Unii, powinny dysponować środkiem prawnym umożliwiającym im zakwestionowanie tego aktu, środka lub zachowania w świetle tego prawa, czy to w ramach postępowania głównego, czy też w trybie incydentalnym, oraz uzyskanie od sądu krajowego skutecznej kontroli sądowej wspomnianego aktu, środka lub zachowania w świetle owego prawa (zob. podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, pkt 75, 76, 82 i przytoczone tam orzecznictwo).

86

W świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 55 i 56 niniejszego wyroku jednostki powinny zatem dysponować takim środkiem zaskarżenia, w szczególności w przypadku gdy w ramach sporu związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej na terytorium Unii utrzymują, że kara nałożona na nie przez stowarzyszenie sportowe naruszyła jedną lub więcej podstawowych swobód przepływu przyznanych im przez prawo Unii, takich jak w niniejszym przypadku swoboda przepływu pracowników ustanowiona w art. 45 TFUE i swoboda świadczenia usług ustanowiona art. 56 TFUE (zob. podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, pkt 71, 108).

87

W drugiej kolejności należy zauważyć, że wymóg skutecznej kontroli sądowej, który stanowi integralną część skutecznej ochrony sądowej, jaką państwa członkowskie mają obowiązek zapewnić jednostkom w dziedzinach objętych prawem Unii zgodnie z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, oznacza przede wszystkim, że co do zasady sąd krajowy, przed którym jednostki mogą zakwestionować karę wymierzoną przez stowarzyszenie sportowe, powinien być właściwy do zbadania wszystkich kwestii prawnych i faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu, w razie potrzeby po wystąpieniu do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wszelkich kwestii dotyczących wykładni prawa Unii lub ważności aktu prawa Unii na warunkach przewidzianych w art. 267 TFUE (zob. podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, pkt 75, 77, 83 i przytoczone tam orzecznictwo).

88

W szczególności właściwy sąd krajowy powinien mieć możliwość dokonania kontroli zasadności w świetle prawa Unii, po pierwsze, prawnych i faktycznych powodów, dla których taka kara została nałożona na taką jednostkę (zob. podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, pkt 86, 101), a po drugie, samej tej kary, jak to wynika z pkt 79 niniejszego wyroku. Sama ta ostatnia kontrola może musieć dotyczyć – w zależności od zarzutów, jakie powinien zbadać właściwy sąd krajowy – warunków, w jakich wspomniana kara została wymierzona, jej uzasadnienia oraz jej ustalenia.

89

Następnie należy wskazać, że właściwy sąd krajowy nie może ograniczyć się do stwierdzenia w stosownym wypadku istnienia naruszenia prawa Unii, lecz powinien co do zasady mieć możliwość wyciągnięcia – w ramach swoich kompetencji i zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi – wszelkich konsekwencji prawnych, jakie powstają w przypadku takiego stwierdzenia, tak aby nie dopuścić do utrzymywania się tego naruszenia (zob. podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, pkt 102, 103).

90

W szczególności w przypadku naruszenia jednej lub kilku podstawowych swobód przepływu przewidzianych w traktacie FUE sąd ten powinien mieć możliwość – na wniosek zainteresowanej jednostki – nie tylko stwierdzenia tego naruszenia i nakazania naprawienia szkody wyrządzonej tej jednostce, ale również, o ile to konieczne, spowodowania zaprzestania zachowania stanowiącego wspomniane naruszenie lub w przypadku gdy w grę wchodzi akt – stwierdzenia nieważności tego aktu (zob. podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, pkt 104 i przytoczone tam orzecznictwo).

91

Jest tak w szczególności w przypadku, gdy środkiem, którego dotyczy takie naruszenie prawa Unii, jest kara taka jak zakaz wykonywania działalności zawodowej nałożony na jednostkę. W takim bowiem przypadku stwierdzenie nieważności aktu, którym wymierzono tę karę, w zakresie wymaganym do usunięcia wspomnianej kary z porządku prawnego oraz do spowodowania ustania jej skutków, jest konieczne do zapewnienia danej jednostce skutecznej ochrony sądowej poprzez umożliwienie jej odzyskania możliwości wykonywania przysługujących jej swobód, a zatem działalności zawodowej, której byłaby pozbawiona w braku takiego stwierdzenia nieważności.

92

Wreszcie właściwy sąd krajowy powinien mieć możliwość zarządzenia środków tymczasowych do czasu wydania orzeczenia co do istoty sprawy. W braku takiej możliwości pełna skuteczność tego orzeczenia nie mogłaby bowiem zostać zagwarantowana (zob. podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, pkt 105, 106 i przytoczone tam orzecznictwo).

93

Prawdą jest, że w przypadku gdy refarming pasma częstotliwości radiowych miał nastąpić przed określoną datą zgodnie z aktem prawa wtórnego Unii i w którym stwierdzenie nieważności aktów dotyczących przyznania praw użytkowania określonych częstotliwości radiowych, przyjętych przez właściwe organy krajowe w celu umożliwienia tego refarmingu, mogło naruszyć nie tylko cele interesu ogólnego realizowane przez prawodawcę Unii, ale także prawa osób trzecich działających w dobrej wierze, Trybunał orzekł, że prawo Unii nie stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które, po pierwsze, ograniczają skutki środków odwoławczych wnoszonych przez podmioty gospodarcze od takich aktów do przyznania rekompensaty pieniężnej, a po drugie, ograniczają zakres środków zabezpieczających, które mogą zostać zarządzone w oczekiwaniu na zbadanie takich środków odwoławczych, do zapłaty kwoty w wysokości wstępnie oszacowanej na poczet odszkodowania (wyrok z dnia 11 września 2025 r., Cairo Network i in., od C‑764/23 do C‑766/23, EU:C:2025:691, pkt 73–86).

94

Jednakże sytuacja osób, na które stowarzyszenie sportowe nałożyło karę naruszającą swobody przepływu przyznane im przez prawo Unii, nie stanowi takiego przypadku. Do odmiennego wniosku nie może prowadzić argument wysunięty przez rząd włoski na rozprawie, zgodnie z którym ewentualne uchylenie kar nałożonych na skarżących w postępowaniach głównych mogłoby skutkować uchyleniem sankcji mających postać punktów karnych nałożonych na klub piłkarski, w którym skarżący byli zatrudnieni, w ramach krajowych mistrzostw piłki nożnej, a tym samym doprowadzić do powstania długotrwałego stanu niepewności co do ostatecznej klasyfikacji tych mistrzostw. Wystarczy zauważyć w tym względzie, że pytania zadane w niniejszych sprawach połączonych dotyczą wyłącznie sytuacji wspomnianych skarżących, a nie sytuacji klubu piłkarskiego, w którym wykonywali oni swoją działalność, ani też zgodności z prawem ewentualnych sankcji nałożonych na ten klub.

W przedmiocie ustalenia sądu krajowego właściwego do dokonania kontroli kar nałożonych na jednostki przez stowarzyszenia sportowe

95

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że chociaż organizacja wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich, w tym ustanowienie, skład, właściwość i funkcjonowanie sądów krajowych, należy do kompetencji tych państw, to przy wykonywaniu tej kompetencji państwa członkowskie mają obowiązek dotrzymywać zobowiązań wynikających dla nich z prawa Unii, a w szczególności z art. 19 TUE [wyroki: z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C‑204/21, EU:C:2023:442, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 44).

96

Jak przypomniano w pkt 84 niniejszego wyroku, na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia jednostkom poszanowania ich prawa do skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii. Do państw członkowskich należy zatem ustanowienie systemu środków odwoławczych i procedur zapewniających skuteczną kontrolę sądową w tych dziedzinach (wyroki: z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 34).

97

Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE znajduje zastosowanie w stosunku do każdego organu krajowego, który może rozstrzygać jako „sąd” w rozumieniu prawa Unii kwestie dotyczące wykładni lub stosowania tego prawa, a więc wchodzące w zakres dziedzin objętych tym prawem (wyroki: z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 36).

98

Państwa członkowskie powinny zatem, na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, zapewnić, by wszystkie organy orzekające jako „sądy” w rozumieniu prawa Unii w kwestiach związanych ze stosowaniem lub wykładnią tego prawa i należące w związku z tym do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych rzeczonym prawem czyniły zadość wszystkim wymogom immanentnie związanym ze skuteczną ochroną sądową [zob. podobnie wyroki: z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 47].

99

Do tych wymogów zalicza się, po pierwsze, wymóg niezawisłości sędziowskiej, która stanowi integralny element sądzenia i wchodzi w zakres istoty prawa do skutecznej ochrony sądowej oraz prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, które mają fundamentalne znaczenie jako gwarancje ochrony wszystkich praw, jakie podmioty prawa wywodzą z prawa Unii, oraz zachowania wartości wspólnych państwom członkowskim określonych w art. 2 TUE, w szczególności wartości państwa prawnego [wyroki: z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C‑791/19, EU:C:2021:596, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 49].

100

Ten wymóg niezawisłości ma dwa aspekty. Pierwszy aspekt, o charakterze zewnętrznym, wymaga, aby dany organ wypełniał swoje zadania w pełni autonomicznie, bez podległości w ramach hierarchii służbowej, bez podporządkowania komukolwiek, w sposób wolny od nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła, pozostając w ten sposób pod ochroną przed ingerencją i naciskami z zewnątrz, które mogą zagrozić niezależności osądu jego członków i wpływać na ich rozstrzygnięcia [wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 121; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann-Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 50].

101

Drugi aspekt, o charakterze wewnętrznym, łączy się z kolei z pojęciem bezstronności i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu i ich odpowiednich interesów w odniesieniu do jego przedmiotu. Aspekt ten wymaga przestrzegania obiektywizmu oraz braku wszelkiego interesu w rozstrzygnięciu sporu poza ścisłym stosowaniem przepisu prawa [wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 122; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 51].

102

Powyższe gwarancje niezawisłości i bezstronności wymagają istnienia zasad, w szczególności co do składu danego organu, pozwalających wykluczyć, w przekonaniu jednostek, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niezależności tego organu od czynników zewnętrznych oraz neutralności względem ścierających się przed nim interesów [wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 123; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 52].

103

W tym względzie ważne jest, by sędziowie byli chronieni przed ingerencją lub naciskami z zewnątrz, które mogłyby zagrozić ich niezawisłości. Normy mające zastosowanie do statusu sędziów i wykonywania przez nich obowiązków powinny pozwalać w szczególności na wykluczenie nie tylko wszelkiego bezpośredniego wpływu w postaci zaleceń, ale również bardziej pośrednich form oddziaływania, które mogą zaważyć na decyzjach danych sędziów, i w ten sposób umożliwić zapobieżenie brakowi widocznych oznak niezawisłości lub bezstronności tych sędziów, który to brak mógłby podważyć zaufanie, jakie sądownictwo powinno budzić w jednostkach w społeczeństwie demokratycznym i państwie prawnym [wyroki: z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C‑791/19, EU:C:2021:596, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 53].

104

Chociaż „zewnętrzny” aspekt niezawisłości ma zasadniczo na celu utrzymanie niezależności sądów względem władzy ustawodawczej i wykonawczej w myśl zasady podziału władz, która charakteryzuje funkcjonowanie państwa prawnego, to aspekt ten należy jednak rozumieć jako obejmujący również ochronę sędziów przed ingerencjami, naciskami lub wpływami, bezpośrednimi lub bardziej pośrednimi, dotyczącymi na przykład ich powoływania lub rozpoznawania spraw, które mają oni rozstrzygnąć, mogącymi pochodzić z innych źródeł zewnętrznych, takich jak w niniejszym przypadku stowarzyszenia sportowe, których organy orzekające w ramach porządku sportowego mogą być zobowiązane do przeprowadzenia kontroli niektórych aktów lub niektórych rodzajów działalności.

105

Po drugie, w świetle nierozerwalnych więzi, jakie istnieją między gwarancjami niezawisłości i bezstronności sędziów a dostępem do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymaga również istnienia sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. Wyrażenie to, które odzwierciedla w szczególności zasadę państwa prawnego, dotyczy nie tylko podstawy prawnej samego istnienia danego sądu, lecz również składu orzekającego w każdej sprawie (wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).

106

Wyrażenie „ustanowiony uprzednio na mocy ustawy” ma na celu w szczególności uniknięcie sytuacji, w której organizacja systemu sądownictwa zostałaby pozostawiona uznaniu władzy wykonawczej, oraz zapewnienie, by dziedzina ta była regulowana ustawą. Ponadto w państwach o skodyfikowanych systemach prawnych organizacja wymiaru sprawiedliwości nie może być też pozostawiona uznaniu samej władzy sądowniczej, co nie oznacza, że sądy nie powinny mieć pewnej swobody przy dokonywaniu wykładni rodzimego ustawodawstwa w tej dziedzinie (wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).

107

Tym bardziej organizacja wymiaru sprawiedliwości nie może być pozostawiona uznaniu organów samorządów zawodowych, w tym organów prawa prywatnego, nawet jeżeli Trybunał wielokrotnie miał już sposobność orzec, że organizacje samorządowe mogą stanowić „sądy” w rozumieniu prawa Unii, o ile spełniają wymogi ustanowione w odpowiednim orzecznictwie (zob. podobnie wyroki: z dnia 6 października 1981 r., Broekmeulen, 246/80, EU:C:1981:218, pkt 3, 4, 9, 17; a także z dnia 13 stycznia 2022 r., Minister Sprawiedliwości, C‑55/20, EU:C:2022:6, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo). Aby takie organizacje samorządowe lub niektóre organy powołane przy tych organizacjach mogły zostać uznane za sądy, konieczne jest zatem w szczególności, aby ich istnienie, skład i organizacja były ustanowione uprzednio na mocy ustawy.

108

Ponadto pojęcie „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” odsyła do istnienia organu, który charakteryzuje się swoją rolą orzeczniczą, polegającą na rozstrzyganiu, na podstawie przepisów prawa i po przeprowadzeniu ustrukturyzowanej procedury, wszelkich kwestii wchodzących w zakres jego właściwości. Taki organ powinien zatem, oprócz niezawisłości i bezstronności swoich członków, spełniać również inne warunki, w szczególności ten dotyczący istnienia gwarancji oferowanych w ramach toczącego się przed nim postępowania (zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).

109

Wśród tych gwarancji znajduje się zasada kontradyktoryjności, która stanowi integralną część prawa do rzetelnego procesu sądowego i do skutecznej ochrony sądowej. Zasada ta wymaga między innymi, aby strony mogły przedyskutować w sposób kontradyktoryjny zarówno okoliczności faktyczne, jak i prawne, które są decydujące dla wyniku postępowania (wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).

110

Po trzecie, dany organ powinien, zgodnie z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, być w stanie sprawować skuteczną kontrolę sądową aktów, środków lub zachowań, w przedmiocie których rozstrzyga on w ramach swoich kompetencji, jak wynika z pkt 87–92 niniejszego wyroku.

111

W drugiej kolejności zasada skutecznej ochrony sądowej, zagwarantowana obecnie w art. 47 Karty, który – jak wskazano w pkt 82 niniejszego wyroku, musi być należycie uwzględniony przy dokonywaniu wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE – nie dotyczy prawa dostępu do dwuinstancyjnego postępowania sądowego, lecz jedynie do sądu (wyroki: z dnia 28 lipca 2011 r., Samba Diouf, C‑69/10, EU:C:2011:524, pkt 69; z dnia 17 lipca 2014 r., Sánchez Morcillo i Abril García, C‑169/14, EU:C:2014:2099, pkt 36; a także z dnia 21 grudnia 2023 r., Scuola europea di Varese, C‑431/22, EU:C:2023:1021, pkt 93).

112

W związku z tym o ile prawo Unii nie stoi na przeszkodzie temu, by państwa członkowskie ustanowiły dwuinstancyjne postępowanie sądowe, które może poprawić skuteczną ochronę sądową jednostek, czy to w sposób ogólny, czy w określonej dziedzinie, o tyle nie zobowiązuje ono ich do tego.

113

W świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 111 niniejszego wyroku należy zauważyć w trzeciej i ostatniej kolejności, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniach głównych jedynie w przypadku, gdyby okazało się, że żaden z organów działających na poszczególnych „szczeblach krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości”, o których mowa w pytaniach sądu odsyłającego, nie spełnia kumulatywnych wymogów wynikających z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, przypomnianych w pkt 98–110 tego wyroku, sąd ten powinien na mocy prawa Unii mieć możliwość sprawowania skutecznej kontroli sądowej – w rozumieniu doprecyzowanym w pkt 87–92 tego wyroku – w odniesieniu do kar, jakie stowarzyszenia sportowe mogą nakładać na jednostki.

114

Gdyby bowiem okazało się, że przynajmniej organ sądownictwa sportowego, który orzeka w ostatniej instancji, spełnia te kumulatywne wymogi, a zatem może zostać uznany za „sąd” zapewniający wymagane gwarancje niezawisłości i bezstronności, jeżeli jego istnienie, skład i organizacja zostały ustanowione uprzednio na mocy ustawy, jeżeli rzeczywiście pełni on rolę orzeczniczą, jeżeli prowadzone przed nim postępowanie oferuje niezbędne gwarancje, w szczególności gwarancje dotyczące poszanowania prawa do obrony oraz poszanowania zasady kontradyktoryjności, oraz jeżeli jest on w stanie przeprowadzić skuteczną kontrolę sądową, w razie potrzeby występując do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE, to mamy już do czynienia ze środkiem zaskarżenia zapewniającym jednostkom skuteczną ochronę sądową zgodnie z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 101 opinii.

115

W konsekwencji do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy przynajmniej organ sądownictwa sportowego, który orzeka w ostatniej instancji, rzeczywiście spełnia wspomniane kumulatywne wymogi w świetle poniższych wskazówek.

116

Co się tyczy, po pierwsze, wymogów niezawisłości i bezstronności, należy stwierdzić, że chociaż strony w postępowaniach głównych i niektóre z zainteresowanych rządów obszernie powołały się na nie przed Trybunałem, to sąd odsyłający ze swej strony wspomniał o nich w postanowieniach odsyłających jedynie w sposób całkowicie incydentalny i marginalny. W konsekwencji sąd ten nie przedstawił Trybunałowi informacji wystarczających do udzielenia mu wskazówek w tym względzie. Do wspomnianego sądu należy zatem ustalenie, czy wymogi te są przestrzegane, czy też nie, w świetle orzecznictwa Trybunału, które zostało przypomniane w pkt 99–104 niniejszego wyroku.

117

Co się tyczy, po drugie, wymogu, zgodnie z którym dane organy muszą być ustanowione uprzednio na mocy ustawy, należy z jednej strony stwierdzić, że nie można uznać, iż wymóg ten został spełniony z tego tylko powodu, że przepisy krajowe rozpatrywane w postępowaniach głównych stanowią, że zainteresowane osoby „są zobowiązan[e] wystąpić do [organów sądownictwa sportowego] zgodnie z postanowieniami statutów i regulaminów [CONI] i federacji sportowych”. Takie ogólne i całościowe odesłanie do statutów i regulaminów odnośnych krajowych stowarzyszeń sportowych nie pozwala bowiem uznać, że poza samą podstawą prawną istnienia danych organów ich skład, organizacja, rola orzecznicza i gwarancje związane z procedurą, jakiej należy przed nimi przestrzegać, są przewidziane w ustawie, tak aby nie były one pozostawione uznaniu władzy wykonawczej, władzy sądowniczej, a tym bardziej samych krajowych stowarzyszeń sportowych.

118

Do sądu odsyłającego należy zatem ustalenie, czy te poszczególne elementy są przewidziane w ustawie innej niż przepisy krajowe, co do których sąd ten ma wątpliwości. W tym względzie należy uściślić, że o ile uregulowanie pochodzące od krajowego stowarzyszenia sportowego nie stanowi samo w sobie takiej ustawy ze względu na jego pochodzenie i charakter, o tyle nie wyklucza to koniecznie możliwości uznania go za ustawę w pewnych sytuacjach, jak w przypadku zatwierdzenia przez ustawę na odpowiednich warunkach.

119

Z drugiej strony, o ile spełniony jest wymóg, o którym mowa w dwóch poprzednich punktach niniejszego wyroku, do sądu odsyłającego będzie należało zbadanie, czy dane organy pełnią rzeczywiście rolę orzeczniczą, w przeciwieństwie na przykład do funkcji dyscyplinarnej. Jeżeli okaże się, że tak jest, sąd ten będzie musiał ponadto ustalić, czy rola ta jest pełniona w ramach postępowania zapewniającego wszystkie gwarancje wymienione w pkt 108 i 109 niniejszego wyroku.

120

Co się tyczy, po trzecie, kontroli sądowej, jaką mogą przeprowadzić takie organy w przypadku kar takich jak te rozpatrywane w postępowaniach głównych, to z uwagi na brak danych w aktach sprawy, którymi dysponuje Trybunał, a także informacji w postanowieniach odsyłających, do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy spełnia ona wymogi przypomniane w pkt 87–92 niniejszego wyroku.

121

W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze w niniejszych sprawach połączonych należy odpowiedzieć, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe ograniczają uprawnienia sądu krajowego mającego dokonać kontroli kary wymierzonej przez krajowe stowarzyszenie sportowe „po wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości” do uprawnienia polegającego na przyznaniu odszkodowania, jeżeli uzna on, iż kara ta była niezgodna z prawem, z wyłączeniem uprawnień polegających z jednej strony na zarządzeniu środków tymczasowych do czasu wydania orzeczenia co do istoty sprawy, a z drugiej strony na uchyleniu tej kary i spowodowaniu ustania jej skutków, pod warunkiem że przynajmniej organ należący do tego „krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości”, który orzeka w ostatniej instancji:

–

jest „sądem” w rozumieniu prawa Unii, który zapewnia wymagane gwarancje niezawisłości i bezstronności;

–

z punktu widzenia jego istnienia, składu i organizacji jest ustanowiony uprzednio na mocy ustawy;

–

pełni rolę orzeczniczą;

–

przestrzega procedury zapewniającej niezbędne gwarancje, w szczególności gwarancje dotyczące poszanowania prawa do obrony i poszanowania zasady kontradyktoryjności; oraz

–

jest w stanie uprzednio przeprowadzić skuteczną kontrolę sądową samej kary.

W przedmiocie kosztów

122

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

 

Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

 

1)

Artykuły 45 i 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe pozwalają krajowemu stowarzyszeniu sportowemu – z uwagi na autonomię prawną, jaka mu przysługuje na podstawie prawa krajowego – na nałożenie na członków kierownictwa spółek sportowych kary polegającej na czasowym zakazie wykonywania wchodzącej w zakres kompetencji tego stowarzyszenia działalności zawodowej ze względu na fałszywe oświadczenia finansowe i księgowe złożone z naruszeniem zasad lojalności, fair play i uczciwości, do których przestrzegania członkowie kierownictwa takich spółek są zobowiązani na podstawie uregulowań, do których stosowania właściwe jest owo stowarzyszenie, pod warunkiem że:

–

przyjęcie przepisów umożliwiających temu samemu stowarzyszeniu wymierzenie takiej kary służy osiągnięciu jednego lub większej liczby uzasadnionych celów interesu ogólnego zgodnych z traktatem FUE, mających charakter inny niż czysto gospodarczy; oraz że

–

przepisy te są zgodne z zasadą proporcjonalności, co oznacza, że są one odpowiednie do zapewnienia osiągnięcia tego celu lub tych celów w sposób spójny i systematyczny oraz że ustalenie w każdym konkretnym przypadku przewidzianych w nich kar jest obwarowane przejrzystymi, obiektywnymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami, umożliwiającymi uwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności i mogącymi podlegać skutecznej kontroli sądowej.

 

2)

Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe ograniczają uprawnienia sądu krajowego mającego dokonać kontroli kary wymierzonej przez krajowe stowarzyszenie sportowe „po wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości” do uprawnienia polegającego na przyznaniu odszkodowania, jeżeli uzna on, iż kara ta była niezgodna z prawem, z wyłączeniem uprawnień polegających z jednej strony na zarządzeniu środków tymczasowych do czasu wydania orzeczenia co do istoty sprawy, a z drugiej strony na uchyleniu tej kary i spowodowaniu ustania jej skutków, pod warunkiem że przynajmniej organ należący do tego „krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości”, który orzeka w ostatniej instancji:

–

jest „sądem” w rozumieniu prawa Unii, który zapewnia wymagane gwarancje niezawisłości i bezstronności;

–

z punktu widzenia jego istnienia, składu i organizacji jest ustanowiony uprzednio na mocy ustawy;

–

pełni rolę orzeczniczą;

–

przestrzega procedury zapewniającej niezbędne gwarancje, w szczególności gwarancje dotyczące poszanowania prawa do obrony i poszanowania zasady kontradyktoryjności; oraz

–

jest w stanie uprzednio przeprowadzić skuteczną kontrolę sądową samej kary.

 

Podpisy


( *1 ) Język postępowania: włoski.