<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-64/20</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62020CC0064</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:14">EU:C:2021:14</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>20</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>20</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">opinia M. Bobeka – sprawa C‑64/20</HT></P><P><HT TYPE="SC">An tAire Talmhaiochta Bia agus Mara, Eire agus an tArd-Aighne</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Opinia rzecznika generalnego</HT></P><P><HT TYPE="UC">Michala Bobeka</HT></P><P>przedstawiona w dniu <DATE ISO="20210114">14 stycznia 2021 r.</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Język oryginału: angielski.</P></NOTE></P></TI><STI><P><HT TYPE="BOLD">Sprawa C‑64/20</HT></P><P>UH</P><P>przeciwko</P><P>An tAire Talmhaiochta Bia agus Mara, Éire agus an tArd-Aighne</P><P><HT TYPE="NORMAL">[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Ard-Chúirt (wysoki trybunał, Irlandia)]</HT></P></STI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN=""><KEYWORD>Odesłanie prejudycjalne</KEYWORD><KEYWORD>Dyrektywa 2001/82/WE</KEYWORD><KEYWORD>Wymagania językowe związane z pakowaniem i etykietowaniem produktów weterynaryjnych</KEYWORD><KEYWORD>Swoboda uznania sądów krajowych pozwalająca na odmowę zasądzenia środka ochrony prawnej</KEYWORD><KEYWORD>Skutek bezpośredni</KEYWORD><KEYWORD>Pierwszeństwo</KEYWORD><KEYWORD>Autonomia proceduralna</KEYWORD><KEYWORD>Skuteczna ochrona sądowa</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><CONTENTS.CONCLUSION><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">I.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Wprowadzenie</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1.</NO.P><TXT>W niniejszej sprawie powołano kilka kwestii. Przedstawione łącznie tworzą one prawdziwą konstytucyjną polifonię w prawie Unii: skutek bezpośredni, pierwszeństwo, autonomia proceduralna, skuteczna ochrona sądowa, ogólna skuteczność egzekwowania prawa Unii na szczeblu krajowym, wszystko to powiązane z (domniemanym) prawem do uzyskania informacji w swoim języku i wielojęzycznością Unii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2.</NO.P><TXT>Przy uważnym wsłuchaniu się można rozpoznaćwiodący temat: czy zasady te, a w szczególności skuteczność egzekwowania prawa Unii na szczeblu krajowym, stoją na przeszkodzie przepisom krajowym przyznającym sądom swobodę uznania co do zasądzenia środka ochrony prawnej, a jeśli tak, to w jakiej formie, dla skarżącego, który twierdzi, że władze nie dokonały prawidłowej transpozycji dyrektywy, zaś skarga jest (jak się zdaje) uzasadniona? Ta melodia odzwierciedla dość dobrze znany temat: jakie są racjonalne granice wymogu skutecznego egzekwowania prawa Unii na szczeblu krajowym?</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="2"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">II.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Ramy prawne</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">A.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Prawo Unii</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3.</NO.P><TXT>Tytuł V dyrektywy 2001/82/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="20011106">6 listopada 2001 r.</DATE> w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do weterynaryjnych produktów leczniczych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0002"><P><REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="311" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2001">Dz.U. 2001, L 311, s. 1</REF.DOC.OJ>, z późniejszymi zmianami.</P></NOTE> brzmi <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0001" REF.END="QE0001"/>Etykietowanie i ulotki dołączone do opakowania<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="201D" ID="QE0001"/> i zawiera art. 58–64.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4.</NO.P><TXT>Artykuł 58 ust. 1 dyrektywy 2001/82 wylicza informacje, które, poza wyjątkami, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0002" REF.END="QE0002"/>umieszczane są czytelnie<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/>, na opakowaniach produktów leczniczych. Zgodnie z art. 58 ust. 4 tej dyrektywy szczegółowe dane wspomniane w ust. 1 lit. f)–l) tego samego przepisu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0003" REF.END="QE0003"/>znajdują się na zewnętrznym opakowaniu i na pojemniku produktów leczniczych w języku lub językach kraju, w którym są one wprowadzane do obrotu<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5.</NO.P><TXT>Artykuł 59 ust. 1 dyrektywy 2001/82 stanowi, iż w przypadku ampułek <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0004" REF.END="QE0004"/>szczegółowe dane wymienione w art. 58 ust. 1 umieszczane są na opakowaniu zewnętrznym<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="201D" ID="QE0004"/>. Następnie wylicza dane, które są konieczne na pojemnikach. Artykuł 59 ust. 3 dyrektywy 2001/82 stanowi, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0005" REF.END="QE0005"/>szczegółowe dane, określone w ust. 1 tiret trzecie i szóste umieszczane są na opakowaniu zewnętrznym i na pojemniku produktów leczniczych w języku lub językach kraju, w którym są one wprowadzane do obrotu<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6.</NO.P><TXT>Artykuł 61 ust. 1 dyrektywy 2001/82 stanowi, iż <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0006" REF.END="QE0006"/>załączenie ulotki znajdującej się w opakowaniu zbiorczym weterynaryjnych produktów leczniczych jest obowiązkowe, chyba że wszystkie informacje wymagane przez niniejszy artykuł mogą być przeniesione na pojemnik i zewnętrzne opakowanie zbiorcze. […] Ulotka dołączana do opakowania sporządzona jest w taki sposób, aby była ona zrozumiała dla ogółu społeczeństwa oraz w języku lub językach urzędowych państwa członkowskiego, w którym produkt leczniczy jest dopuszczony do obrotu<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/>. Artykuł 61 ust. 2 dyrektywy 2001/82 wylicza informacje, które, co najmniej, musi zawierać ulotka opakowania.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7.</NO.P><TXT>Motywy 52 i 53 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/6 z dnia <DATE ISO="20181211">11 grudnia 2018 r.</DATE> w sprawie weterynaryjnych produktów leczniczych i uchylającego dyrektywę 2001/82/WE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0003"><P><REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="004" PAGE.FIRST="43" DATE.PUB="2019">Dz.U. 2019, L 4, s. 43</REF.DOC.OJ>.</P></NOTE> mają następujące brzmienie:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><CONSID><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0007" REF.END="QE0007"/>(52)</NO.P><TXT>Aby zmniejszyć obciążenie administracyjne i zmaksymalizować dostępność weterynaryjnych produktów leczniczych w państwach członkowskich, należy ustanowić uproszczone zasady dotyczące sposobu prezentowania ich opakowania i oznakowania opakowania. […]</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(53)</NO.P><TXT>Ponadto państwa członkowskie powinny mieć możliwość wyboru języka tekstu używanego w charakterystyce produktu leczniczego, na oznakowaniu opakowania i w ulotce dołączonej do opakowania weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu na ich terytorium<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/>.</TXT></NP></CONSID></QUOT.S></P></NP.ECR><?PAGE NO="3"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8.</NO.P><TXT>Artykuł 7 rozporządzenia 2019/6, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0008" REF.END="QE0008"/>Języki<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/>, stanowi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="007.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0009" REF.END="QE0009"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Językiem lub językami, w których sporządzone są charakterystyka produktu oraz informacje podane na oznakowaniu opakowania i na ulotce dołączonej do opakowania, są, o ile państwo członkowskie nie stanowi inaczej, język urzędowy lub języki urzędowe państwa członkowskiego, w którym weterynaryjny produkt leczniczy jest udostępniany na rynku.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="007.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>Opakowanie weterynaryjnych produktów leczniczych może być oznakowane w kilku językach<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9.</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 160 rozporządzenia 2019/6 stosuje się je od dnia <DATE ISO="20220128">28 stycznia 2022 r.</DATE></TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">B.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Prawo krajowe</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10.</NO.P><TXT>Według sądu odsyłającego wprowadzono wiele instrumentów ustawowych w celu transpozycji dyrektywy 2001/82. W odniesieniu do języka opakowania, który stanowił przyczynę wszczęcia postępowania głównego, odpowiednie przepisy można znaleźć w Statutory Instruments (SI) 144/2007 i 786/2007 (instrumentach ustawowych SI 144/2007 i SI 786/2007). Zgodnie z tymi instrumentami dane wymagane na podstawie przepisów dyrektywy 2001/82 mogą być sformułowane w języku irlandzkim lub angielskim.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">III.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11.</NO.P><TXT>Językiem ojczystym skarżącego w postępowaniu głównym jest irlandzki. Jest on właścicielem psa domowego, dla którego nabywa weterynaryjne produkty lecznicze. Skarżący złożył skargę do Aire Talmhaíochta, Bia agus Mara, Éire (ministra rolnictwa, żywności i gospodarki morskiej, Irlandia), w której podniósł, że informacja dołączona do produktów weterynaryjnych była sformułowana wyłącznie w języku angielskim, a nie w obu językach urzędowych państwa: irlandzkim i angielskim. Jego zdaniem stanowiło to naruszenie dyrektywy 2001/82.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12.</NO.P><TXT>Dnia <DATE ISO="20161114">14 listopada 2016 r.</DATE> skarżący złożył wniosek do Ard-Chúirt (wysokiego trybunału, Irlandia) o dopuszczenie do kontroli sądowej dotyczącej uchybienia ministra w sprawie transpozycji dyrektywy 2001/82 w sposób właściwy z poszanowaniem wymagań językowych w niej zawartych. Wniosek ten został uwzględniony i wszczęto w związku z tym postępowanie przeciwko Aire Talmhaíochta, Bia agus Mara, Éire (ministrowi rolnictwa, żywności i gospodarki morskiej, Irlandia), jak również Ard-Aighne (prokuratorowi generalnemu) i Irlandii. W dniach <DATE ISO="20180724">24</DATE> i <DATE ISO="20180725">25 lipca 2018 r.</DATE> odbyła się rozprawa.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13.</NO.P><TXT>Skarżący przedstawił następujące wnioski o zasądzenie środka ochrony prawnej wynikające z rzekomych uchybień Irlandii w prawidłowej transpozycji dyrektywy: (i) stwierdzenie, że mające zastosowanie przepisy krajowe nie transponują tytułu V (art. 58–61) dyrektywy 2001/82 w sposób właściwy lub wcale; (ii) stwierdzenie, że prawo irlandzkie musi zapewnić, żeby odpowiednie dane na ulotce opakowania i opakowanie, o których mowa w tytule V dyrektywy 2001/82, były sporządzone w urzędowych językach państwa, którymi są irlandzki i angielski, w odniesieniu do weterynaryjnych produktów leczniczych wprowadzanych do obrotu w tym państwie; oraz (iii) oświadczenie, że władze irlandzkie muszą zmienić prawo krajowe, aby zapewnić prawidłową transpozycję przepisów tytułu V dyrektywy 2001/82.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="4"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14.</NO.P><TXT>Przed Ard-Chúirt (wysokim trybunałem) skarżący oparł się głównie na: (i) bezpośrednim skutku przepisów dyrektywy 2001/82 dotyczących wymagań językowych (przepisy te są jasne, precyzyjne i bezwarunkowe), (ii) pierwszeństwie prawa Unii przed prawem krajowym (sądy krajowe mogły zatem zastosować przepisy unijne, uchylając sprzeczne z nimi irlandzkie przepisy), a także (iii) prawie do skutecznej kontroli sądowej (powinien być dla niego dostępny skuteczny środek zaradczy, a sąd krajowy powinien w związku z tym udzielić żądanej ochrony prawnej).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15.</NO.P><TXT>Ze swojej strony pozwani przyznali, że zgodnie z prawem krajowym skarżący, który skutecznie zakwestionuje decyzję organu władzy publicznej w drodze kontroli sądowej, jest <HT TYPE="ITALIC">zazwyczaj</HT> uprawniony do zasądzenia na jego rzecz środka ochrony prawnej. Jednakże podnieśli oni, iż nie jest to uprawnienie bezwzględne oraz iż w postępowaniu głównym uzasadniona jest odmowa jakiejkolwiek formy zasądzenia środka ochrony prawnej. Utrzymują oni, że w tym przypadku, chociaż z zasądzenia środka ochrony prawnej na rzecz skarżącego mogą wynikać pewne korzyści, ich wartość byłaby jednak bardzo ograniczona ze względu na rychłe wejście w życie rozporządzenia 2019/6. Dodatkowo pozwani utrzymują, iż w niniejszej sprawie zachodzi duże prawdopodobieństwo, że jeśli zasądzono by środek ochrony prawnej, wywarłoby to poważny wpływ na osoby trzecie. Jeżeli dostawcy i dystrybutorzy weterynaryjnych produktów leczniczych postanowiliby wycofać się z rynku irlandzkiego ze względu na wymóg drukowania instrukcji na ulotkach i opakowaniach w obu językach urzędowych, jasne jest, że miałoby to poważne konsekwencje dla zdrowia zwierząt, jak również konsekwencje gospodarcze, które byłyby niekorzystne dla wielu jednostek.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16.</NO.P><TXT>W dniu <DATE ISO="20190726">26 lipca 2019 r.</DATE> Ard-Chúirt (wysoki trybunał) orzekł, iż skarżący miał legitymację czynną, ponieważ art. 58 ust. 4, art. 59 ust. 3 oraz art. 61 ust. 1 dyrektywy 2001/82 (<QUOT.START CODE="201E" ID="QS0010" REF.END="QE0010"/>rozpatrywane przepisy unijne<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/>) były jasne, precyzyjne i bezwarunkowe. Skarżący mógł zatem powołać się na nie przeciwko pozwanym. Sąd ten orzekł także, iż Irlandia nie transponowała prawidłowo dyrektywy w odniesieniu do wymagań językowych w zakresie, w jakim rozpatrywane prawo krajowe (mianowicie SI 144/2007 i SI 786/2007) zezwala na przekazywanie informacji jedynie w języku angielskim, zamiast wymagać zarówno języka irlandzkiego, jak i angielskiego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17.</NO.P><TXT>Jednakże Ard-Chúirt (wysoki trybunał) zauważył także, iż w toku postępowania przyjęto rozporządzenie 2019/6, które zawiera nowe przepisy dotyczące języków stosowanych do weterynaryjnych produktów leczniczych. Zgodnie z tym rozporządzeniem, kiedy wejdzie ono w życie (dnia <DATE ISO="20220128">28 stycznia 2022 r.</DATE>), informacja na opakowaniu będzie mogła być dostarczana wyłącznie w języku angielskim. W tym kontekście sąd ten zastanawiał się, czy zasądzenie środka ochrony prawnej żądanego przez skarżącego byłoby słuszne w świetle tej nadchodzącej zmiany, pomimo że Irlandia naruszyła prawo Unii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18.</NO.P><TXT>Sąd ten wskazuje, że istnieją od dawna ugruntowane podstawy w prawie irlandzkim, zgodnie z którymi sądy posiadają prawo swobodnego uznania, co do wyboru, czy i jeśli tak, to w jakiej formie, właściwie zasądzić środek ochrony prawnej na rzecz skarżącego, gdy jego żądania są zasadne. Podstawy te obejmują różne czynniki, na przykład: (1) zbędna zwłoka we wszczęciu postępowania; (2) brak zastosowania bardziej odpowiednich środków, takich jak odwołanie; (3) brak szczerości po stronie skarżącego; (4) brak działania przez skarżącego w dobrej wierze; (5) szkoda dla osób trzecich; (6) gdy zasądzenie środka ochrony prawnej nie służyłoby żadnemu pożytecznemu celowi.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="5"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19.</NO.P><TXT>W związku z tym, powziąwszy wątpliwości, czy prawo Unii sprzeciwia się krajowym przepisom proceduralnym, takim jak będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, Ard-Chúirt (wysoki trybunał) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0011" REF.END="QE0011"/>1) Czy sąd krajowy dysponuje zakresem swobodnego uznania pozwalającym mu odmówić zasądzenia środka ochrony prawnej, mimo iż stwierdził, że prawo krajowe nie dokonuje transpozycji określonego elementu dyrektywy Unii Europejskiej oraz, przy założeniu, że sąd dysponuje takim zakresem swobodnego uznania, jakie są odpowiednie czynniki, które należy wziąć pod uwagę w związku z takim zakresem swobodnego uznania, lub czy sąd krajowy może wziąć pod uwagę te same czynniki, które brałby pod uwagę w przypadku naruszenia prawa krajowego?</P><P>2) Czy zasada bezpośredniego skutku prawa Unii byłaby naruszona, gdyby sąd krajowy odmówił w niniejszej sprawie zasądzenia środka ochrony prawnej ze względu na wejście w życie art. 7 rozporządzenia 2019/6 (które będzie stosowane począwszy od dnia <DATE ISO="20220128">28 stycznia 2022 r.</DATE>), mimo, iż sąd ten stwierdził, że prawo krajowe nie dokonało transpozycji obowiązku przewidzianego w art. 61 ust. 1, art. 58 ust. 4 i art. 59 ust. 3 dyrektywy 2001/82, zgodnie z którym informacje znajdujące się na opakowaniu i etykiecie weterynaryjnych produktów leczniczych mają być sporządzone w językach urzędowych państwa członkowskiego, to znaczy, w przypadku Irlandii, w języku irlandzkim oraz w języku angielskim?<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="201D" ID="QE0011"/>.</P></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20.</NO.P><TXT>Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez skarżącego, Irlandię, rząd polski oraz Komisję Europejską.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">IV.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Analiza</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">A.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Dopuszczalność</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21.</NO.P><TXT>Irlandia i rząd polski twierdzą, że wniosek jest niedopuszczalny.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22.</NO.P><TXT>Po pierwsze, Irlandia twierdzi, że należycie transponowała rozpatrywane przepisy unijne. Treść dyrektywy 2001/82 jest niejednoznaczna w kwestii, czy istnieje wymóg, aby wszystkie języki urzędowe były używane do informacji umieszczanej na opakowaniu lub ulotce weterynaryjnego produktu leczniczego, gdy w państwie członkowskim jest kilka języków urzędowych. W związku z tym decyzja Irlandii dotycząca transponowania tej dyrektywy w sposób zezwalający na użycie tylko jednego z jej języków urzędowych wchodziłaby w zakres swobody uznania przy transpozycji dyrektywy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23.</NO.P><TXT>Po drugie, Irlandia podnosi, że oczywiste jest na podstawie wyraźnego celu dyrektywy 2001/82, iż uprawnienia z niej wynikające nie są uprawnieniami językowymi lub kulturowymi, ale raczej dotyczą dostępu do informacji o weterynaryjnych produktach leczniczych. Uprawnienia te mogły być naruszone jedynie wtedy, gdy skarżący znalazł się w posiadaniu opakowania lub ulotki, której nie mógłby on w pełni zrozumieć. Jednakże skarżący w postępowaniu głównym nie twierdził, żeby natknął się na opakowanie lub ulotkę, której nie mógł w pełni zrozumieć.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24.</NO.P><TXT>Ze swojej strony rząd polski twierdzi, że prawo Unii nie zobowiązuje sądów krajowych do zasądzenia środka ochrony prawnej polegającego na nakazaniu kompetentnym władzom krajowym dokonania zmian w prawie krajowym w celu dostosowania go do prawa Unii.<?PAGE NO="6"?> W każdym przypadku rząd ten uważa, że skarga skarżącego jest skazana na niepowodzenie. Nawet jeśli ktoś twierdzi, że prawo do informacji związanej z produktem leczniczym dostępnej w języku irlandzkim wywodzi się z bezwarunkowych i wystarczająco precyzyjnych przepisów dyrektywy 2001/82, to ze względu na swój charakter nie jest to prawo, na które można się powołać przeciwko władzom irlandzkim. Obowiązek etykietowania tych produktów w języku irlandzkim ciąży na podmiotach prywatnych, mianowicie na producentach i dystrybutorach tych produktów. Ponadto skarżący nie może dochodzić swojego uprawnienia do uzyskania informacji w języku irlandzkim o weterynaryjnych produktach leczniczych od producentów i dystrybutorów tych produktów, ponieważ dyrektywa nie może sama z siebie nakładać na jednostkę zobowiązań i nie można wobec tego powoływać się na nią przeciwko tej jednostce.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25.</NO.P><TXT>Jeśli chodzi o dopuszczalność niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, te argumenty nie są przekonujące.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26.</NO.P><TXT>Moim zdaniem argumenty podniesione zarówno przez Irlandię, jak i rząd polski, dotyczą treści skargi, z którą wystąpił skarżący w postępowaniu głównym na poziomie krajowym. Zastrzeżenia wniesione przez Irlandię dotyczą wstępnej kwestii merytorycznej, która nie została jednak poruszona przez sąd odsyłający. To samo odnosi się do zastrzeżeń podniesionych przez rząd polski. Pytanie, czy prawo Unii zobowiązuje sądy krajowe do przyznania konkretnego środka, jest raczej kwestią merytoryczną tego postępowania, a nie kwestią dopuszczalności. Trybunał konsekwentnie orzekał, że argumenty, które odnoszą się do aspektów dotyczących istoty sprawy, nie mogą w żaden sposób wpłynąć na dopuszczalność postawionych pytań<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0004"><P>Zobacz, na przykład, wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191119">19 listopada 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>A.K. i in. (niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:982">EU:C:2019:982</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0111">111</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27.</NO.P><TXT>Co więcej, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pytania odnoszące się do wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się sąd krajowy w ramach stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny i którego prawidłowość nie podlega kontroli Trybunału, korzystają z domniemania, że mają znaczenie dla sprawy. Domniemania tego nie obala też okoliczność, że skarżący może ostatecznie przegrać sprawę w postępowaniu głównym przed sądem krajowym, zwłaszcza gdy Trybunał przyjmie określoną wykładnię odnośnych przepisów prawa Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0005"><P>Bardziej obszernie i z dalszymi odniesieniami: zob. przykładowo ostatnio moją opinię w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Bundesrepublik Deutschland (czerwona nota Interpolu)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑505/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:939">EU:C:2020:939</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28.</NO.P><TXT>Z tych powodów przejdę teraz do istoty tych dwóch pytań prejudycjalnych.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">B.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Co do istoty</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Uwagi wstępne</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29.</NO.P><TXT>W niniejszej sprawie skarżący odwołuje się – jak wskazuje sąd odsyłający – do najważniejszych zasad strukturalnych prawa Unii: skutku bezpośredniego, pierwszeństwa, skutecznej kontroli sądowej i autonomii proceduralnej. Na pierwszy rzut oka kwestie poruszone w tym postępowaniu mogą się wydawać dość skomplikowane. Jednakże, po bliższym przyjrzeniu się, kluczowe kwestie stają się jasne.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="7"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30.</NO.P><TXT>Jak rozumiem, w postępowaniu głównym skarżący domagał się zasadniczo zasądzenia trzech form środka ochrony prawnej: (i) stwierdzenia, iż prawo krajowe jest niezgodne z prawem Unii, (ii) stwierdzenia, że prawo krajowe powinno być zgodne z prawem Unii, oraz (iii) stwierdzenia, iż organy krajowe muszą odpowiednio zmienić prawo krajowe.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31.</NO.P><TXT>Nie jest dla mnie całkowicie jasne, czy te trzy formy środka ochrony prawnej mają być przyznane jednocześnie, czy sąd odsyłający może dowolnie wybrać jedną z nich. Na potrzeby niniejszej opinii przyjmę założenie, iż sąd odsyłający ma znaczne pole manewru w tym względzie. W istocie sąd odsyłający twierdzi, iż, zgodnie z prawem krajowym, dysponuje on swobodą uznania co do <HT TYPE="ITALIC">wyboru</HT> formy zasądzenia środka ochrony prawnej, którą uważa za najbardziej odpowiednią ze względu na okoliczności, oraz, w odpowiednim przypadku, nawet co do <HT TYPE="ITALIC">odmowy</HT> jakiegokolwiek zasądzenia środka ochrony prawnej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0006"><P>Zobacz pkt 18 niniejszej opinii.</P></NOTE>. Sąd ten zastanawia się, czy ma to miejsce również wówczas, gdy skarżący wywodzi swoje uprawnienia z prawa Unii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32.</NO.P><TXT>W tym kontekście wydaje mi się, że z perspektywy prawa Unii kwestie związane z autonomią proceduralną i skuteczną ochroną sądową znajdują się w centrum sporu. Dwa zadane pytania mogą być traktowane łącznie i przeredagowane w następujący sposób: czy prawo Unii, w szczególności zasady autonomii proceduralnej i skutecznej ochrony sądowej, stoją na przeszkodzie przepisom lub praktyce krajowej, zgodnie z którymi sądy krajowe dysponują swobodą uznania w kwestii zasądzenia środka ochrony prawnej, a jeżeli tak, w kwestii formy tego środka, w odniesieniu do skarżącego twierdzącego, iż władze nie dokonały prawidłowej transpozycji dyrektywy, w przypadku gdy skarga jest zasadna?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33.</NO.P><TXT>Niniejsza opinia, w której odpowiem na przedstawione pytanie, ma następującą strukturę: Zacznę od ustanowienia odpowiednich ram prawnych analizy w celu wyjaśnienia, w jaki sposób niniejsza sprawa zostanie oceniona (śródtytuł 2 poniżej). Następnie krótko przedstawię, jak w poprzednich sprawach Trybunał zastosował te ramy prawne w konkretnych przypadkach (śródtytuł 3 poniżej). Na tej podstawie przedstawię klika przekrojowych tematów i wytycznych, które mogą być przydatne dla sądu odsyłającego (śródtytuł 4 poniżej). W zakresie, w jakim to do sądu odsyłającego będzie należało wyciągnięcie konsekwencji dla sprawy będącej przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, zakończę pewnymi rozważaniami dotyczącymi poszczególnych spraw (śródtytuł 5 poniżej).</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Odpowiednie ramy prawne: skuteczność <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0012" REF.END="QE0012"/>Rewe<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/> i skuteczna ochrona sądowa na mocy art. 47 karty</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34.</NO.P><TXT>Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy prawa Unii, które są bezpośrednim źródłem praw i obowiązków dla wszystkich zainteresowanych, zarówno państw członkowskich, jak i jednostek, muszą być stosowane w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich, od chwili ich wejścia w życie i <HT TYPE="ITALIC">przez cały okres obowiązywania</HT><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0007"><P>Zobacz w tym celu wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19780309">9 marca 1978 r.</DATE>, <NAME.CASE>Simmenthal</NAME.CASE> (<NO.CASE>106/77</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1978:49">EU:C:1978:49</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0014">14</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0015">15</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900619">19 czerwca 1990 r.</DATE>, <NAME.CASE>Factortame i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑213/89</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:257">EU:C:1990:257</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0018">18</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100908">8 września 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Winner Wetten</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑409/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:503">EU:C:2010:503</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35.</NO.P><TXT>Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że sąd krajowy, działający w ramach swoich kompetencji jako organ państwa członkowskiego ma obowiązek, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 TUE, stosować <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">całości</HT> podlegające bezpośredniemu<?PAGE NO="8"?> stosowaniu prawo Unii i zapewnić ochronę uprawnień wynikających z tego prawa dla jednostek, odmawiając zastosowania jakiegokolwiek przepisu prawa krajowego, który byłby ewentualnie z nim sprzeczny<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0008"><P>Zobacz w tym celu wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19780309">9 marca 1978 r.</DATE>, <NAME.CASE>Simmenthal</NAME.CASE> (<NO.CASE>106/77</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1978:49">EU:C:1978:49</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0016">16</REF.NP.ECR> i <REF.NP.ECR REF="NP0021">21</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900619">19 czerwca 1990 r.</DATE>, <NAME.CASE>Factortame i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑213/89</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:257">EU:C:1990:257</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0019">19</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100908">8 września 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Winner Wetten</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑409/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:503">EU:C:2010:503</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0055">55</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36.</NO.P><TXT>Z powyższego wynika, że wszelkie <HT TYPE="ITALIC">przepisy</HT> obowiązujące w krajowym porządku prawnym oraz wszelka legislacyjna, administracyjna lub <HT TYPE="ITALIC">sądowa praktyka</HT>, powodujące ograniczenie skuteczności tego prawa poprzez odmowę przyznania sądowi, w którego kompetencji leży jego zastosowanie, uprawnienia do uczynienia, w momencie stosowania tego prawa, wszystkiego, co niezbędne do pominięcia krajowych przepisów ustawowych, które mogłyby pozbawić bezpośrednio stosowane przepisy prawa Unii pełnej mocy i skuteczności, są niezgodne z wymogami wynikającymi z samej natury prawa Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0009"><P>Zobacz w tym celu wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19780309">9 marca 1978 r.</DATE>, <NAME.CASE>Simmenthal</NAME.CASE> (<NO.CASE>106/77</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1978:49">EU:C:1978:49</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900619">19 czerwca 1990 r.</DATE>, <NAME.CASE>Factortame i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑213/89</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:257">EU:C:1990:257</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100908">8 września 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Winner Wetten</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑409/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:503">EU:C:2010:503</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37.</NO.P><TXT>Jednakże, jak pełny musi być skutek bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii, aby były one w pełni skuteczne? O ile, domyślnie, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0013" REF.END="QE0013"/>pełny<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="201D" ID="QE0013"/> musi oznaczać wszystko, cokolwiek i ponadto, nie ma w istocie niezależnego kryterium w prawie Unii dotyczącego pełnej skuteczności. Zamiast tego dokonywana jest ocena od przypadku do przypadku, zwykle poprzez odniesienie do krajowych ram prawnych, których dotyczy dany przypadek.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38.</NO.P><TXT>Jest to nieuniknione, jeżeli domyślną zasadą egzekwowania prawa Unii na szczeblu krajowym jest krajowa autonomia proceduralna. Wstępne kryterium odniesienia pozostaje kryterium krajowym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w razie braku uregulowań Unii w danej dziedzinie do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy wskazanie właściwych sądów i ustanowienie szczegółowych przepisów proceduralnych dotyczących sądowych środków odwoławczych służących zapewnieniu ochrony uprawnień, które jednostki wywodzą z prawa Unii. Niemniej jednak, przepisy te nie mogą być mniej korzystne od uregulowań dotyczących podobnych sytuacji o charakterze wewnętrznym (zasada <HT TYPE="ITALIC">ekwiwalentności</HT>), a ich stosowanie nie może czynić praktycznie niemożliwym lub nadmiernie trudnym wykonywania praw wynikających z prawa Unii (zasada <HT TYPE="ITALIC">skuteczności</HT>)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0010"><P>Spośród wielu zob. niedawny wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20181024">24 października 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>XC i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑234/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:853">EU:C:2018:853</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0021">21</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39.</NO.P><TXT>W niniejszym postępowaniu kwestia <HT TYPE="ITALIC">ekwiwalentności</HT> oczywiście nie występuje. Wątpliwości sądu odsyłającego wywodzą się z faktu, iż sporne krajowe przepisy proceduralne mają zastosowanie nie tylko do sytuacji regulowanych przez prawo krajowe, ale także do sytuacji regulowanych prawem Unii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40.</NO.P><TXT>Rzeczywistą kwestią jest zatem <HT TYPE="ITALIC">skuteczność</HT>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41.</NO.P><TXT>W sytuacji takiej jak będąca przedmiotem sporu wymóg skuteczności, rozumiany jako przesłanka zastosowania zasady autonomii proceduralnej, czasami określany jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0014" REF.END="QE0014"/>skuteczność Rewe<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="201D" ID="QE0014"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0011"><P>Od sformułowania jej po raz pierwszy w wyroku z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19761216">16 grudnia 1976 r.</DATE>, <NAME.CASE>Rewe-Zentralfinanz i Rewe-Zentral</NAME.CASE> (<NO.CASE>33/76</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1976:188">EU:C:1976:188</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, w praktyce pokrywa się z podstawowym prawem do skutecznego środka prawnego na mocy art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0015" REF.END="QE0015"/>kartą<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="201D" ID="QE0015"/>). W istocie, skarżący podnosi, że zastosowanie spornych krajowych przepisów proceduralnych pozbawia go odpowiedniego środka prawnego zapewniającego ochronę (podstawowego) prawa, które<?PAGE NO="9"?> wywodzi on z rozpatrywanych przepisów prawa Unii: do posiadania informacji towarzyszącej weterynaryjnemu produktowi leczniczemu w obu językach urzędowych państwa (irlandzkim i angielskim).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42.</NO.P><TXT>Jak wskazałem w opinii w sprawie Banger, związek między zasadą skuteczności, jako jednym z dwóch wymogów wynikających z autonomii proceduralnej państw członkowskich, i zasadą skutecznej ochrony sądowej, jako prawem podstawowym wynikającym z art. 47 karty, nie jest jeszcze być może zupełnie jasny<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0012"><P><REF.DOC.ECR><NO.CASE>C‑89/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:225">EU:C:2018:225</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0099">99</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0107">107</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Trudno zaprzeczyć, że co najmniej te dwie zasady pokrywają się w dużym stopniu pod względem treści.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43.</NO.P><TXT>Co więcej, jeśli chodzi o sposób przeprowadzonej oceny, mogą one być postrzegane jako upoważniające do zbadania danej sytuacji w oparciu o dwa uzupełniające się podejścia. Skuteczność <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0016" REF.END="QE0016"/>Rewe<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="201D" ID="QE0016"/> skupia się na poziomie <HT TYPE="ITALIC">strukturalnym</HT> (istnienie, ogólnie rzecz biorąc, odpowiednich środków w sytuacjach takich jak będąca przedmiotem sporu), podczas gdy skuteczna ochrona sądowa z art. 47 karty zwraca większą uwagę na aspekt <HT TYPE="ITALIC">indywidualny</HT> (istnienie, in concreto, odpowiednich środków dla osoby zainteresowanej).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44.</NO.P><TXT>Zasada skutecznej ochrony sądowej jest ogólną zasadą prawa Unii, która obecnie jest wyrażona w art. 47 karty. Wymaga ona, w szczególności, istnienia odpowiednich środków o charakterze sądowym przeciwko wszelkim decyzjom władz państwowych, które mogą naruszać prawa lub wolności jednostek wynikające z prawa Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0013"><P>Zobacz, spośród wielu, wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20181129">29 listopada 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Bank Tejarat/Rada</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑248/17 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:967">EU:C:2018:967</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0079">79</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190131">31 stycznia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Islamic Republic of Iran Shipping Lines i in./Rada</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑225/17 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:82">EU:C:2019:82</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0062">62</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. W tym kontekście sąd krajowy rozpatrujący spór musi, między innymi, mieć możliwość rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla sprawy przed nim zawisłej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0014"><P>Zobacz w tym celu wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121106">6 listopada 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Otis i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑199/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:684">EU:C:2012:684</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151217">17 grudnia 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Imtech Marine Belgium</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑300/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:825">EU:C:2015:825</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45.</NO.P><TXT>Jednakże zakres i intensywność kontroli, jaką sąd krajowy ma przeprowadzić w celu zapewnienia zgodności z art. 47 karty różni się w zależności od specyficznego kontekstu i istotnych okoliczności każdej sprawy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0015"><P>Zobacz, z dalszymi odesłaniami, moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Banger</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑89/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:225">EU:C:2018:225</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0104">104</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Jak Trybunał wielokrotnie stwierdzał, elementy, które muszą być wzięte pod uwagę, obejmują, między innymi, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0017" REF.END="QE0017"/>charakter aktu będącego przedmiotem sporu, kontekst, w jakim go wprowadzono, oraz przepisy prawne regulujące rozpatrywaną kwestię<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="201D" ID="QE0017"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0016"><P>Zobacz w tym celu wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130718">18 lipca 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja i in./Kadi</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:518">EU:C:2013:518</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0102">102</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170726">26 lipca 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Sacko</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑348/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:591">EU:C:2017:591</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46.</NO.P><TXT>Istnieje, oczywiście, rozległe orzecznictwo dotyczące skuteczności <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0018" REF.END="QE0018"/>Rewe<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/>, które w ciągu ostatniej dekady zostało zasadniczo przejęte przez skuteczną ochronę sądową na mocy art. 47 karty. Jednakże to głęboko zakorzenione orzecznictwo dotyczące konkretnych przypadków nie może być uznane za spójne.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="10"?><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">3.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Dotychczasowe orzecznictwo: surowość, pobłażliwość i stanowisko pośrednie</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47.</NO.P><TXT>Z perspektywy czasu orzecznictwo to wydaje się niejednolite<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0017"><P>Doktryna zasugerowała, że z czasem nastąpiłyby wahania lub zmiany w zakresie podejścia, oscylujące pomiędzy większą a mniejszą interwencją po stronie Trybunału. Zobacz, na przykład, M. Dougan, <HT TYPE="ITALIC">National Remedies Before the Court of Justice: Issues of Harmonisation and Differentiation</HT>, Oxford, Hart Publishing, 2004, s. 227–233; T. Tridimas, <HT TYPE="ITALIC">The General Principles of EC Law</HT>, 2<HT TYPE="SUP">nd</HT> Ed, Oxford, Oxford University Press, 2006, s. 420–422.</P></NOTE>. Dotyczykonkretnych przypadków, z których wywodzi uogólnienia Można znaleźć przykłady różnych podejść: od przyjaznego państwom członkowskim potwierdzenia wystarczającej równowagi do bezkompromisowych twierdzeń o skuteczności, zgodnie z którymi państwo członkowskie musi wyjść (daleko) poza to, co jest zwykle możliwe na mocy jego prawa krajowego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48.</NO.P><TXT>Z jednej strony znamy przypadki, w których Trybunał zaakceptował przedmiotowe krajowe przepisy proceduralne, skupiwszy się w swojej analizie na spełnieniu warunku ekwiwalentności. Ocena warunku stanu skuteczności została przy tym zaledwie poruszona<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0018"><P>Zobacz, między innymi, wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19951201">1 grudnia 1995 r.</DATE>, <NAME.CASE>Van Schijndel i Van Veen</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑430/93 i C‑431/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1995:441">EU:C:1995:441</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19961024">24 października 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kraaijeveld i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑72/95</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:404">EU:C:1996:404</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160317">17 marca 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Bensada Benallal</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑161/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:175">EU:C:2016:175</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. W związku z powyższym Trybunał wyjaśnił, że zasada ekwiwalentności nie może być rozumiana jako obowiązek państw członkowskich rozszerzenia ich najbardziej korzystnych krajowych przepisów proceduralnych na wszelkie skargi oparte na prawie Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0019"><P>Zobacz w tym celu wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19980915">15 września 1998 r.</DATE>, <NAME.CASE>Edis</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑231/96</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1998:401">EU:C:1998:401</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19981201">1 grudnia 1998 r.</DATE>, <NAME.CASE>Levez</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑326/96</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1998:577">EU:C:1998:577</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Ten <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0019" REF.END="QE0019"/>łagodny<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="201D" ID="QE0019"/> standard kontroli wydaje się być stosowany głównie wobec pojęć i mechanizmów prawa proceduralnego, które są wspólne dla wszystkich porządków prawnych państw członkowskich, nieodłączne dla każdego systemu sądowego (takie jak powaga rzeczy osądzonej, terminy itd.).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49.</NO.P><TXT>Z drugiej strony w sprawach takich jak Simmenthal, San Giorgio, Factortame, Cartesio, Ełczinow lub Klausner<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0020"><P>Odpowiednio wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19780309">9 marca 1978 r.</DATE>, <NAME.CASE>Simmenthal</NAME.CASE> (<NO.CASE>106/77</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1978:49">EU:C:1978:49</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0014">14</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0015">15</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19831109">9 listopada 1983 r.</DATE>, <NAME.CASE>San Giorgio</NAME.CASE> (<NO.CASE>199/82</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1983:318">EU:C:1983:318</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900619">19 czerwca 1990 r.</DATE>, <NAME.CASE>Factortame i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑213/89</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:257">EU:C:1990:257</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0018">18</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20081216">16 grudnia 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Cartesio</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑210/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:723">EU:C:2008:723</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20101005">5 października 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE><HT TYPE="ITALIC">Ełczinow</HT></NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑173/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:581">EU:C:2010:581</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151111">11 listopada 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Klausner Holz Niedersachsen</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑505/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:742">EU:C:2015:742</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Trybunał kategorycznie nalegał na jednoznaczną definicję skuteczności. Sprawy te zazwyczaj dotyczyły sytuacji, w których dany rodzaj środka nie istniał w krajowym porządku prawnym, podczas gdy sporna praktyka krajowa była postrzegana jako powodująca systemowe przeszkody dla skuteczności prawa Unii lub dla natychmiastowej i pełnej ochrony jednostek, których prawa zostały naruszone.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50.</NO.P><TXT>Ponadto, co dotyczy konkretnie kontekstu niniejszej sprawy, Trybunał przyjął raczej surowe podejście w różnych sprawach, w których poruszona przez sądy odsyłające kwestia dotyczyła skutków, ratione temporis, ustaleń wyroków co do niezgodności prawa krajowego z prawem Unii. Z jednej strony, w sprawach: Winner Wetten, Filipiak, Gutierrez Naranjo czy Association France Nature Environment<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0021"><P>Odpowiednio wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20091119">19 listopada 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Filipiak</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑314/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:719">EU:C:2009:719</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100908">8 września 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Winner Wetten</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑409/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:503">EU:C:2010:503</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20161221">21 grudnia 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Gutiérrez Naranjo i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑154/15, C‑307/15 i C‑308/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:980">EU:C:2016:980</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160728">28 lipca 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Association France Nature Environnement</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑379/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:603">EU:C:2016:603</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Trybunał zasadniczo odrzucił możliwość, iż sądy krajowe, w tym sądy najwyższe lub sądy konstytucyjne, mogłyby opóźnić skutek ustaleń dotyczących niezgodności krajowego rozwiązania z prawem Unii lub stworzyć okres przejściowy, w celu wypełnienia rzekomej luki prawnej. Każda taka decyzja, według Trybunału, odnosiłaby się do ograniczenia w czasie skutków interpretacji jednego z przepisów prawa Unii, co należy do decyzji samego Trybunału. Z drugiej strony, w zależności od kontekstu, należy w równym stopniu uznać, że ważnym elementem wspólnym dla tych spraw było właściwe poszanowanie, a nawet wykonanie, wcześniejszych wyroków Trybunału w tych sprawach.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="11"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51.</NO.P><TXT>Wreszcie, między tymi skrajnościami, znajdujemy te sprawy, w których Trybunał przyjął pośrednie stanowisko. Często Trybunał próbował dojść do <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0020" REF.END="QE0020"/>salomonowych<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="201D" ID="QE0020"/> wyroków, uznając przepisy krajowe państw członkowskich i jednocześnie ograniczając ich autonomię co do stosowania tych środków. Sprawy takie jak Fantask, Melki i Abdeli, DEB, Lesoochranárske zoskupenie VLK, stanowią dobreprzykłady w tym zakresie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0022"><P>Odpowiednio wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19971202">2 grudnia 1997 r.</DATE>, <NAME.CASE>Fantask i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑188/95</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1997:580">EU:C:1997:580</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100622">22 czerwca 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Melki i Abdeli</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑188/10 i C‑189/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:363">EU:C:2010:363</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20101222">22 grudnia 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>DEB</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑279/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:881">EU:C:2010:881</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20161108">8 listopada 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Lesoochranárske zoskupenie VLK</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑243/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:838">EU:C:2016:838</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52.</NO.P><TXT>Wiele niedawnych decyzji Trybunału wydaje się opierać na ostatniej linii orzeczniczej. W tych sprawach Trybunał zobowiązał sądy krajowe do wykorzystania pełni potencjału, jaki dostarczają krajowe przepisy proceduralne, aby osiągnąć cele realizowane przez właściwe przepisy unijne, ale <HT TYPE="ITALIC">tylko w takim zakresie</HT>, w jakim ta wykładnia jest zgodna z zasadą legalności i nie prowadzi do naruszenia praw podstawowych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0023"><P>Zobacz w szczególności wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171205">5 grudnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>M.A.S. i M.B.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑42/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:936">EU:C:2017:936</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190117">17 stycznia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Dzivev i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑310/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:30">EU:C:2019:30</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191219">19 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Deutsche Umwelthilfe</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑752/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1114">EU:C:2019:1114</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53.</NO.P><TXT>Podsumowując, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0021" REF.END="QE0021"/>sprzeczność Rewe/Simmenthal<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="201D" ID="QE0021"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0024"><P>Zobacz zwłaszcza S. Prechal, Community Law in National Court: The Lessons from Van Schijndel, <HT TYPE="ITALIC">Common Market Law Review</HT>, vol. 35, 1998, s. 687.</P></NOTE>, podążająca w różnych kierunkach, co do wymogu <HT TYPE="ITALIC">ekwiwalentności</HT> (lub zakazu dyskryminacji), z jednej strony, oraz wymogu <HT TYPE="ITALIC">skuteczności</HT>, z drugiej strony, jest nadal w znacznym stopniu obecna w teście krajowej autonomii proceduralnej. Jednakże coraz częściej uznawane są wewnętrzne ograniczenia bezwarunkowego zapewnienia skuteczności, wynikające z zasady legalności i z ochrony praw podstawowych (oraz, prawdopodobnie, ze zdrowego rozsądku)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0025"><P>Możliwe jest określenie jej także jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0022" REF.END="QE0022"/>zasady rozsądku<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/>, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0023" REF.END="QE0023"/>proporcjonalności<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="201D" ID="QE0023"/> lub po prostu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0024" REF.END="QE0024"/>rozsądnej równowagi<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="201D" ID="QE0024"/>, którą należy osiągnąć pomiędzy wchodzącymi w grę interesami – zob. opinie rzecznika generalnego F.G. Jacobsa: w sprawach połączonych <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>van Schijndel i van Veen</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑430/93 i C‑431/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1995:185">EU:C:1995:185</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Peterbroeck</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑312/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1994:184">EU:C:1994:184</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">4.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Poziom strukturalny: indywidualna ocena poszczególnych przypadków</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54.</NO.P><TXT>Moim zdaniem, przedstawione właśnie zasady prawa Unii oraz orzecznictwo prowadzą do wniosku, że nie istnieje ogólna i bezwarunkowa odpowiedź na pytanie, czy prawo Unii stoi na przeszkodzie przepisom lub praktyce krajowej, zgodnie z którymi sądy krajowe dysponują swobodą uznania w kwestii zasądzenia środka ochrony prawnej oraz formy tego środka, w odniesieniu do skarżącego twierdzącego, iż władze nie dokonały prawidłowej transpozycji dyrektywy, w przypadku gdy skarga jest zasadna.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55.</NO.P><TXT>Zależy to po prostu od okoliczności danego przypadku. Nie widzę powodu, dla którego prawo Unii powinno, <HT TYPE="ITALIC">co do zasady</HT>, wykluczyć takie przepisy lub praktykę. Trybunał wielokrotnie orzekał, iż każdą sprawę, w ramach której powstaje pytanie, czy krajowy przepis proceduralny uniemożliwia lub nadmiernie utrudnia stosowanie prawa Unii, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0025" REF.END="QE0025"/>należy rozpatrywać w kontekście roli tego przepisu w systemie przepisów proceduralnych, jego rozwoju oraz cech charakterystycznych, na różnych etapach postępowania przed sądami krajowymi. W świetle tej analizy główne zasady krajowego systemu sądowego, takie jak ochrona prawa do obrony, pewności prawa oraz prawidłowego przebiegu postępowania, muszą być brane pod uwagę, ilekroć jest to właściwe<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0026"><P>Zobacz zwłaszcza wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19951214">14 grudnia 1995 r.</DATE>, <NAME.CASE>van Schijndel i van Veen</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑430/93 i C‑431/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1995:441">EU:C:1995:441</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0019">19</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19951214">14 grudnia 1995 r.</DATE>, <NAME.CASE>Peterbroeck</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑312/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1995:437">EU:C:1995:437</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0014">14</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zobacz niedawny wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20200402">2 kwietnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>CRPNPAC i Vueling Airlines</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑370/17 i C‑37/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:260">EU:C:2020:260</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0093">93</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE><QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="201D" ID="QE0025"/>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="12"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56.</NO.P><TXT>Jest zatem wymagany, jako że kwestię tę reguluje prawo Unii, racjonalny związek pomiędzy prawami, naruszeniem, rodzajem i zakresem stosowanych środków zaradczych lub środków ochrony prawnej, w świetle stanu faktycznego i okoliczności sprawy. Każdy przypadek powinien być oceniany w jego własnym kontekście i proporcjach. Wymóg ten nie jest, moim zdaniem, ograniczony wyłącznie do prawa Unii, ale jest nierozerwalnie związany z każdym nowoczesnym europejskim systemem prawnym. Nie sądzę, żeby tak bardzo czczona skuteczność prawa Unii powinna być powoływana jako środek faktycznego powrotu, przed sądem krajowym, w którym potencjalnie zagrożone jest prawo Unii, do powiązanego, nieelastycznego, a w konsekwencji zatem całkowicie nieproporcjonalnego sposobu orzekania, które przypomina wyroki karne z siedemnasto- i osiemnastowiecznej Anglii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57.</NO.P><TXT>W związku z tym wydaje mi się, iż samo orzecznictwo Trybunału faktycznie zobowiązuje sądy krajowe do wzięcia pod uwagę, przy wykonywaniu swobody uznania w odniesieniu do wnioskowanych środków ochrony prawnej i środków zaradczych, takich elementów jak wskazane przez sąd odsyłający: zbędna zwłoka przy wszczęciu postępowania, brak zastosowania bardziej odpowiednich środków, brak szczerości po stronie skarżącego, brak działania przez skarżącego w dobrej wierze, szkoda dla osób trzecich, a także gdy przyznanie środka ochrony prawnej nie służyłoby żadnemu użytecznemu celowi. Wzięcie pod uwagę tych elementów nie pozbawia, samo w sobie, skarżącego ochrony sądowej ani nie czyni bezskutecznym podstawowych praw, których ochrony domaga się skarżący.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58.</NO.P><TXT>Przeciwnie, biorąc wyżej wspomniane elementy pod uwagę, sąd krajowy nie czyni nic więcej niż wykonywanie swojej funkcji sądowniczej, która polega na znalezieniu, w każdym sporze, najbardziej odpowiedniego rozwiązania, przyglądając się szczególnemu kontekstowi i wszystkim istotnym okolicznościom. Również w tym przypadku zasady skuteczności prawa Unii i skutecznej ochrony sądowej nie mogą być rozumiane jako nakładające na sądy krajowe jakikolwiek (bezsensowny) automatyzm.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59.</NO.P><TXT>Wprawdzie okoliczność, iż swoboda uznania sądów krajowych dotyczy nie tylko <HT TYPE="ITALIC">formy</HT> środka ochrony prawnej, który ma być przyznany, ale także kwestii słuszności przyznania <HT TYPE="ITALIC">jakiegokolwiek środka ochrony prawnej w ogóle</HT>, może sugerować, przynajmniej w niektórych przypadkach, że jednostka jest zupełnie pozbawiona jakiejkolwiek formy ochrony sądowej, a skuteczność odpowiednich przepisów prawa Unii nie byłaby zapewniona.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60.</NO.P><TXT>Niemniej jednak, moim zdaniem, nie byłby to rozsądny wniosek. W istocie, z mojej najlepszej wiedzy wynika, że we wszystkich systemach prawnych istnieją zasady proceduralne lub mechanizmy, które mają na celu uniknięcie sytuacji, w których ślepe i automatyczne stosowanie przepisów przyniosłoby niesprawiedliwy lub nieproporcjonalny rezultat, lub prowadziłoby do rozwiązania, które nie służy żadnemu użytecznemu celowi. W tym względzie mogę myśleć, na przykład, o przepisach dotyczących zapewnienia należytego działania wymiaru sprawiedliwości i ekonomii procesowej, lub przepisach przeciwko nadużyciu praw lub procesu oraz błahym lub prowadzonym w złej wierze sporze sądowym. W związku z tym nie ma nic w istocie bezprawnego w okoliczności, iż pomimo działania przez skarżącego w ramach uprawnień i uzasadnionego charakteru jego żądań, w bardzo wyjątkowych przypadkach (i kładę nacisk na bardzo wyjątkowe przypadki) może on nie uzyskać zasądzenia środka ochrony prawnej, czego się domaga. Ponadto kwestia, czy taka decyzja może być uzasadniony, zależy od okoliczności i kontekstu każdego indywidualnego przypadku.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="13"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61.</NO.P><TXT>Dochodzę zatem do wniosku, iż ocena zgodności z prawem Unii krajowych przepisów proceduralnych lub praktyki, takich jak będące przedmiotem sporu, jest – pod (bardziej strukturalnym) warunkiem skuteczności jako części zasady autonomii proceduralnej, lub zgodnie z (bardziej zorientowaną na prawa indywidualne) zasadą skutecznej ochrony prawnej – przeprowadzana zazwyczaj indywidualnie dla każdego przypadku. Kluczowe jest, moim zdaniem, że w każdym przypadku sąd krajowy powinien mieć możliwość znaleźć rozsądny (lub proporcjonalny) związek pomiędzy charakterem i wagą powoływanego prawa; powagą naruszenia lub znaczeniem poniesionej szkody; oraz rodzajem żądanego środka zaradczego lub środka ochrony prawnej. Wszystko to powinno być zmierzone i ocenione zgodnie z rozpatrywaną sytuacją faktyczną i prawną.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0062"><NO.P>62.</NO.P><TXT>W świetle powyższych rozważań przyjmuję pogląd, iż Trybunał powinien odpowiedzieć sądowi odsyłającemu, iż prawo Unii, w szczególności zasady autonomii proceduralnej i skutecznej ochrony sądowej nie stoją na przeszkodzie – a na pewno nie same w sobie – przepisom lub praktyce krajowej, zgodnie z którymi sądy krajowe dysponują swobodą uznania co do zasądzenia środka ochrony prawnej i formy takiego środka, w odniesieniu do skarżącego twierdzącego, że władze nie dokonały prawidłowej transpozycji dyrektywy, w przypadku gdy skarga jest zasadna. To do sądu odsyłającego należy zapewnienie, aby w okolicznościach faktycznych i w kontekście każdej konkretnej sprawy przed nim zawisłej istniał rozsądny związek między charakterem powołanych praw, powagą ich naruszenia oraz poniesioną szkodą, a także rodzajem żądanego środka zaradczego, oraz w konsekwencji środka ochrony prawnej, które zdecyduje się zasądzić (lub, w odpowiednim przypadku, nie zasądzić) na rzecz skarżącego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0063"><NO.P>63.</NO.P><TXT>Dla sporu będącego przedmiotem postępowania głównego oznacza to ocenę, której sąd odsyłający jest w stanie, w sposób oczywisty, dokonać najlepiej. Jednakże w celu dostarczenia temu sądowi pewnych użytecznych wskazówek, przedstawię teraz pewne dodatkowe rozważania, biorąc pod uwagę szczególne cechy niniejszej sprawy.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">5.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Kontekst niniejszej sprawy: prawa, naruszenia, środki zaradcze</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0064"><NO.P>64.</NO.P><TXT>W postępowaniu głównym sąd odsyłający będzie musiał zasadniczo rozstrzygnąć, które z trzech form uwzględnienia skargi, jakiego domaga się skarżący, stanowią słuszny i proporcjonalny rezultat dla ochrony praw, na które powołuje się skarżący.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0065"><NO.P>65.</NO.P><TXT>Oczywiście ma to miejsce przy założeniu, że rozpatrywane przepisy Unii wywierają skutek bezpośredni. Co do struktury stosunków jest rzeczywiście prawdą, że pozwani są organami władzy publicznej i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy dyrektywy mogą być powoływane przez jednostki przeciwko organom władzy, jeżeli państwo nie dokonało ich transpozycji przed upływem wyznaczonego terminu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0027"><P>Zobacz w tym celu na przykład, wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20120124">24 stycznia 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Dominguez</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑282/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:33">EU:C:2012:33</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0066"><NO.P>66.</NO.P><TXT>Jednakże to, czy przepisom unijnym przysługuje skutek bezpośredni, a dokładnie jaka jest treść bezpośrednio skutecznego przepisu, jest inną kwestią. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis prawa Unii jest bezpośrednio skuteczny, jeżeli z punktu widzenia treści<?PAGE NO="14"?> jest wystarczająco jasny, precyzyjny i bezwarunkowy, aby można się na niego powołać przeciwko niezgodnemu z nim przepisowi prawa krajowego, lub w zakresie, w jakim przepis ten pozwala określić uprawnienia, jakich jednostki mogą dochodzić od państwa<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0028"><P>Zobacz spośród wielu wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19820119">19 stycznia 1982 r.</DATE>, <NAME.CASE>Becker</NAME.CASE> (<NO.CASE>8/81</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1982:7">EU:C:1982:7</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080415">15 kwietnia 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Impact</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑268/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:223">EU:C:2008:223</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0067"><NO.P>67.</NO.P><TXT>W niniejszej sprawie wydaje się, że sąd odsyłający rozstrzygnął tę kwestię już na wstępnym etapie, ustalając, że, tak jak podnosił skarżący, rozpatrywane przepisy unijne są wystarczająco jasne, precyzyjne i bezwarunkowe, aby wywołać skutek bezpośredni. Sąd odsyłający nie zwrócił się do Trybunału o zbadanie tej kwestii, uszanuję zatem jego decyzję, mimo że kwestia ta została podniesiona i przedstawiona przez Irlandię do celów dopuszczalności<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0029"><P>Zobacz pkt 22, 23 niniejszej opinii.</P></NOTE>. Zwrócę niemniej uwagę na dwa elementy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0068"><NO.P>68.</NO.P><TXT>Po pierwsze, precyzja przepisu, jako warunek skutku bezpośredniego, oznacza, że treść obowiązku spoczywającego na państwie członkowskim jest w istocie jasna. Zakres bezpośrednio skutecznego przepisu nie musi koniecznie być literalnie spójny z całością aktu prawnego. Zatem jest z pewnością możliwe wyciągnięcie z szerszej normy węższej, samodzielnej zasady odzwierciedlającej minimalny obowiązek spoczywający na państwie członkowskim. Zasada ta musi jednak być jasna i precyzyjna co do swojego zakresu i treści<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0030"><P>Bardziej szczegółowo i z dalszymi odesłaniami: zob. moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Klohn</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑167/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:387">EU:C:2018:387</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0046">46</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0069"><NO.P>69.</NO.P><TXT>Po drugie, przeprowadzając taką analizę w odniesieniu do zasady zawartej w dyrektywie, należy być świadomym, że domyślną pozycją konstytucyjną co do transpozycji dyrektywy jest wybór państwa członkowskiego i autonomia, pod warunkiem że sama dyrektywa nie wyklucza takiego wyboru. Natomiast, jeśli jakikolwiek taki wybór lub swoboda uznania mają być przyznane przez rozporządzenie, to treść rozporządzenia musi stwierdzać to w sposób wyraźny. Okoliczność ta może być szczególnie istotna przy dokonywania oceny zakresu stosowania danego obowiązku wynikającego ze zmian unijnego źródła prawnego regulującego daną dziedzinę, w szczególności, jak miało to miejsce co do wielu dziedzin prawa Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0031"><P>Zobacz, jako niedawny przykład, moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Fashion ID</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑40/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:1039">EU:C:2018:1039</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0048">48</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, gdzie akt regulujący w danej dziedzinie zmienił formę z dyrektywy na rozporządzenie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0070"><NO.P>70.</NO.P><TXT>Niezależnie od powyższego inny jeszcze aspekt zasługuje na rozważenie. Charakter zagrożonego prawa jest jednym z elementów, które są zazwyczaj brane pod uwagę<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0032"><P>Zobacz podobnie wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) z dnia <DATE ISO="20080320">20 marca 2008 r.</DATE> w sprawie Budayeva i in. przeciwko Rosji (CE:ECHR:2008:0320JUD001533902, § 191).</P></NOTE> w celu ustalenia odpowiedniego środka zaradczego, który powinien być zapewniony danej osoby. Rzeczywiście charakter i waga zagrożonego prawa są na etapie wejściowym ogólnego równania oceny branego pod uwagę przez sąd krajowy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0033"><P>Zobacz pkt 54–62 niniejszej opinii.</P></NOTE>. Uważam, że w niniejszej sprawie element ten zasługuje na pewne rozważenie, którym się teraz zajmę.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">a)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Jakie prawa? Uprawnienia językowe w prawie Unii</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0071"><NO.P>71.</NO.P><TXT>Na wstępie nie ulega wątpliwości, iż różnorodność językowa jest szczególnie ceniona w Unii Europejskiej. Stosownie do art. 3 TUE Unia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0026" REF.END="QE0026"/>szanuje swoją bogatą różnorodność kulturową i językową<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="201D" ID="QE0026"/> oraz <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0027" REF.END="QE0027"/>zapewnia ochronę i rozwój dziedzictwa kulturowego Europy<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="201D" ID="QE0027"/>. W tym celu Unia jest zobowiązana, zgodnie z art. 165 ust. 2 TFUE, do promowania nauczania i upowszechniania języków państw członkowskich.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="15"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0072"><NO.P>72.</NO.P><TXT>Poszanowanie dla różnorodności językowej jest też wyrażone w art. 22 karty. Co więcej art. 21 karty zakazuje dyskryminacji opartej na, między innymi, kryterium językowym.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0073"><NO.P>73.</NO.P><TXT>Ponadto wielojęzyczność jest kluczową zasadą funkcjonowania Unii co od początku było oczywiste, a dowodem jest pierwsze rozporządzenie (nr 1), które przyjęto w 1958 r.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0034"><P>Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1 w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (<REF.DOC.OJ COLL="X" NO.OJ="017" PAGE.FIRST="385" DATE.PUB="1958">Dz.U. 17, 1958, s. 385</REF.DOC.OJ>), następnie (wielokrotnie) zmieniane.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0074"><NO.P>74.</NO.P><TXT>Jednakże, podczas gdy zasady te i ich wartość są rzeczywiście niezwykle ważne, uznano również, iż polityka językowa pociąga za sobą dokonywanie wyborów, które są, czasami, także delikatne pod względem politycznym i społecznym. W związku z powyższym zarówno prawodawca Unii, jak i sądy Unii, stosowali konsekwentnie raczej ostrożne, dyplomatyczne i pragmatyczne podejście w odniesieniu do języków na poziomie Unii oraz, z uwzględnieniem ich prawdopodobnego oddziaływania, na poziomie państw członkowskich.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0075"><NO.P>75.</NO.P><TXT>Na poziomie wewnętrznego funkcjonowania Unii system ten nie był nigdy ostatecznie ustalony. Po pierwsze, nawet w odniesieniu do oficjalnych języków Unii wprowadzono ostatnio wyjątki- – na przykład języka irlandzkiego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0035"><P>Zobacz art. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 920/2005 z dnia <DATE ISO="20050613">13 czerwca 2005 r.</DATE> zmieniającego rozporządzenie nr 1 z dnia <DATE ISO="19580415">15 kwietnia 1958 r.</DATE> w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej oraz rozporządzenie nr 1 z dnia <DATE ISO="19580415">15 kwietnia 1958 r.</DATE> w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej oraz wprowadzające tymczasowe środki stanowiące odstępstwa od tych rozporządzeń (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="156" PAGE.FIRST="3" DATE.PUB="2005">Dz.U. 2005, L 156, s. 3</REF.DOC.OJ>), następnie rozporządzenie Rady (UE) nr 1257/2010 z dnia <DATE ISO="20101220">20 grudnia 2010 r.</DATE> przedłużające obowiązywanie tymczasowych środków wprowadzonych rozporządzeniem (WE) nr 920/2005 stanowiących odstępstwo od przepisów rozporządzenia nr 1 z dnia <DATE ISO="19580415">15 kwietnia 1958 r.</DATE> w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej oraz rozporządzenia nr 1 z dnia <DATE ISO="19580415">15 kwietnia 1958 r.</DATE> w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, wprowadzonych rozporządzeniem (WE) nr 920/2005 (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="343" PAGE.FIRST="5" DATE.PUB="2010">Dz.U. 2010, L 343, s. 5</REF.DOC.OJ>). W ujęciu ogólnym zob. Sprawozdanie Komisji dla Rady w sprawie postępów instytucji unijnych we wdrażaniu stopniowego ograniczania odstępstwa dla języka irlandzkiego, COM(2019) 318 final.</P></NOTE> lub maltańskiego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0036"><P>Rozporządzenie Rady (WE) nr 930/2004 z dnia <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE> w sprawie tymczasowych środków stanowiących odstępstwa odnoszących się do sporządzania aktów prawnych instytucji Unii Europejskiej w języku maltańskim (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="169" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2004">Dz.U. 2004, L 169, s. 1</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>. Co ważniejsze, dla celów niniejszej sprawy Trybunał konsekwentnie odrzucał koncepcję, zgodnie z którą, jako że jest to kwestia regulowana prawem Unii, obowiązuje bezwzględna równowaga wszystkich języków urzędowych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0037"><P>Zobacz w tym celu wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030909">9 września 2003 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kik/OHIM</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑361/01 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:434">EU:C:2003:434</NO.ECLI>), pkt <REF.NP.ECR REF="NP0082">82</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0094">94</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110512">12 maja 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Polska Telefonia Cyfrowa</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑410/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:294">EU:C:2011:294</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190326">26 marca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑621/16 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:251">EU:C:2019:251</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0089">89</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0097">97</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zobacz także, bardziej ogólnie, moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Komisja/Włochy</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑621/16 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:611">EU:C:2018:611</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0153">153</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0179">179</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Reguła autentyczności wszystkich wersji językowych lub zasada niedyskryminacji w odniesieniu do oficjalnych języków Unii nie oznacza, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0028" REF.END="QE0028"/>wszystkie języki urzędowe muszą w każdych okolicznościach być traktowane jednakowo do wszystkich celów<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="201D" ID="QE0028"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0038"><P>Zapożyczyłem to określenie z opinii rzecznika generalnego F.G. Jacobsa w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Kik/ OHIM</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑361/01 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:175">EU:C:2003:175</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0050">50</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Zróżnicowane systemy, na poziomie Unii, są zatem dopuszczalne, pod warunkiem ma to wystarczające uzasadnienie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0076"><NO.P>76.</NO.P><TXT>W dodatku wezwane do uznania i potwierdzenia praw wynikających z prawa Unii, sądy Unii starały się zapewnić, iż jednostki poszkodowane otrzymają ochronę<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0039"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19891128">28 listopada 1989</DATE>, <NAME.CASE>Groener</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑379/87</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1989:599">EU:C:1989:599</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19981124">24 listopada 1998 r.</DATE>, <NAME.CASE>Bickel i Franz</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑274/96</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1998:563">EU:C:1998:563</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20000606">6 czerwca 2000 r.</DATE>, <NAME.CASE>Angonese</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑281/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2000:296">EU:C:2000:296</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140327">27 marca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Ruffer</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑322/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:189">EU:C:2014:189</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>), dostarczają dobre przykłady.</P></NOTE>, pozostawiając kompetentnym (unijnym lub krajowym) organom pewne pole manewru.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0077"><NO.P>77.</NO.P><TXT>Na przykład w sprawie Skoma-Lux Trybunał orzekł, że rozporządzenie (wówczas) wspólnotowe, które nie było opublikowane w języku urzędowym państwa członkowskiego, nie może być zastosowane wobec osoby żyjącej w tym państwie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0040"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20071211">11 grudnia 2007 r.</DATE> (<NO.CASE>C‑161/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2007:773">EU:C:2007:773</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>). Innego przykładu w tym zakresie dostarcza wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030520">20 maja 2003 r.</DATE>, <NAME.CASE>Consorzio del Prosciutto di Parma i Salumificio S. Rita</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑108/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:296">EU:C:2003:296</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Jednakże Trybunał powstrzymał się od wyciągnięcia bardziej znaczących konsekwencji, w odniesieniu do ważności i stosowania<?PAGE NO="16"?> aktu, wynikających z braku opublikowania. Zatem prawo Unii nieopublikowane w (jednym i jedynym) języku państwa członkowskiego w istocie pozostaje obowiązującym prawem dla tego państwa członkowskiego. Na podstawie takiego prawa nie mogą być jednak nałożone na jednostki żadne obowiązki<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0041"><P>Dalej zob. także wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090310">10 marca 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Heinrich</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑345/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:140">EU:C:2009:140</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>). Jednakże zob. (nie w kontekście nieprzetłumaczenia i nieopublikowania na czas aktu prawnego w następstwie rozszerzenia Unii, lecz gdy akt prawny jest celowo i prawdopodobnie na zawsze utrzymywany w sekrecie) opinia rzecznik generalnej E. Sharpston w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Heinrich</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑345/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:212">EU:C:2008:212</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0078"><NO.P>78.</NO.P><TXT>Tendencja ta jest prawdopodobnie jeszcze bardziej widoczna, gdy Trybunał mierzy się z rozwiązaniami krajowymi odzwierciedlającymi krajowe wybory polityczne. Nie można przeoczyć w tym względzie faktu, że polityka językowa na poziomie krajowym wpisuje się, w dużej mierze, w kompetencje państw członkowskich. W istocie, zgodnie z art. 6 TFUE, Unia ma jedynie kompetencję do podejmowania działań w celu wspierania, koordynowania lub uzupełniania działań państw członkowskich w dziedzinie kultury i edukacji. Polityka językowa może bowiem jedynie odzwierciedlać historię, kulturę, tradycję i społeczeństwo każdego kraju.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0079"><NO.P>79.</NO.P><TXT>Sądy Unii były zatem niechętne interwencjom w zakresie krajowych wyborów i nakładania daleko idących obowiązków na państwa członkowskie. W sprawie UTECA na przykład Trybunał uznał ustawodawstwo krajowe zobowiązujące nadawców telewizyjnych do przeznaczania określonego procentu swoich przychodów na prefinansowanie europejskich filmów długometrażowych i telewizyjnych, których językiem oryginału musi być dodatkowo jeden z języków urzędowych danego państwa członkowskiego, za zgodne z prawem Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0042"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090305">5 marca 2009 r.</DATE> (<NO.CASE>C‑222/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:124">EU:C:2009:124</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. W sprawie Runevič-Vardyn Trybunał orzekł, że prawo Unii nie stoi na przeszkodzie temu, aby władze krajowe odmówiły zmiany imion i nazwisk zainteresowanych osób wpisanych do aktów urodzenia i małżeństwa na tej podstawie, że przepisy krajowe przewidują, iż imiona i nazwiska osób fizycznych muszą być wpisywane do tych dokumentów zgodnie z regułami pisowni języka urzędowego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0043"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110512">12 maja 2011 r.</DATE> (<NO.CASE>C‑391/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:291">EU:C:2011:291</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Bardziej ogólnie, Trybunał konsekwentnie orzekał, że ochrona i propagowanie jednego lub kilku języków urzędowych państwa członkowskiego mogą uzasadniać odstąpienie od zasad swobodnego przepływu, i uznał rozwiązania krajowe przyjęte w tym celu za niezgodne z prawem Unii tylko wtedy, gdy nie spełniały wymogu proporcjonalności<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0044"><P>Zobacz na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130416">16 kwietnia 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Las</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑202/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:239">EU:C:2013:239</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160621">21 czerwca 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>New Valmar</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑15/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:464">EU:C:2016:464</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0080"><NO.P>80.</NO.P><TXT>Z przedstawionego wyżej orzecznictwa wyciągam dwa wnioski. Po pierwsze, chociaż nie ma wątpliwości, że uprawnienia językowe mają największe znaczenie w Unii, i jednostki są z pewnością uprawnione do uzyskania ochrony przed każdym naruszeniem tych uprawnień, to nie ma automatycznych konsekwencji wynikających z ich potencjalnego naruszenia. W tym względzie sądy unijne preferowały zasadniczo zrównoważone i zniuansowane podejście, w którym szczególne okoliczności każdej sprawy zostały należycie rozważone, i wyważone między sobą, w celu osiągnięcia sprawiedliwego (i niezakłócającego) wyniku.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0081"><NO.P>81.</NO.P><TXT>Po drugie, podejście to zostało przyjęte nie tylko w odniesieniu do stosowania języków w odniesieniu do szczególnych przepisów sektorowych lub przepisów dotyczących poszczególnych obszarów (jak cytowane powyżej przykłady z orzecznictwa dotyczącego swobodnego przepływu), ale także w odniesieniu do wyborów konstytucyjnych. Zatem, innymi słowy, nawet jeśli strukturalne i konstytucyjne przypadki przedstawiają znaczny stopień elastyczności i brak jakiegokolwiek automatycznego rezultatu w zakresie wyników, byłoby raczej zaskakujące nalegać, aby dyskretny system prawna wtórnego w określonej dziedzinie regulacyjnej nagle doprowadził do powstania bezwzględnego prawa językowego.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="17"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0082"><NO.P>82.</NO.P><TXT>W tym kontekście przejdę teraz do pozostałych zmiennych w równaniu przed sądem odsyłającym. W przenośni: jeżeli na jednej szali znajduje się potencjalne naruszenie uprawnienia językowego, takiego jak to, które wynika z rozpatrywanych przepisów unijnych, jaki rodzaj środków zaradczych sąd krajowy powinien umieścić na drugiej szali w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwiązania w postępowaniu głównym?</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">b)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Jaka forma środka ochrony prawnej?</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0083"><NO.P>83.</NO.P><TXT>Na wstępie muszę wskazać, że niniejsza sprawa nie dotyczy warunków, w których prawo Unii wymaga od prawa krajowego stworzenia nowych środków zaradczych w celu wypełnienia luki prawnej w ochronie sądowej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0045"><P>W tej kwestii zob. wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900619">19 czerwca 1990 r.</DATE>, <NAME.CASE>Factortame i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑213/89</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:257">EU:C:1990:257</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20070313">13 marca 2007 r.</DATE>, <NAME.CASE>Unibet</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑432/05</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2007:163">EU:C:2007:163</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <DATE ISO="20131003">3 października 2013 r.</DATE>, Inuit Tapiriit Kanatami (C‑583/11 P, pkt 103–104)</P></NOTE>, w przeciwieństwie do tego, co twierdził rząd polski<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0046"><P>Zobacz pkt 24 niniejszej opinii.</P></NOTE>. Niniejsza spraw dotyczy wyłącznie sposobu, w jaki istniejące środki zaradcze, już dostępne w systemach prawnych państw członkowskich, powinny być zastosowane, gdy sprawa zawisła przed sądem krajowym dotyczy uprawnień opartych na prawie Unii. Nie ma, w związku z tym, potrzeby omawiania, czy, i jeśli tak, to kiedy państwo członkowskie może być zobowiązane, jako że jest to kwestia regulowana prawem Unii, do ustanowienia środka sądowego pozwalającego sądom krajowym na podjęcie decyzji, które – jak nakaz lub natychmiastowy tytuł egzekucyjny – zmuszą kompetentny (prawodawczy lub administracyjny) organ do zmiany prawa krajowego bez dalszych działań.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0084"><NO.P>84.</NO.P><TXT>Kwestia podniesiona przez sąd odsyłający ma inny charakter. Sąd ten twierdzi, że w prawie krajowym istnieje zbiór przepisów, które zapewniają środek zaradczy w konkretnym przypadku. Zastanawia się on jednak, czy ten zbiór przepisów mógłby być użyty i zastosowany w dokładnie ten sam sposób, jeśli roszczenie skarżącego nie byłoby oparte na prawie Unii, ale raczej na prawie krajowym. Sąd odsyłający nie jest pewien, czy ten zestaw przepisów może zostać uchylony w imię skutecznego egzekwowania prawa Unii lub skutecznej ochrony sądowej jednostek.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0085"><NO.P>85.</NO.P><TXT>To powiedziawszy, nie trzeba przypominać, iż sąd odsyłający nie może, w postępowaniu głównym, zapewnić pełnego i natychmiastowego zaspokojenia praw podstawowych skarżącego poprzez łączny proces odstąpienia od stosowania prawa krajowego i bezpośredniego stosowania prawa Unii. Sąd odsyłający nie może nakazać spółkom farmaceutycznym stosowania się do obowiązku wynikającego z art. 58 ust. 4, art. 59 ust. 3 oraz art. 61 ust. 1 dyrektywy 2001/82. Spółki te nie są pozwanymi w tym postępowaniu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0086"><NO.P>86.</NO.P><TXT>W dodatku jakiekolwiek takie działanie przeciwko nim miałoby bardzo małe szanse na powodzenie, ponieważ Trybunał konsekwentnie wyklucza możliwość, iż nietransponowane dyrektywy mogłyby wywoływać <HT TYPE="ITALIC">horyzontalny</HT> skutek bezpośredni i jako takie, być powołane przeciwko jednostkom<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0047"><P>Zobacz między innymi wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19860202">2 lutego 1986 r.</DATE>, <NAME.CASE>Marshall</NAME.CASE> (<NO.CASE>152/84</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1986:84">EU:C:1986:84</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0048">48</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19940714">14 lipca 1994 r.</DATE>, <NAME.CASE>Faccini Dori</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑91/92</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1994:292">EU:C:1994:292</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190122">22 stycznia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Cresco Investigation</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑193/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:43">EU:C:2019:43</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Również niedawno w sprawie Popławski Trybunał podkreślił, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0029" REF.END="QE0029"/>nawet jasny, precyzyjny i bezwarunkowy przepis dyrektywy nie pozwala sądowi krajowemu na odstąpienie od stosowania przepisu prawa krajowego, który jest z nim sprzeczny, jeżeli w wyniku tego zostałby nałożony na jednostkę dodatkowy obowiązek<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="201D" ID="QE0029"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0048"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190624">24 czerwca 2019 r.</DATE> (<NO.CASE>C‑573/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:530">EU:C:2019:530</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0067">67</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="18"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0087"><NO.P>87.</NO.P><TXT>Jakakolwiek forma ochrony praw skarżącego w postępowaniu głównym jest zatem z konieczności pośrednia i odroczona w czasie. Skarżący domaga się stwierdzenia, że sporne prawo krajowe jest niezgodne z przepisami dyrektywy 2001/82 i powinno być zatem zmienione przez właściwe organy krajowe. Rozumiem, że jedynie wtedy, w konsekwencji wynikających z tego zmian w przepisach krajowych, firmy farmaceutyczne mogły być zobowiązane do stosowania się do nowych zasad na przyszłość.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0088"><NO.P>88.</NO.P><TXT>W świetle powyższego, jakie środki zaradcze i, bardziej konkretnie, jaką formę środka ochrony prawnej powinien zapewnić sąd krajowy?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0089"><NO.P>89.</NO.P><TXT>Z jednej strony, z powodów przedstawionych w pkt 71–82 niniejszej opinii rodzaj i waga rzekomego naruszenia i konsekwencje tego naruszenia nie są prawdopodobnie tak znaczne, by zasądzić jakąś nadzwyczaj surową formę środka ochrony prawnej. W związku z tym, sąd odsyłający może dojść do wniosku, iż nieproporcjonalne byłoby zasądzenie jednocześnie wszystkich trzech form środka ochrony prawnej, jakich domaga się skarżący. W szczególności żądanie skarżącego, by sąd odsyłający uznał, że irlandzkie władze <HT TYPE="ITALIC">muszą</HT> zmienić prawo krajowe, aby zapewnić prawidłową transpozycję przepisów tytułu V dyrektywy 2001/82 może, ewentualnie także w świetle zasady podziału władz<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0049"><P>Zasada, która zdaniem Trybunału wynika z zasady rządów prawa: zob. w tym celu wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20161110">10 listopada 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Poltorak</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑452/16 PPU</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:858">EU:C:2016:858</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191119">19 listopada 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>A.K. i in. (niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:982">EU:C:2019:982</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0124">124</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, wykraczać poza to, co jest konieczne w celu zapewnienia ochrony uprawnienia skarżącego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0090"><NO.P>90.</NO.P><TXT>Z drugiej strony, jeżeli twierdzenia skarżącego okażą się zasadne, co powinien ustalić sąd odsyłający, nie dostrzegam, jak wynik tego postępowania mógłby być uważany za słuszny i proporcjonalny, jeżeli skarżący opuściłby salę sądową z pustymi rękoma.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0091"><NO.P>91.</NO.P><TXT>Prawo do skutecznego środka zaradczego musi koniecznie pociągać za sobą to, że właściwy sąd powinien, co do zasady, rozważyć istotę danej skargi i zasądzić odpowiedni środek ochrony prawnej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0050"><P>Zobacz w tym celu wyrok ETPC z dnia <DATE ISO="19911030">30 października 1991 r.</DATE> w sprawie Vilvarajah i in./ Zjednoczone Królestwo (CE:ECHR:1991:1030JUD001316387, § 122).</P></NOTE> oraz zapewnić jego należyte wykonanie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0051"><P>Zobacz, dla przeglądu mającego znaczenie dla sprawy ostatniego orzecznictwa ETPC, moja opinię w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Torubarov</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑556/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:339">EU:C:2019:339</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0060">60</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0062">62</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Prawo dostępu do sądu zostałoby pozbawione znaczenia, jeżeli mającej rację stronie odmówiono by jakiejkolwiek formy zadośćuczynienia w odpowiedzi na naruszenie jej praw, z wyjątkiem oczywiście wyjątkowych okoliczności, które by to uzasadniały.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0092"><NO.P>92.</NO.P><TXT>Czy w niniejszej sprawie występują wyjątkowe okoliczności?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0093"><NO.P>93.</NO.P><TXT>W rozpatrywanej sprawie władze irlandzkie powołują się na dwa główne powody, dla których sprzeciwiają się zasądzeniu środka ochrony prawnej. Pierwszy powód dotyczy należytego działania wymiaru sprawiedliwości i ekonomii procesowej: zasądzenie środka ochrony prawnej nie służyłoby żadnemu użytecznemu celowi, ponieważ skarżący rozumie informację w języku angielskim. Ponadto nowe przepisy unijne zgodne z obecnymi przepisami prawa krajowego wejdą niedługo w życie. Drugi powód dotyczy możliwej szkody dla osób trzecich: ryzyko, że producenci i dystrybutorzy weterynaryjnych produktów leczniczych mogą tymczasowo opuścić rynek irlandzki w celu uniknięcia dodatkowych kosztów, z łatwo przewidywalną szkodą dla zdrowia zwierząt.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="19"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0094"><NO.P>94.</NO.P><TXT>Co do zasady zgadzam się z Irlandią, iż należyte działanie wymiaru sprawiedliwości i ekonomia procesowa<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0052"><P>Zobacz w tym celu między innymi wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150212">12 lutego 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Baczó i Vizsnyiczai</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑567/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:88">EU:C:2015:88</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0051">51</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> lub potrzeba uniknięcia ryzyka niedoboru weterynaryjnych produktów leczniczych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0053"><P>W tym celu zobacz między innymi wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080916">16 września 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE><HT TYPE="ITALIC">Sot. Lélos kai Sia i Inni</HT></NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑468/06 to C‑478/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:504">EU:C:2008:504</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0075">75</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> są same w sobie, i ogólnie rzecz biorąc, interesami zasługującymi na ochronę. Jako takie, sąd krajowy może je więc wziąć pod uwagę przy wykonywaniu swoich uprawnień dyskrecjonalnych. Jednakże to do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy, <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">niniejszej sprawie</HT>, faktyczne skorzystanie przez sąd odsyłający z uprawnień dyskrecjonalnych w celu odmowy zasądzenia środka ochrony prawnej stanowiłoby znaczący wkład w ochronę tych interesów, a w każdym razie, nie wychodziłoby poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0095"><NO.P>95.</NO.P><TXT>Ze względu na to, że nowe rozporządzenie Unii wejdzie w życie dopiero za rok, trudno postrzegać ten okres jako całkowicie nieistotny. Można ponownie przypomnieć, że przepisy unijne muszą wywoływać swój pełny skutek <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0030" REF.END="QE0030"/>od chwili ich wejścia w życie i przez cały okres ich obowiązywania<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="201D" ID="QE0030"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0054"><P>Zobacz pkt 34 niniejszej opinii.</P></NOTE>. Może być prawdą, że skarżący rozumie informację w języku angielskim. Może być to uznane za element sugerujący, że naruszenie ma mniej poważny charakter i nie jest tak pilne znalezienie formy zadośćuczynienia. Mam natomiast większe wątpliwości, czy ten element może być uważany za (wyłączną) podstawę uzasadniającą odmowę przyznania skarżącemu jakiejkolwiek formy ochrony jego praw, skoro element ten nie budził wątpliwości co do legitymacji czynnej skarżącego, a sprawa jest teraz oceniana pod względem merytorycznym.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0096"><NO.P>96.</NO.P><TXT>Co więcej, rzekome negatywne konsekwencje dla osób trzecich i państwa nie są ani natychmiastowe, ani nie wynikają automatycznie z jakiejkolwiek decyzji podjętej przez sąd odsyłający w kontekście niniejszego postępowania. Zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii konflikt między przepisem prawa krajowego a bezpośrednio stosowanym przepisem prawa Unii ma być rozstrzygnięty przez sąd krajowy przy stosowaniu prawa Unii, jeśli to konieczne poprzez odmowę zastosowania sprzecznego przepisu krajowego. Jednak to stanowisko zostało podjęte i powtórzone<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0055"><P>Zobacz pkt 34–36 niniejszej opinii.</P></NOTE> przez Trybunał w ramach postępowania sądowego, które jest postępowaniem między stronami (inter partes), a wynik jest zwykle wiążący dla stron sporu. Nie stwierdzono jednak, że spór sądowy musi być rozwiązany, jako że jest to kwestia regulowana prawem Unii, poprzez stwierdzenie, że przepis krajowy jest nieważny, niewiążący lub nieistniejący<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0056"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20091119">19 listopada 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Filipiak</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑314/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:719">EU:C:2009:719</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0082">82</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0083">83</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. W istocie kompetencje sądów krajowych stanowią kwestię, którą rozstrzyga każde państwo członkowskie. Skutek bezpośredni i pierwszeństwo nie wymagają, aby decyzja sądowa była wyposażona w pewną formę skutku erga omnes<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0057"><P>Zobacz w tym celu wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20181204">4 grudnia 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>The Minister for Justice and Equality i Commissioner of the Garda Síochána</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑378/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:979">EU:C:2018:979</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0097"><NO.P>97.</NO.P><TXT>W świetle powyższego zastanawiam się, czy – zakładając, że ocena sądu odsyłającego w odniesieniu do wykładni rozpatrywanych przepisów prawa Unii jest prawidłowa – zasądzenie środka ochrony prawnej jedynie poprzez stwierdzenie, iż sporne przepisy krajowe nie dokonują prawidłowej transpozycji dyrektywy 2001/82 może nie być najwłaściwszą formą tego środka. Z jednej strony uznaje to możliwe naruszenie, na które się powołano i dostarcza pewnej formy<?PAGE NO="20"?> moralnego zadośćuczynienia skarżącemu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0058"><P>W związku z powyższym wskazałbym, w kontekście powództw o odpowiedzialność pozaumownej Unii Europejskiej, symboliczne formy odszkodowania lub jedynie uznanie w wyroku bezprawnego zdarzenia mogą stanowić satysfakcjonujące odszkodowanie w rozumieniu art. 340 TFUE; zob. między innymi wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19790614">14 czerwca 1979 r.</DATE>, <NAME.CASE>V/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>18/78</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1979:154">EU:C:1979:154</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0019">19</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19810709">9 lipca 1981 r.</DATE>, <NAME.CASE>Krecké/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>59/80 i 129/80</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1981:170">EU:C:1981:170</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0074">74</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19870709">9 lipca 1987 r.</DATE>, <NAME.CASE>Hochbaum i Rawes/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>44/85, 77/85, 294/85 i 295/85</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1987:348">EU:C:1987:348</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Praktyka ta wydaje się zgodna z orzecznictwem ETPC: zob. spośród wielu wyroki: z dnia <DATE ISO="19761123">23 listopada 1976 r.</DATE> w sprawie Engel i in. przeciwko Niderlandom (CE:ECHR:1976:1123JUD000510071, §§ 10–11); z dnia <DATE ISO="20021017">17 października 2002 r.</DATE> w sprawie Agga przeciwko Grecji (CE:ECHR:2002:1017JUD005077699, §§ 65–66); z dnia <DATE ISO="20041130">30 listopada 2004 r.</DATE> w sprawie Vaney przeciwko Francji, (CE:ECHR:2004:1130JUD005394600, §§ 55–57).</P></NOTE>, otwierając być może przed nim możliwość domagania się odszkodowania za wszelkie poniesione szkody, o ile zostaną spełnione warunki odpowiedzialności państwa<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0059"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19911119">19 listopada 1991 r.</DATE>, <NAME.CASE>Francovich i in.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑6/90 i C‑9/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:428">EU:C:1991:428</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960305">5 marca 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brasserie du pêcheur i Factortame</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑46/93 i C‑48/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:79">EU:C:1996:79</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Z drugiej strony ta forma środka ochrony prawnej jest raczej ograniczona w zakresie stosowania i skutkach, w szczególności wobec osób trzecich, i mniej inwazyjna względem irlandzkiego ustawodawstwa i organów administracyjnych.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0098"><NO.P>98.</NO.P><TXT>Jednakże, jak wielokrotnie wspominano w tej opinii, wszystkie te kwestie należą w istocie do oceny i wyważenia przez sąd odsyłający. Wszystkie punkty omówione w tej sekcji miały po prostu na celu potwierdzenie, iż istnieje szereg możliwych rozwiązań. Ogólny wniosek końcowy tej opinii jest po prostu taki, że, moim zdaniem, prawo Unii nie odbiera, nawet jeśli zagrożone są uprawnienia wynikające z prawa Unii, swobodnego uznania, w które sąd krajowy jest zazwyczaj wyposażony w celu odnalezienia dostosowanego do danej sprawy i proporcjonalnego rozstrzygnięcia, w tym wyboru środka ochrony prawnej przyznawanego skarżącemu, pod warunkiem, że jego skarga jest uzasadniona co do meritum.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">V.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Wnioski</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0099"><NO.P>99.</NO.P><TXT>Proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania skierowane do niego w trybie prejudycjalnym przez Ard-Chúirt (wysoki trybunał, Irlandia) w następujący sposób:</TXT><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>Prawo Unii, w szczególności zasady autonomii proceduralnej i skutecznej ochrony sądowej, nie stoją na przeszkodzie przepisom lub praktyce krajowej, zgodnie z którymi sądy krajowe dysponują swobodą uznania w kwestii zasądzenia środka ochrony prawnej oraz formy tego środka, w odniesieniu do skarżącego twierdzącego, iż władze nie dokonały prawidłowej transpozycji dyrektywy, w przypadku gdy skarga jest zasadna.</P></ITEM><ITEM><P>To do sądu odsyłającego należy zapewnienie, aby w okolicznościach faktycznych i kontekście każdej konkretnej sprawy przed nim zawisłej istniał rozsądny związek między charakterem powołanych praw, powagą ich naruszenia oraz poniesioną szkodą, a także rodzajem żądanego środka zaradczego, oraz w konsekwencji środka ochrony prawnej, który zdecyduje się zasądzić (lub, w odpowiednim przypadku, nie zasądzić) na rzecz skarżącego.</P></ITEM></LIST></P></NP.ECR></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>