Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 7ης Μαΐου 2026 (1)
Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑266/25 και C‑267/25
I-Sete – Inovação, Soluções Económicas e Tecnologias Ecológicas, Lda.
κατά
EDIA – Empresa de Desenvolvimento e Infra-estruturas do Alqueva, S.A.,
παρισταμένων των:
DST Solar, S.A.,
Domingos da Silva Teixeira, S.A.,
Greenvolt Next Portugal, Lda
[αιτήσεις του Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto
(δικαστηρίου διοικητικών και φορολογικών διαφορών Πόρτο, Πορτογαλία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Διαδικασίες προσφυγής στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων – Εγγυήσεις αποτελεσματικής προσφυγής – Προσβολή της πράξης ανάθεσης της σύμβασης – Οδηγία 89/665/ΕΟΚ – Άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και παράγραφοι 3 και 4 – Αυτόματη αναστολή της προσβαλλόμενης πράξης ανάθεσης – Προσωρινή άρση του ανασταλτικού αποτελέσματος – Έργα που χρηματοδοτούνται ή συγχρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους – Στάθμιση των αντιτιθέμενων συμφερόντων – Τεκμαιρόμενο δημόσιο συμφέρον – Άρθρο 2, παράγραφος 5 – Διαδικασία λήψης προσωρινών μέτρων »
1. Το 2024 ο Πορτογάλος νομοθέτης τροποποίησε τις γενικές διατάξεις που έχουν εφαρμογή στις επείγουσες ένδικες προσφυγές κατά των πράξεων ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων (2). Δυνάμει της εν λόγω τροποποίησης, ο μέχρι τότε ισχύων κανόνας (ο οποίος συνεπαγόταν την αυτόματη αναστολή της πράξης ανάθεσης της σύμβασης σε περίπτωση άσκησης προσφυγής) συμπληρώθηκε με άλλον κανόνα, ο οποίος, κατ’ ουσίαν, επιβάλλει την προσωρινή άρση της αναστολής αυτής λόγω του κινδύνου απώλειας χρηματοδότησης σύμβασης η οποία χρηματοδοτείται ή συγχρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους.
2. Με δύο συνεκδικαζόμενες αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει εάν η νέα εθνική ρύθμιση συνάδει με τις διατάξεις της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ (3).
I. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης: η οδηγία 89/665
3. Το άρθρο 2 («Απαιτήσεις για τις διαδικασίες προσφυγής») ορίζει τα εξής:
«1. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα μέτρα που λαμβάνονται όσον αφορά τις διαδικασίες προσφυγής που ορίζει το άρθρο 1 να προβλέπουν τις αναγκαίες εξουσίες προκειμένου:
α) να λαμβάνονται, το συντομότερο δυνατόν και με τη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων, προσωρινά μέτρα για να επανορθωθεί η εικαζόμενη παράβαση ή να αποτραπεί η περαιτέρω ζημία των θιγομένων συμφερόντων, συμπεριλαμβανομένων μέτρων που αναστέλλουν ή επιτρέπουν την αναστολή της διαδικασίας ανάθεσης δημόσιας σύμβασης ή της εκτέλεσης οιασδήποτε απόφασης λαμβάνουν οι αναθέτουσες αρχές·
[…]
3. Όταν πρωτοβάθμιο όργανο, ανεξάρτητο από την αναθέτουσα αρχή, εξετάζει προσφυγή κατά αποφάσεως σχετικά με την ανάθεση σύμβασης, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι η αναθέτουσα αρχή δεν μπορεί να συνάψει τη σύμβαση πριν αποφασίσει το όργανο προσφυγής την εφαρμογή προσωρινών μέτρων ή επί της προσφυγής. Η αναστολή δεν λήγει πριν από την εκπνοή της ανασταλτικής προθεσμίας του άρθρου 2α παράγραφος 2 και του άρθρου 2δ παράγραφοι 4 και 5.
4. Με εξαίρεση τις περιπτώσεις της παραγράφου 3 και του άρθρου 1 παράγραφος 5, οι διαδικασίες προσφυγής δεν χρειάζεται απαραιτήτως να έχουν αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα επί των διαδικασιών σύναψης των συμβάσεων τις οποίες αφορούν.
5. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι το αρμόδιο για τις διαδικασίες προσφυγής όργανο μπορεί να συνυπολογίσει τις πιθανές συνέπειες των προσωρινών μέτρων για όλα τα συμφέροντα που ενδέχεται να ζημιωθούν, καθώς και το δημόσιο συμφέρον, και να αποφασίσει να μην προβεί στη χορήγηση τέτοιων μέτρων, αν οι αρνητικές τους συνέπειες είναι περισσότερες από τα οφέλη τους.
[…]»
4. Το άρθρο 2α («Ανασταλτική προθεσμία») ορίζει τα εξής:
«1. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα κατά το άρθρο 1 παράγραφος 3 πρόσωπα να έχουν στη διάθεσή τους επαρκή χρόνο που εξασφαλίζει αποτελεσματικές προσφυγές κατά των αποφάσεων για την ανάθεση σύμβασης που λαμβάνονται από τις αναθέτουσες αρχές, με τη θέσπιση των αναγκαίων διατάξεων που πληρούν τις ελάχιστες προϋποθέσεις κατά την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου και το άρθρο 2γ.
2. Δεν επιτρέπεται να συναφθεί σύμβαση κατόπιν αποφάσεως για την ανάθεση σύμβασης που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2014/24/ΕΕ ή της οδηγίας 2014/23/ΕΕ πριν από την εκπνοή προθεσμίας τουλάχιστον 10 ημερολογιακών ημερών από την επομένη της ημερομηνίας κατά την οποία απεστάλη η απόφαση ανάθεσης στους ενδιαφερόμενους προσφέροντες και υποψηφίους, εφόσον χρησιμοποιούνται φαξ ή ηλεκτρονικά μέσα ή, εφόσον χρησιμοποιούνται άλλα μέσα επικοινωνίας, πριν από την εκπνοή προθεσμίας τουλάχιστον 15 ημερολογιακών ημερών από την επομένη της ημερομηνίας κατά την οποία απεστάλη η απόφαση ανάθεσης στους ενδιαφερόμενους προσφέροντες και υποψηφίους ή τουλάχιστον 10 ημερολογιακών ημερών από την επομένη της ημερομηνίας παραλαβής της απόφασης ανάθεσης.
[…]»
5. Κατά το άρθρο 2δ («Ανενεργό της σύμβασης»):
«1. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε μια σύμβαση να κηρύσσεται ανενεργή από όργανο προσφυγής ανεξάρτητο από την αναθέτουσα αρχή ή το ανενεργό της να προκύπτει από απόφαση του εν λόγω ανεξάρτητου οργάνου σε οιαδήποτε από τις εξής περιπτώσεις:
[…]
β) σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 1 παράγραφος 5, του άρθρου 2 παράγραφος 3 ή του άρθρου 2α παράγραφος 2 της παρούσας οδηγίας, αν λόγω της παράβασης αυτής ο προσφέρων ο οποίος ασκεί προσφυγή στερήθηκε της δυνατότητας άσκησης προσυμβατικών διαδικασιών προσφυγής, εφόσον η παράβαση αυτή συνδυάζεται με παράβαση της οδηγίας 2014/24/ΕΕ ή της οδηγίας 2014/23/ΕΕ, όταν η εν λόγω παράβαση επηρέασε τις πιθανότητες του προσφέροντος που ασκεί προσφυγή να του ανατεθεί η σύμβαση·
[…]
2. Οι συνέπειες της κήρυξης του ανενεργού των συμβάσεων προσδιορίζονται από το εθνικό δίκαιο.
Το εθνικό δίκαιο μπορεί να προβλέπει την αναδρομική ακύρωση όλων των συμβατικών υποχρεώσεων ή να περιορίζει την εμβέλεια της ακύρωσης στις υποχρεώσεις εκείνες που δεν έχουν εκπληρωθεί ακόμη. Στην τελευταία περίπτωση, τα κράτη μέλη προβλέπουν την εφαρμογή άλλων κυρώσεων κατά την έννοια του άρθρου 2ε παράγραφος 2.
3. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι το ανεξάρτητο από την αναθέτουσα αρχή όργανο προσφυγής δεν μπορεί να κηρύξει ανενεργή μια σύμβαση, παρά το γεγονός ότι η ανάθεσή της έχει γίνει παράνομα για τους λόγους που μνημονεύονται στην παράγραφο 1, αν το όργανο προσφυγής διαπιστώσει, εφόσον έχει εξετάσει όλες τις σχετικές πτυχές, ότι επιτακτικοί λόγοι γενικού συμφέροντος επιβάλλουν τη διατήρηση των αποτελεσμάτων της σύμβασης. Στην περίπτωση αυτή, τα κράτη μέλη προβλέπουν εναλλακτικές κυρώσεις, κατά την έννοια του άρθρου 2ε παράγραφος 2, που εφαρμόζονται αντί του ανενεργού.
Η ύπαρξη οικονομικών συμφερόντων για τη διατήρηση των αποτελεσμάτων μιας σύμβασης θεωρείται ως επιτακτικός λόγος εφόσον σε εξαιρετικές περιστάσεις το ανενεργό θα οδηγούσε σε δυσανάλογες συνέπειες.
Ωστόσο, τα οικονομικά συμφέροντα που συνδέονται άμεσα με την οικεία σύμβαση δεν συνιστούν επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος. Μεταξύ των συμφερόντων αυτών περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα έξοδα λόγω καθυστέρησης στην εκτέλεση της σύμβασης, τα έξοδα λόγω της κίνησης νέας διαγωνιστικής διαδικασίας, τα έξοδα λόγω αλλαγής του οικονομικού φορέα ο οποίος εκτελεί τη σύμβαση και τα έξοδα των νομικών υποχρεώσεων λόγω της κήρυξης της σύμβασης ως ανενεργού.
[…]»
Β. Το πορτογαλικό δίκαιο
1. Ο Lei n. 43/2024 (νόμος 43/2024)
6. Κατόπιν της τροποποίησης του Lei n. 30/2021 (νόμου 30/2021), ο Lei n. 43/2024 (νόμος 43/2024) πρόσθεσε σε αυτόν το άρθρο 25-A, το οποίο έχει ως εξής:
«1 – Οι επείγουσες ένδικες προσφυγές στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων, οι οποίες έχουν ως αντικείμενο την προσβολή πράξεων ανάθεσης που αφορούν διαδικασίες εκτέλεσης έργων τα οποία χρηματοδοτούνται ή συγχρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους, υπό την προϋπόθεση ότι ασκούνται εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης ανάθεσης σε όλους τους προσφέροντες, αναστέλλουν αυτόματα τα αποτελέσματα της προσβαλλόμενης πράξης.
2 – Μετά την παρέλευση δέκα εργάσιμων ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης ανάθεσης σε όλους τους προσφέροντες, η καθής μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο, χωρίς προηγούμενη ακρόαση του αντιδίκου, να άρει προσωρινά το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα επισυνάπτοντας συνοπτικά έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία.
3 – Το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα αίρεται προσωρινά όταν το δικαστήριο διαπιστώσει, συνοπτικά, εντός προθεσμίας 48 ωρών, κατ’ ανώτατο όριο, ότι πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
a) παρέλευση της προθεσμίας δέκα εργάσιμων ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης ανάθεσης σε όλους τους προσφέροντες·
b) κίνδυνος απώλειας χρηματοδότησης στο πλαίσιο σύμβασης εκτέλεσης έργου το οποίο χρηματοδοτείται ή συγχρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους.
4 – Για τους σκοπούς του στοιχείου b της προηγούμενης παραγράφου, τεκμαίρεται ότι υφίσταται κίνδυνος απώλειας χρηματοδότησης όταν υπάρχει σύνδεση μεταξύ του αντικειμένου της σύμβασης και της εκτέλεσης έργων τα οποία χρηματοδοτούνται ή συγχρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους, οπότε αρκεί ο αιτών να επισυνάψει έγγραφο που να αποδεικνύει την ύπαρξη απόφασης χρηματοδότησης του έργου στο οποίο περιλαμβάνεται η σύμβαση.
5 – Σε περίπτωση προσωρινής άρσης του ανασταλτικού αποτελέσματος, ο προσφεύγων ενημερώνεται αμέσως και διαθέτει προθεσμία πέντε ημερών για να ζητήσει αιτιολογημένα να διατηρηθεί το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα μέχρι την έκδοση απόφασης επί της παρεμπίπτουσας αίτησης προσωρινών μέτρων λόγω μη πλήρωσης των προϋποθέσεων της παραγράφου 3.
6 – Εάν ο προσφεύγων ζητήσει να διατηρηθεί το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα, η καθής ενημερώνεται προκειμένου, εντός προθεσμίας επτά ημερών, να διευρύνει τους λόγους της αίτησης που έχει ήδη υποβάλει δυνάμει της παραγράφου 2, συμπεριλαμβάνοντας σε αυτή τη στάθμιση των εμπλεκόμενων δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων, καθώς και τη βλάβη που θα προκύψει από τη διατήρηση του ανασταλτικού αποτελέσματος.
7 – Ο προσφεύγων έχει στη διάθεσή του επτά ημέρες για να απαντήσει στην αίτηση άρσης που προβλέπεται στην προηγούμενη παράγραφο, εν συνεχεία δε, χωρίς την κατάθεση περαιτέρω δικογράφων και εντός προθεσμίας επτά ημερών, κατ’ ανώτατο όριο, από την περάτωση της διαδικασίας διεξαγωγής των απολύτως αναγκαίων αποδείξεων, το δικαστήριο εκδίδει απόφαση επί της παρεμπίπτουσας αίτησης προσωρινών μέτρων.
8 – Το ανασταλτικό αποτέλεσμα αίρεται όταν, μετά από δέουσα στάθμιση όλων των εμπλεκόμενων δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων, η βλάβη που θα προκύψει από τη διατήρησή του είναι μεγαλύτερη από εκείνη που θα μπορούσε να προκύψει από την άρση του.
9 – Οι παρούσες διατάξεις εφαρμόζονται τόσο στις συμβάσεις που συνάπτονται βάσει των δικονομικών διατάξεων που προβλέπονται στον παρόντα νόμο και των δικονομικών διατάξεων του Κώδικα Δημοσίων Συμβάσεων (4) όσο και στις συμβάσεις που συνάπτονται βάσει των λοιπών νομοθετικών διατάξεων περί δημοσίων συμβάσεων.
10 – Για τα ζητήματα που δεν ρυθμίζονται στις προηγούμενες παραγράφους, εφαρμόζονται τα άρθρα 100 έως 103-B του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας» (5).
2. Ο Código de Processo nos Tribunais Administrativos (Κώδικας Διοικητικής Δικονομίας)
7. Το άρθρο 103-A («Αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα») ορίζει τα εξής:
«1 – Οι ένδικες προσφυγές στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων, οι οποίες έχουν ως αντικείμενο την προσβολή πράξεων ανάθεσης που αφορούν διαδικασίες στις οποίες έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του άρθρου 104, παράγραφος 1, στοιχείο a, του Κώδικα Δημοσίων Συμβάσεων, υπό την προϋπόθεση ότι ασκούνται εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης ανάθεσης σε όλους τους προσφέροντες, αναστέλλουν αυτόματα τα αποτελέσματα της προσβαλλόμενης πράξης ή την εκτέλεση της σύμβασης, εάν αυτή έχει ήδη συναφθεί.
2 – Ενόσω εκκρεμεί η προσφυγή, η καθής και οι αντίδικοι μπορούν να ζητήσουν από το δικαστήριο την άρση του ανασταλτικού αποτελέσματος που προβλέπεται στην προηγούμενη παράγραφο.
3 – Ο προσφεύγων έχει στη διάθεσή του πέντε ημέρες για να απαντήσει στην αίτηση άρσης, εν συνεχεία δε, χωρίς την κατάθεση περαιτέρω δικογράφων και εντός προθεσμίας επτά ημερών, κατ’ ανώτατο όριο, από την περάτωση της διαδικασίας διεξαγωγής των απολύτως αναγκαίων αποδείξεων, το δικαστήριο εκδίδει απόφαση επί του παρεμπίπτοντος ζητήματος.
4. – Το ανασταλτικό αποτέλεσμα αίρεται όταν, μετά από δέουσα στάθμιση όλων των εμπλεκόμενων δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων, η βλάβη που θα προκύψει από τη διατήρησή του είναι μεγαλύτερη από εκείνη που θα μπορούσε να προκύψει από την άρση του».
II. Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και τα προδικαστικά ερωτήματα
8. Η EDIA – Empresa de Desenvolvimento e Infra-estruturas do Alqueva, S.A. (στο εξής: Edia ή αναθέτουσα αρχή) κίνησε δύο διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων έργων για την κατασκευή πλωτών φωτοβολταϊκών σταθμών σε διάφορους σταθμούς άντλησης υδάτων:
– Η πρώτη σύμβαση (6), ποσού 17 619 893,50 ευρώ, ανατέθηκε στην «Proposta CONSÓRCIO DSTSolar / DST».
– Η δεύτερη σύμβαση (7), ποσού 7 467 990,56 ευρώ, ανατέθηκε στον όμιλο επιχειρήσεων «Proposta Greenvolt/EDP».
9. Η I-Sete – Inovação, Soluções Económicas e Tecnologias Ecológicas, Lda. (στο εξής: I- Sete) άσκησε προσφυγή κατά των αποφάσεων ανάθεσης ενώπιον του Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto (δικαστηρίου διοικητικών και φορολογικών διαφορών Πόρτο, Πορτογαλία).
10. Στην προσφυγή C‑266/25 το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ως κρίσιμα πραγματικά περιστατικά μόνον τα ακόλουθα:
– «Η εκτέλεση της σύμβασης έργου για την κατασκευή του πλωτού φωτοβολταϊκού σταθμού του αντλιοστασίου Os Álamos στην περιοχή Alqueva χρηματοδοτείται από κεφάλαια της Αναπτυξιακής Τράπεζας του Συμβουλίου της Ευρώπης, συνολικού ύψους 45 000 000 ευρώ».
– «Η προσφεύγουσα βάλλει κατά της απόφασης με την οποία η [...] σύμβαση έργου ανατέθηκε στον όμιλο που αποτελείται από τις μετέχουσες στη διαδικασία, διότι θεωρεί ότι η προσφορά των τελευταίων έπρεπε να είχε απορριφθεί, ισχυριζόμενη συναφώς, κατ’ ουσίαν, ότι η τεχνική λύση που πρότειναν οι μετέχουσες στη διαδικασία υπερβαίνει το όριο της ονομαστικής ισχύος, όπως προσδιορίστηκε στη συγγραφή υποχρεώσεων, σε συνθήκες λειτουργίας κάτω των 40 °C».
– «Η προσφεύγουσα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι σύμφωνα με το κριτήριο ανάθεσης που έχει καθοριστεί, η εν λόγω σύμβαση έργου έπρεπε να είχε ανατεθεί στην ίδια βάσει της προσφοράς που υπέβαλε, δεδομένου ότι επρόκειτο για την πλέον συμφέρουσα, από οικονομικής απόψεως, προσφορά».
– «Η καθής ισχυρίζεται ότι βάσει της συναφθείσας σύμβασης χρηματοδότησης (βλ. σημείο 1 ανωτέρω), η προθεσμία εκτέλεσης της σύμβασης έργου λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2025 επί ποινή απώλειας των προαναφερθέντων ευρωπαϊκών πόρων».
– «Θεωρεί ότι εάν δεν αρθεί το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα, το οποίο αναγνωρίζεται στην υπό κρίση υπόθεση δυνάμει του άρθρου 25-A, παράγραφος 1, του Lei n. 30[/2021 (νόμου 30/2021)] [όπως τροποποιήθηκε με τον Lei n. 43[/2024 (νόμο 43/2024)], θα υπάρξει σοβαρός κίνδυνος απώλειας της επίμαχης ευρωπαϊκής χρηματοδότησης λόγω της αδυναμίας εμπρόθεσμης εκτέλεσης της σύμβασης».
11. Η έκθεση των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση C‑267/25 είναι παρόμοια με εκείνη της υπόθεσης C‑266/25.
12. Το Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto (δικαστήριο διοικητικών και φορολογικών διαφορών Πόρτο), προτού αποφανθεί επί κάθε διαφοράς σχετικά με την αναστολή των αποτελεσμάτων της πράξης ανάθεσης, υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία έχουν πανομοιότυπο περιεχόμενο σε αμφότερες τις υποθέσεις:
«1) Πρέπει να γίνει δεκτό ότι η προσωρινή άρση του αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος, χωρίς ακρόαση του αντιδίκου, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 25-A, παράγραφοι 2 και 3, του Lei n. 30[/2021 (νόμου 30/2021)], όπως τροποποιήθηκε με τον Lei n. 43[/2024 (νόμο 43/2024)], συνάδει με το άρθρο 2δ της οδηγίας [2007/66], όταν το τελευταίο αυτό άρθρο έχει την έννοια ότι η άρση του εν λόγω αποτελέσματος εξαρτάται σε κάθε περίπτωση από την ακρόαση του αντιδίκου και από προηγούμενη εξέταση επί της ουσίας όλων των πτυχών για τους σκοπούς της απόφασης που πρέπει να εκδοθεί;
2) Έχει το εν λόγω άρθρο 2δ της προαναφερθείσας οδηγίας την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία κατά την οποία το οικονομικό συμφέρον από ενδεχόμενη απώλεια ευρωπαϊκών πόρων, λόγω καθυστέρησης στην εκτέλεση χρηματοδοτούμενου έργου, συνιστά επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος ο οποίος δικαιολογεί την άρση του αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος; Συνιστά η απλή οικονομική ζημία δυσανάλογη συνέπεια, λαμβανομένων υπόψη των συμφερόντων στη διασφάλιση των οποίων αποσκοπεί η εφαρμογή του αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος, η οποία συνάδει με τις διατάξεις του άρθρου 2δ, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
13. Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως πρωτοκολλήθηκαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 8 Απριλίου 2025.
14. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Edia, η I-Sete, η Τσεχική και η Πορτογαλική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η οποία διεξήχθη στις 5 Μαρτίου 2026, παρέστησαν όλες οι μετέχουσες στη διαδικασία, πλην της Τσεχικής Κυβέρνησης.
IV. Εκτίμηση
Α. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
15. Για την καλύτερη κατανόηση της διαφοράς είναι σκόπιμο να εκτεθεί συνοπτικά το σύστημα που θεσπίστηκε με το άρθρο 25-A του Lei n. 30/2021 (νόμου 30/2021), όπως τροποποιήθηκε το 2024, κατά το οποίο:
– Στο αρχικό στάδιο, η εμπρόθεσμη άσκηση επείγουσας ένδικης προσφυγής κατά απόφασης ανάθεσης δημόσιας σύμβασης συνεπάγεται αυτόματα την αναστολή των αποτελεσμάτων της εν λόγω ανάθεσης (8).
– Σε ένα δεύτερο (και ενδεχόμενο) στάδιο, η καθής (9) μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο, χωρίς ακρόαση του αντιδίκου, να άρει προσωρινά την αυτόματη αναστολή. Το δικαστήριο οφείλει να κάνει δεκτή τη σχετική αίτηση εάν διαπιστώσει, συνοπτικά, ότι υφίσταται κίνδυνος απώλειας ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, οπότε αρκεί ο αιτών να επισυνάψει έγγραφο που να αποδεικνύει την ύπαρξη απόφασης χρηματοδότησης του έργου στο οποίο περιλαμβάνεται η σύμβαση. Στην περίπτωση αυτή, αίρει προσωρινά την αρχικά χορηγηθείσα αναστολή.
– Σε ένα τρίτο στάδιο, αφότου κοινοποιηθεί στον προσφεύγοντα η απόφαση προσωρινής άρσης της αυτόματης αναστολής, ο προσφεύγων μπορεί να ζητήσει τη διατήρηση (ορθότερα, την επαναφορά) της αναστολής, η δε αίτηση αυτή κοινοποιείται στην αναθέτουσα αρχή.
– Τέλος, το δικαστήριο αποφαίνεται επί της παρεμπίπτουσας αίτησης προσωρινών μέτρων, ως εκ τούτου δε, αίρει το ανασταλτικό αποτέλεσμα, όταν, κατόπιν στάθμισης των εμπλεκόμενων δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων, κρίνει ότι η βλάβη που θα προκύψει από τη διατήρηση του ανασταλτικού αποτελέσματος είναι μεγαλύτερη από εκείνη που θα μπορούσε να προκύψει από την άρση του.
Β. Εφαρμοστέες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης
16. Τα προδικαστικά ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 2δ της οδηγίας 89/665.
17. Το άρθρο 2δ της οδηγίας 89/665, στο πλαίσιο ρύθμισης των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης δημοσίων συμβάσεων, αφορά το ανενεργό των εν λόγω συμβάσεων, κατόπιν της σύναψής τους. Μεταξύ των λόγων που μπορούν να οδηγήσουν στο ανενεργό των συμβάσεων αυτών, ο προβλεπόμενος στην παράγραφο 1, στοιχείο βʹ, του άρθρου αυτού λόγος αφορά την παράβαση ορισμένων διατάξεων (της ίδιας οδηγίας), αν λόγω της παράβασης αυτής ο προσφέρων στερήθηκε της δυνατότητας άσκησης προσυμβατικών διαδικασιών προσφυγής.
18. Επομένως, το άρθρο 2δ εντάσσεται στο πλαίσιο των διαφορών που ανακύπτουν μετά τη σύναψη της σύμβασης. Το άρθρο αυτό προϋποθέτει ότι η δημόσια σύμβαση έχει ήδη συναφθεί και ότι λόγω ορισμένων πλημμελειών είναι ανενεργή.
19. Ωστόσο, και στις δύο υποθέσεις που αποτελούν αντικείμενο της προδικαστικής παραπομπής, η συζήτηση αφορά ζητήματα σχετικά με την προσωρινή προστασία που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 89/665. Η εθνική διάταξη της οποίας η συμβατότητα με την εν λόγω οδηγία αμφισβητείται [ήτοι το άρθρο 25-A του Lei n. 30/2021 (νόμου 30/2021), όπως τροποποιήθηκε το 2024] εντάσσεται στο πλαίσιο των διαφορών που ανακύπτουν πριν από τη σύναψη της σύμβασης, όπως διαλαμβάνεται στον ίδιο τον τίτλο του.
20. Κατά συνέπεια, το άρθρο 2δ της οδηγίας 89/665 δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση των προσωρινών μέτρων που ζητούνται κατά της πράξης ανάθεσης σύμβασης, ήτοι μέτρων τα οποία διέπονται από το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής.
21. Ειδικότερα, το άρθρο 2 της οδηγίας 89/665 ρυθμίζει τη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων για τη λήψη προσωρινών μέτρων (παράγραφος 1), την αυτόματη αναστολή της απόφασης ανάθεσης (παράγραφος 3) και τις εξουσίες του αρμόδιου για τις διαδικασίες προσφυγής οργάνου όσον αφορά τη λήψη ή τη μη χορήγηση προσωρινών μέτρων (παράγραφος 5).
22. Κατά συνέπεια, τα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα του άρθρου 2 της οδηγίας 89/665, με την επιφύλαξη του γεγονότος ότι, κατά την ανάλυσή τους, μπορεί να είναι σκόπιμη η παραπομπή στο άρθρο 2δ της εν λόγω οδηγίας.
Γ. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
23. Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον «[…] η προσωρινή άρση του αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος, χωρίς ακρόαση του αντιδίκου, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 25-A, παράγραφοι 2 και 3, του Lei n. 30[/2021 (νόμου 30/2021)], όπως τροποποιήθηκε με τον Lei n. 43[/2024 (νόμο 43/2024)]», συνάδει με την οδηγία 89/665.
24. Κατά το άρθρο 25-A, παράγραφοι 2 και 3, του Lei. n. 30/2021 (νόμου 30/2021), το δικαστήριο, χωρίς προηγούμενη ακρόαση του αντιδίκου, αίρει προσωρινά το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα κατόπιν αίτησης της καθής η οποία επικαλείται τον κίνδυνο απώλειας χρηματοδότησης της σύμβασης.
25. Το άρθρο 1, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 89/665 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι αποφάσεις που λαμβάνουν οι αναθέτουσες αρχές να υπόκεινται στην άσκηση αποτελεσματικών αναθεωρήσεων, υπό τις προϋποθέσεις που θέτουν [τα] άρθρα 2 έως 2στ της εν λόγω οδηγίας.
26. Σύμφωνα με τον σκοπό ο οποίος συνίσταται στο «να εξασφαλ[ιστεί] [η] πλήρη[ς] τήρηση του δικαιώματος πραγματικής [προσφυγής] [...], σύμφωνα με το πρώτο και το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 47 του [Χ]άρτη» (10), το Δικαστήριο έκρινε ότι πρέπει να παρέχεται στους ενδιαφερομένους «όντως [η] δυνατότητα να ασκήσουν προσφυγή, ζητώντας ιδίως τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων» πριν από τη σύναψη της σύμβασης (11).
27. Το άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 προβλέπει ότι «πρωτοβάθμιο όργανο, ανεξάρτητο από την αναθέτουσα αρχή» εξετάζει προσφυγή κατά της απόφασης ανάθεσης σύμβασης (12). Η άσκηση της εν λόγω προσφυγής εμποδίζει την αναθέτουσα αρχή να συνάψει τη σύμβαση.
28. Συγκεκριμένα, το δίκαιο του κράτους μέλους πρέπει να διασφαλίζει, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665, ότι η αναθέτουσα αρχή δεν θα συνάψει τη σύμβαση πριν αποφανθεί το προαναφερθέν όργανο προσφυγής επί του αιτήματος λήψης προσωρινών μέτρων ή επί της προσφυγής. Η αναστολή δεν λήγει πριν από την εκπνοή της προθεσμίας που προβλέπεται από άλλες διατάξεις της οδηγίας 89/665 (13).
29. Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 4, της οδηγίας 89/665, η περίπτωση του άρθρου 2, παράγραφος 3 εμπίπτει στις περιπτώσεις στις οποίες η διαδικασία προσφυγής έχει αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα.
30. Η επίμαχη εθνική νομοθεσία σέβεται, κατ’ αρχάς, τον αυτόματο χαρακτήρα της αναστολής των αποτελεσμάτων της πράξης ανάθεσης: η απλή άσκηση προσφυγής κατά της εν λόγω πράξης (εντός της προθεσμίας των δέκα εργάσιμων ημερών από την κοινοποίησή της) συνεπάγεται, ex lege, ότι η πράξη ανάθεσης στερείται προσωρινά των αποτελεσμάτων της.
31. Το ζήτημα ανακύπτει όταν μια αναθέτουσα αρχή (η «καθής») αντιτίθεται στην αναστολή των αποτελεσμάτων της πράξης ανάθεσης ισχυριζόμενη ότι, καθόσον πρόκειται για σύμβαση η οποία χρηματοδοτείται ή συγχρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους, υφίσταται ο κίνδυνος απώλειας της εν λόγω χρηματοδότησης.
32. Στην περίπτωση αυτή η επίμαχη νομοθεσία επιβάλλει στο δικαστήριο την υποχρέωση να άρει προσωρινά την αναστολή, χωρίς προηγούμενη ακρόαση εκείνου ο οποίος άσκησε την προσφυγή που συνεπάγεται την εν λόγω αναστολή (14). Η υποχρεωτική άρση της αναστολής δεν λαμβάνει επίσης υπόψη τυχόν ανάλυση των εμπλεκόμενων συμφερόντων.
33. Το πρώτο προδικαστικό ερώτημα επικεντρώνεται όχι μόνο στην άρση της ήδη χορηγηθείσας αυτόματης αναστολής, αλλά και στην έλλειψη προηγούμενης ακρόασης (κατά το εν λόγω δεύτερο στάδιο της διαδικασίας προσωρινών μέτρων) του προσφεύγοντος στον οποίο χορηγήθηκε η αυτόματη αναστολή της πράξης ανάθεσης.
34. Θα εξετάσω χωριστά τις δύο πτυχές της επίμαχης διάταξης: α) την άρση, καθεαυτήν, της αυτόματης αναστολής· και β) την απουσία του προσφεύγοντος σε αυτό το στάδιο της παρεμπίπτουσας αίτησης προσωρινών μέτρων.
1. Άρση της αυτόματης αναστολής
35. Όσον αφορά την άρση της αυτόματης αναστολής των αποτελεσμάτων της πράξης ανάθεσης, έχω ήδη επισημάνει τον τρόπο με τον οποίο το άρθρο 2, παράγραφοι 3 και 4, της οδηγίας 89/665 επιβάλλει η προσβολή της πράξης ανάθεσης της σύμβασης να αναστέλλει αυτόματα τα αποτελέσματα της πράξης αυτής (15).
36. Η αναστολή πρέπει να διατηρηθεί (προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η αναθέτουσα αρχή δεν μπορεί να συνάψει τη σύμβαση) έως ότου το όργανο προσφυγής «αποφασίσει [...] την εφαρμογή προσωρινών μέτρων ή επί της προσφυγής» (άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665).
37. Η ratio της εν λόγω διάταξης βασίζεται στην πλήρη νομική προστασία που πρέπει να διασφαλίζεται πριν από τη σύναψη της σύμβασης, βάσει του άρθρου 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/665, «σε στάδιο κατά το οποίο οι παραβάσεις μπορούν ακόμη να διορθωθούν» (16). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι προσφέροντες δεν έρχονται μόνον αντιμέτωποι εκ των υστέρων με τετελεσμένα γεγονότα, αλλά παρέχεται πράγματι σε αυτούς η δυνατότητα άσκησης αποτελεσματικής προσφυγής (17).
38. Εντούτοις, η επίμαχη νομοθεσία εισάγει κανόνα ο οποίος αναιρεί την αυτόματη αναστολή της απόφασης ανάθεσης, αντικαθιστώντας την με άλλον ακριβώς αντίστροφο κανόνα: η αυτόματη αναστολή αίρεται, προτού το αρμόδιο όργανο αποφανθεί επί της αίτησης προσωρινών μέτρων ή επί της ουσίας της προσφυγής, κατόπιν σχετικής αίτησης της αναθέτουσας αρχής (η οποία ισχυρίζεται ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση της σύμβασης θα μπορούσε να απολεσθεί).
39. Μολονότι στην απόφαση περί παραπομπής δεν διατυπώνεται κατ’ αυτόν τον τρόπο, εντούτοις, ο κανόνας της «άρσης της αυτόματης αναστολής» έχει την έννοια ότι ευνοεί τη σύναψη της σύμβασης από το χρονικό αυτό σημείο, χωρίς να αναμένεται η μεταγενέστερη απόφαση του οργάνου προσφυγής (κατά κανόνα, δικαστηρίου). Το μόνο εμπόδιο για τη σύναψη της εν λόγω σύμβασης από την αναθέτουσα αρχή με την επιλεγείσα από αυτήν ανάδοχο συνίστατο στην αυτόματη αναστολή, η οποία παύει να ισχύει κατόπιν της προβολής αντίρρησης επ’ αυτής εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής.
40. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, όλες οι μετέχουσες στη διαδικασία (συμπεριλαμβανομένων της Πορτογαλικής Κυβέρνησης και της αναθέτουσας αρχής) επιβεβαίωσαν ότι η άρση της αυτόματης αναστολής καθιστά δυνατή τη σύναψη της σύμβασης εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής (18). Η διαπίστωση αυτή, όπως ορθώς υποστηρίζουν η Επιτροπή και η Τσεχική Κυβέρνηση, συνεπάγεται ότι η επίμαχη διάταξη δεν συνάδει με το άρθρο 2 της οδηγίας 89/665.
41. Κανένα στοιχείο της οδηγίας 89/665 δεν επιτρέπει στην εθνική νομοθεσία να θεσπίσει τόσο εκτεταμένη εξαίρεση από τη ρητή επιταγή βάσει της οποίας η προσφυγή κατά της απόφασης ανάθεσης συνεπάγεται την αυτόματη αναστολή της εκτέλεσής της έως ότου το όργανο προσφυγής αποφανθεί επί της αίτησης προσωρινών μέτρων ή επί της ουσίας της προσφυγής.
42. Επαναλαμβάνω ότι η επίμαχη διάταξη έχει ως αποτέλεσμα την αντιστροφή της επιταγής του άρθρου 2 της οδηγίας 89/665: το καθεστώς της οδηγίας αυτής αντικαθίσταται από άλλο καθεστώς το οποίο συνεπάγεται ριζική μεταστροφή σε σχέση με το αυτόματο αποτέλεσμα της προσφυγής. Ο αυτοματισμός της αρχικής αναστολής μετατρέπεται σε αυτοματισμό της άρσης της εν λόγω αναστολής.
43. Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι κατά την επίμαχη διάταξη, το όργανο προσφυγής δεν διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως ή διακριτικής ευχέρειας προκειμένου να αποφασίσει κατά το χρονικό αυτό σημείο εάν θα άρει την αυτόματη αναστολή: αρκεί, όπως προεκτέθηκε, η αναθέτουσα αρχή να υποβάλει εμπρόθεσμα σχετική αίτηση και να επισυνάψει έγγραφο που να αποδεικνύει την ύπαρξη απόφασης χρηματοδότησης του έργου. Επομένως, σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας προσωρινών μέτρων το όργανο προσφυγής δεν μπορεί, αφ’ εαυτού, να προβεί σε στάθμιση των εμπλεκόμενων δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων.
44. Η (σχετική) αυτονομία της οποίας απολαύουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τον καθορισμό των λεπτομερειών της διαδικασίας προσφυγής, εντός των ορίων της οδηγίας 89/665, δεν μπορεί να υπονομεύει επιτακτικό κανόνα της οδηγίας αυτής, όπως ο κανόνας που επιβάλλει την αυτόματη αναστολή την οποία συνεπάγεται η άσκηση της προσφυγής, έως ότου αποφανθεί το όργανο προσφυγής.
2. Ακρόαση του προσφεύγοντος στο εν λόγω στάδιο της διαδικασίας προσωρινών μέτρων
45. Η ασυμβατότητα της επίμαχης εθνικής διάταξης με το άρθρο 2 της οδηγίας 89/665 ενισχύεται από το γεγονός ότι η άρση της αυτόματης αναστολής επέρχεται inaudita altera parte, ήτοι χωρίς ο προσφεύγων να μπορεί να προβάλει κανέναν ισχυρισμό επί της αίτησης της αναθέτουσας αρχής.
46. Η απουσία του προσφεύγοντος σε αυτό το δικονομικό στάδιο δεν συνάδει με τους βασικούς κανόνες που διέπουν τις διαδικασίες προσφυγής οι οποίες προβλέπονται στην οδηγία 89/665.
47. Η Πορτογαλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι καμία από τις εννέα παραγράφους του άρθρου 2 της οδηγίας 89/665 δεν απαιτεί ακρόαση του προσφεύγοντος όταν το δικαστήριο δεν διατάσσει τη λήψη προσωρινού μέτρου, όπως η αναστολή της διαδικασίας ανάθεσης (19). Προσθέτει ότι με το άρθρο αυτό καταλείπεται στα κράτη μέλη η διακριτική ευχέρεια να καθορίσουν εάν και σε ποιο χρονικό σημείο ο προσφεύγων μπορεί να επέμβει στις περιπτώσεις κατά τις οποίες το δικαστήριο κρίνει ότι δεν πρέπει να χορηγήσει τα προσωρινά μέτρα (20).
48. Φρονώ ότι η προσέγγιση αυτή δεν είναι ορθή: αυτό που διακυβεύεται εν προκειμένω είναι ακριβώς η κατάργηση μιας ουσιώδους εγγύησης της προσφυγής, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2 της οδηγίας 89/665 (ήτοι η αυτόματη αναστολή της ανάθεσης της σύμβασης, η οποία λαμβάνει χώρα κατόπιν αίτησης του προσφεύγοντος). Εάν η αναθέτουσα αρχή αμφισβητήσει, με τη σειρά της, την αναστολή αυτή και ζητήσει την άρση της, οι απαιτήσεις της αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως προβλέπουν ότι επιβάλλεται ακρόαση του αντιδίκου προτού το δικαστήριο αποφανθεί συναφώς.
49. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η επέμβαση του προσφεύγοντος προβλέπεται στο άρθρο 25-A, παράγραφοι 5, 6 και 7, του Lei n. 30/2021 (νόμου 30/2021), πράγμα το οποίο συνιστά κατά κάποιο τρόπο μέτρο για την αποκατάσταση της προηγούμενης (υποχρεωτικής) απουσίας του. Η Πορτογαλική Κυβέρνηση χαρακτηρίζει το εν λόγω μέτρο ως «μηχανισμό ετεροχρονισμένης διεξαγωγής διαδικασίας κατ’ αντιμωλίαν» (21).
50. Ωστόσο, είμαι της γνώμης ότι η εκ των υστέρων επέμβαση, μέσω της οποίας ο προσφεύγων ζητεί την επαναφορά της αυτόματης αναστολής μετά την άρση της η οποία διατάχθηκε ερήμην του, δεν αρκεί για να θεραπεύσει το προαναφερθέν σοβαρό δικονομικό έλλειμμα.
51. Επαναλαμβάνω ότι η ετεροχρονισμένη διεξαγωγή διαδικασίας κατ’ αντιμωλίαν στην οποία αναφέρεται η Πορτογαλική Κυβέρνηση δεν μπορεί να αναπληρώσει την προηγούμενη επέμβαση του προσφεύγοντος, ο οποίος υπέβαλε την αίτηση που είχε ως αποτέλεσμα την αυτόματη αναστολή της πράξης ανάθεσης. Στον προσφεύγοντα πρέπει να αναγνωριστεί τουλάχιστον η δυνατότητα να προβάλει τους ισχυρισμούς του πριν από την έκδοση της απόφασης περί άρσης της αναστολής αυτής.
52. Εν πάση περιπτώσει, δεν αντιλαμβάνομαι για ποιον λόγο οι διατυπώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 25-A, παράγραφοι 5, 6 και 7, του Lei n. 30/2021 (νόμου 30/2021) δεν θα μπορούσαν να διεκπεραιωθούν μετά την υποβολή, εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής, της αίτησής της περί άρσης της αναστολής (22). Η αίτηση αυτή κοινοποιείται στον προσφεύγοντα, ο οποίος θα μπορούσε να προβάλει τους ισχυρισμούς του υπέρ της διατήρησης της αναστολής.
53. Πράγματι, κατά το άρθρο 103-A του CPTA, το οποίο προβλέπει το κοινό καθεστώς σχετικά με το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα των ένδικων προσφυγών στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων, ο προσφεύγων έχει στη διάθεσή του σύντομη προθεσμία (πέντε ημερών) για να απαντήσει στην αίτηση άρσης της αυτόματης αναστολής της πράξης ανάθεσης της σύμβασης, η οποία υποβλήθηκε από τον αντίδικο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο τηρείται η βασική αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως.
54. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η EDIA και η Πορτογαλική Κυβέρνηση ισχυρίστηκαν ότι η νέα ρύθμιση ανταποκρίνεται στη βούληση εναρμόνισης της προθεσμίας που προβλέπεται στις κοινές νομοθετικές διατάξεις περί δημοσίων συμβάσεων για τη σύναψη της σύμβασης (30 ημέρες) και της προθεσμίας που προβλέπεται για την έκδοση απόφασης επί της παρεμπίπτουσας αίτησης προσωρινών μέτρων σχετικά με την οριστική άρση ή τη διατήρηση της αναστολής της πράξης ανάθεσης (23).
55. Ωστόσο, πέραν του ότι το επιχείρημα αυτό εξακολουθεί να μην εξηγεί τους λόγους για τους οποίους δεν προηγείται ακρόαση του αντιδίκου (αρκεί η κατανομή των προθεσμιών μεταξύ της αναθέτουσας αρχής και του προσφεύγοντος), καταδεικνύει ορισμένη ανακολουθία του μοντέλου: αν δεν απατώμαι, εάν συγκριθεί η διάρκεια των διαδικασιών, η εξαιρετική διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 25-A του Lei n. 30/2021 (νόμου 30/2021) εκτείνεται σε 28 ημέρες, ενώ η γενική διαδικασία που προβλέπει o CPTA (αναλόγως της επιμέλειας εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής κατά την υποβολή της αίτησής της περί άρσης της αυτόματης αναστολής) θα μπορούσε να διεξαχθεί σε μόλις 13 ημέρες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αντιστοιχούν στην ακρόαση του αντιδίκου.
3. Ενδιάμεσο συμπέρασμα
56. Βάσει των ανωτέρω εκτιμήσεων, προτείνω να δοθεί αρνητική απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα: δεν συνάδει με το άρθρο 2 της οδηγίας 89/665 εθνική διάταξη η οποία επιβάλλει την προσωρινή άρση του αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος το οποίο είναι σύμφυτο με την άσκηση προσφυγής κατά της πράξης ανάθεσης σύμβασης α) χωρίς ακρόαση του προσφεύγοντος που ζήτησε την αναστολή της προαναφερθείσας πράξης· και β) χωρίς να παρέχεται στο δικαστήριο η δυνατότητα να προβεί, κατά το χρονικό αυτό σημείο, σε στάθμιση των εμπλεκόμενων δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων.
Δ. Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
57. Με το πρώτο σκέλος του εν λόγω προδικαστικού ερωτήματος το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν «[...] το οικονομικό συμφέρον από ενδεχόμενη απώλεια ευρωπαϊκών πόρων, λόγω καθυστέρησης στην εκτέλεση χρηματοδοτούμενου έργου, συνιστά επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος ο οποίος δικαιολογεί την άρση του αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος».
58. Η απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα που είναι διατυπωμένο κατ’ αυτόν τον τρόπο εξαρτάται από το δικονομικό στάδιο που πρέπει να ληφθεί υπόψη:
– Εάν αφορά το δεύτερο στάδιο της προσυμβατικής διαδικασίας (ήτοι την άρση της αναστολής inaudita altera parte και χωρίς να καταλείπεται περιθώριο στο δικαστήριο να προβεί σε στάθμιση των διαφόρων δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων), έχω ήδη απαντήσει απαντώντας στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου: ο μηχανισμός αυτός, απλούστατα, δεν συνάδει με την οδηγία 89/665.
– Εάν, αντιθέτως, το προδικαστικό ερώτημα αφορά τον αντίκτυπο του παράγοντα κινδύνου (ενδεχόμενη απώλεια ευρωπαϊκής χρηματοδότησης του έργου) στην οριστική απόφαση του οργάνου που καλείται να αποφανθεί επί της παρεμπίπτουσας αίτησης προσωρινών μέτρων, κατόπιν τήρησης των διατυπώσεων που προβλέπονται στο άρθρο 25-A, παράγραφοι 5, 6 και 7, του Lei n. 30/2021 (νόμου 30/2021), η περίπτωση είναι διαφορετική και χρήζει περαιτέρω ανάλυσης.
59. Οι εκτιμήσεις στις οποίες θα προβώ στη συνέχεια αφορούν την εν λόγω δεύτερη περίπτωση.
60. Το άρθρο 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 89/665 επιτρέπει στο όργανο προσφυγής να συνυπολογίσει τις πιθανές συνέπειες των προσωρινών μέτρων για όλα τα συμφέροντα που ενδέχεται να ζημιωθούν (24).
61. Μεταξύ των συμφερόντων αυτών περιλαμβάνονται: α) τα συμφέροντα των απορριφθέντων προσφερόντων, οι οποίοι επιδιώκουν τη μη ολοκλήρωση της σύναψης της δημόσιας σύμβασης· και β) τα γενικά συμφέροντα είτε αποσκοπούν στην ταχεία διεκπεραίωση των διαδικασιών ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων και την αποτελεσματικότητα της δράσης της Διοίκησης είτε αποσκοπούν στο να αποτραπεί η απώλεια πηγής χρηματοδότησης για την εν λόγω σύμβαση.
62. Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 89/665, το όργανο το οποίο καλείται να αποφανθεί οριστικά επί της παρεμπίπτουσας αίτησης προσωρινών μέτρων οφείλει να προβεί σε στάθμιση των εμπλεκόμενων δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων. Επαναλαμβάνω ότι με τη διάταξη αυτή ο νομοθέτης της Ένωσης επιδίωξε να συμβιβάσει τα συμφέροντα του απορριφθέντος υποψηφίου με εκείνα της αναθέτουσας αρχής (συμπεριλαμβανομένων των συμφερόντων του ήδη επιλεγέντος αναδόχου), καθώς και με τα λοιπά δημόσια συμφέροντα.
63. Κατά την Πορτογαλική Κυβέρνηση, η επίμαχη νομοθεσία επιδιώκει σκοπό γενικού συμφέροντος αναγνωριζόμενο από την Ένωση: να διασφαλίσει την ταχεία διεκπεραίωση των διαδικασιών ανάθεσης με σκοπό την εκτέλεση, πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2025, έργων στρατηγικής σημασίας για την εθνική ανάπτυξη, και να διατηρήσει, κατ’ αυτόν τον τρόπο, την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που χορηγήθηκε στην Πορτογαλική Δημοκρατία για τα εν λόγω έργα.
64. Ασφαλώς, η επίτευξη της ταχείας διεκπεραίωσης των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων συνιστά θεμιτό σκοπό γενικού συμφέροντος (25). Ωστόσο, δεν συνιστά τον μοναδικό σκοπό ούτε εκείνον που πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να υπερισχύσει.
65. Είναι επίσης θεμιτό οι πορτογαλικές αρχές, συμπεριλαμβανομένης της νομοθετικής εξουσίας, να καταβάλλουν προσπάθεια προκειμένου να μην απωλέσουν την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που έχει χορηγηθεί για ορισμένες συμβάσεις οι οποίες τυγχάνουν αυτού του είδους της χρηματοδότησης. Η ενδεχόμενη οικονομική ζημία που απορρέει από τον κίνδυνο απώλειας ευρωπαϊκής χρηματοδότησης συνιστά δημόσιο συμφέρον το οποίο θα πρέπει να λάβει υπόψη το όργανο προσφυγής κατά την εκτίμηση στην οποία προβαίνει βάσει του άρθρου 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 89/665.
66. Τούτου δοθέντος, είναι κρίσιμο το όργανο προσφυγής να διατηρεί την εξουσία να σταθμίζει τα εμπλεκόμενα συμφέροντα, χωρίς η απειλή απώλειας της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης να μπορεί να αποτελέσει τον μοναδικό λόγο για τη χορήγηση της άρσης της αναστολής των αποτελεσμάτων της πράξης ανάθεσης της σύμβασης.
67. Συμμερίζομαι την άποψη της Τσεχικής Κυβέρνησης (26) ότι εάν στην ενδεχόμενη απώλεια της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης προστεθούν και άλλες εκτιμήσεις που απορρέουν από το πλαίσιο της σύμβασης (για παράδειγμα, η κρίσιμη σημασία της για την άμυνα, την ασφάλεια ή για την ανάπτυξη βασικών υποδομών), το όργανο προσφυγής θα μπορούσε, κατόπιν εξατομικευμένης εκτίμησης κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 89/665, να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα εν λόγω δημόσια συμφέροντα υπερισχύουν έναντι των συμφερόντων των προσφερόντων και να άρει νόμιμα το ανασταλτικό αποτέλεσμα.
68. Βάσει των εκτιμήσεων αυτών, αποκλείω το ενδεχόμενο ο κίνδυνος απώλειας χρηματοδότησης να λειτουργεί ως επιτακτικός λόγος γενικού συμφέροντος, συνεπεία του οποίου η πλάστιγγα θα έκλινε, πάντοτε και εξ ορισμού, υπέρ της αναθέτουσας αρχής και εις βάρος εκείνου που ασκεί προσφυγή κατά των αποφάσεών της (27).
69. Εάν η προστασία του δημοσίου συμφέροντος το οποίο συνίσταται στην αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων υπερίσχυε κατά τρόπο απόλυτο, θα μπορούσε να ευνοήσει την καιροσκοπική στάση αναθετουσών αρχών, οι οποίες, επικαλούμενες το συμφέρον αυτό, θα επιχειρούσαν να αναθέσουν παράνομα τις δημόσιες συμβάσεις για την εκτέλεση των έργων που χρηματοδοτούνται κατ’ αυτόν τον τρόπο, δεδομένου ότι οι οικείες πράξεις ανάθεσης ουδέποτε θα αναστέλλονταν.
70. Ερμηνευόμενο υπό την έννοια αυτή, το άρθρο 25-A, παράγραφος 8, του Lei. n. 30/2021 (νόμου 30/2021) (το οποίο, όπως έχω ήδη επισημάνει, επαναλαμβάνει το περιεχόμενο του άρθρου 103-A, παράγραφος 4, του CPTA) δεν είναι ασυμβίβαστο με το άρθρο 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 89/665. Η εθνική διάταξη παρέχει στο όργανο που καλείται να αποφανθεί επί της λήψης προσωρινών μέτρων την εξουσία να σταθμίσει δεόντως όλα τα εμπλεκόμενα δημόσια και ιδιωτικά συμφέροντα προκειμένου να εκτιμήσει εάν η βλάβη που θα προκύψει από τη διατήρηση του ανασταλτικού αποτελέσματος είναι μεγαλύτερη από εκείνη που θα προέκυπτε από την άρση του.
71. Στο πλαίσιο της εν λόγω εκτίμησης, το όργανο προσφυγής μπορεί, ασφαλώς, να εκτιμήσει τον periculum in mora (ο οποίος συγκεκριμενοποιείται στον κίνδυνο να επέλθει απώλεια της χρηματοδότησης λόγω της καθυστέρησης), αλλά και τους λοιπούς παράγοντες που κατά κανόνα λαμβάνονται υπόψη για την έκδοση απόφασης επί της λήψης προσωρινών μέτρων. Μεταξύ των παραγόντων αυτών, θα πρέπει να εκτιμήσει το κατ’ αρχήν μη αβάσιμο της προσφυγής του υποψηφίου του οποίου η πρόταση απορρίφθηκε.
72. Στο σημείο αυτό, είναι σκόπιμο να επανέλθω στο κατά πόσον το άρθρο 2δ, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 είναι λυσιτελές προκειμένου να δοθεί απάντηση στο πρώτο σκέλος του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος.
73. Κατόπιν τροποποίησής της από την οδηγία 2007/66/ΕΚ (28), η οδηγία 89/665 επιτρέπει (αιτιολογικές σκέψεις 21 (29) και 22 (30) της οδηγίας 2007/66 και άρθρα 2δ και 2ε της τροποποιημένης οδηγίας 89/665), στην περίπτωση συμβάσεων οι οποίες πρέπει, κατ’ αρχήν, να κηρυχθούν ανενεργές, λόγω του παράνομου χαρακτήρα τους, να «αναγνωρι[στούν] ορισμένα ή και όλα τα χρονικά τ[ου]ς αποτελέσματα», ήτοι να διατηρηθούν τα αποτελέσματα της σύμβασης, υπό την επιφύλαξη της επιβολής των αναλογουσών κυρώσεων και της επιδίκασης αποζημίωσης (31).
74. Όπως προεκτέθηκε, το άρθρο 2δ της οδηγίας 89/665 εφαρμόζεται στο μετασυμβατικό και όχι στο προσυμβατικό στάδιο. Επομένως, οι διατάξεις του δεν μπορούν να επεκταθούν στο καθεστώς των προσωρινών μέτρων που προβλέπει το άρθρο 2 της ίδιας οδηγίας.
75. Παρά τα προεκτεθέντα, η αναζήτηση ενός κατευθυντήριου κριτηρίου στο περιεχόμενο του άρθρου 2δ, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 επιβάλλει να ληφθεί υπόψη ότι η εν λόγω διάταξη:
– Επιτρέπει να μην κηρυχθεί ανενεργή μια σύμβαση, παρά το γεγονός ότι η ανάθεσή της έχει γίνει παράνομα, εάν επιτακτικοί λόγοι γενικού συμφέροντος επιβάλλουν τη διατήρηση των αποτελεσμάτων της σύμβασης αυτής.
– Η ύπαρξη οικονομικών συμφερόντων για τη διατήρηση των αποτελεσμάτων μιας σύμβασης αναγνωρίζεται ως επιτακτικός λόγος (γενικού συμφέροντος) εφόσον σε εξαιρετικές περιστάσεις το ανενεργό της σύμβασης αυτής θα οδηγούσε σε δυσανάλογες συνέπειες.
76. Τα κριτήρια του άρθρου 2δ, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 προβλέπονται προκειμένου να επιτρέπεται, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, η διατήρηση των αποτελεσμάτων σύμβασης η οποία έχει ανατεθεί παράνομα. Στον ίδιο αυτόν βαθμό, δεν έχουν εφαρμογή σε περίπτωση κατά την οποία, χωρίς να έχει συναφθεί ακόμη η σύμβαση, το δικαστήριο μπορεί να αναστείλει τα αποτελέσματα της ανάθεσης.
77. Το εν λόγω σκέλος της απάντησής μου συνδέεται με το τελικό ερώτημα που υποβάλλει το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματός του: «Συνιστά η απλή οικονομική ζημία δυσανάλογη συνέπεια [...], η οποία συνάδει με τις διατάξεις του άρθρου 2δ, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο[, της οδηγίας 89/665];»
78. Πέραν της μνείας του άρθρου 2δ της οδηγίας 89/665, για τους λόγους που έχω ήδη αναλύσει, εναπόκειται στο όργανο προσφυγής να εκτιμήσει, τη μεγαλύτερη ή μικρότερη βαρύτητα των επίμαχων δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των περιστάσεων κάθε περίπτωσης. Δεν υφίσταται αφηρημένη λύση που να μπορεί να γενικευθεί προκειμένου να διαπιστωθεί εάν συνάδει, κατά το μάλλον ή ήττον, με την αρχή της αναλογικότητας η μία επιλογή (η άρση της αναστολής) ή η άλλη επιλογή (η διατήρηση της αναστολής αυτής έως ότου εκδοθεί απόφαση επί της προσφυγής σχετικά με την ουσία της ανάθεσης της σύμβασης).
V. Πρόταση
79. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω να δοθεί στα προδικαστικά ερωτήματα του Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto (δικαστηρίου διοικητικών και φορολογικών διαφορών Πόρτο, Πορτογαλία) η εξής απάντηση:
«Το άρθρο 2, παράγραφοι 3, 4 και 5, της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων,
έχει την έννοια ότι:
αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία, έχοντας ως μόνη δικαιολογητική βάση την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ή συγχρηματοδότηση σύμβασης, επιβάλλει στο εθνικό δικαστήριο, κατόπιν αίτησης της αναθέτουσας αρχής, την υποχρέωση να άρει προσωρινά το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα προσφυγής η οποία ασκήθηκε κατά της απόφασης ανάθεσης δημόσιας σύμβασης·
δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία παρέχει στον δικαστή των ασφαλιστικών μέτρων την εξουσία να σταθμίσει δεόντως όλα τα εμπλεκόμενα δημόσια και ιδιωτικά συμφέροντα προκειμένου να εκτιμήσει εάν η βλάβη που θα προκύψει από τη διατήρηση του ανασταλτικού αποτελέσματος είναι μεγαλύτερη από εκείνη που θα προέκυπτε από την άρση του. Μεταξύ των εν λόγω δημόσιων συμφερόντων μπορεί να περιλαμβάνεται, ως πρόσθετος παράγοντας εκτίμησης ο οποίος δεν έχει, κατ’ ανάγκην, προέχοντα χαρακτήρα, το συμφέρον που αποσκοπεί στην αποτροπή της απώλειας της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης ή συγχρηματοδότησης του κατασκευαστικού έργου που αποτελεί αντικείμενο της σύμβασης.»
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
2 Η τροποποίηση επήλθε με τον Lei n. 43 que altera a Lei n.º 30/2021, de 21 de maio, que aprova medidas especiais de contratação pública (νόμο 43 για την τροποποίηση του νόμου 30, της 21ης Μαΐου 2021, περί έγκρισης ειδικών μέτρων για τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων), της 2ας Δεκεμβρίου 2024 [στο εξής: Lei n. 43/2024 (νόμος 43/2024)]. Με τον Lei n. 43/2024 (νόμο 43/2024) προστέθηκαν διάφορα άρθρα (μεταξύ των οποίων το άρθρο 25-A) στον Lei n. 30 que aprova medidas especiais de contratação pública e altera o Código dos Contratos Públicos, aprovado em anexo ao Decreto-Lei n.º 18/2008, de 29 de janeiro, o Código de Processo nos Tribunais Administrativos, aprovado em anexo à Lei n.º 15/2002, de 22 de fevereiro, e o Decreto-Lei n.º 200/2008, de 9 de outubro [(νόμο 30 περί έγκρισης ειδικών μέτρων για τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων και περί τροποποίησης του Κώδικα Δημοσίων Συμβάσεων, ο οποίος εγκρίθηκε ως παράρτημα της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 18 της 29ης Ιανουαρίου 2008, του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, ο οποίος εγκρίθηκε ως παράρτημα του νόμου 15 της 22ας Φεβρουαρίου 2002, και της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 200 της 9ης Οκτωβρίου 2008, στο εξής: Lei n. 30/2021 (νόμος 30/2021), της 21ης Μαΐου 2021].
3 Οδηγία του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων (ΕΕ 1989, L 395, σ. 33), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με την ανάθεση συμβάσεων παραχώρησης (ΕΕ 2014, L 94, σ. 1).
4 Decreto-Lei n. 18/2008, Código dos Contratos Públicos (πράξη νομοθετικού περιεχομένου 18/2008 περί του Κώδικα Δημοσίων Συμβάσεων) (Diário da República, σειρά 1, αριθ. 20, της 29ης Ιανουαρίου 2008), όπως ισχύει μετά την τροποποίησή της από την Decreto-Lei n. 111-B/2017 (πράξη νομοθετικού περιεχομένου 111-B/2017), της 31ης Αυγούστου 2017 (Diário da República, σειρά 1, αριθ. 168, συμπλήρωμα αριθ. 2, της 31ης Αυγούστου 2017).
5 Lei n. 15/2002, Código de Processo nos Tribunais Administrativos (νόμος 15/2002 περί του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας· στο εξής: CPTA) (Diário da República, αριθ. 45/2002, I σειρά-A, αριθ. 45, της 22ας Φεβρουαρίου 2002).
6 «Empreitada de Construção da Central Fotovoltaica Flutuante da Estação Elevatória dos Álamos» (σύμβαση έργου για την κατασκευή του πλωτού φωτοβολταϊκού σταθμού του αντλιοστασίου Os Álamos).
7 «Empreitada de Construção das Centrais Fotovoltaicas Flutuantes da Estação Elevatória de S. Pedro e da Estação Elevatória de S.Matias» (σύμβαση έργου για την κατασκευή των πλωτών φωτοβολταϊκών σταθμών του αντλιοστασίου S. Pedro και του αντλιοστασίου S. Matias).
8 Στην πραγματικότητα, το στάδιο αυτό δεν φαίνεται να παρουσιάζει ιδιαιτερότητα σε σχέση με το γενικό καθεστώς που προβλέπει το άρθρο 103-A του CPTA.
9 Η διάταξη αναφέρεται μόνο στην «καθής», όρο τον οποίο θα χρησιμοποιώ στο εξής, όπως και τον όρο «αναθέτουσα αρχή».
10 Αιτιολογική σκέψη 36 της οδηγίας 2007/66.
11 Διάταξη της 23ης Απριλίου 2015, Επιτροπή κατά Vanbreda Risk & Benefits [C‑35/15 P(R), EU:C:2015:275, σκέψη 29], η οποία παραπέμπει στην απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Fastweb (C‑19/13, EU:C:2014:2194, σκέψη 60). Η υπογράμμιση δική μου.
12 Ως προς τη διάταξη αυτή, παραπέμπω στις προτάσεις μου στην υπόθεση CROSS Zlín (C‑303/22, EU:C:2023:652, σημεία 44 επ.).
13 Το καθεστώς της ανασταλτικής προθεσμίας ρυθμίζεται λεπτομερώς στο άρθρο 2α.
14 Η εν λόγω υποχρέωση του δικαστηρίου υφίσταται όταν πληρούνται δύο τυπικές προϋποθέσεις: να έχει προβληθεί αντίρρηση εντός ορισμένης προθεσμίας (δέκα εργάσιμων ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης ανάθεσης) και να έχει επισυναφθεί έγγραφο που να αποδεικνύει την ύπαρξη απόφασης χρηματοδότησης του έργου.
15 Το άρθρο 2, παράγραφος 4, της οδηγίας 89/665 είναι κατηγορηματικό: «Με εξαίρεση τις περιπτώσεις της παραγράφου 3 και του άρθρου 1 παράγραφος 5, οι διαδικασίες προσφυγής δεν χρειάζεται απαραιτήτως να έχουν αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα επί των διαδικασιών σύναψης των συμβάσεων τις οποίες αφορούν». Επομένως, a contrario sensu, στην περίπτωση του άρθρου 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 το ανασταλτικό αποτέλεσμα της προσφυγής είναι αυτόματο.
16 Απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Fastweb (C‑19/13, EU:C:2014:2194, σκέψεις 34 και 59).
17 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Πορτογαλική Κυβέρνηση υποστήριξε ότι ο απορριφθείς προσφέρων έχει πάντοτε τη δυνατότητα να ζητήσει αποζημίωση για την αποκατάσταση των ζημιών που προκλήθηκαν από την εκτέλεση της σύμβασης. Συναφώς, η Επιτροπή υποστήριξε ότι το άρθρο 2 της οδηγίας 89/665 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνούν όχι μόνο για την επιδίκαση αποζημίωσης στα ζημιωθέντα από την παράβαση πρόσωπα, αλλά και για τη λήψη, το συντομότερο δυνατόν και με τη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων, προσωρινών μέτρων για να επανορθωθεί η εικαζόμενη παράβαση. Εάν το συμφέρον που αντιπροσωπεύει ο κίνδυνος απώλειας ευρωπαϊκής χρηματοδότησης υπερισχύσει κατά τρόπο απόλυτο, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 89/665, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της παραγράφου 5 του ίδιου άρθρου, θα καταστεί κενό περιεχομένου: από αμφότερες τις διατάξεις προκύπτει ότι κατά τη λήψη των εν λόγω προσωρινών μέτρων πρέπει να σταθμίζονται όλα τα συμφέροντα που ενδέχεται να θιγούν.
18 Η Πορτογαλική Κυβέρνηση επισήμανε ότι η άρση της αυτόματης αναστολής καθιστά δυνατή τη συνέχιση των ενεργειών που αφορούν την υπογραφή της σύμβασης, τη σύναψή της, καθώς και την εκτέλεσή της. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι, στην πράξη, οι εν λόγω πράξεις απαιτούν ορισμένο χρόνο, οπότε, εν τω μεταξύ, θα μπορούσε να έχει εκδοθεί απόφαση επί της ουσίας του ζητηθέντος προσωρινού μέτρου.
19 Σημείο 23 των γραπτών παρατηρήσεων της Πορτογαλικής Κυβέρνησης.
20 Σημείο 24 των γραπτών παρατηρήσεων της Πορτογαλικής Κυβέρνησης.
21 Σημείο 25 των γραπτών παρατηρήσεων της Πορτογαλικής Κυβέρνησης.
22 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Πορτογαλική Κυβέρνηση παρέσχε ως μοναδική (και μη ικανοποιητική) εξήγηση για το εν λόγω μέτρο την επιτάχυνση της διαδικασίας.
23 Το επιχείρημα στηριζόταν στην παραδοχή ότι τα πορτογαλικά δικαστήρια τηρούν αυστηρά τις δικονομικές προθεσμίες και αποφαίνονται επί της παρεμπίπτουσας αίτησης προσωρινών μέτρων πριν από την εκπνοή της τριακονθήμερης προθεσμίας που προβλέπει η νομοθεσία περί δημοσίων συμβάσεων. Η I-Sete αμφισβήτησε ότι τούτο συμβαίνει στην πράξη.
24 Απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, CROSS Zlín (C‑303/22, EU:C:2024:60, σκέψεις 61 και 62).
25 «[τ]ο συμφέρον για τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων χωρίς υπερβολικές καθυστερήσεις συνιστά τέτοιο δημόσιο συμφέρον» (απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, CROSS Zlín, C‑303/22, EU:C:2024:60, σκέψη 62). Εντούτοις, όσον αφορά το καθήκον ενημέρωσης των ενδιαφερομένων με επαρκή σαφήνεια σχετικά με το καθεστώς των προθεσμιών άσκησης προσφυγής που ισχύουν για ορισμένες αποφάσεις της αναθέτουσας αρχής, κατά το Δικαστήριο, «[η] έλλειψη τέτοιων πληροφοριών δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από τον σκοπό της ταχείας διεκπεραίωσης της διαδικασίας» (απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2010, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, C‑456/08, EU:C:2010:46, σκέψη 63).
26 Σημείο 18 των γραπτών παρατηρήσεων της Τσεχικής Κυβέρνησης.
27 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Πορτογαλική Κυβέρνηση, αφότου υποστήριξε ότι η κρίση περί στάθμισης αφορά όλα τα εμπλεκόμενα συμφέροντα, επισήμανε ότι ορισμένα δικαστήρια αποδίδουν μεγαλύτερη βαρύτητα στον κίνδυνο απώλειας ευρωπαϊκής χρηματοδότησης ή συγχρηματοδότησης. Η I-Sete διευκρίνισε ότι τα δικαστήρια είχαν παύσει να προβαίνουν σε πλήρη στάθμιση και έκτοτε χαρακτηρίζουν τον κίνδυνο απώλειας ευρωπαϊκής χρηματοδότησης ως εξαιρετική και κυρίαρχη περίσταση.
28 Οδηγία 2007/66/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2007 (ΕΕ 2007, L 335, σ. 31).
29 «[...] το εθνικό δίκαιο μπορεί, για παράδειγμα, να προβλέπει την αναδρομική ακύρωση όλων των συμβατικών υποχρεώσεων (ex tunc) ή, αντιθέτως, να περιορίζει την εμβέλεια της ακύρωσης στις υποχρεώσεις εκείνες που δεν έχουν εκπληρωθεί ακόμη (ex nunc)».
30 «[Τ]α κράτη μέλη δύνανται να παρέχουν στο όργανο που είναι υπεύθυνο για τις διαδικασίες προσφυγής τη δυνατότητα να μη θέτει υπό αμφισβήτηση τη σύμβαση ή να αναγνωρίζει ορισμένα ή και όλα τα χρονικά της αποτελέσματα, εφόσον οι εξαιρετικές περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης επιβάλλουν το σεβασμό ορισμένων επιτακτικών λόγων που συνδέονται με το γενικό συμφέρον [...]». Η υπογράμμιση δική μου.
31 Παραθέτω εν προκειμένω τις εκτιμήσεις που εξέθεσα στις προτάσεις στην υπόθεση CROSS Zlín (C‑303/22, EU:C:2023:652, σημείο 80).