–

għall-Gvern Ċek, minn L. Halajová, M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,

–

għall-Gvern Slovakk, minn E. Larišová u S. Ondrášiková, bħala aġenti,

–

għall-Kummissjoni Ewropea, minn M. Monfort u G. Wils, bħala aġenti,

1

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑31 ta’ Marzu 2004 fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132), li tħassret u ġiet issostitwita bid-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku [l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi] u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU 2014, L 94, p. 65, rettifiki fil-ĠU 2015, L 275, p. 68 u fil-ĠU L, 2023/90063, 3.11.2023).

2

Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Česká republika – Generální finanční ředitelství (id-Direttorat Ġenerali tal-Finanzi, ir-Repubblika Ċeka) (iktar ’il quddiem id-“DGF”) u l-Úřad pro ochranu hospodářské soutěže (l-Uffiċċju tal-Protezzjoni tal-Kompetizzjoni, ir-Repubblika Ċeka) (iktar ’il quddiem l-“Awtorità tal-Kompetizzjoni”) dwar il-konstatazzjoni minn din tal-aħħar ta’ ksur imwettaq mid-DGF, li, mingħajr ma ġew issodisfatti l-kundizzjonijiet meħtieġa għal dan l-għan, irrikorra għal proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt.

Il‑kuntest ġuridiku

Id‑dritt tal‑Unjoni

3

L-Artikolu 28 tad-Direttiva 2004/18, intitolat “Użu ta’ proċeduri miftuħa, ristretti u negozjati u djalogu kompetittiv”, kien jipprevedi li:

4

L-Artikolu 31 ta’ din id-direttiva, intitolat “Każi li jiġġustifikaw użu tal-proċedura negozjata mingħajr pubblikazzjoni ta’ avviż ta’ kuntratt”, kien jistabbilixxi, fil-punt 1 tiegħu, li:

Id‑dritt Ċek

5

Iż-zákon č. 137/2006 Sb. o veřejných zakázkách (il-Liġi Nru 137/2006 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi”) ittrasponiet id-Direttiva 2004/18 fl-ordinament ġuridiku Ċek.

6

L-Artikolu 21(2) ta’ din il-liġi kien jipprevedi li:

7

L-Artikolu 23(4)(a) ta’ din il-liġi kien jistabbilixxi li:

Il‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari

8

Fid‑29 ta’ Ġunju 1992, il-Ministerstvo financí (il-Ministeru għall-Finanzi, ir-Repubblika Ċeka) ikkonkluda kuntratt mal-kumpannija IBM World Trade Europe/Middle East/Africa Corporation (iktar ’il quddiem il-“kuntratt inizjali”), li ta lok għall-ħolqien ta’ sistema ta’ informazzjoni għall-awtorità tat-taxxa Ċeka.

9

Id-DGF, li nħoloq fl‑2013 u li huwa inkarigat mill-ġestjoni tat-taxxi fir-Repubblika Ċeka, issostitwixxa lil dan il-ministeru f’dan il-qasam.

10

Wara li beda, fl‑1 ta’ Marzu 2016, proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt, skont l-Artikolu 23(4)(a) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi, id-DGF ta, fil-kuntest ta’ din il-proċedura, fl‑20 ta’ Mejju 2016, il-kuntratt pubbliku dwar il-manutenzjoni ta’ din is-sistema ta’ informazzjoni, ta’ valur ta’ 33 294 389 koruni Ċeki (CZK) (madwar EUR 1 300 000), mingħajr taxxa fuq il-valur miżjud (VAT), lill-kumpannija IBM Česká republika spol. s r. o., li s-soċju uniku tagħha kien, fl‑1992, il-kumpannija IBM World Trade Europe/Middle East/Africa Corporation.

11

L-użu ta’ tali proċedura kien immotivat minn raġunijiet li kienu jirrigwardaw il-kontinwità teknika bejn is-sistema ta’ informazzjoni inkwistjoni u l-manutenzjoni tagħha wara l-garanzija, kif ukoll minn raġunijiet marbuta mal-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur esklużivi ta’ IBM Česká republika (iktar ’il quddiem is-“sitwazzjoni ta’ esklużività”) fuq il-kodiċi sors ta’ din is-sistema. Fil-fatt, konformement mad-dispożizzjonijiet tal-kuntratt inizjali, din il-kumpannija hija d-detentriċi tad-drittijiet ta’ liċenzja għall-imsemmija sistema.

12

Permezz tad-deċiżjoni tagħha tad‑9 ta’ Ottubru 2017, l-Awtorità tal-Kompetizzjoni kkonstatat li, billi tat il-kuntratt pubbliku inkwistjoni lil IBM Česká republika, id-DGF wettaq ksur. Fil-fatt, huwa ta l-imsemmi kuntratt mingħajr ma ġew issodisfatti l-kundizzjonijiet sabiex tkun tista’ tintuża l-proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt. Minn naħa, id-DGF ma weriex li, għal raġunijiet tekniċi, il-kuntratt pubbliku inkwistjoni fil-kawża prinċipali seta’ jiġi eżegwit biss minn IBM Česká republika. Min-naħa l-oħra, in-neċessità li jiġu protetti d-drittijiet esklużivi tagħha fuq l-imsemmi kodiċi sors kienet il-konsegwenza tal-aġir preċedenti tal-predeċessur legali tad-DGF.

13

Wara li l-appell amministrattiv ippreżentat mid-DGF kontra din id-deċiżjoni ġie miċħud permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Awtorità tal-Kompetizzjoni, id-DGF ippreżenta rikors kontra din id-deċiżjoni tal-aħħar quddiem il-Krajský soud v Brně (il-Qorti Reġjonali ta’ Brno, ir-Repubblika Ċeka).

14

Din il-qorti ċaħdet dan ir-rikors b’mod partikolari għar-raġuni li l-għoti tal-kuntratt lil IBM Česká repubblika, minħabba n-neċessità li jiġu rrispettati d-drittijiet tal-awtur esklużivi tagħha, kien dovut għall-aġir tal-predeċessur legali tad-DGF.

15

Id-DGF għalhekk ippreżenta appell ta’ kassazzjoni quddiem in-Nejvyšší správní soud (il-Qorti Amministrattiva Suprema, ir-Repubblika Ċeka), li hija l-qorti tar-rinviju.

16

Quddiem din il-qorti, id-DGF isostni li la huwa u lanqas il-predeċessur legali tiegħu ma taw lok għas-sitwazzjoni ta’ esklużività ta’ IBM Česká republika. Fil-fatt, fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt inizjali, fid‑29 ta’ Ġunju 1992, is-soċju uniku ta’ din il-kumpannija kien l-uniku operatur ekonomiku f’pożizzjoni li jipprovdi s-servizzi meħtieġa. Huwa jindika wkoll li l-klawżoli tal-kuntratt inizjali dwar id-drittijiet tal-awtur fuq il-kodiċi sors tas-sistema ta’ informazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienu konformi mal-leġiżlazzjoni nazzjonali fis-seħħ f’dik id-data. Id-DGF jenfasizza li huwa pprova jeħles mid-“dipendenza” tiegħu fil-konfront ta’ IBM Česká republika, iżda li din tal-aħħar informah dwar ir-rieda tagħha li ma tittrasferixxix id-drittijiet tal-awtur patrimonjali fuq dan il-kodiċi sors. Kieku ma ntgħażlitx il-proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt, l-imsemmija sistema ta’ informazzjoni ma kinitx tista’ tintuża u l-awtorità tat-taxxa ma kinitx setgħet twettaq sew il-missjoni tagħha. Barra minn hekk, it-tnedija ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku għall-provvista ta’ sistema ta’ informazzjoni ġdida għall-awtorità tat-taxxa Ċeka ma tkunx finanzjarjament raġonevoli.

17

Min-naħa tagħha, l-Awtorità tal-Kompetizzjoni tindika li kien evidenti, fil-mument tal-iffirmar tal-kuntratt inizjali, li, għall-funzjonament tajjeb tas-sistema ta’ informazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kienu neċessarji manutenzjoni u assistenza. Skont din l-awtorità, minflok ma kkonformaw ruħhom mal-evoluzzjoni tal-leġiżlazzjoni rilevanti, il-predeċessur legali tad-DGF u dan tal-aħħar ibbażaw ruħhom fuq interpretazzjoni tal-kuntratt inizjali u tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi li kienet tippermetti li tiġi żgurata amministrazzjoni ta’ din is-sistema ta’ informazzjoni mingħajr sejħa għal offerti, esklużivament permezz ta’ proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt.

18

Il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ma ġietx adita b’talba għal deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni tal-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18. Hija tqis li kuntratt pubbliku ma jistax jingħata lil operatur ekonomiku partikolari fil-kuntest ta’ proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt meta r-raġuni għall-għoti ta’ dan il-kuntratt relatata mal-protezzjoni tad-drittijiet esklużivi hija imputabbli lill-awtorità kontraenti. Madankollu, din il-qorti tenfasizza li l-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni hija neċessarja sabiex jiġu ddeterminati ċ-ċirkustanzi ta’ fatt u ta’ liġi rilevanti sabiex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ tali imputabbiltà. L-imsemmija qorti tippreċiża barra minn hekk li l-ġurisprudenza tagħha stess ma hijiex univokali f’dan ir-rigward.

19

Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li n-Nejvyšší správní soud (il-Qorti Amministrattiva Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:

Fuq id‑domanda preliminari

20

Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18 għandux jiġi interpretat fis-sens li, sabiex jiġi evalwat jekk l-aġir tal-awtorità kontraenti jwassalx għal sitwazzjoni ta’ esklużività, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi ta’ fatt u ta’ liġi relatati mal-konklużjoni ta’ kuntratt dwar provvista ta’ servizz inizjali, li ta lok għal kuntratti pubbliċi sussegwenti.

21

Id-Direttiva 2004/18 tħassret u ġiet issostitwita bid-Direttiva 2014/24 b’effett mit‑18 ta’ April 2016.

22

Skont ġurisprudenza stabbilita, id-direttiva applikabbli ratione temporis għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku hija, bħala prinċipju, dik fis-seħħ fil-mument li fih l-awtorità kontraenti tagħżel it-tip ta’ proċedura li għandha tiġi segwita u taqta’ definittivament il-kwistjoni dwar jekk hemmx jew le obbligu li ssir sejħa għal offerti qabel l-għoti ta’ kuntratt pubbliku (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2024, NFŪ, C‑28/23, EU:C:2024:893, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).

23

F’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li d-DGF beda proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt fl‑1 ta’ Marzu 2016. Għaldaqstant, hija effettivament id-Direttiva 2004/18 li tapplika għall-kawża prinċipali, indipendentement mill-fatt li l-kuntratt pubbliku ngħata lil IBM Česká republika fl‑20 ta’ Mejju 2016, jiġifieri wara d-data li fiha din id-direttiva tħassret.

24

Fid-dawl ta’ dawn l-osservazzjonijiet preliminari, għandu jitfakkar li l-proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt tista’ tintuża biss fiċ-ċirkustanzi msemmija b’mod eżawrjenti mill-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18 u li din il-proċedura għandha, meta mqabbla mal-proċedura miftuħa u dik ristretta, imsemmija fl-Artikolu 28 ta’ din id-direttiva, natura eċċezzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑23 ta’ April 2009, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju, C‑292/07, EU:C:2009:246, punt 106, u tal‑11 ta’ Settembru 2014, Fastweb, C‑19/13, EU:C:2014:2194, punt 49).

25

B’mod partikolari, il-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18 jipprevedi li, fil-każ ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi, l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jagħtu l-kuntratti pubbliċi tagħhom billi jirrikorru għal proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt meta, għal raġunijiet tekniċi u artistiċi jew ta’ protezzjoni ta’ drittijiet ta’ esklużività, il-kuntratt ikun jista’ jingħata biss lil operatur ekonomiku partikolari.

26

Din id-dispożizzjoni tippermetti l-użu ta’ tali proċedura jekk żewġ kundizzjonijiet kumulattivi jkunu ssodisfatti, jiġifieri, minn naħa, l-eżistenza ta’ raġunijiet tekniċi, artistiċi jew ta’ protezzjoni ta’ drittijiet ta’ esklużività marbuta mas-suġġett tal-kuntratt u, min-naħa l-oħra, il-fatt li dawn ir-raġunijiet jirrendu assolutament neċessarju l-għoti tal-kuntratt lil operatur ekonomiku partikolari (ara, b’analoġija, is-sentenzi tat‑18 ta’ Mejju 1995, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja, C‑57/94, EU:C:1995:150, punt 24, u tat‑2 ta’ Ġunju 2005, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja, C‑394/02, EU:C:2005:336, punt 34).

27

Bħala deroga mir-regoli intiżi li jiggarantixxu l-effettività tad-drittijiet irrikonoxxuti mid-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, l-imsemmija dispożizzjoni għandha tiġi interpretata b’mod strett u huwa dak li jkollu l-intenzjoni li jinvokaha li għandu jipprova li dawn il-kundizzjonijiet kumulattivi huma ssodisfatti (ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑10 ta’ Marzu 1987, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja, 199/85, EU:C:1987:115, punt 14, kif ukoll tal‑15 ta’ Ottubru 2009, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja, C‑275/08, EU:C:2009:632, punti 55 u 56).

28

F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu, fl-ewwel lok, jiġi vverifikat jekk, kif tafferma l-qorti tar-rinviju, l-awtorità kontraenti għandhiex tistabbilixxi wkoll li s-sitwazzjoni ta’ esklużività ma hijiex imputabbli lilha. Fil-fatt, il-formulazzjoni tal-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18 ma tipprevedix tali rekwiżit. Min-naħa l-oħra, l-punt 1(c) tal-Artikolu 31 ta’ din id-direttiva jeħtieġ espressament, min-naħa tiegħu, li ċ-ċirkustanzi invokati sabiex tiġi ġġustifikata urġenza estrema, li tippermetti li tintuża proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt, fl-ebda każ ma jkunu imputabbli lill-awtoritajiet kontraenti.

29

Madankollu, it-teħid inkunsiderazzjoni esklużivament tad-differenza fil-formulazzjoni tal-punt 1(b) tal-Artikolu 31 u tal-punt 1(c) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18 jista’ jirriżulta fl-injorar, minn naħa, tan-neċessità ta’ interpretazzjoni stretta tal-Artikolu 31 ta’ din id-direttiva u, min-naħa l-oħra, tal-għan prinċipali tar-regoli tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, jiġifieri l-moviment liberu tal-prodotti u tas-servizzi kif ukoll il-ftuħ tal-kuntratti pubbliċi għall-kompetizzjoni fl-Istati Membri kollha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑8 ta’ Diċembru 2016, Undis Servizi, C‑553/15, EU:C:2016:935, punt 28, u tal‑4 ta’ Ġunju 2020, Asmel, C‑3/19, EU:C:2020:423, punt 58).

30

Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-użu tal-proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt ma jistax jiġi ġġustifikat, billi jiġu invokati l-partikolaritajiet tekniċi ta’ software użat fl-amministrazzjoni nazzjonali, li jikkostitwixxi s-suġġett tal-kuntratt għal provvista, fl-assenza ta’ elementi li jistabbilixxu li jkunu saru riċerki serji sabiex jiġu identifikati operaturi, differenti mill-fornitur li ngħata l-kuntratt, li jistgħu jippreżentaw software adattat (sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2009, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja, C‑275/08, EU:C:2009:632, punti 57 sa 64).

31

Għaldaqstant, awtorità kontraenti hija obbligata tagħmel dak kollu li jista’ raġonevolment ikun mistenni minnha sabiex tevita l-applikazzjoni tal-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18, u dan sabiex tirrikorri għal proċedura iktar miftuħa għall-kompetizzjoni. Issa, ikun inkompatibbli ma’ dan ir-rekwiżit jekk tali awtorità kontraenti titħalla tapplika din id-dispożizzjoni meta l-ħolqien jew iż-żamma tas-sitwazzjoni ta’ esklużività li hija tinvoka għal dan l-għan tkun imputabbli lilha, minħabba l-fatt, b’mod partikolari, li, sabiex jintlaħaq ir-riżultat previst mill-kuntratt ikkonċernat, din l-awtorità kontraenti ma kellhiex bżonn tiġġenera tali sitwazzjoni ta’ esklużività jew li hija kellha mezzi reali u raġonevoli mill-perspettiva ekonomika sabiex ittemm tali sitwazzjoni.

32

Minn dan jirriżulta li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18, awtorità kontraenti għandha tistabbilixxi, minn naħa, li ż-żewġ kundizzjonijiet kumulattivi msemmija fil-punt 26 ta’ din is-sentenza huma ssodisfatti, u, min-naħa l-oħra, li l-eżistenza ta’ raġunijiet tekniċi, artistiċi jew ta’ protezzjoni ta’ drittijiet ta’ esklużività marbuta mas-suġġett tal-kuntratt ma hijiex imputabbli lilha.

33

Għal dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, l-evalwazzjoni, minn qorti nazzjonali kompetenti, tal-eżistenza ta’ tali imputabbiltà fil-konfront ta’ awtorità kontraenti, hija għandha tiddetermina jekk l-aġir ta’ din l-awtorità kontraenti, b’mod partikolari waqt il-konklużjoni ta’ kuntratt preċedenti li ta lok għall-kuntratt pubbliku kkonċernat, joħloqx sitwazzjoni ta’ esklużività, li tista’ tiġġustifika, teoretikament, l-applikazzjoni tal-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18 għall-għoti tal-kuntratt pubbliku kkonċernat. Din il-qorti nazzjonali għandha teżamina wkoll jekk il-kontinwazzjoni ta’ tali sitwazzjoni ta’ esklużività sad-deċiżjoni tal-imsemmija awtorità kontraenti li tuża l-proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt tkunx dovuta għall-azzjoni jew għan-nuqqas ta’ azzjoni ta’ din l-istess awtorità kontraenti.

34

Għall-finijiet ta’ din il-verifika, għandu jiġi rrilevat, bħalma għamel l-Avukat Ġenerali fil-punti 51 u 59 tal-konklużjonijiet tiegħu, li imputabbiltà lill-awtorità kontraenti ta’ sitwazzjoni ta’ esklużività ma tistax tiġi kkonstatata abbażi tas-sempliċi fatt li hija kkawżat tali sitwazzjoni permezz tal-konklużjoni ta’ kuntratt preċedenti, filwaqt li, fiż-żmien ta’ din il-konklużjoni, il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi ma kinitx applikabbli għaliha. Min-naħa l-oħra, ma huwiex neċessarju li tali sitwazzjoni tkun inħolqot jew inżammet intenzjonalment mill-imsemmija awtorità kontraenti sabiex tillimita l-kompetizzjoni fl-għoti ta’ kuntratti pubbliċi futuri.

35

Fir-rigward tal-kawża prinċipali, għandu jitfakkar li, konformement mal-prinċipju tal-applikazzjoni immedjata u sħiħa tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni għall-Istati Membri l-ġodda, ir-Repubblika Ċeka kellha tikkonforma ruħha, sa mill-adeżjoni tagħha mal-Unjoni Ewropea, mad-Direttiva tal-Kunsill 93/36/KEE tal‑14 ta’ Ġunju 1993 li tikkoordina l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi ta’ provvista (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 110), li tħassret u ġiet issostitwita bid-Direttiva 2004/18 u li l-formulazzjoni tal-Artikolu 6(3)(b) tagħha ġiet riprodotta fil-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2017, Compania Naà ională de Administrare a Infrastructurii Rutiere, C‑408/16, EU:C:2017:940, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).

36

Għaldaqstant, wara l-adeżjoni tar-Repubblika Ċeka mal-Unjoni, awtorità kontraenti ta’ dan l-Istat Membru setgħet, skont l-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18, tuża l-proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt għall-manutenzjoni ta’ sistema ta’ informazzjoni użata fl-amministrazzjoni nazzjonali biss bil-kundizzjoni li tkun f’pożizzjoni li tistabbilixxi, minn naħa, li, għal raġunijiet tekniċi jew ta’ protezzjoni tad-drittijiet ta’ esklużività fuq din is-sistema ta’ informazzjoni, il-kuntratt seta’ jingħata biss lil operatur ekonomiku partikolari u, min-naħa l-oħra, li dawn ir-raġunijiet ma kinux imputabbli lil din l-awtorità kontraenti.

37

F’dan il-każ, minn naħa, il-qorti tar-rinviju tesponi li, bejn l‑1 ta’ Mejju 2004, data tal-adeżjoni tar-Repubblika Ċeka mal-Unjoni, u l‑1 ta’ Marzu 2016, data li fiha nbdiet il-proċedura inkwistjoni fil-kawża prinċipali, id-DGF, jew il-predeċessur legali tiegħu, kellu l-possibbiltà li jibda proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku għall-provvista ta’ sistema ta’ informazzjoni ġdida. Min-naħa l-oħra, quddiem dik il-qorti, id-DGF isostni li huwa pprova jtemm is-sitwazzjoni ta’ esklużività ta’ IBM Česká republika, iżda li din tal-aħħar irrifjutat li tittrasferixxi d-drittijiet tal-awtur patrimonjali fuq il-kodiċi sors tas-sistema ta’ informazzjoni inkwistjoni, b’tali mod li, kieku ma ntgħażlitx il-proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt, din is-sistema ta’ informazzjoni ma kinitx tista’ tintuża, u b’hekk l-awtorità tat-taxxa kienet tiġi prekluża milli twettaq sew il-missjoni tagħha.

38

Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi madwar il-konklużjoni tal-kuntratt inizjali u, b’mod partikolari, ta’ dawk li jikkaratterizzaw il-perijodu bejn l‑1 ta’ Mejju 2004 u l‑1 ta’ Marzu 2016, is-sitwazzjoni ta’ esklużività invokata mid-DGF sabiex jiġġustifika l-applikazzjoni tal-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18 kinitx imputabbli lilu, b’mod partikolari fil-każ li d-DGF kellu mezzi reali u raġonevoli mill-perspettiva ekonomika sabiex itemm din is-sitwazzjoni ta’ esklużività matul l-imsemmi perijodu qabel ma ddeċieda li juża l-proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt.

39

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula hija li l-punt 1(b) tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2004/18 għandu jiġi interpretat fis-sens li, sabiex jiġi ġġustifikat l-użu tal-proċedura nnegozjata mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, l-awtorità kontraenti ma tistax tinvoka l-protezzjoni ta’ drittijiet ta’ esklużività meta r-raġuni ta’ tali protezzjoni tkun imputabbli lilha. Tali imputabbiltà għandha tiġi evalwata mhux biss abbażi taċ-ċirkustanzi ta’ fatt u ta’ liġi relatati mal-konklużjoni ta’ kuntratt dwar provvista ta’ servizz inizjali, iżda wkoll abbażi ta’ dawk kollha li jikkaratterizzaw il-perijodu mid-data ta’ din il-konklużjoni sa dik li fiha l-awtorità kontraenti tagħżel il-proċedura li għandha tiġi segwita għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku sussegwenti.

Fuq l‑ispejjeż

40

Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.