<TI><P>Ocena Sądu</P></TI>55Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zakwalifikowanie danego środka jako pomocy w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE wymaga spełnienia wszystkich przesłanek przewidzianych w tym postanowieniu (wyroki Trybunału: z dnia 21 marca 1990 r. w sprawie C-142/87 Belgia przeciwko Komisji, zwany wyrokiem w sprawie Tubemeuse, Rec. s. I–959, pkt 25; z dnia 1 lipca 2008 r. w sprawach połączonych C-341/06 P i C-342/06 P Chronopost i La Poste przeciwko Ufex i in., Zb.Orz. s. I-4777, pkt 121).56Po pierwsze, musi mieć miejsce interwencja państwa lub przy użyciu zasobów państwowych. Po drugie, interwencja ta musi być w stanie wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Po trzecie, musi przyznawać beneficjentowi korzyść. Po czwarte, musi zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji (wyrok Trybunału: z dnia 30 marca 2006 r. w sprawie C-451/03 Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, Zb.Orz. s. I-2941, pkt 56; ww. w pkt 55 wyrok w sprawach połączonych Chronopost i La Poste przeciwko Ufex i in., pkt 122).57Należy przypomnieć, że działania, które w różnych formach zmniejszają normalne obciążenia budżetu przedsiębiorstwa i które są w ten sposób podobne do subwencji, stanowią korzyść w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE (wyroki Trybunału: z dnia 23 lutego 1961 r. w sprawie 30/59 De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg przeciwko Wysokiej Władzy, Rec. s. 1, 39; z dnia 29 czerwca 1999 r. w sprawie C-256/97 DM Transport, Rec. s. I-3913, pkt 19; z dnia 14 września 2004 r. w sprawie C-276/02 Hiszpania przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-8091, pkt 24), między innymi wtedy, gdy polegają one na dostawie towarów lub świadczeniu usług na preferencyjnych warunkach (zob. wyrok Sądu z dnia 16 września 2004 r. w sprawie T-274/01 Valmont przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-3145, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).58W niniejszej sprawie skarżąca twierdzi, iż sporny środek nie może zostać uznany za pomoc państwa, ponieważ przesłanka przyznania beneficjentom korzyści nie została spełniona, jako że wspomniany środek ma charakter wyłącznie odszkodowawczy.59Prawdą jest, że pewne formy odszkodowania przyznawane przedsiębiorstwom nie stanowią pomocy.60I tak w wyroku z dnia 27 września 1988 r. w sprawach połączonych od 106/87 do 120/87 Asteris i in., Rec. s. 5515, pkt 23, 24 Trybunał stwierdził, że pomoc publiczna, stanowiąca środek władzy publicznej sprzyjający niektórym przedsiębiorstwom lub produktom, ma charakter prawny, który różni się zasadniczo od charakteru prawnego odszkodowania, jakie władze krajowe byłyby ewentualnie zobowiązane wypłacić jednostkom, aby naprawić wyrządzoną im szkodę, i że wspomniane odszkodowanie nie stanowi zatem pomocy w rozumieniu art. 87 WE i 88 WE.61Trybunał wskazał również, że subwencje publiczne przyznawane przedsiębiorstwom, na które wyraźnie zostały nałożone zobowiązania do świadczenia usług publicznych w celu zrekompensowania kosztów poniesionych w celu wykonania tych zobowiązań, i spełniające określone przesłanki nie podlegają art. 87 ust. 1 WE (wyrok Trybunału z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie C-280/00 Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, Rec. s. I-7747, pkt 94).62W niniejszej sprawie Komisja wskazuje, że odszkodowanie przyznane przez państwo w następstwie wywłaszczenia dóbr gospodarczych nie stanowi zazwyczaj pomocy państwa (motyw 70 zaskarżonej decyzji).63Sporny środek polega na przedłużeniu obowiązywania pierwszego środka, w ramach którego przyznano Terni preferencyjną taryfę dotyczącą dostarczania energii elektrycznej tytułem odszkodowania w związku z nacjonalizacją hydroelektrycznej części jej przedsiębiorstwa w 1962 r.64Artykuł 6 dekretu nr 1165/63, który określa to odszkodowanie, brzmi następująco:ENEL zobowiązany jest dostarczać Terni […] każdego roku 1025000000 kWh (miliard dwadzieścia pięć milionów) energii o mocy 170000 kW (sto siedemdziesiąt tysięcy), co stanowi równowartość energii elektrycznej zużytej przez Terni w 1961 r. […] dla rodzajów działalności innych niż te, o których mowa w art. 1 ustawy nr 1643[/62] oraz 595000000 kWh (pięćset dziewięćdziesiąt pięć milionów) energii rocznie, o dodatkowej mocy 100000 kW (sto tysięcy) dla działalności prowadzonej w chwili wejścia w życie ustawy nr 1643[/62].
Wymienione dostawy będą miały miejsce do dnia 31 grudnia 1992 r. w punktach dostawy znajdujących się w pobliżu zakładów Terni określonych na mocy porozumienia stron.
65Ta stała ilość energii elektrycznej miała być dostarczana według preferencyjnej taryfy określonej następująco w art. 7 dekretu nr 1165/63:Za dostawę 1025000000 kWh […] rocznie cena za kWh zostanie określona na podstawie średnich wewnętrznych cen sprzedaży stosowanych w okresie od 1959 do 1961 r. przez sektor produkcji elektrycznej Terni […] w stosunku do zakładów spółki działających w innych sektorach.
Za energię zużytą przez Terni […] w ilości przekraczającej 1025000000 kWh […] rocznie do 595000000 kWh […] rocznie cena, o której mowa w poprzednim akapicie, zostanie powiększona o 0,45 lira [włoskiego] za kWh.
66Środek przeznaczony dla Terni okazuje się więc wypadkową trzech czynników: ilości energii elektrycznej, jej ceny i czasu obowiązywania preferencyjnego systemu.67Komisja jest zdania, że środek początkowy stanowił odszkodowanie, że był on właściwy i że taryfa Terni nie przysporzyła żadnej korzyści beneficjentom przez cały okres obowiązywania przewidziany przez wspomniany środek, czyli do 1992 r. Odwołując się do dosłownego brzmienia art. 6 dekretu nr 1165/63 i do wyraźnego określenia okresu 30 lat dla stosowania wspomnianej taryfy, Komisja twierdzi, że jej przedłużenie nie może być uznane za stanowiące integralną część odszkodowania i dochodzi do wniosku, iż wspomniana taryfa przyznana spółkom ex-Terni od dnia 1 stycznia 2005 r., zgodnie z przepisami art. 11 ust. 11 ustawy nr 80/05, stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE (motywy 78, 79, 94 i 117 zaskarżonej decyzji).68Skarżąca podważa ten wniosek, opierając się na dynamicznej wykładni przepisów krajowych dotyczących odszkodowania. Twierdzi ona, że przepisy te ustanawiają szczególny, gdyż elastyczny, mechanizm odszkodowawczy, jako że ilość energii elektrycznej jest jedynym spośród trzech czynników określających odszkodowanie, obok ceny i czasu obowiązywania, który został raz na zawsze ustalony.69Mechanizm ten ma na celu zapewnienie równowagi ekonomicznej, z której Terni korzystała przed nacjonalizacją w 1962 r. Nacjonalizacja ta miała charakter wyjątkowy i postawiła Terni w niekorzystnej sytuacji w porównaniu z innymi autoproducentami energii elektrycznej, będącymi lub nie konkurentami Terni. W tych okolicznościach zamiarem ustawodawcy było przyznanie Terni odszkodowania w formie mechanizmu opartego na zrównaniu tej spółki z wirtualnym autoproducentem i mającego zapewnić, w sposób ciągły, paralelizm traktowania Terni w stosunku do niewywłaszczonych autoproducentów.70Zgodnie z pierwotną logiką odszkodowania władze włoskie przedłużały więc czas obowiązywania taryfy Terni w miarę odnawiania koncesji hydroelektrycznych autoproducentów, co stanowiło działanie konieczne dla wdrożenia środka odszkodowawczego i co było z nim nierozerwalnie związane.71Argumentacja ta nie może zostać uwzględniona.72W pierwszej kolejności należy podkreślić, że niniejszy spór wpisuje się w kontekst nacjonalizacji sektora energii elektrycznej we Włoszech, której podstawą jest art. 43 włoskiej konstytucji. Narzędziem prawnym wdrożenia tego przepisu jest ustawa nr 1643/62, uzupełniona dekretem nr 1165/63.73Wobec tego należy się odwołać do tych ostatnich aktów prawnych, aby zrozumieć omawianą tu nacjonalizację we wszystkich jej aspektach, w tym odszkodowanie wymagane przez prawo w sytuacji przekazania własności, o której jednostronnie postanowiło państwo.74Z brzmienia art. 6 dekretu nr 1165/63, który jest pozbawiony wszelkiej niejednoznaczności, wynika, że taryfa Terni została przyznana tytułem odszkodowania na czas wyraźnie określony, bez możliwości jego przedłużenia. I tak artykuł ten stanowi, że dostawy energii elektrycznej dla Terni będą miały miejsce do dnia 31 grudnia 1992 r., a wskazanie dokładnej daty wyklucza a priori wszelkie problemy związane z interpretacją zakresu czasowego obowiązywania tego przepisu.75Ponadto skarżąca nie przytacza żadnego przepisu ustawy nr 1643/62 ani dekretu nr 1165/63, który przewidywałby zmianę okresu obowiązywania taryfy Terni z możliwością jego przedłużenia po upływie przewidzianego terminu. Natomiast należy zauważyć, że możliwość zmiany ceny dostawy energii elektrycznej na rzecz Terni została w sposób wyraźny przewidziana przez ustawodawcę krajowego w art. 8 dekretu nr 1165/63.76Podkreślając, że data wygaśnięcia koncesji hydroelektrycznych autoproducentów została uwzględniona przez ustawodawcę krajowego w momencie nacjonalizacji przy określaniu daty 31 grudnia 1992 r. w dekrecie nr 1165/63, skarżąca twierdzi, że brak wyraźnych przepisów dotyczących możliwości zmiany okresu obowiązywania taryfy Terni w zależności od okresu obowiązywania koncesji można wytłumaczyć tym, że odnowienie tych koncesji było dla tego samego ustawodawcy w tym samym czasie zdarzeniem bez wątpienia niemożliwym do przewidzenia.77Należy zauważyć, że początkowe określenie okresu ważności koncesji obejmowało już samo w sobie kwestię ich przyszłości po upływie terminu ważności i utrzymanie tych koncesji w mocy w wyniku przedłużenia ustawowego lub postępowania przetargowego stanowiło przewidywalną możliwość, a nie zdarzenie bez wątpienia niemożliwe do przewidzenia. Z akt sprawy wynika zatem, że brak wyraźnego przepisu w prawie krajowym przewidującego możliwość zmiany okresu obowiązywania taryfy Terni jest prostym skutkiem wyboru dokonanego przez ustawodawcę, aby przyznać Terni odszkodowanie w postaci taryfy preferencyjnej na dostarczanie energii elektrycznej w wyraźnie określonym czasie, ustalonym w sposób ostateczny w momencie nacjonalizacji.78Przedstawionej powyżej analizy nie da się podważyć nawet przy założeniu, że zgodnie z sugestią skarżącej przy dokonywaniu wykładni omawianych przepisów krajowych należy, pomimo ich jednoznacznego brzmienia, uwzględnić kontekst i intencje ustawodawcy krajowego.79Skarżąca najpierw przedstawia przebieg parlamentarnych prac przygotowawczych, a w szczególności prac podczas popołudniowego posiedzenia Camera dei deputati (izby posłów) w dniu 18 września 1962 r. i podczas popołudniowego posiedzenia Senato della Repubblica (senatu) w dniu 15 listopada 1962 r.80W związku z pierwszym odesłaniem skarżąca cytuje następujący fragment:[C]o możemy wobec tego zrobić [aby przyznać Terni odszkodowanie]? Komisja początkowo przyjęła bardzo precyzyjne kryterium: dostarczanie zakładom użytkowanym obecnie przez Terni energii elektrycznej w ilości odpowiadającej energii zużytej w 1961 r. po cenach z tamtego roku. My możemy natomiast zaproponować kryterium.
81Jeżeli chodzi o posiedzenie Senato, skarżąca wskazuje, że zostało wprost sprecyzowane, iż szczególna forma odszkodowania przyznanego Terni była z natury przewidziana tak, aby nie zakłócić wewnętrznej równowagi tego przedsiębiorstwa.82Oba te odesłania wskazują co najwyżej na troskę parlamentarzystów z jednej strony o zachowanie równowagi finansowej Terni, która co do zasady powinna była zostać wyłączona z zakresu zastosowania ustawy nr 1643/62, a z drugiej strony o przyjęcie kryterium lub mechanizmu odszkodowawczego, co faktycznie znalazło wyraz w przepisach prawnych poprzez wybór szczególnego sposobu odszkodowania, o czym świadczy treść art. 6 dekretu nr 1165/63.83Bezsprzeczne jest, że w niniejszej sprawie odszkodowanie nie polegało na wypłacie ryczałtowej kwoty ustalonej na podstawie wartości rynkowej wywłaszczonych składników majątkowych, lecz na stworzeniu mechanizmu przewidującego dostarczanie określonej ilości energii elektrycznej po cenie, którą Terni płaciłaby, gdyby zachowała swoje instalacje produkcyjne i przez czas proporcjonalny do pozostałego czasu obowiązywania wywłaszczonej koncesji, co jest wyrazem troski ustawodawcy o uniknięcie zakłócenia wewnętrznej równowagi Terni.84Prawdą jest, że czas stosowania taryfy Terni przekracza nieznacznie pozostały czas obowiązywania koncesji Terni i że Komisja wskazuje, iż można sobie wyobrazić, że władze włoskie chciały, by wspomniana taryfa przestała obowiązywać w tym samym czasie, w którym nastąpi ogólne wygaśnięcie włoskich koncesji hydroelektrycznych (motyw 77 zaskarżonej decyzji).85Niemniej jednak ustawodawca krajowy określił dokładną datę wygaśnięcia taryfy Terni, nie zawierając w dekrecie nr 1165/63 innej wskazówki odnoszącej się do czasu, zaś skarżąca nie wykazała, że przebieg prac parlamentarnych świadczy o woli ustawodawcy, aby dostosować czas obowiązywania taryfy Terni do czasu obowiązywania koncesji hydroelektrycznych autoproducentów, tak iż odnowienie tych ostatnich miałoby automatycznie powodować przedłużenie wspomnianej taryfy.86Następnie skarżąca powołuje się na niedwuznaczną wykładnię intencji ustawodawcy krajowego dokonaną przez najwyższe włoskie organy sądowe i przytacza w tym zakresie wyrok nr 17686 Corte suprema di cassazione z dnia 21 listopada 2003 r. i wyrok nr 606 Consiglio di Stato z dnia 21 lutego 2005r., które według niej potwierdzają konieczność zapewnienia, również po 1992 r., porównywalnego traktowania Terni i niewywłaszczonych autoproducentów.87Odwołanie się do tych dwóch wyroków okazuje się jednak pozbawione znaczenia, ponieważ zostały one wydane po uchwaleniu ustawy nr 9/91, w której przedłużono obowiązywanie przepisów przewidujących przyznanie Terni tytułem odszkodowania preferencyjnej taryfy i na mocy której przepisy te obowiązywały po dniu 31 grudnia 1992 r.88Ponadto, jak wskazuje skarżąca, wyroki te zostały wydane w sprawach, których przedmiot był zupełnie inny niż przedmiot niniejszej sprawy. Do krajowych organów sądowych nie zwrócono się z pytaniem, czy przedłużając obowiązywanie taryfy Terni po dniu 31 grudnia 1992 r., władze włoskie naruszyły zobowiązanie nałożone na państwa członkowskie na mocy art. 88 ust. 3 WE, aby nie wprowadzać w życie nowej pomocy bez uprzedniego poinformowania o tym Komisji.89Pytanie postawione wspomnianym powyżej organom sądowym dotyczyło określenia, czy po zmianie krajowej struktury opłat za energię elektryczną Terni powinna ponosić dodatkowe koszty dostarczania energii elektrycznej. Organy sądowe odpowiedziały przecząco w kontekście prawnym przywołanym w pkt 87 powyżej, opierając się na ratio specjalnego systemu ustalania ceny za dostarczanie energii elektrycznej Terni, przyjętego w ramach odszkodowania dla tej spółki w następstwie nacjonalizacji.90Zostało orzeczone, że taryfa Terni miała na celu utrzymanie na rzecz tej spółki możliwości zaopatrywania się w energię elektryczną po kosztach zasadniczo takich, jakie ponosiłaby, gdyby mogła w dalszym ciągu korzystać z energii wytworzonej we własnym zakresie, i że nie można zatem żądać od tej spółki dodatkowych kosztów [za dostarczanie energii elektrycznej], z których byłaby ona zwolniona, gdyby mogła w dalszym ciągu wytwarzać energię elektryczną dla własnych potrzeb i wobec tego używać energii wytworzonej we własnym zakresie.91Uzasadnienie to przeczy tezie stawianej przez skarżącą. Wbrew jej twierdzeniom krajowe organy sądowe nie uznały, że opłaty za energię elektryczną, które Terni była zobowiązana uiszczać ENEL-owi, powinny pozostać takie jak opłaty innych autoproducentów, tylko że powinny one odpowiadać kosztom, które sama Terni ponosiłaby, gdyby mogła w dalszym ciągu korzystać z energii wytworzonej we własnym zakresie, co było możliwe wyłącznie na podstawie koncesji hydroelektrycznej i w okresie jej obowiązywania.92Zgodnie z logiką odszkodowania zdefiniowaną w ten sposób przez krajowe organy sądowe w odniesieniu do elementu związanego z ceną energii elektrycznej obowiązywanie taryfy Terni nie mogło – jak słusznie zauważa Komisja – być postrzegane w oderwaniu od pozostałego czasu obowiązywania wywłaszczonej koncesji i być indeksowane na podstawie przyszłej ewolucji koncesji hydroelektrycznych autoproducentów.93W drugiej kolejności należy wskazać, że przepisy prawne dotyczące przedłużenia koncesji hydroelektrycznych późniejsze niż ustawa nr 1643/62 i dekret nr 1165/63 przeczą sposobowi rozumienia tych aktów prawnych bronionemu przez skarżącą, zdaniem której te ostatnie akty prawne wiążą okres obowiązywania taryfy Terni, za pomocą swego rodzaju dynamicznego i dorozumianego odesłania, z okresem obowiązywania koncesji autoproducentów, ponieważ przedłużenie tych koncesji miałoby automatycznie powodować przedłużenie okresu obowiązywania wspomnianej taryfy.94Takiej interpretacji przeczy już sam fakt, że przedłużenia obowiązywania taryfy Terni nie nastąpiły automatycznie, lecz wymagały interwencji ustawodawczej w celu dokonania zmiany odszkodowania ustalonego początkowo na mocy dekretu nr 1165/63.95Pierwsze przedłużenie taryfy Terni wynika z art. 20 ust. 4 ustawy nr 9/91, na podstawie której przedłużono również obowiązywanie istniejących wówczas koncesji hydroelektrycznych do 2001 r. Zakresu tej ustawy nie można ograniczać, jak czyni to skarżąca, wyłącznie do jednoczesnego przedłużenia okresu obowiązywania taryfy Terni i okresu obowiązywania koncesji hydroelektrycznych autoproducentów do 2001 r., ponieważ regulowała ona podwójny przedmiot, to znaczy kwestię przedłużenia obowiązywania taryfy Terni, ale także kwestię jej zniknięcia do końca 2007 r. (zob. motyw 19 zaskarżonej decyzji), czyli w terminie późniejszym, a zatem niezależnym od daty wygaśnięcia obowiązujących wówczas koncesji hydroelektrycznych. Oba te elementy są nierozerwalne i w rzeczywistości pokazują autonomiczność kwestii okresu obowiązywania wspomnianej taryfy w stosunku do sytuacji autoproducentów.96Oddzielenie losu spółek ex-Terni od losu autoproducentów znajduje potwierdzenie w fakcie, że w 1999 r. władze włoskie interweniowały wyłącznie w celu odnowienia do 2010 r. istniejących wówczas koncesji hydroelektrycznych.97Drugie przedłużenie taryfy Terni wynika z art. 11 ust. 11 ustawy nr 80/05, który stanowi:W celu umożliwienia rozwoju i restrukturyzacji produkcji zainteresowanych przedsiębiorstw stosowanie korzystnych warunków taryfowych na dostawy energii elektrycznej, o których mowa w art. 1 ust. 1 [lit.] c) decreto-legge nr 25 (dekretu z mocą ustawy) z dnia 18 lutego 2003 r., przekształconego, ze zmianami, w ustawę […] nr 83 z dnia 17 kwietnia 2003 r., zostaje przedłużone na okres całego roku 2010, na warunkach taryfowych mających zastosowanie w dniu 31 grudnia 2004 r..
98Powyższy przepis nawet nie odwołuje się do koncesji hydroelektrycznych i nie zawiera żadnej wskazówki pozwalającej przypuszczać, że intencją ustawodawcy było dostosowanie okresu obowiązywania taryfy Terni do okresu obowiązywania wspomnianych koncesji.99Przeciwnie, z przepisu tego wynika, że taryfa Terni jest wyłącznie jednym z korzystnych warunków taryfowych, zaś przedłużenie jej obowiązywania ma na celu umożliwieni[e] rozwoju i restrukturyzacji produkcji zainteresowanych przedsiębiorstw. W motywie 67 zaskarżonej decyzji, stanowiącym fragment streszczenia uwag władz włoskich przedstawionych w trakcie formalnego postępowania wyjaśniającego, wskazuje się, iż wspomniane władze podkreślają, że:[Z]akwestionowane przedłużenie okresu obowiązywania taryfy na mocy art. 11 ust. 11 ustawy [nr] 80/2005 związane jest z szeroko zakrojonym programem inwestycyjnym, któr[y] ThyssenKrupp realizuje w rejonie przemysłowym Terni-Narni”. Zgodnie z planami w regionie mają powstać nowe zakłady energetyczne”. Taryfa ma być zatem rozwiązaniem tymczasowym, obowiązującym do momentu wybudowania takich obiektów, i jej zniesienie zagroziłoby pomyślnemu zakończeniu aktualnie realizowanych inwestycji.
100Zgodnie z motywem 61 zaskarżonej decyzji, dotyczącym programowych [politycznych] przyczyn drugiego przedłużenia władze włoskie wskazały, co następuje:[T]aryfa jest niezbędna dla zapewnienia równych szans dla działających na terenie Włoch firm o dużym zapotrzebowaniu na energię elektryczną w stosunku do ich konkurentów z [Unii Europejskiej], którzy także są beneficjentami obniżonych cen energii (na podstawie taryfy lub umów), w szczególności do czasu zakończenia realizowanych projektów infrastrukturalnych w dziedzinie transportu i produkcji energii elektrycznej. Gdyby program taryfowy został zniesiony, przedsiębiorstwa prowadzące działalność we Włoszech przeniosłyby ją poza [Unię]. Doprowadziłoby to do kryzysu przemysłowego i utraty wielu miejsc pracy w regionach dotkniętych tymi zmianami. Dlatego też [Republika Włoska] chciał[a]by, aby przedłużenie taryfy rozpatrywane było w kategoriach rozwiązania tymczasowego.
101Wobec tego nie chodzi o środek stanowiący prawną kontynuację odszkodowania przysługującego Terni w wyniku nacjonalizacji hydroelektrycznej części jej przedsiębiorstwa w 1962 r.102Należy ponadto wskazać, że to przedłużenie taryfy Terni nastąpiło prawie sześć lat po odnowieniu koncesji hydroelektrycznych na mocy decreto legislativo nr 79/99. Taki odstęp czasu przeczy istnieniu rzekomego związku pomiędzy spornym środkiem i przedłużeniem wspomnianych koncesji.103Skarżąca twierdzi, że taryfa Terni nie została przedłużona w tym samym czasie w 1999 r. z tego względu, że ustawa nr 9/91 ustanowiła system łagodnego wyjścia, w ramach którego stosowanie wspomnianej taryfy miało zakończyć się w 2007 r. Wystarczy stwierdzić, że argument ten wcale nie popiera tezy skarżącej, lecz potwierdza jedynie oddzielenie losu taryfy Terni od losu autoproducentów posiadających koncesje hydroelektryczne.104Istnienia obiektywnego związku pomiędzy zaplanowanym stopniowym znikaniem taryfy Terni a brakiem jej przedłużenia w 1999 r. nie może podważyć sformułowana przez skarżącą hipoteza, w myśl której obowiązywanie spornej taryfy nie zostało przedłużone w 1999 r. w oczekiwaniu na obniżenie cen energii elektrycznej w następstwie liberalizacji rynku. Hipotezy tej skarżąca nie poparła zresztą żadnymi dowodami.105W rzeczywistości okazuje się, że w 1991 r. władze włoskie podjęły decyzję o stopniowym zakończeniu stosowania taryfy Terni i że w 2005 r. zmieniły zdanie, przy czym sporny środek towarzyszył inwestycjom realizowanym w szczególności przez skarżącą.106Należy wreszcie wskazać, że kilka miesięcy po przedłużeniu obowiązywania taryfy Terni w ustawie nr 266/05 ponownie przedłużono obowiązywanie koncesji hydroelektrycznych (do roku 2020), przy czym nie przewidziano w niej odpowiadającego mu przedłużenia obowiązywania taryfy Terni.107W trzeciej kolejności należy podkreślić, że argumentacja skarżącej dotycząca decyzji z dnia 6 sierpnia 1991 r. oraz, w sposób bardziej ogólny, rzekomych sprzeczności Komisji pozbawiona jest znaczenia.108Skarżąca twierdzi, po pierwsze, że z decyzji z dnia 6 sierpnia 1991 r. o niewnoszeniu zastrzeżeń wobec stosowania ustawy nr 9/91 i z wymiany korespondencji pomiędzy Komisją i władzami włoskimi wynika, iż instytucja ta zgodziła się z wnioskiem, że przedłużenie taryfy Terni w 1991 r. stanowi prawną kontynuację środka odszkodowawczego przyznanego Terni na podstawie ustawy nr 1643/62 oraz dekretu nr 1165/63, i że w związku z tym ten system taryfowy nie podlega uregulowaniom wspólnotowym dotyczącym pomocy państwa.109Bezsprzeczne jest, że w następstwie zgłoszenia przez władze włoskie ustawy nr 9/91, w której na mocy art. 20 ust. 4 po raz pierwszy przedłużono obowiązywanie taryfy Terni, Komisja wydała decyzję z dnia 6 sierpnia 1991 r., w której postanowiła o niewnoszeniu zastrzeżeń.110W zaskarżonej decyzji Komisja wyjaśnia – czemu nie przeczy skarżąca – że ustawa nr 9/91 została jej zgłoszona wraz z ustawą nr 10/91, również dotyczącą energetyki, i że dokumenty, na podstawie których Komisja wydała decyzję, zawierały wyłącznie zwięzły opis i krótką ocenę artykułów istotnych z punktu widzenia pomocy państwa. Artykuł 20 ust. 4 ustawy nr 9/91, w którym przedłużono taryfę Terni, nie został wymieniony (zob. motywy 20 i 134 zaskarżonej decyzji).111Komisja dodaje, że biorąc pod uwagę niewielką ilość dokumentów, nie jest niestety możliwe zrekonstruowanie rozumowania, jakim kierowano się w tej sprawie, a zwłaszcza stwierdzenie, czy taryfa Terni została zbadana i miała zostać zatwierdzona, ale że w każdym razie zarówno zgłoszenie dokonane przez Republikę Włoską, jak i decyzja w sprawie zatwierdzenia odnosiły się do całej ustawy (motywy 135 i 136 zaskarżonej decyzji).112Wbrew twierdzeniom skarżącej Komisja uznała, że pomoc określona w obu ustawach jest zgodna […] z zasadami określającymi przyznawanie pomocy państwa (motyw 20 zaskarżonej decyzji).113Wniosek ten znajduje potwierdzenie w treści decyzji z dnia 6 sierpnia 1991 r., w której Komisja wskazuje, iż zważywszy, że oszczędność energii stanowi cel wspólnotowej polityki energetycznej, po zbadaniu zachęt finansowych przewidzianych przez [omawiane] ustawy w świetle zobowiązań władz włoskich w zakresie określonych przepisów postanawia [ona] nie wnosić żadnych zastrzeżeń co do ich obowiązywania. Wyraźne przywołanie celu związanego ze środowiskiem i zobowiązań władz krajowych, w następnych punktach tej decyzji z między innymi odniesieniem do górnej granicy przewidzianej w przypadku pomocy regionalnej potwierdza, że ustawy nr 9/91 i 10/91, które były pierwotnie postrzegane jako pomoc, zostały zatwierdzone jako zgodne ze wspólnym rynkiem, chociaż decyzja z dnia 6 sierpnia 1991 r. nie określa w sposób wyraźny odstępstwa, które znalazło w tym przypadku zastosowanie.114Należy ponadto przypomnieć, że decyzja o niewnoszeniu zastrzeżeń oznacza – zgodnie z definicją zawartą w art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999, które kodyfikuje i wzmacnia praktykę w zakresie badania pomocy państwa zgodnie z orzecznictwem wspólnotowym (wyrok Trybunału z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie C-521/06 P Athinaïki Techniki przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-5829, pkt 5) – sytuację, w której po wstępnym badaniu Komisja stwierdza, że zgłoszony środek, w zakresie w jakim podlega art. 87 ust. 1 WE, nie wzbudza wątpliwości co do jego zgodności ze wspólnym rynkiem, i w konsekwencji postanawia, że środek ten jest zgodny ze wspomnianym rynkiem.115Skarżąca utrzymuje również, opierając się na piśmie z dnia 19 września 1991 r. Ministero dell’Industria, del Commercio e dell’Artigianato (włoskiego ministerstwa przemysłu, handlu i rzemiosła) skierowanym do Ministero delle Partecipazioni Statali (włoskiego ministerstwa udziałów państwowych), że Komisja zwróciła się do władz włoskich w celu uzyskania informacji dotyczących domniemanej pomocy przyznanej spółce Ilva, dawniej Terni, i że po otrzymaniu od tych władz odpowiedzi, zgodnie z którą przedłużenie taryfy Terni przez ustawę nr 9/91 nie stanowiło pomocy, lecz było formą przedłużenia odszkodowania przewidzianego w ustawie nr 1643/62, Komisja nie zakwestionowała tej interpretacji.116Abstrahując od tego, że Komisja kwestionuje przesłanie przez władze włoskie tej odpowiedzi, w świetle treści rozporządzenia nr 659/1999 z samego milczenia Komisji nie można wnioskować o zajęciu przez instytucję jakiegokolwiek stanowiska w sprawie środka przewidzianego w ustawie nr 9/91, które zostało już zresztą wyrażone w decyzji z dnia 6 sierpnia 1991 r.117Należy w każdym razie podkreślić, że przedłużenie taryfy Terni na mocy ustawy nr 9/91 nie stanowi spornego środka, który spowodował wydanie zaskarżonej decyzji będącej przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, oraz że argumentacja skarżącej dotycząca decyzji z dnia 6 sierpnia 1991 r. i rzekomej wymiany korespondencji pomiędzy Komisją i władzami włoskimi stanowi element dyskusji na temat domniemanego naruszenia przez tę instytucję zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, co jest przedmiotem ostatniego zarzutu podniesionego przez skarżącą.118Po drugie, skarżąca twierdzi, że zaskarżona decyzja jest wewnętrznie sprzeczna, ponieważ Komisja zakwalifikowała w niej sporny środek jako pomoc państwa, przyznając jednocześnie, że logika przedłużeń polega na utrzymaniu równego traktowania spółki w stosunku do producentów energii hydroelektrycznej, którym przedłużono koncesje (motyw 92 zaskarżonej decyzji), że pierwotny czas obowiązywania został określony zgodnie z datą wygaśnięcia koncesji hydroelektrycznych (motyw 77 zaskarżonej decyzji), lub że metoda rekompensaty wybrana przez włoskiego ustawodawcę w 1962 r. była uzasadniona, jako że zmniejszał[a] ryzyko dodatkowych strat, jakie Terni mogła ponieść na przestrzeni lat […] w razie wzrostu cen energii (motyw 73 zaskarżonej decyzji). To ostatnie twierdzenie – zdaniem skarżącej – stanowi dorozumiane przyznanie faktu, że szkoda poniesiona przez Terni w następstwie wywłaszczenia była ściśle związana z przewagą, jaką mogli uzyskać inni autoproducenci.119Argumentacja ta jest oparta na wybiórczej i subiektywnej interpretacji zaskarżonej decyzji, a w szczególności jej motywu 92, w którym analiza Komisji została streszczona następująco:Jeżeli chodzi o przedłużenia okresu obowiązywania taryfy Terni, Komisja rozumie, że zamiarem władz włoskich było utrzymanie równego traktowania [Terni] w stosunku do producentów energii hydroelektrycznej, którym przedłużono koncesje. Jednak ta zasada, na której oparto mechanizm rekompensaty, miała funkcjonować jedynie przez [30] lat, nie w nieskończoność. Dlatego też, z powodów określonych w motywach 73–78 niniejszej decyzji, przedłużenia nie miały na celu zapewnieni[a] wyrównania.
120W motywie 93 zaskarżonej decyzji Komisja dodaje:Wniosek ten nasuwa się tym bardziej w stosunku do drugiego przedłużenia okresu obowiązywania taryfy. Przedłużenie to przerwało proces stopniowego wycofywania taryfy preferencyjnej mający ułatwić przejście spółek na pełną taryfę – rozpoczęcie tego procesu sugeruje, że władze włoskie uznały rekompensatę, którą spółki otrzymały, za wystarczającą. Sam[a] [Republika Włoska] szczegółowo wyjaśnił[a] powody, które doprowadziły do podjęcia decyzji o drugim przedłużeniu, a które związane były wyłącznie z polityką przemysłową (zob. uwagi [Republiki Włoskiej] w motywie 60 niniejszej decyzji).
121Nie ma więc żadnej dwuznaczności ani wewnętrznej sprzeczności w rozumowaniu Komisji, która uważa, że logika przyjęta przy wyborze sposobu odszkodowania dla Terni nie może uzasadniać przedłużenia taryfy Terni na czas przekraczający okres 30 lat ustalony całkiem wyraźnie przez ustawodawcę krajowego.122Na koniec należy wskazać, że rozumowanie skarżącej prowadziłoby do zapewnienia odszkodowania w nieokreślonym czasie, a więc w nieograniczonej wysokości, czego dopuszczalność nie została przez skarżącą wykazana ani w świetle krajowego porządku prawnego, ani na podstawie orzecznictwa ETPC.123Należy przypomnieć, że decyzja władz włoskich o nacjonalizacji hydroelektrycznej części przedsiębiorstwa Terni została podjęta zgodnie z art. 43 włoskiej konstytucji, który stanowi, że [z]e względu na interes publiczny ustawa może, w drodze wywłaszczania i za odszkodowaniem, zastrzec od początku lub przekazać na rzecz państwa, podmiotów publicznych albo organizacji pracowników lub użytkowników określone przedsiębiorstwa lub kategorie przedsiębiorstw, których działalność dotyczy podstawowych usług publicznych lub źródeł energii albo sytuacji monopolu i ma charakter nadrzędnego interesu publicznego.124Skarżąca wskazuje, że zgodnie z orzecznictwem Corte suprema di cassazione i Corte costituzionale (włoskiego trybunału konstytucyjnego) odszkodowanie musi być stosowne i odpowiednie oraz poważne, zaś jego obliczenie musi się odnosić do wartości dobra z uwzględnieniem jego istotnych właściwości znajdujących wyraz w jego możliwym zastosowaniu ekonomicznym.125Komisja nie podważa tych twierdzeń i cytuje wyrok Corte costituzionale nr 5/1980 z dnia 30 stycznia 1980 r., zgodnie z którym:[O]dszkodowanie zapewnione wywłaszczonemu […], nawet jeżeli nie stanowi ono całkowitego naprawienia poniesionej straty – jako że konieczne jest pogodzenie prawa jednostki z interesem ogólnym, w którym dokonane zostało wywłaszczenie – nie może jednak zostać ustalone w nieznacznej lub symbolicznej wysokości, ale musi stanowić poważną rekompensatę. Aby to umożliwić, przy obliczeniu odszkodowania należy zgodnie z prawem odwołać się do wartości dobra związanej z jego istotnymi właściwościami znajdującymi wyraz w jego możliwym zastosowaniu ekonomicznym.
126Bezsprzeczne jest, że sposób odszkodowania przewidziany w art. 6 dekretu nr 1165/63 został określony na podstawie właściwości znacjonalizowanych składników majątkowych, to znaczy zakładów produkcji energii elektrycznej użytkowanych na podstawie koncesji, której czas obowiązywania miał umożliwić koncesjonariuszowi amortyzację dokonanych inwestycji.127Republika Włoska postanowiła przyznać odszkodowanie nie w formie wypłaty ryczałtowej kwoty ustalonej na podstawie wartości rynkowej wywłaszczonych składników majątkowych, lecz poprzez dostarczanie Terni określonej ilości energii elektrycznej po cenie, którą Terni płaciłaby, gdyby zachowała swoje instalacje. W tej sytuacji logiczne było uwzględnienie przez władze krajowe pozostałego czasu obowiązywania koncesji Terni w celu określenia czasu obowiązywania taryfy Terni, przy czym data wygaśnięcia tej taryfy była nawet nieco późniejsza niż data wygaśnięcia wspomnianej koncesji.128Jak podkreśla Komisja w motywie 75 zaskarżonej decyzji, całkowita kwota odszkodowania zależy więc od czasu obowiązywania taryfy Terni.129Według skarżącej, zgodnie z pierwotną logiką mechanizmu odszkodowawczego przyjętą przez ustawodawcę krajowego, czas obowiązywania wspomnianej taryfy powinien być przedłużany w miarę odnawiania koncesji niewywłaszczonych autoproducentów, aby neutralizować w sposób ciągły niekorzystne skutki nacjonalizacji w odniesieniu do zmian cen energii elektrycznej.130Wykładnia art. 6 dekretu nr 1165/63 proponowana przez skarżącą prowadziłaby do tego, że odszkodowanie z tytułu nacjonalizacji hydroelektrycznej części przedsiębiorstwa Terni zostałoby przyznane na czas nieokreślony, że ustalenie jego wysokości zależałoby od zdarzeń późniejszych, nawet o wiele lat, od daty nacjonalizacji, i że w konsekwencji zarówno wysokość odszkodowania, jak i wartość znacjonalizowanych składników majątkowych byłyby nieokreślone i nieograniczone.131Tymczasem trzeba stwierdzić, że skarżąca nie powołuje się na żadną regułę, żadną zasadę prawa wspólnotowego, żaden przepis krajowego porządku prawnego ani żadne orzeczenie wydane przez sąd krajowy, które mogłyby być podstawą przyjętej przez nią interpretacji prowadzącej do przyznania odszkodowania ustalonego na czas nieokreślony albo przewidującej w sposób ogólny możliwość uwzględnienia zdarzeń późniejszych niż ustalenie odszkodowania w celu modyfikacji wyceny znacjonalizowanego lub wywłaszczonego dobra i w konsekwencji zakresu odszkodowania.132Skarżąca wydaje się zresztą przyznawać niedopuszczalność takiej interpretacji, uznając treść przepisu, do którego odwołuje się Komisja, to znaczy art. 32 decreto del Presidente della Repubblica n. 327 z dnia 8 czerwca 2001 r. Testo unico delle disposizioni legislative e regolamentari in materia di espropriazione per pubblica utilità (dekretu prezydenta Republiki zawierającego tekst jednolity przepisów ustawowych i administracyjnych w zakresie wywłaszczenia w interesie publicznym). Wskazuje ona w tym względzie, iż bezsprzecznie prawdą jest, że odszkodowanie przyznane za wywłaszczenie nie może polegać na środku, którego czas obowiązywania jest nieokreślony i że musi być ono wyraźnie ustalone w sposób przewidywalny w momencie wywłaszczenia. Artykuł 32 wspomnianego dekretu stanowi bowiem, że odszkodowanie za wywłaszczenie jest ustalane na podstawie właściwości dobra w chwili porozumienia w sprawie przeniesienia własności lub w dniu opublikowania dekretu wywłaszczającego.133Skarżąca utrzymuje jednakże, że pierwotny mechanizm odszkodowawczy, ze względu na wyjątkowy charakter wywłaszczenia Terni, jest również zgodny z zasadami przewidzianymi w art. 1 protokołu dodatkowego do [EKPC], a także z orzecznictwem [ETPC].134Wspomniany artykuł, zatytułowany Ochrona własności, brzmi następująco:Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego.
Powyższe przepisy nie naruszają prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna ono za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem ogólnym lub w celu zabezpieczenia zapłaty podatków bądź innych opłat lub kar pieniężnych.
135Wystarczy stwierdzić, że przepis ten potwierdza prawo własności, określając jednak jego granice, i że powołanie się na ten jeden tekst nie może uzasadniać żądania skarżącej w niniejszej sprawie.136Jeżeli chodzi o orzecznictwo ETPC, skarżąca przytacza wyrok z dnia 11 kwietnia 2002 r. w sprawie Lallement przeciwko Francji, z którego jej zdaniem wynika, że wymóg odszkodowania pozostającego w rozsądnym stosunku do wartości dobra, które zostało wywłaszczone, może powodować niekiedy konieczność przewidzenia kwot znacznie przekraczających samą wartość wywłaszczonego dobra.137We wspomnianym wyroku dotyczącym wywłaszczenia budynku wykorzystywanego dla potrzeb rolniczych ETCP przypomina, że środek ingerujący w prawo do poszanowania własności, taki jak wywłaszczenie, musi zapewniać sprawiedliwą równowagę pomiędzy ogólnym interesem wspólnoty i wymaganiami w zakresie ochrony fundamentalnych praw jednostki. W przypadku wywłaszczenia równowaga ta jest zazwyczaj osiągnięta, gdy wywłaszczony otrzymuje odszkodowanie pozostające w rozsądnym stosunku do wartości rynkowej dobra, nawet jeżeli uzasadnione cele użyteczności publicznej mogą przemawiać za odszkodowaniem niższym od pełnej wartości rynkowej. ETPC stoi na stanowisku, że bez względu na zakres uznania państwa, w przypadku gdy wywłaszczonym dobrem jest narzędzie pracy wywłaszczonego, wypłacone odszkodowanie nie pozostaje w rozsądnym stosunku do wartości dobra, jeżeli w taki czy inny sposób nie pokrywa tej szczególnej straty lub nie pozwala na odtworzenie tego narzędzia po wywłaszczeniu (pkt 18, 20, 23).138Jednak nie tylko dyskusyjna jest analogia dokonana przez skarżącą pomiędzy sytuacją Terni i sytuacją będącą przedmiotem omawianego wyroku, to znaczy wywłaszczeniem terenów rolnych godzącym w środki produkcji rolnika i mogącym zagrozić jego zdolności do dalszego prowadzenia działalności zawodowej, ale ponadto wyrok ETPC nie zawiera żadnej wyraźnej wskazówki co do konieczności przewidzenia kwot znacznie przekraczających samą wartość wywłaszczonego dobra.139Wyrok ten opiera się bowiem na stosunku proporcjonalności, jaki musi zachodzić pomiędzy wysokością odszkodowania i daną wartością wywłaszczonego dobra. Takie uzasadnienie jest niezgodne z wynikiem interpretacji art. 6 dekretu nr 1165/63 dokonanej przez skarżącą, mogącej prowadzić, ze względu na brak dokładnego określenia ram czasowych, do powstania nieograniczonego lub wiecznego prawa do korzystania z taryfy Terni.140Z powyższych rozważań wynika, że nie można uznać przedłużenia taryfy Terni przyznanego w 2005 r. w ramach spornego środka za stanowiące integralną część odszkodowana należnego Terni z tytułu wywłaszczenia dokonanego w stosunku do niej w 1962 r. To twierdzenie skarżącej opiera się głównie na ekstrapolacji pierwotnej logiki odszkodowania przyjętej przez krajowego ustawodawcę, opartej na utożsamieniu Terni z wirtualnym autoproducentem. Ekstrapolacja ta służy przekroczeniu granicy czasowej ustalonej dla stosowania taryfy Terni i prowadzi do wynaturzenia jasnej i precyzyjnej treści art. 6 dekretu nr 1165/63.141Wobec tego Komisja, stwierdziwszy, iż nie ma wątpliwości, że dostarczanie energii elektrycznej po cenach niższych w porównaniu z taryfą standardową stanowi ewidentną korzyść gospodarczą dla beneficjentów takich działań, których koszty produkcyjne ulegają obniżeniu, a ich konkurencyjność wzrasta (motyw 99 zaskarżonej decyzji), słusznie doszła do wniosku, że preferencyjna taryfa przyznana spółkom ex-Terni od dnia 1 stycznia 2005 r. stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.142W związku z tym zarzut dotyczący naruszenia art. 87 ust. 1 WE należy oddalić.