Verzoeksters betogen dat in de beschikking op de argumenten der vereniging niet is ingegaan.

Waar de rechtscontrole allereerst de redengeving der beschikkingen — met betrekking tot de economische beoordelingen der Commissie — betreft, had zij de feiten en overwegingen waardoor zij zich daarbij heeft laten leiden, dienen te vermelden.

In haar verweerschrift antwoordt de Commissie dat zij niet alle feitelijke en juridische overwegingen waarop de veroordeling der verzoeksters berust, behoeft te vermelden: vergelijk zaak 41-69 — ACF Chemiefarma NV t. Commissie (Jurispr. 1970, blz. 66). Pas bij de behandeling in rechte dient zij aan te tonen dat haar beschikking gegrond was en wel door weerlegging van het door verzoeksters in hun memories voorgedragen betoog (vgl. de conclusies van de Advocaat-Generaal Mayras in de zaak Cementhandelaren (Jurispr. 1972, blz. 1003).

Verzoeksters zien niet in hoe maatregelen die, de getrouwheidskorting uitgezonderd, geoorloofd zouden zijn geweest wanneer ze door de leden alleen op hun eigen produkten waren toegepast, hun rechtmatig karakter verliezen wanneer ze ook op de door hen ingevoerde produkten worden toegepast. De prijsafspraak kan op de invoer niet van invloed zijn omdat een fabrikant die behangselpapier invoert alleen aan de kostprijs en niet aan de bij wederverkoop te berekenen prijs denkt.

De Commissie ging er van uit dat de gewraakte beschikking in de lijn van haar eerdere beschikkingen lag. In werkelijkheid is zij veel verder gegaan dan in de ASPA-beschikking (PB nr. L 148, 1970, blz. 10).

Weliswaar heeft het Hof in zijn arrest van 17 oktober 1972, gewezen in de zaak 8-72 — Cementhandelaren t. Commissie overwogen dat een ondernemersafspraak die het gehele grondgebied van een Lid-Staat bestrijkt, naar haar aard een versterking van de nationale drempelvorming ten gevolge heeft, hetgeen de in het Verdrag beoogde economische vervlechting doorkruist en de nationale produktie bescherming verschaft, doch aan die overweging ging de vaststelling vooraf dat de betrokken overeenkomst in concreto tot de bedoelde gevolgen leidde. Het Hof heeft echter niet willen zeggen dat een ondernemersafspraak door het enkele feit dat zij voor het gehele nationale grondgebied geldt, de handel tussen Lid-Staten raakt, want met zulk een redengeving zou men er altijd komen.

De onderhavige casuspositie is in geen enkel opzicht vergelijkbaar met die in zaak 8-72. Van de twee bepalingen van het huishoudelijke reglement welke met die van de Cementhandelaren kunnen worden vergeleken is de eerste — behelzende een verbod van levering aan inkooporganisaties en verkoopscommissionairs — in onbruik geraakt. En de tweede bepaling, volgens welke een handelaar om te kunnen inkopen een bescheiden omzet moet maken — omdat anders de administratiekosten er niet uitkomen —, sorteert in de praktijk geen effect.

Wat de getrouwheidskorting betreft, de vereniging heeft in de klacht van de In[texte_colle]teressengemeinschaft deutscher Tapetenfabrikanten aanleiding gevonden aan te kondigen dat die korting voortaan op alle aankopen uit alle EG-landen zou worden toegepast.

De gewraakte overeenkomsten sluiten niet alle verkoop aan niet door de vereniging erkende wederverkopers uit en maken het fabrikanten en wederverkopers uit andere Lid-Staten niet moeilijker in België op de markt te komen of op die markt door te dringen.

De door de vereniging ingevoerde produkten, waarvoor de verbodsclausule betreffende de kortingen geldt, vertegenwoordigen nog geen 5 % van de binnenlandse markt. Eigenlijk moet dit percentage nog lager worden gesteld, immers drie leden der vereniging hebben fabrieken in het buitenland, zodat hun invoer op handel tussen fabrieken neerkomt.

Het opnemen van ingevoerd of elders betrokken behangselpapier in de staalboeken is een vervelend karwei dat uitsluitend op verzoek van de afnemers wordt verricht en waar de vereniging heel graag af wil.

Nu aan de handel tussen Staten geen afbreuk wordt gedaan en de Commissie in gebreke is gebleven haar desbetreffende bewering althans met redenen te omkleden, moet de omstreden gedraging — en de alleen ter uitvoering ervan genomen maatregel — als geoorloofd worden beschouwd.

De Commissie heeft ook te enen male verzuimd te verklaren hoe het gehele huishoudelijk reglement en de gezamenlijke algemene verkoopsvoorwaarden aan de handel tussen Lid-Staten afbreuk zouden kunnen doen: een overeenkomst dient niet te worden gelezen alsof haar verschillende bepalingen een onlosmakelijk geheel vormen.

Verweerster betoogt dat de vereniging werkt met een volledig systeem van gezamenlijk toe te passen collectieve prijzen en haalt ten bewijze daarvan de bepalingen van het huishoudelijk reglement en de circulaires der vereniging aan. Ook al zouden die prijzen slechts als richtprijzen zijn te beschouwen, dan nog zou de vereniging het door vaststelling ervan de deelnemers aan de ondernemersafspraak mogelijk maken het prijsbeleid der vereniging te voorzien — vergelijk zaak 8-72 Cementhandelaren t. Commissie (Jurispr. 1972, blz. 977, overweging 21).

's Hofs uitlegging van het criterium der ongunstige beïnvloeding van de handel tussen Lid-Staten (gevoegde zaken 56 tot 58-64 — Grundig) is erg ruim en moet ook op de overeenkomst der vereniging worden toegepast. Bijna 10 % van de totale invoer uit andere landen loopt in België via verzoeksters. Omdat vier van de vijf Belgische fabrikanten tot de Vereniging zijn toegetreden en de Vereniging in de behoeften van bijna de helft der Belgische klanten voorziet, raken de overeenkomsten en besluiten van verzoeksters rechtstreeks de Belgische invoer.

Er bestaat op de Belgische markt voor behangselpapier een grote importbehoefte bij grossiers en detailhandelaren die deels niet bij de Vereniging zijn aangesloten en de algemene verkoopsvoorwaarden en het huishoudelijk reglement der Vereniging zijn er duidelijk op gericht geheel alleen in alle behoeften van de Belgische markt te voorzien.

De feiten liggen dus ongeveer gelijk als in de zaak der Cementhandelaren.

Voorts passen de afnemers der Vereniging haar verkoopvoorwaarden veelal ook op niet door de Vereniging geleverd behangselpapier toe. Verweerster concludeert dat grossiers en detailhandelaren die zich voor behangselpapier tot de Belgische fabrikanten wenden, maar heel weinig keus hebben. Zij zijn dus vooral op buitenlandse fabrikanten aangewezen. Maar dan zien zij zich vaak genoodzaakt de algemene verkoopsvoorwaarden der vereniging te eerbiedigen.

Ofschoon de Commissie studie heeft gemaakt van de gewraakte clausules in hun samenhang — dat wil zeggen van het door verzoeksters toegepaste stelsel van reglementering der behangselpapiermarkt — wijst zij erop dat de bepalingen der in de beschikking bedoelde overeenkomst, zelfs afzonderlijk bezien, de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden:

De Commissie concludeert dat alle clausules die volgens haar de mededinging beperken, de handel tussen Lid-Staten kunnen beïnvloeden omdat zij een bestanddeel uitmaakten van het gehele op reglementering van de behangselpapier-markt gerichte systeem der verzoeksters, dat vooral in hun prijzenbeleid tot uiting komt.

De interveniënt Pex verklaart dat de prix de barème volgens de algemene voorwaarden der Vereniging niet persé de verkoopsprijs behoeft te zijn. Het ging er de Vereniging om dat alleen de prix de barème werd geafficheerd en dat eventuele kortingen niet werden bekendgemaakt of aangekondigd. Maar een handelaar die zich om redenen aan zijn eigen bedrijfsvoering ontleend aan de door hem aangekondigde prijzen wil of moet houden, dient tegen de catalogusprijs te verkopen en zit dan aan een werkelijk voorgeschreven prijs vast.

De handel tussen Staten kan ongunstig worden beïnvloed: had de interveniënt bij de Vereniging gekocht behangselpapier willen exporteren, dan had hij volgens de voorschriften der Vereniging haar tarieven aan de buitenlandse importeur moeten opleggen.

Ter beantwoording van de vraag of een overeenkomst tussen ondernemingen geoorloofd is, dient niet alleen te worden gelet op de eruit voortvloeiende rechten en verplichtingen, maar ook op de juridische en economische context, en wel met name op filialen of andere buitenlandse fabrikanten gesloten contracten of wederkerige alleenvertegenwoordigings-overeenkomsten. Parallelle importen zijn in casu praktisch uitgesloten.

De vennootschap Brepols zegt voor repliek dat de heer Pex geenszins het bewijs heeft geleverd dat de leden der Vereniging zich al dan niet rechtstreeks tegen parallelle importen hebben verzet. Bovendien schijnt er in casu aan te moeten worden herinnerd dat het onderhavig beroep tegen een beschikking van de Commissie gericht is. Het is dus alleen de vraag of deze beschikking, zoals zij aan verzoeksters werd betekend, als rechtens gegrond is te beschouwen.

Verzoeksters betogen dat voorgeschreven uniforme prijzen in België niet verboden zijn en dat het Belgische recht juist een maximumprijs dan wel een minimumprijs of ook een maximum- en een minimumprijs voorschrift.

Doctrine en rechtspraak staan welwillend tegenover een stelsel van gebonden prijzen. Soms legt de wetgever zo een stelsel zelfs op (verzoeksters geven voorbeelden); de burgers in België komen niet op de gedachte dat hetgeen de overheid er voorschrijft met het Gemeenschapsrecht in strijd zou kunnen zijn. Dat de Commissie niet in het geweer is gekomen behelst ten opzichte van verzoeksters een onaanvaardbare vorm van discriminatie.

Verweerster betoogt dat de Vereniging, wanneer eenmaal wordt vastgesteld dat haar afspraak de mededinging beperkt — in dier voege dat zij de prijsconcurrentie tussen de fabrikanten zelf en tussen de handelaren uitschakelt — en daarom onder het verbod van artikel 85, sub a, valt, zich, juist gezien de voorrang van het Gemeenschapsrecht, niet meer op Belgisch recht mag beroepen. Wanneer haar marktreglementering onder een in het Verdrag omschreven verbod valt, kunnen verzoeksters niet meer ten exceptieve stellen dat de beschikking waarbij zulks wordt vastgesteld, discriminatie zou behelzen. Het stelsel is in de Belgische jurisprudentie soms ook gewraakt.

De interveniënt stelt dat de rechtmatigheid van het stelsel van bindende collectieve prijzen — met verkoopweigering jegens alle tussenpersonen die er niet aan willen meedoen — zelfs naar Belgisch recht aanvechtbaar is, wanneer het op discriminerende wijze alleen jegens de grootwinkelbedrijven wordt toegepast. Sommige detaillisten werken zelfs openlijk met kortingen van 20 %; en volgens de doctrine in België verplicht de goede trouw de fabrikanten in geval van prijsbinding er alle met elkander concurrerende wederverkopers aan te houden.

De vennootschap Brepols antwoordt de interveniënt dat zij niet ontkent dat sommige detailhandelaren zulke kortingen toestaan, hetgeen in de sinds het verkoopseizoen 1969-1971 geldende algemene verkoopsvoorwaarden ook niet wordt verboden. Maar de grootwinkelbedrijven plegen de kortingen openlijk aan te kondigen, en dat wordt in bedoelde voorwaarden wél verboden.

Volgens verzoeksters heeft verweerster via overleg in feite algehele genoegdoening kunnen verkrijgen. In de beschikking had dan ook met de voorstellen der vereniging rekening moeten worden gehouden. In haar brief van 24 april 1973 heeft zij een opsomming gegeven van de enkele bepalingen die nog worden toegepast, hetgeen zou hebben betekend dat alle andere bepalingen niet meer gelden. Ten onrechte wordt in de beschikking gesteld dat de ondernemingen er tot na afloop van het verhoor op zouden hebben gestaan hun systeem volledig te handhaven.

Verweerster brengt hiertegen in dat verzoeksters nooit duidelijk hebben verklaard dat zij zich niet meer hielden aan de overeenkomsten die door de Commissie in de mededeling der punten van bezwaar worden gewraakt. Wel hebben zij — om uitstel te krijgen — overleg voorgesteld, maar de Commissie had geen enkele aanleiding over de een of andere regeling te spreken zolang de gewraakte afspraken en besluiten niet werden beëindigd; er zat niets anders op dan een verbod op te leggen.

Verzoeksters verwijzen naar het mededingingsrecht van de Verenigde Staten, dat eenzelfde geest ademt als het Verdrag en betogen dat aldaar een eventueel verbod van prijsbinding krachtens de federale antitrust-wetgeving niet geldt wanneer aan de volgende voorwaarden is voldaan:

Maar van collectieve prijsbinding is bij de Vereniging geen sprake. De Commissie had met de economische realiteit rekening dienen te houden, zoals die aan de dag treedt in de gemeenschappelijke markt van de Verenigde Staten van Amerika, en te rade dienen te gaan met een in de praktijk getoetst antitrust-recht, zoals het Hof zelf ook heeft gedaan, vergelijk (zaak Europemballage — Continental Can t. Commissie, (Jurispr. 1973, blz. 215).

Verweerster antwoordt dat er in het Verdrag of in het afgeleide Gemeenschapsrecht, anders dan in de regeling welke in de Verenigde Staten van Amerika geldt, geen uitzonderingsbepaling is te vinden waarin prijsbindingsovereenkomsten met zoveel woorden rechtmatig worden verklaard. Bovendien gaat het in casu om overeenkomsten die een collectieve prijsbinding behelzen, en zelfs in de Verenigde Staten kunnen zulke overeenkomsten niet door de beugel.

Verzoeksters betogen dat de term boycot in de beschikking wordt gebruikt voor activiteiten die er op gericht zijn een lastige concurrent uit te schakelen. Maar de heer Pex is nooit een concurrent geweest, doch een afnemer en men is er nooit op uit geweest hem uit te schakelen. De betrokken leden van de vereniging hebben hem alleen maar tijdelijk — zolang hij bepaalde rechtmatig door de verkopers opgelegde verplichtingen niet nakwam — niet willen leveren.

De firma Brepols, leverancier van Pex' belangrijkste benodigdheden, heeft zich bereid verklaard de leveringen te hervatten wanneer de heer Pex zich zou verbinden de verkoopsvoorwaarden — en zijn contractuele verplichtingen — na te komen. Hierbij verdient de opmerking dat Pex en zijn stroman, International Décor, wegens de levering van bij Brepols gekocht behangselpapier aan detaillisten die openlijk kortingen aankondigden, slechts voorwaardelijk en tijdelijk door opschorting van leveranties — een, gezien zijn gedrag normale sanctie — zijn getroffen. Bovendien werden reeds ontvangen leveringen niet betaald, zodat Brepols nog altijd 200000 Bfr. te vorderen heeft.

Bovendien had Brepols voor rechtstreeks of indirecte wederverkoop aan de grootwinkelbedrijven een niet in hun staalboeken opgenomen assortiment behangselpapier aangeboden. Van de bedoeling een concurrent uit te schakelen kan dus niet worden gesproken.

Voorts is volgens Brepols opschorting van de leveranties als zodanig niet ongeoorloofd. Zij wijst op het beginsel dat aan de exceptio non adimpleti contractus ten grondslag ligt, volgens hetwelk de wederzijdse verbintenissen der partijen in onderlinge samenhang moeten worden bezien, zodat de ene partij de verdere nakoming harer verplichtingen kan opschorten wanneer de andere partij de hare niet nakomt.

Verweerster antwoordt dat Pex' gedragingen geen boycot rechtvaardigen, terwijl het opschorten der leveranties met de bedoeling een handelaar in de door de leveranciers gewenste richting te dwingen juist een typisch voorbeeld van boycot oplevert. Artikel 85 heeft niet alleen ten doel de mogelijkheid van mededinging tussen de leden van een kartel te waarborgen, doch ook de vrijheid van handelen — en keuze — van een derde als de heer Pex te beschermen. De gezamenlijke boycot was erop gericht de heer Pex van de markt te weren zolang hij de verkoopsvoorwaarden der vereniging naast zich neerlegde; wegens zijn collectief karakter viel de maatregel buiten het bestek van de middelen welke naar burgerlijk recht kunnen worden toegepast in geval van schending van contractuele verplichtingen.

Verweerster merkt op dat men er de heer Pex ten deze nimmer een verwijt van gemaakt heeft dat hij de partijen hem door Brepols geleverd behangselpapier niet had betaald. Pas tijdens de mondelinge behandeling is men zich ter rechtvaardiging van de boycot mede op de schulden van de heer Pex gaan beroepen.

De intervenient betoogt dat hij zich na de boycot genoodzaakt heeft gezien zich voor zijn aankopen tot het buitenland te wenden; omdat hij bij de daar gevestigde leveranciers niet bekend was verlangden zij echter contante betaling dan wel een aanbetaling, waardoor hij krap bij kas is komen te zitten en niet in staat is geweest Brepols' facturen te betalen.

De firma Brepols ontkent dat de heer Pex zich in schulden zou hebben moeten steken als gevolg van het feit dat men hem niet heeft willen leveren. Zijn schulden waren al voordien ontstaan.

Volgens verzoeksters heeft iedere fabrikant individueel bepaald wat hem te doen stond toen de heer Pex zijn verplichtingen niet nakwam.

Brepols heeft hem geleverd tot maart 1972, dus nog zes maanden na de gestelde gezamenlijke boycotactie. Ook de firma Rath en Doodeheefver heeft hem niet willen leveren, maar in de beschikking is niet te lezen dat de leden van het kartel ook met die firma tot een afstemming van gedragingen zouden zijn gekomen. Ook buitenlandse fabrikanten hebben in hun twijfel aan de solvabiliteit van de heer Pex aanleiding gevonden hem niet te leveren. Brepols betoogt dat zij haar leveringen aan de heer Pex niet op verzoek van de leden der vereniging, doch op aandrang van haar andere wederverkopers heeft stopgezet. Zij heeft de heer Pex een redelijke termijn gegeven om alsnog zijn verplichtingen na te komen.

Verweerster betoogt met verwijzing naar een door Brepols op 28 november 1971 aan de heer Pex geschreven brief, Genval's brief aan de heer Pex van 30 september 1971, Brepols' circulaire van 4 oktober 1971 en de circulaire van de vereniging dd. 29 oktober 1971 dat men inderdaad op grond van afstemming verdere levering aan Pex geweigerd heeft. De continuïteit van Brepols' leveringen zou weinig ter zake doen wanneer zou komen vast te staan dat alle leden van de vereniging gezamenlijk hadden besloten de heer Pex niet meer te leveren. Dat Brepols zich niet aan dat besluit gehouden heeft doet weinig ter zake, immers een ondernemersafspraak behoeft, wil artikel 85 toepasselijk zijn, geen volledig gevolg te sorteren. Zij biedt te bewijzen aan dat Brepols na het gezamenlijk boycotbesluit de heer Pex in het geheim is blijven leveren.

Voorzover verzoeksters aan een in artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag verboden overeenkomst mochten hebben deelgenomen, gaat het huns inziens om een op 30 oktober 1962 aangemelde overeenkomst die deswege tot aan de omstreden beschikking der Commissie haar geldigheid heeft behouden. Verzoeksters mochten er dan ook uitvoering aan geven en de erbij behorende civiele sancties toepassen. De betrokken verzoeksters mochten hun leveringen tijdelijk stopzetten.

Alle vragen van het aanmeldingsformulier zijn correct beantwoord, zodat er geen geldboetes mochten worden opgelegd.

Met het oog op de eerbiediging van een overeenkomst inzake de vaststelling van prijzen, kortingen en ristorni bij verkoop en wederverkoop dient een afnemer die zich er niet aan houdt van levering te worden uitgesloten. Mocht de aanmelding in dit ene geval door de diensten der Commissie niet zijn begrepen, dan zouden zij niet goed met de praktijk van het zakenleven op de hoogte zijn. Wanneer het nog duidelijker had moeten worden gezegd, had hoofdstuk III van het formulier ook alleen de in zijn aanhef genoemde middelen ter bereiking van net doel der overeenkomst dienen te betreffen. Volgens de aanmelding betrof de overeenkomst de nakoming der algemene verkoopsvoorwaarden. Die worden nu eenmaal schriftelijk vastgelegd. Een exemplaar van die voorwaarden is niet overgelegd, maar het formulier schrijft dat ook niet voor.

Hoe men ook moge oordelen over de aanmelding van de andere bepalingen der algemene voorwaarden, de overeenkomst waarbij men zich tot inachtneming der gezamenlijk vastgestelde prijzen bij verkoop en wederverkoop verbond, is wel degelijk met zoveel woorden aangemeld.

Een tijdelijke stopzetting der leveringen — zolang bepaalde voorwaarden niet zijn vervuld — is een gewone, aan niet-nakoming der op de koper rustende verplichtingen verbonden burgerlijke sanctie, die niet afzonderlijk en met zoveel woorden behoeft te worden aangemeld.

Toen de Commissie op 28 oktober 1971 mededeling van de algemene verkoopsvoorwaarden verlangde, wees zij erop dat het haar ging om het verkoopseizoen 1971-1972, waarmede zij te kennen gaf met de bij verzoekster gebruikelijke gang van zaken op de hoogte te zijn.

Verzoeksters concluderen dat verweerster de in artikel 15, lid 2, sub a), van verordening nr. 17/62 bedoelde geldboeten niet had mogen opleggen wegens haar op de aanmelding gevolgde en aan de beschikking voorafgegane gedragingen, voorzover vallend onder de omschrijving van de kennisgeving volgens artikel 15, lid 5, sub a) van verordening nr. 17/62.

Verweerster brengt hiertegen in dat de kennisgeving niet aan de voorschriften voldoet. Onder de maatregelen welke tegen de deelnemende ondernemingen kunnen worden genomen wordt slechts de uitsluiting genoemd; over maatregelen tegen de afnemers wordt gezwegen.

De aanmelding dient om de Commissie in staat te stellen de rechtsgeldigheid der haar gemelde overeenkomsten te beoordelen; de vragen moeten dus volledig worden beantwoord. Blijkens artikel 4, lid 3, van verordening nr. 27 worden niet met zoveel woorden genoemde clausules geacht niet te zijn aangemeld.

Zelfs wanneer een stelsel van collectieve prijsbinding de noodzaak van sancties impliceert, is een collectieve boycot toch nog wel iets anders dan individuele verkoopweigering. De Commissie concludeert dat zij de gezamenlijke boycot van verzoeksters als niet aangemeld mocht beschouwen, zodat er deswege een geldboete mocht worden opgelegd.

De interveniënt betoogt dat een boycotactie, wat men er ook mee voorheeft, volgens de Belgische jurisprudentie steeds ongeoorloofd is wanneer zij tot de aan betrokkene verweten gedraging in geen verhouding staat.

De vennootschap Brepols antwoordt de intervenient dat het in de door hem bedoelde zaak ging om een boycotactie van een kartel dat 99 % van de Belgische sigarettenmarkt omvatte.

Verzoeksters betogen dat de beschikking wat de gestelde boycotactie betreft op onjuiste feitelijke veronderstellingen berust.

Aan hun weigering de GB Super Bazars te bevoorraden lag niet slechts de overweging ten grondslag dat GB onder de voorgeschreven prijzen verkocht, doch de overweging dat zij de categorieën van het door haar verkochte behangselpapier wederrechtelijk had gewijzigd.

Verweerster brengt hiertegen in dat de beschikking niet anders zou zijn uitgevallen wanneer de beweringen van verzoeksters juist zouden zijn. De boycot betrof Pex, niet de firma GB. Bovendien viel het systeem van kwaliteitscategorieën, zolang het deel uitmaakte van het door de vereniging gecreëerde stelsel van marktreglementering, onder het verbod van artikel 85. GB was dan ook niet verplicht dat systeem toe te passen.

Verzoeksters betogen dat het voor de handel tussen Lid-Staten niets uitmaakt of GB in een Belgische winkel de haar door een eveneens in België gevestigde leverancier voorgeschreven verkoopprijs aanhoudt (nauwkeuringer gezegd: zich houdt aan het verbod van verkoop met aankondiging van prijskortingen). De Commissie had zich dus op dit punt niet bevoegd dienen te verklaren.

Verweerster meent te hebben aangetoond dat het stelsel van collectieve prijsbinding aan de handel tussen Staten afbreuk kon doen. De bepalingen der gewraakte overeenkomsten dienen niet op zich zelf te worden bezien. De tegen Pex gevoerde boycotactie bedreigde alle handelaren die het prijzenbeleid der Vereniging niet wensten te volgen.

Verzoeksters betogen dat de Commissie zich niet aan haar vroegere juridische opvattingen heeft gehouden en dat verzoeksters, ook al mochten zij het door hen opgelegde verbod en de sanctie welke er de logische consequentie van vormt niet als rechtmatig hebben mogen beschouwen, te goeder trouw zijn geweest, zodat de Commissie, ook al mocht zij menen de litigieuze clausules onrechtmatig te moeten verklaren, nog niet het recht had verzoeksters te veroordelen omdat zij er een tegenovergestelde mening op na hielden.

In haar eerste rapport over het mededingingsbeleid (onder nummer 55) verklaart de Commissie zonder te onderscheiden tussen collectieve en niet-collectieve overeenkomsten dat zuiver nationale stelsels van prijsbinding in het algemeen niet onder artikel 85, lid 1, vallen en dat de verticale prijsbinding in hoofdzaak als een nationaal concurrentievraagstuk is te beschouwen.

De Commissie heeft meermalen laten doorschemeren een uitzondering te willen maken wanneer een overeenkomst met betrekking tot de betrokken produkten niet tot belemmering of beperking van parallelle importen leidt. In twee beschikkingen van 1968 (Cobelaz en Comptoir français de l'azote) heeft de Commissie vastgesteld dat wanneer het tussen de deelnemers aan die overeenkomsten al tot een prijskartel mocht zijn gekomen, de handel tussen Lid-Staten daardoor niet kon worden geschaad omdat clausules die gebonden of uniforme prijzen behelzen op zichzelf de vrijheid van invoer of uitvoer van partijen of van binnen de gemeenschappelijke markt gevestigde derden niet belemmeren.

Verzoeksters verwijzen in dit verband naar de vragen welke de Commissie in verzoeken om inlichtingen, gedaan in 1968 en volgende jaren, heeft gesteld.

In de ASPA-beschikking (PB nr. L 148 van 1970, blz. 9) heeft de Commissie overwogen dat artikel 85 geldt voor restrictieve overeenkomsten die:

Maar in de litigieuze beschikking wordt een veroordeling uitgesproken wegens feiten die aan elk van deze drie voorwaarden voldoen.

Uit de beschikkingen der Commissie in de zaak van de Vereniging van Vernis en en Ver/fabrikanten in Nederland (PB 1969, nr. L 168, blz. 22) en in de ASPA-zaak — waarin een negatieve verklaring was afgegeven nadat partijen de verplichting tot eerbiediging van de voorgeschreven prijzen hadden laten vallen — mochten verzoeksters afleiden dat er uit een oogpunt van Gemeenschapsrecht op hun handelwijze niets was aan te merken wanneer zij hun beleid van gebonden prijzen lieten varen.

Zij hebben te meer gemeend daarop te mogen vertrouwen, toen de Commissie tegen Belgische overheidsmaatregelen waarvan een gelijke werking kon uitgaan als van het aan verzoeksters verweten gedrag, niet in het geweer kwam. Ook zijn reacties uitgebleven toen het Hof van Cassatie in 1960 uitspraak deed in de zaak Griepekoven t. Union Spépha.

Door in haar beschikking (onder IV, 2) te verklaren dat zij in het midden laat of de leden van de vereniging te goeder trouw waren, heeft verweerster ook artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17/62 geschonden, volgens welke bepaling er wegens een inbreuk slechts bij opzet of onachtzaamheid straf kan worden opgelegd.

Verzoeksters zijn steeds in goed vertrouwen afgegaan op het beleid der Commissie — c.q. op het feit dat de Commissie zich juist van ingrijpen onthield — en concluderen dat indien er al van een inbreuk op artikel 85, lid 1, sprake is geweest, nochtans opzet en onachtzaamheid hebben ontbroken.

Ieder gezagsorgaan moet de door hemzelf geschapen rechtstoestand eerbiedigen (arrest 81-72 van 5 juni 1973).

De Commissie mag de goede trouw van verzoeksters niet met een beroep op haar eigen punten van bezwaar in twijfel trekken: aan de mededeling dier punten van bezwaar is voor de zaak ten principale generlei rechtsgevolg verbonden.

Verweerster brengt hiertegen in dat het er, wat de kwade trouw der verzoeksters betreft, in de hierbedoelde passage der beschikking, punt IV, 2, enkel en alleen om gaat of verzoeksters met betrekking tot de aanmelding hunner overeenkomst te goeder trouw zijn geweest. In de beschikking wordt echter gezegd dat er bij de boycot van een opzettelijk begane inbreuk sprake zou zijn geweest.

Verzoeksters kunnen niet onkundig zijn gebleven van de ontwikkeling van het Gemeenschapsrecht — inzake de verhouding tussen nationaal mededingingsrecht en Gemeenschapsrecht — en met name zij gewezen op het arrest Walt Wilhelm (Jurispr. 1969, blz. 1). In de ASPA-beschikking kon de Commissie een negatieve verklaring afgeven omdat alle restrictieve clausules waren geschrapt. Ook is verweerster doende opnieuw de dossiers te bestuderen welke haar in 1969 aanleiding hadden gegeven een aantal ondernemersafspraken — betreffende meststoffen — goed te keuren, omdat zij destijds de handel tussen Lid-Staten niet ongunstig konden beïnvloeden. Wat betreft het niet optreden der Commissie naar aanleiding van nationale overheidsmaatregelen: de gevolgen van zodanig stilzitten dienen aan 's Hofs jurisprudentie (arrest 90 en 91-63, Luxemburg en België) te worden getoetst. Men mag niet voorbij zien aan de met name op het terrein der mededinging snel voortgeschreden ontwikkeling van het Gemeenschapsrecht.

En wanneer verzoeksters al te goeder trouw mochten zijn geweest, dan had de mededeling van de punten van bezwaar die goede trouw aan het wankelen moeten brengen.

De interveniënt meent dat verzoeksters een geweldig risico op zich hebben geladen door geen rekening te houden met de overduidelijke vingerwijzingen die hun reeds zijn gegeven door de beginseluitspraken van de ASPA-beschikking en de beschikking in de (voormelde) zaak der Cementhandelaren.

Aan een geldboete is in beginsel ook niet te ontkomen wanneer er slechts van onachtzaamheid sprake mocht zijn geweest. Het is niet zo dat er wegens te goeder trouw begane inbreuken geen sancties mogen worden toegepast.

Zelfs wanneer de firma's Peters-Lacroix, Brepols en Genval aanvankelijk alleen maar uit onachtzaamheid mochten hebben gezondigd, dan zijn zij niet langer te goeder trouw geweest vanaf het ogenblik waarop zij kennis hebben genomen van de uitspraak van de president van de Handelsrechtbank te Nivelles van 1 maart 1973.

Na de beschikking der Commissie hebben de firma's Brepols en Genval in hun weigering volhard door een hervatting der handelsrelaties van onaanvaardbare discriminerende voorwaarden afhankelijk te stellen (GB zou zich tot solidaire borgtocht bereid moeten verklaren; van normale kredietverlening zou geen sprake meer zijn). Daarentegen heeft Peters-Lacroix zich na de beschikking correct gedragen.

Om de in verband met het vorig middel genoemde redenen staan de opgelegde boeten volgens verzoeksters in geen verhouding tot de ernst der feiten.

Bovendien heeft de aanmelding in 1962 plaatsgehad, terwijl de Commissie pas in 1968, na het arrest in de zaak tussen verzoeksters en Rath en Doodeheefver, enkele inlichtingen gevraagd. In dat arrest wordt overwogen dat de vereniging destijds de Belgische markt voor bijna 85 % bevoorraadde, terwijl ook de circulaire van verzoeksters er in ter sprake komen. De Commissie heeft toen met haar mededeling van de punten van bezwaar nog eens vijf jaar gewacht. In het arrest in de zaken 6 en 7-73, Commercial Solvents t. Commissie (Jurispr. 1974, blz. 223) — waarin geen aanmelding had plaatsgehad en niet om inlichtingen gevraagd was voordat een derde zich beklaagde — heeft het Hof een door de Commissie opgelegde boete verlaagd omdat de Commissie te laat had gereageerd.

Verweerster wijst er allereerst op dat de boete alleen wegens de gezamenlijke boycot van de heer Pex is opgelegd en dat diens klacht uit oktober 1972 dateert. De Commissie heeft daarop gereageerd op 23 januari 1973.

De SA Vanderborght Frères heeft nimmer geweigerd aan de heer Pex of aan GB te leveren; haar is nimmer om levering gevraagd.

Verweerster brengt hiertegen in dat vaststaat dat de leden der vereniging gezamenlijk hadden besloten aan de heer Pex geen behangselpapier meer te leveren, en dat aan de boycot niet door alle leden uitvoering behoeft te zijn gegeven, wil de Commissie ter zake van een dergelijke besluit tot strafoplegging overgaan.

Tijdens de op 30 september 1975 gehouden openbare behandeling heeft de heer Grégoire namens de Vereniging der Belgische Behangselfabrikanten de navolgende verklaring afgelegd:

Tijdens de pleidooien heeft de heer Grégoire gesteld dat de Vereniging de omstreden beschikking voor de toekomst, doch niet voor het verleden aanvaardt.

De Vereniging blijft zich op het standpunt stellen dat de Commissie wegens de weigering om aan de heer Pex te leveren geen geldboeten had kunnen opleggen omdat:

In antwoord op een door het Hof gestelde vraag heeft de Vereniging gesteld dat de door al haar leden getekende circulaire van 29 oktober 1971 niets uitstaande had met de besluiten van enkele leden om niet langer aan de heer Pex te leveren. Die circulaire behelsde slechts een bij het op de markt brengen van een nieuwe tweejaarlijkse collectie op de afnemers gedane beroep de algemene verkoopsvoorwaarden der Vereniging te eerbiedigen.

Namens de vennootschap Brepols is door haar raadsman de heer Schrans, het volgende betoogd:

De heer van Bunnen heeft namens de heer Pex betoogd dat deze na de boycot door de Vereniging geen enkele mogelijkheid tot parallelle invoer van behangselpapier heeft kunnen vinden, ook niet voorzover de Vereniging het verkocht, omdat de leden der Vereniging buitenslands alleenvertegenwoordigings-contracten hadden afgesloten die de mogelijkheid van parallele invoer afsneden.

Van boycot mag reeds worden gesproken wanneer de stopzetting der leveringen ten doel heeft tot een bepaalde houding of een in handelen of nalaten bestaande gedragslijn te dwingen. Een boycot die er op gericht is naleving van een onrechtmatige overeenkomst te verzekeren is zelf ook onrechtmatig.

De boycot is een zelfstandige sanctie, die onafhankelijk van andere minder vergaande maatregelen kan worden toegepast en moet daarom als ongeoorloofd worden beschouwd, ook al wordt die sanctie toegepast wegens schending van aangemelde overeenkomsten. Het is een sanctie die geen juridisch karakter draagt en naast de gewone contractuele sancties komt te staan.

Het communautaire mededingingsrecht kan een ondernemersafspraak niet ongemoeid laten omdat die afspraak slechts binnen de nationale grenzen effect zou sorteren, terwijl men er juist op uit was aan die grenzen hun economische betekenis te ontnemen.

Als gemachtigde van de Commissie wijst de heer Dubois er op dat de algemene verkoopsvoorwaarden een besluit van alle leden der Vereniging behelzen. De circulaire van de Vereniging dd. 29 oktober 1971 is door alle leden getekend en alle leden hebben ook bevestigd dat het stopzetten van de leveranties aan de heer Pex zijn oorzaak vond in het feit dat deze de algemene verkoopsvoorwaarden niet had geëerbiedigd.

Het is voor toepassing van artikel 85 niet nodig dat het boycotbesluit der Vereniging volledig door al haar leden is toegepast want dan zou de aansprakelijkheid van een deelnemer, aan artikel 85 getoetst, er van afhangen of het slachtoffer van de actie in het geweer komt. Kan een gezamenlijk boycotbesluit door andere middelen worden bewezen, dan is de uitvoering van dat besluit voor de toepassing van artikel 85 slechts als een aanvullend bewijselement te beschouwen.

Schending van een overeenkomst vermag een gezamenlijke boycot niet te rechtvaardigen. Een individuele weigering van een ondernemer om met een ander tot zaken te komen is heel iets anders dan een collectieve boycot van een handelspartner die tot diens algehele uitsluiting kan leiden. Al is een gezamenlijke boycot naar Belgisch recht niet verboden, het is ook niet als een normale burgerrechtelijke sanctie wegens niet nakoming der op de koper-wederverkoper rustende verplichtingen te beschouwen.

De Commissie houdt vol dat de boycotactie ter fine van haar toetsing aan artikel 85, lid 1, kan worden losgemaakt van het systeem dat men er door heeft willen handhaven. De Commissie behoeft zich het hoofd niet te breken over niet bij aanmelding genoemde clausules. Wanneer aan de Commissie op haar uitdrukkelijk verzoek te tekst is toegezonden van overeenkomsten welker inhoud op het aanmeldingsformulier slechts ten dele is vermeld, dan is het niet zo dat ook de bij aanmelding niet-vermelde clausules als aangemeld zijn te beschouwen.

Het boycotten van de heer Pex de handel tussen Lid-Staten rechtstreeks ongunstig beïnvloeden omdat impliciet alle handelaren die hun behangselpapier bij verzoeksters betrokken erdoor werden bedreigd. De afnemers der Vereniging zijn weliswaar vrij hun behangselpapier in het buitenland te betrekken, maar zulke aankopen worden met het oog op de toekenning van de getrouwheidskorting niet in aanmerking genomen, waardoor hun die premie althans ten dele ontgaat. Al is het boycotbesluit niet bij de Commissie aangemeld, het is en blijft een gevolg, een consequentie van de gewraakte overeenkomsten der Vereniging. De term de overeenkomst betreffende het huishoudelijk reglement en de erop gebaseerde besluiten slaat ook op de gezamenlijke boycot van de heer Pex.

De boeten zijn erg laag uitgevallen: ze gaan bij geen der verzoeksters 1,5 % van hun omzet in behangselpapier te boven.

De Commissie heeft door boeteoplegging aan alle verzoeksters vooral willen voorkomen dat grote ondernemingen hun marktmacht zouden gebruiken om een kleine handelaar die hun concurrentie aandoet uit te schakelen.

In antwoord op een door het Hof gestelde vraag hebben de leden der vereniging verklaard dat hun betrekkingen met hun buitenlandse leveranciers feitelijk noch rechtens van exclusieve aard zijn;

Overwegende dat de Advocaat-Generaal ter terechtzitting van 22 oktober 1975 zijn conclusie heeft genomen;