I.

Introduzzjoni

1.

Din il-kawża tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 85c tad-Direttiva 2001/83/KE  ( 2 ) li jirrigwarda l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mediċinali online. L-ewwel paragrafu ta’ din id-dispożizzjoni jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li għalihom hija suġġetta l-offerta għall-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni. It-tieni paragrafu tiegħu jirrikonoxxi l-kompetenza ta’ Stat Membru ta’ destinazzjoni ta’ dawn il-prodotti mediċinali li jimponi kundizzjonijiet iġġustifikati mill-protezzjoni tas-saħħa pubblika għall-provvista bl-imnut tagħhom. Il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tispeċifika l-portata ta’ din il-kompetenza sabiex tiddetermina jekk Stat Membru jistax jipprojbixxi l-bejgħ online ta’ ċerti prodotti mediċinali mhux suġġetti għal preskrizzjoni medika (iktar ’il quddiem il-“MMP”).

II.

Il-kuntest ġuridiku

A.

Id-dritt tal-Unjoni

1.

Id-Direttiva 2001/83

2.

Il-punt 20 tal-Artikolu 1 tad-Direttiva 2011/62/UE  ( 3 ) daħħal fid-Direttiva 2001/83 it-Titolu VIIA, intitolat “Bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku”, li jinkludi, b’mod partikolari, l-Artikolu 85c, li huwa fformulat kif ġej:

2.

Id-Direttiva 2000/31

3.

L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2000/31, intitolat “Suq intern”, jipprevedi:

–

strateġija pubblika, [ordni pubbliku] partikolarment għal prevenzjoni, investigazzjoni, tkixxif u prosekuzzjoni ta’ reati kriminali, inklużi il-protezzjoni ta’ minuri u tal-ġlieda kontra t-tixwix għall-mibegħda fuq il-bażi ta’ razza, sess, reliġjon jew nazzjonalità, u vjolazzjonijiet tad-dinjità umana li jikkonċernaw persuni ndividwali,

–

il-protezzjoni tas-saħħa pubblika,

–

[…]

–

talab lill-Istat Membru li hemm referenza għalih fil-paragrafu 1 biex jieħu l-miżuri u dan ta’ l-aħħar ma jkunx ħa dawk il-miżuri, jew li dawn kienu inadegwati,

–

innotifika lill-Kummissjoni u lill-Istat Membru li hemm referenza għalih fil-paragrafu 1 bl-intenzjoni tiegħu li jieħu dawk il-miżuri.

B.

Id-dritt Grieg

4.

Id-Digriet Ministerjali GP oik. 22609/19 ta’ April 2022 adottat konġuntivament mill-Ministru għall-Iżvilupp u l-Investimenti u mill-Ministru għas-Saħħa, li jemenda l-Artikolu 116 tad-Digriet Konġunt D.YG3a/G.P. 32221/2013 tal-Ministru għall-Iżvilupp u l-Investimenti, Kompetittività, Infrastrutturi, Trasport u Networks, minn naħa, u tal-Ministru għas-Saħħa, min-naħa l-oħra  ( 6 ) (iktar ’il quddiem l-“att ikkontestat”), jippreċiża l-kategoriji ta’ prodotti mediċinali li l-bejgħ mill-bogħod tagħhom huwa awtorizzat, u jipprevedi, fl-Artikolu 1 tiegħu:

III.

Il-fatti tal-kawża prinċipali, il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u d-domandi preliminari

5.

Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, Farmakeio YZ & Sia, topera spiżerija fiżika u għandha bħala għan soċjali, b’mod partikolari, il-bejgħ online ta’ “oġġetti kkummerċjalizzati minn spiżerija b’konformità mal-leġiżlazzjoni fil-qasam farmaċewtiku”.

6.

Permezz ta’ rikors tal‑25 ta’ Mejju 2022, din il-kumpannija talbet lis-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat, il-Greċja), il-qorti tar-rinviju, tannulla l-att ikkontestat, li jemenda l-leġiżlazzjoni preċedenti sa fejn huwa jawtorizza l-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku, permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni u mill-ispiżeriji online ċċertifikati, ta’ prodotti mediċinali li, b’konformità mal-awtorizzazzjoni tagħhom ta’ tqegħid fis-suq, huma kklassifikati fis-subkategorija ta’ MAL, taħt il-kategorija ta’ MMP.

7.

Fil-fatt, taħt leġiżlazzjoni preċedenti, l-ispiżeriji online ċċertifikati kienu awtorizzati li jbigħu, mingħajr distinzjoni, il-MMP kollha u l-prodotti mediċinali mhux irrimborsati mill-korpi tas-sigurtà soċjali. Mill-banda l-oħra, il-klassifikazzjoni tal-prodotti mediċinali fis-subkategorija ta’ MAL, li issa hija prevista mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, titwettaq minn awtorità nazzjonali kompetenti u hija bbażata fuq lista ta’ kriterji li jirrigwardaw (a) il-klassifikazzjoni preċedenti ta’ prodott mediċinali bħala MMP jew il-kapaċità ta’ prodott mediċinali li jiġi kklassifikat bħala tali, sakemm ma jkunx hemm data xjentifika ġdida li tiġġustifika li jiġi kklassifikat mill-ġdid bħala suġġett għal preskrizzjoni medika; (b) in-natura ċara tas-sintomi (“sintomu manifest (uġigħ ta’ ras, dardir, eċċ.)”) jew il-kundizzjonijiet li dan il-prodott mediċinali huwa intiż li jittratta; (ċ) is-sempliċità tal-istruzzjonijiet tad-dożaġġ; (d) interazzjonijiet limitati ma’ trattamenti oħra li jingħataw b’mod komuni; (e) kundizzjonijiet ta’ ħażna mhux eżiġenti; (f) preżentazzjoni f’pakketti żgħar; kif ukoll (g) l-assenza ta’ elementi serji u fondati li jindikaw riskji importanti marbuta mal-użu fit-tul tiegħu.

8.

Insostenn tar-rikors tagħha, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ssostni li l-att ikkontestat, sa fejn jawtorizza biss il-bejgħ online ta’ prodotti mediċinali li jaqgħu taħt din is-subkategorija, imur kontra, b’mod partikolari, l-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83. Din il-kumpannija tirrileva wkoll li ebda prodott mediċinali ma kien ġie kklassifikat fl-imsemmija subkategorija, tant li l-leġiżlazzjoni li tawtorizza l-bejgħ ta’ ċerti prodotti mediċinali tibqa’ bla effett. Barra minn hekk, fil-fehma tagħha, ebda raġuni ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika ma tiġġustifika l-miżura restrittiva inkwistjoni fis-sens tal-Artikolu 85c(2) ta’ din id-direttiva.

9.

L-awtoritajiet emittenti tal-att ikkontestat u l-Ordni Panelleniku tal-Ispiżjara jsostnu li l-adozzjoni ta’ dan l-att skont l-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83 kienet iġġustifikata minn raġunijiet ta’ interess ġenerali. Dawn il-partijiet jargumentaw li l-possibbiltà, għall-ispiżeriji online, li jbigħu bla distinzjoni l-MMP kollha u l-prodotti mediċinali mhux irrimborsati, b’applikazzjoni tas-sistema preċedenti, kellha l-effett li tagħmel disponibbli għall-bejgħ online iktar minn 1 000 tip ta’ prodott mediċinali, u kienet toħloq diffikultajiet biex jiġu kkontrollati l-konsum eċċessiv ta’ prodotti mediċinali u tat-traffikar ta’ prodotti mediċinali kontrafatti jew mhux xierqa.

10.

Qabelxejn, l-Ordni Panelleniku tal-Ispiżjara jsostni wkoll, li l-bejgħ online ta’ prodotti mediċinali, inkluż il-MMP, jippreżenta riskji għas-saħħa pubblika għaliex “iċaħħad essenzjalment lill-ispiżjar mill-possibbiltà li jikkontrolla min huwa l-utent finali” u jneħħi “l-garazija ta’ sigurtà li toffri l-provvista tal-prodotti mediċinali minn spiżjar personalment”, filwaqt li tali riskji ma jeżistux fil-każ tal-MAL, minħabba l-karatteristiċi partikolari tagħhom. Imbagħad, skont l-Istat Grieg u l-Ordni Panelleniku tal-Ispiżjara, il-provvista mill-ispiżeriji online tal-MMP kollha u prodotti mediċinali mhux irrimborsati ma tissodisfa ebda bżonn fil-Greċja “minħabba d-distribuzzjoni ġeografika ottima u razzjonali” tal-ispiżeriji fit-territorju Grieg. Fl-aħħar nett, insostenn tad-dikjarazzjonijiet tiegħu, l-Ordni Panelleniku tal-Ispiżjara jsemmi Stati Membri oħra tal-Unjoni, jiġifieri Ċipru u l-Portugall, li jirrestrinġu, fil-fehma tiegħu, it-tqegħid għad-dispożizzjoni permezz tal-internet ta’ MMP.

11.

Huwa f’dan il-kuntest li s-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda, permezz ta’ deċiżjoni tas‑16 ta’ Lulju 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑16 ta’ Settembru 2024, li jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

12.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-Ordni Panelleniku tal-Ispiżjara, mill-Gvern Grieg u dak Taljan kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Ma nżammitx seduta.

IV.

Analiżi

A.

Fuq l-ewwel u t-tieni domanda preliminari

13.

Permezz tal-ewwel u t-tieni domanda preliminari tagħha, li nipproponi li jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju trid tkun taf, essenzjalment, jekk l-Artikolu 85c(1) u (2) tad-Direttiva 2001/83 jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lill-ispiżeriji online milli jbigħu lill-pubbliku, permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, ċerti MMP, għal raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika.

14.

Sabiex tingħata tweġiba għal din il-kwistjoni, għandhom jiġu ddeterminati, minn naħa, il-portata tal-obbligu – impost fuq l-Istati Membri skont l-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83 – li tiġi awtorizzata l-offerta għall-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni tal-MMP (taqsima 1), u min-naħa l-oħra, il-limiti tal-kompetenza ta’ Stat Membru, irrikonoxxuta fl-Artikolu 85c(2) ta’ din id-direttiva, li jissuġġetta l-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali fit-territorju tiegħu għall-kundizzjonijiet iġġustifikati mill-protezzjoni tas-saħħa pubblika (taqsima 2).

1.

L-obbligu li jiġi awtorizzat il-bejgħ online ta’ prodotti mediċinali

15.

Fir-rigward tal-Artikolu 85c tad-Direttiva 2001/83, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, skont l-ewwel paragrafu tiegħu, l-Istati Membri għandhom jawtorizzaw il-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku, permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, ta’ MMP. Fil-fatt, projbizzjoni, mil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, tal-offerta għall-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku hija permessa biss fir-rigward tal-prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni  ( 7 ).

16.

Barra minn hekk, dejjem fir-rigward ta’ MMP, skont l-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83, huma l-Istati Membri li għandhom jiżguraw li tali prodotti mediċinali jiġu offruti għall-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni b’konformità ma’ sensiela ta’ kundizzjonijiet stabbiliti f’din id-dispożizzjoni.

17.

Għandu jiġi rrilevat li t-Titolu VIIA tad-Direttiva 2001/83, li jinkludi, b’mod partikolari, l-Artikolu 85c, kien introdott permezz tad-Direttiva 2011/62 sabiex, kif tistabbilixxi l-premessa 21 tagħha, tindirizza “theddid importanti għas-saħħa pubblika” marbut mal-bejgħ ta’ prodotti mediċinali ffalsifikati lill-pubbliku permezz tal-internet. Għalhekk, id-Direttiva 2011/62 kienet miżura li permezz tagħha l-leġiżlatur tal-Unjoni ried jindirizza r-riskji assoċjati mal-importanza dejjem tikber tal-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mediċinali online.

18.

Minkejja li l-premessi tad-Direttiva 2001/83 isemmu biss għan wieħed, jiġifieri l-protezzjoni tas-saħħa pubblika permezz tal-ġlieda kontra l-prodotti mediċinali ffalsifikati, id-dispożizzjonijiet tagħha għandhom jiġu interpretati fil-kuntest li fih huma jaqgħu. Din id-direttiva, li kienet adottata abbażi tal-Artikolu 95 KE, li sar l-Artikolu 114 TFUE, hija intiża, kif tistabbilixxi waħda mill-ewwel premessi tagħha, sabiex tistabbilixxi kuntest li ma jtellifx il-kummerċ ta’ prodotti mediċinali fl-Unjoni  ( 8 ). Meħuda minn din il-perspettiva, l-imsemmija direttiva trid tilħaq, permezz tal-Artikolu 85c tagħha, li jifforma parti integrali minnha, għan doppju, jiġifieri tistabbilixxi kuntest ġuridiku xieraq għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mediċinali online fis-suq intern u tindirizza r-riskji li, skont il-leġiżlatur tal-Unjoni, żdiedu bħala riżultat ta’ din il-kummerċjalizzazzjoni.

19.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, minn naħa, l-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83 jipprevedi li l-Istati Membri għandhom jawtorizzaw il-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku, permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, ta’ MMP sabiex jistabbilixxu kuntest li ma jtellifx il-kummerċ ta’ prodotti mediċinali fl-Unjoni  ( 9 ). Min-naħa l-oħra, iggwidata mill-għan tal-protezzjoni tas-saħħa, din id-dispożizzjoni tistabbilixxi l-kundizzjonijiet dwar il-persuni, il-prodotti mediċinali u s-siti internet li għalihom huwa suġġett il-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni ta’ prodotti mediċinali u li għandhom jiġu osservati mill-Istati Membri  ( 10 ).

20.

B’hekk, meta l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83 huma ssodisfatti, Stat Membru, bħala prinċipju, ma jistax jipprojbixxi l-attività ta’ servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni li jikkonsisti fl-offerta għall-bejgħ ta’ MMP. Għalhekk, il-kundizzjonijiet li għalihom hija suġġetta tali attività donnhom huma, tal-inqas bħala prinċipju, armonizzati minn din id-direttiva.

21.

Għall-finijiet ta’ kompletezza, għandu jiġi rrilevat li l-kundizzjoni prevista fl-Artikolu 85c(1)(a) tad-Direttiva 2001/83, dwar il-persuni awtorizzati jew intitolati li jbigħu prodotti mediċinali online, tgawdi status partikolari sa fejn l-Istati Membri huma kompetenti li jiddeterminaw liema huma dawn il-persuni. Fil-fatt, skont din id-dispożizzjoni, l-eżistenza ta’ awtorizzazzjoni jew ta’ approvazzjoni għandha tiġi eżaminata fid-dawl tal-“leġiżlazzjoni […] tal-Istat Membru ta’ stabbiliment ta’ dik il-persuna”.

22.

Madankollu, apparti din il-kundizzjoni speċifika, il-kundizzjonijiet li għalihom huwa suġġett il-bejgħ ta’ MMP permezz ta’ servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni huma s-suġġett tal-armonizzazzjoni mwettqa mill-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83. Din il-konstatazzjoni twassalni għall-eżami tal-Artikolu 85c(2) ta’ din id-direttiva, li jirrigwarda l-kundizzjonijiet introdotti mill-Istati Membri għall-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali fit-territorju tagħhom.

2.

Il-kundizzjonijiet għall-provvista bl-imnut

23.

L-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83 jirrigwarda l-fakultà ta’ Stat Membru li jissuġġetta l-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali, fit-territorju tiegħu, għall-kundizzjonijiet iġġustifikati mill-protezzjoni tas-saħħa pubblika. Qabel nipproċedi bl-eżami ta’ dawn il-kundizzjonijiet, għandu jiġi ddeterminat, preliminarjament, jekk projbizzjoni ta’ bejgħ online ta’ ċerti prodotti mediċinali tistax tikkostitwixxi “kundizzjoni għall-provvista bl-imnut”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.

24.

Fid-dawl tan-natura vaga u ambigwa tal-kelma “provvista”, jidhirli li huwa diffiċli li tingħata tweġiba għal din il-kwistjoni abbażi ta’ interpretazzjoni esklużivament testwali  ( 11 ). Għalhekk, l-espressjoni “kundizzjoni għall-provvista bl-imnut” għandha tiġi interpretata fid-dawl tal-kuntest li fiha taqa’, kif ukoll tal-għanijiet tad-Direttiva 2001/83.

25.

F’dan ir-rigward, il-kunċett ta’ “provvista bl-imnut” huwa wkoll użat, tal-inqas f’ċerti verżjonijiet lingwistiċi  ( 12 ), fl-Artikolu 40(2) tad-Direttiva 2001/83, li jipprevedi li ċerti proċessi ma humiex suġġetti għall-obbligu li wieħed ikollu l-awtorizzazzjoni meħtieġa għall-manifattura ta’ prodotti mediċinali. Fil-fatt, skont din id-dispożizzjoni, “awtorizzazzjoni bħal din m’għandhiex tkun meħtieġa għall-preparazzjoni, qsim, tibdil fl-imballaġġ jew preżentazzjoni meta dawn il-proċessi huma mwettqa biss għall-provvista bl-imnut, minn spiżjara fi spiżeriji jew minn persuni legalment awtorizzati fl-Istati Membri biex iwettqu dawn il-proċessi”. Din iċ-ċirkustanza tista’ tikkostitwixxi indizju fir-rigward tal-fatt li, fir-rigward tad-Direttiva 2001/83, il-kunċett ta’ “provvista bl-imnut” jinkludi ċerti proċessi mwettqa fil-kuntest tad-distribuzzjoni ta’ prodotti mediċinali u ma jaqgħux madankollu taħt id-distribuzzjoni bl-ingrossa. Minn dan jirriżulta li dan il-kunċett, fis-sens tal-Artikolu 85c(2) ta’ din id-direttiva, jirrigwarda proċessi mwettqa bil-għan li jiġi pprovdut prodott mediċinali lill-klijent li jmorru lil hinn mis-sempliċi kunsinna tal-merkanzija.

26.

Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-premessi 21 sa 24 tad-Direttiva 2011/62, li jirrigwardaw il-qasam irregolat mill-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83.

27.

B’hekk, il-premessa 21 tad-Direttiva 2011/62 tistabbilixxi li “għandu jiġi kkunsidrat il-fatt li l-kundizzjonijiet speċifiċi għall-provvista bl-imnut tal-prodotti mediċinali għall-pubbliku ma ġewx armonizzati fuq livell tal-Unjoni u għaldaqstant, l-Istati Membri jistgħu jimponu kundizzjonijiet għall-provvista tal-prodotti mediċinali għall-pubbliku fil-limiti tat-Trattat [FUE]”.

28.

Barra minn hekk, il-premessa 22 tad-Direttiva 2011/62 tistabbilixxi li “[m]eta tiġi eżaminata l-kompatibilità tal-kundizzjonijiet għall-provvista bl-imnut tal-prodotti mediċinali mal-liġijiet tal-Unjoni, il-[Qorti tal-Ġustizzja] irrikonoxxiet in-natura tassew partikolari tal-prodotti mediċinali, li l-effetti terapewtiċi tagħhom jiddistingwuhom b’mod sostanzjali minn oġġetti oħra. Il-Qorti tal-Ġustizzja qalet ukoll […] li huwa f’idejn l-Istati Membri biex jistabbilixxu l-livell ta’ protezzjoni li jixtiequ joffru għas-saħħa pubblika u l-mod ta’ kif dak il-livell għandu jinkiseb. Ladarba dak il-livell jista’ jvarja minn Stat Membru għal ieħor, l-Istati Membri għandhom jingħataw id-diskrezzjoni fir-rigward tal-kundizzjonijiet għall-provvista fuq it-territorju tagħhom tal-prodotti mediċinali għall-pubbliku”.

29.

Barra minn hekk, il-premessa 23 tad-Direttiva 2011/62 tistabbilixxi li, “[b]’mod partikolari, fid-dawl tar-riskji għas-saħħa pubblika u minħabba s-setgħa mogħtija lill-Istati Membri biex jistabbilixxu l-livell ta’ protezzjoni għas-saħħa pubblika, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-Istati Membri jistgħu, fil-prinċipju, jirrestrinġu l-bejgħ bl-imnut tal-prodotti mediċinali lill-farmaċisti biss”.

30.

Fir-rigward tal-premessa 24 ta’ din id-direttiva, hija tistabbilixxi li “[g]ħaldaqstant, u fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-Istati Membri għandhom ikunu kapaċi jimponu kundizzjonijiet ġustifikati bil-protezzjoni tas-saħħa pubblika mal-provvista bl-imnut tal-prodotti mediċinali offruti għall-bejgħ mill-bogħod permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informatika. Tali kundizzjonijiet m’għandhomx jirrestrinġu bla bżonn il-funzjonament tas-suq intern”.

31.

Dawn l-erba’ premessi tad-Direttiva 2011/62 u s-sentenza Apothekerkammer des Saarlandes et  ( 13 ) – li għaliha jirreferu l-premessi 22 u 23 ta’ din id-direttiva – jagħtu x’jifhem li l-kundizzjonijiet ta’ provvista ta’ prodotti mediċinali lill-pubbliku jirrigwardaw, b’mod partikolari, il-modalitajiet ta’ kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mediċinali bl-imnut, u b’mod partikolari, il-possibbiltà li l-bejgħ ta’ prodotti mediċinali bl-imnut jiġi rriżervat biss għall-ispiżjara li jgawdu indipendenza professjonali reali.

32.

Il-kompetenza tal-Istati Membri li “jirrestrinġu l-bejgħ bl-imnut tal-prodotti mediċinali lill-farmaċisti biss”, imsemmija fil-premessa 23 tad-Direttiva 2011/62, hija issa rrikonoxxuta wkoll fl-Artikolu 85c(1)(a) tad-Direttiva 2001/83, li jipprevedi li l-Istati Membri jiddeterminaw il-persuni fiżiċi jew ġuridiċi awtorizzati jew intitolati jipprovdu prodotti mediċinali lill-pubbliku mill-bogħod.

33.

Il-kompetenza tal-Istati Membri li jadottaw kundizzjonijiet oħra għall-provvista ta’ prodotti mediċinali offruti għall-bejgħ online hija, min-naħa tagħha, irrikonoxxuta fl-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83. Fid-dawl tal-premessi ppreżentati fil-punti 24, 25 u 31 ta’ dawn il-konklużjonijiet, din il-kompetenza tippermetti lil Stat Membru jiddetermina l-modalitajiet ta’ kummerċjalizzazzjoni ta’ tali prodotti mediċinali permezz tal-kundizzjonijiet li jirrigwardaw il-proċessi mwettqa fid-dawl tad-distribuzzjoni tagħhom lill-klijenti fit-territorju tiegħu. Peress li din il-kompetenza tinkludi ċerti obbligi u projbizzjonijiet relatati ma’ operazzjonijiet li jikkonċernaw il-mediċini kollha, il-projbizzjoni fuq il-kummerċjalizzazzjoni ta’ uħud minnhom hija wkoll koperta a priori mill-imsemmija kompetenza.

34.

Madankollu, l-istess kompetenza hija limitata f’diversi aspetti mid-dritt tal-Unjoni. B’mod partikolari, l-eżerċizzju tagħha ma jistax jikkontesta la l-obbligu impost fuq l-Istati Membri mill-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83, u lanqas l-effett utli ta’ din id-dispożizzjoni.

35.

F’dan ir-rigward, il-premessa 24 tad-Direttiva 2011/62 tistabbilixxi li “l-Istati Membri għandhom ikunu kapaċi jimponu kundizzjonijiet ġustifikati bil-protezzjoni tas-saħħa pubblika mal-provvista bl-imnut tal-prodotti mediċinali offruti għall-bejgħ mill-bogħod permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informatika” u li “[t]ali kundizzjonijiet m’għandhomx jirrestrinġu bla bżonn il-funzjonament tas-suq intern” (l-enfażi hija tiegħi), li seta’ jkun il-każ kieku l-obbligu li jiġi awtorizzat il-bejgħ online ta’ prodotti mediċinali kien ikkontestat unilateralment minn Stat Membru partikolari.

36.

Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mis-sentenza Doctipharma, li tipprovdi gwida utli dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja indirizzat il-kwistjoni dwar jekk l-Istati Membri jistgħux, abbażi tal-Artikolu 85c ta’ din id-direttiva, jipprojbixxu l-provvista ta’ servizz li jikkonsisti fit-tqegħid f’kuntatt, permezz ta’ sit internet, ta’ spiżjara u ta’ klijenti għall-bejgħ ta’ MMP mis-siti ta’ spiżeriji li jkunu ssottoskrivew għal dan is-servizz.

37.

Fl-imsemmija sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet distinzjoni bejn servizz li jikkonsisti fil-bejgħ ta’ MMP u servizz ta’ intermedjazzjoni li fil-kuntest tiegħu l-fornitur ma jaqdix ir-rwol ta’ bejjiegħ. Imbagħad, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li, f’din it-tieni ipoteżi, is-servizz ikkonċernat ma kienx jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “kundizzjonijiet għall-provvista bl-imnut” ta’ prodotti mediċinali offruti għall-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku, fis-sens tal-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83, u lanqas ma seta’ jiġi pprojbit abbażi ta’ din id-dispożizzjoni  ( 14 ). Fil-fatt, sabiex nirriproduċi l-kliem użat mill-Qorti tal-Ġustizzja, l-Artikolu 85c(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi espliċitament li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-prodotti mediċinali jiġu offruti għall-bejgħ mill-bogħod lill-pubbliku permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni. Għaldaqstant ikun inkoerenti li jiġi kkunsidrat li l-użu ta’ tali servizz jista’ jiġi pprojbit mill-Istati Membri abbażi tal-Artikolu 85c(2) tal-imsemmija direttiva  ( 15 ).

38.

Għandu jiġi osservat li din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda mhux kundizzjoni li tipprevjeni l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mediċinali online permezz ta’ servizz speċifiku tas-soċjetà tal-informazzjoni, iżda kundizzjoni li teskludi ċerti prodotti mediċinali mill-bejgħ online. Madankollu, huwa possibbli li jiġi applikat għall-każ inkwistjoni, b’xi aġġustamenti, ir-raġunament segwit mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Doctipharma.

39.

F’dan ir-rigward, fir-rigward tal-kundizzjonijiet dwar il-prodotti mediċinali, l-Artikolu 85c(1)(c) tad-Direttiva 2001/83 jipprevedi li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-prodotti mediċinali jiġu offruti għall-bejgħ mill-bogħod permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni bil-kundizzjoni, b’mod partikolari, li josservaw il-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-Istat Membru ta’ destinazzjoni, b’konformità mal-Artikolu 6(1) ta’ din id-direttiva, li jipprevedi li ebda prodott mediċinali ma jista’ jitqiegħed fis-suq ta’ Stat Membru mingħajr ma tkun ingħatat awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq mill-awtorità kompetenti ta’ dak l-Istat Membru jew mill-Kummissjoni. Il-provvista ta’ prodotti mediċinali permezz tal-internet hija possibbli biss jekk dawn jibbenefikaw minn awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq fl-Istat Membru ta’ destinazzjoni  ( 16 ).

40.

Jekk prodott mediċinali jkollu tali awtorizzazzjoni valida fit-territorju ta’ Stat Membru u jekk din ma tkunx ġiet irrevokata jew sospiża, dan l-Istat Membru ma jistax jipprojbixxi, skont l-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83 u mingħajr ma jaffettwa l-possibbiltà ta’ bejgħ ta’ dan il-prodott mediċinali fi spiżerija tradizzjonali, il-bejgħ online tiegħu fit-territorju tiegħu. A fortiori, Stat Membru lanqas jista’ jistabbilixxi subkategorija ta’ MMP u jipprojbixxi l-bejgħ tagħha online mingħajr ma jonqos milli josserva l-obbligu impost fuqu skont l-Artikolu 85(c)(1) ta’ din id-direttiva.

41.

Id-deċiżjoni tal-Conseil d’État Franciż (il-Kunsill tal-Istat, Franza) imsemmija fid-deċiżjoni tar-rinviju  ( 17 ) donnha hija bbażata fuq l-istess raġunament. Fil-fatt, din il-qorti kkunsidrat li att leġiżlattiv li, bl-eċċezzjoni ta’ subkategorija ta’ prodotti mediċinali (“il-prodotti mediċinali ta’ medikazzjoni mingħajr preskrizzjoni li jistgħu jiġu ppreżentati b’aċċess dirett lill-pubbliku fi spiżerija”), jipprojbixxi l-bejgħ online ta’ MMP ma huwiex konformi mad-Direttiva 2001/83. Din id-deċiżjoni tagħti x’jifhem li l-Istati Membri ma għandhom ebda marġni ta’ manuvra għal dak li jirrigwarda l-possibbiltà li jeskludu ċerti MMP mill-bejgħ online.

42.

B’hekk, il-kompetenza rrikonoxxuta fl-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83 tippermetti lil Stat Membru ta’ destinazzjoni ta’ prodotti mediċinali jiddetermina l-modalitajiet tal-kummerċjalizzazzjoni tagħhom permezz tal-kundizzjonijiet dwar il-proċessi mwettqa għad-distribuzzjoni bl-imnut fit-territorju tiegħu, mingħajr madankollu ma jista’ jikkontesta l-possibbiltà li jiġu offruti għall-bejgħ online.

43.

Din il-kunsiderazzjoni ma hijiex ikkontestata mid-dikjarazzjonijiet tal-Ordni Panelleniku tal-Ispiżjara, li skonthom diversi Stati Membri kienu introduċew restrizzjonijiet relatati mal-bejgħ ta’ prodotti mediċinali online. Minn dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-Ordni Panelleniku tal-Ispiżjara jirreferi, b’mod partikolari, għas-soluzzjonijiet adottati fid-dritt Ċiprijott  ( 18 ) u fid-dritt Portugiż  ( 19 ), li ssemmew ukoll fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu  ( 20 ).

44.

Mir-riċerki tiegħi dwar il-leġiżlazzjoni fil-qasam u mill-informazzjoni li tinsab fis-siti uffiċjali tal-awtoritajiet nazzjonali kompetenti  ( 21 ) jirriżulta li ċerti Stati Membri jirreżervaw għall-ispiżjara mhux biss il-bejgħ ta’ MMP, iżda wkoll il-kunsinna tagħhom lill-klijenti. Teżisti wkoll prattika li tikkonsisti fl-istabbiliment ta’ subkategoriji ta’ MMP, sabiex il-provvista tagħhom bl-imnut tiġi suġġetta għal kundizzjonijiet speċifiċi.

45.

Mingħajr ma rrid nieħu pożizzjoni dwar il-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ soluzzjonijiet adottati minn Stat Membru partikolari, nirrileva li għandha ssir distinzjoni bejn il-miżuri nazzjonali li jiddeterminaw il-modalitajiet ta’ kummerċjalizzazzjoni ta’ MMP, li l-offerta għall-bejgħ tagħhom għandha bħala prinċipju tkun awtorizzata mill-Istati Membri skont il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83, u dawk li, bħall-miżura inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jipprojbixxu l-bejgħ ta’ tali prodotti mediċinali online jew għandhom tali effett.

3.

Konklużjoni intermedjarja

46.

Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta, minn naħa, li Stat Membru huwa marbut jawtorizza l-offerta għall-bejgħ mill-bogħod ta’ MMP lill-pubbliku permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni skont il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83  ( 22 ). Min-naħa l-oħra, meta dawn il-kundizzjonijiet ikunu ssodisfatti, Stat Membru ta’ destinazzjoni ta’ dawn il-prodotti mediċinali ma jistax jeżonera ruħu minn dan l-obbligu billi jipprevalixxi ruħu mill-kundizzjonijiet għall-provvista ta’ tali prodotti mediċinali fit-territorju tiegħu, previsti fl-Artikolu 85c(2) ta’ din id-direttiva  ( 23 ). Stat Membru lanqas jista’, bl-iskuża li jintroduċi kundizzjonijiet iġġustifikati mill-protezzjoni tas-saħħa pubblika, jillimita l-portata tal-imsemmi obbligu  ( 24 ).

47.

Għar-raġunijiet li ser nesponi, nipproponi li r-risposta għall-ewwel u t-tieni domanda preliminari tkun li l-Artikolu 85c(1) u (2) tad-Direttiva 2001/83 jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lill-ispiżeriji online milli jbigħu lill-pubbliku, permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, ċerti MMP għal raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika.

48.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tielet u r-raba’ domanda preliminari, sa fejn dawn saru fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel żewġ domandi fis-sens li Stat Membru ta’ destinazzjoni ta’ MMP jista’ jipprojbixxi l-bejgħ tagħhom fit-territorju tiegħu. Għall-finijiet ta’ kompletezza, xorta ser nipproċedi bl-eżami tagħhom, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-analiżi tiegħi.

B.

Fuq it-tielet domanda preliminari

49.

Permezz tat-tielet domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk ir-raġunijiet invokati sabiex jiġġustifikaw il-projbizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jiġifieri l-ġlieda kontra l-“polifarmaċija” u t-“traffikar ta’ mediċini kontrafatti jew mhux xierqa”, jikkostitwixxux raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika validi fir-rigward tal-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83.

50.

Fil-fatt, kif jirriżulta mill-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, l-Istati Membri jistgħu jimponu kundizzjonijiet fuq il-provvista bl-imnut sakemm dawn ikunu “iġġustifikati fuq bażi tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika”.

51.

Fl-ewwel lok, f’dan ir-rigward, minkejja li l-MMP ma jippreżentawx riskji għoljin għas-saħħa tal-bniedem, komparabbli ma’ dawk marbuta mal-konsum ta’ prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li wieħed ma jistax jeskludi li hemm ukoll ċerti riskji marbuta mal-użu tagħhom  ( 25 ). Huwa evidenti li l-kundizzjonijiet introdotti għall-“[ġlieda] kontra l-polifarmaċija” ta’ tali prodotti mediċinali, intiża bħala l-prevenzjoni tal-konsum eċċessiv tagħhom u tal-użu mhux normali tagħhom, jistgħu jkunu ġġustifikati mill-protezzjoni tas-saħħa pubblika. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet reċentement f’dan is-sens billi indikat li l-miżuri adottati sabiex jindirizzaw ir-riskji li jistgħu jkunu marbuta ma’ użu eċċessiv jew skunsiderat ta’ MMP għandhom għan essenzjali li jipproteġu s-saħħa pubblika  ( 26 ).

52.

Fit-tieni lok, l-istess japplika għall-ġustifikazzjoni li tirrigwarda t-tisħiħ tas-sigurtà ta’ katini ta’ provvista ta’ prodotti mediċinali sabiex jiġi prekluż it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti mediċinali li jinkludu ingredjenti ta’ kwalità insuffiċjenti, iffalsifikati, f’dożi żbaljati jew anki assenti. Fil-fatt, il-leġiżlatur tal-Unjoni rrikonoxxa, fil-premessa 2 tad-Direttiva 2011/62, li t-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-pazjenti ta’ tali prodotti mediċinali jirrappreżenta theddida importanti għas-saħħa pubblika u huwa sabiex jiġġieled kontra din it-theddida li huwa adotta din id-direttiva abbażi, b’mod partikolari, tal-Artikolu 168(4) TFUE. Bħala regola ġenerali, din il-bażi legali hija użata bil-għan li tikkontribwixxi għat-twettiq tal-għanijiet tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika. Il-miżuri nazzjonali adottati għall-ġlieda kontra r-riskji marbuta mal-prodotti mediċinali kontrafatti jew mhux xierqa huma għalhekk intiżi wkoll sabiex jipproteġu s-saħħa pubblika.

53.

Għal dawn ir-raġunijiet, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tqis neċessarju li teżamina t-tielet domanda, nipproponi li r-risposta tkun li r-raġunijiet ta’ ġlieda kontra l-“polifarmaċija” tal-prodotti mediċinali mhux suġġetti għal preskrizzjoni, intiża bħala l-prevenzjoni tal-konsum eċċessiv tagħhom jew tal-użu mhux normali tagħhom, u kontra t-“traffikar ta’ mediċini kontrafatti jew mhux xierqa” jikkostitwixxu raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika validi fir-rigward tal-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83.

54.

Għall-finijiet ta’ kompletezza, il-fatt li fl-Artikolu 85c(1) tad-Direttiva 2001/83, il-leġiżlatur tal-Unjoni armonizza ċerti aspetti tal-offerta għall-bejgħ ta’ prodotti mediċinali online sabiex jipproteġi s-saħħa pubblika kontra t-theddida marbuta mal-bejgħ ta’ prodotti mediċinali ffalsifikati, ma jistax jipprekludi Stat Membru milli jeżerċita l-kompetenza mogħtija fl-Artikolu 85c(2) ta’ din id-direttiva bil-għan li jintlaħaq l-istess għan. Fil-fatt, in-natura potenzjalment żejda jew eċċessiva ta’ kundizzjoni introdotta minn Stat Membru għandha tiġi eżeminata fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-proporzjonalità tagħha. Ser neżamina issa r-raba’ domanda preliminari, li tirrigwarda din il-kwistjoni.

C.

Fuq ir-raba’ domanda preliminari

55.

Ir-raba’ domanda preliminari hija magħmula fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi fl-affermattiv għat-tielet domanda preliminari u tikkunsidra li r-raġunijiet invokati sabiex jiġġustifikaw il-projbizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali jikkostitwixxu raġunijiet validi fir-rigward tal-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83. F’din l-eventwalità, il-qorti tar-rinviju trid tkun taf jekk din id-dispożizzjoni għandhiex tiġi interpretata fis-sens li l-qorti nazzjonali għandha tistħarreġ din il-projbizzjoni fir-rigward tal-proporzjonalità tagħha, u jekk ikun il-każ, x’inhi l-portata tal-istħarriġ li għandha twettaq. B’mod iktar konkret, din il-qorti tistaqsi jekk il-qorti nazzjonali għandhiex tivverifika biss jekk l-imsemmija projbizzjoni hijiex manifestament mhux xierqa jew manifestament mhux neċessarja għall-protezzjoni tas-saħħa pubblika, jew jekk għandhiex tivverifika jekk ir-restrizzjoni hijiex xierqa u assolutament neċessarja għal dan il-għan.

56.

Nippreċiża li l-kunsiderazzjonijiet li ġejjin huma importanti biss jekk il-Qorti tal-Ġustizzja, minn naħa, ma taqbilx mal-analiżi tiegħi tal-ewwel u t-tieni domanda preliminari, u min-naħa l-oħra, issegwi l-proposta tiegħi tar-risposta li għandha tingħata lit-tielet domanda preliminari.

57.

Fir-rigward tar-raba’ domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju ma tindikax ir-raġunijiet li wassluha tistaqsi dwar il-proporzjonalità tal-projbizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Madankollu, għandu jiġi kkunsidrat li, peress li hija adita minn talba għal annullament tal-att ikkontestat, din il-qorti għandha tiddeċiedi wkoll dwar dan l-aspett sabiex teżamina l-konformità ta’ din il-projbizzjoni mal-Artikolu 85c tad-Direttiva 2001/83.

58.

F’dan ir-rigward, il-premessi 21 u 24 tad-Direttiva 2011/62, jirrigwardaw il-qasam irregolat fl-Artikolu 85c tad-Direttiva 2001/83, u jistabbilixxu li l-kundizzjonijiet għall-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali offruti għall-bejgħ online jistgħu jiġu imposti “fil-limiti tat-[Trattat FUE]” u “m’għandhomx jirrestrinġu bla bżonn il-funzjonament tas-suq intern”.

59.

Dawn l-indikazzjonijiet jikkostitwixxu indizju fir-rigward tal-fatt li l-eżerċizzju tal-kompetenza li għandhom l-Istati Membri skont l-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83 huwa suġġett għal kriterji sovrapposti sew għal dawk li għall-osservanza tagħhom huma suġġetti miżuri nazzjonali li jikkostitwixxu ostakoli għal-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat FUE  ( 27 ). Sabiex tiġi evalwata l-konformità mad-dritt tal-Unjoni tal-projbizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għandu għalhekk jiġi eżaminat, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-proporzjonalità tagħha, jekk din il-projbizzjoni għandhiex għan previst f’din id-dispożizzjoni, jekk hijiex xierqa sabiex tiżgurah u jekk tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq dan il-għan.

60.

Barra minn hekk, xejn ma jissuġġerixxi li, permezz tad-Direttiva 2011/62, meta jeżistu l-kundizzjonijiet li abbażi tagħhom Stat Membru jista’ jiġġustifika restrizzjoni fid-dawl tal-libertajiet fundamentali tas-suq intern, il-leġiżlatur tal-Unjoni ried jeskludi t-test klassiku ta’ proporzjonalità.

61.

F’dan ir-rigward, il-kundizzjonijiet introdotti minn Stat Membru fl-eżerċizzju tal-kompetenza rrikonoxxuta lilu fl-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83 jirrigwardaw il-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mediċinali permezz ta’ servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni u għalhekk jistgħu jfixklu kunsiderevolment il-funzjonament tas-suq intern għad-detriment tal-operaturi ekonomiċi stabbiliti fi Stati Membri oħra u tal-klijenti tagħhom.

62.

Fil-fatt, minn naħa, din il-kompetenza tirrigwarda l-kundizzjonijiet li Stat Membru jista’ jintroduċi għall-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali fit-territorju tiegħu. Xejn ma jindika li din hija limitata għall-kundizzjonijiet applikabbli għall-fornituri stabbiliti fi Stat Membru partikolari.

63.

Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat, fil-ġurisprudenza tagħha preċedenti għad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2011/62, fir-rigward tal-eżami ta’ restrizzjoni għall-moviment liberu tal-merkanzija fir-rigward tal-Artikolu 28 KE (li sar l-Artikolu 34 TFUE), li l-miġja tal-internet bħala mezz ta’ bejgħ transkonfinali timplika li l-portata u, b’hekk, l-effett ta’ projbizzjoni ta’ bejgħ bil-korrispondenza jiġu eżaminati minn aspett “usa’”. Fil-fatt, tali projbizzjoni tostakola iktar lill-ispiżeriji li jinsabu barra mill-Istat Membru li introduċieha milli dawk li jinsabu fit-territorju tiegħu. Jekk għal dawn tal-aħħar ftit jista’ jingħad kontra l-fatt li din il-projbizzjoni ċċaħħadhom minn mezz supplimentari jew alternattiv li jilħqu s-suq nazzjonali ta’ konsumaturi finali tal-prodotti mediċinali, jibqa’ l-fatt li tibqagħlhom il-possibbiltà li jbigħu l-prodotti mediċinali fl-ispiżeriji tagħhom. Iżda, l-internet jibqa’ mezz iktar importanti għall-ispiżeriji li ma humiex stabbiliti fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat sabiex jiksbu aċċess dirett għall-imsemmi suq  ( 28 ).

64.

L-interpretazzjoni li skontha l-kundizzjonijiet, fis-sens tal-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83, għandhom ikunu s-suġġett ta’ test klassiku ta’ proporzjonalità hija kkorroborata mill-ġurisprudenza iktar reċenti li tirreferi għal din id-dispożizzjoni.

65.

Għalhekk, fis-sentenza A  ( 29 ), wara li indikat li projbizzjoni li ssir kampanja ta’ reklamar ta’ portata wiesgħa ssegwi għan ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika previst, b’mod partikolari, fl-Artikolu 85(c)2) tad-Direttiva 2001/83, il-Qorti tal-Ġustizzja pprovdiet indikazzjonijiet li jippermettu lill-qorti tar-rinviju tiddeċiedi dwar jekk din il-projbizzjoni, minn naħa, kinitx xierqa sabiex jintlaħaq l-għan imfittex, u min-naħa l-oħra, kinitx tmur lil hinn minn dak li kien neċessarju sabiex ikun żgurat it-twettiq ta’ dan il-għan  ( 30 ).

66.

Fid-dawl tal-preċedenti, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tqis neċessarju li teżamina r-raba’ domanda, nipproponi li r-risposta tagħha tkun li l-qorti nazzjonali li teżamina l-konformità mal-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83 ta’ kundizzjoni introdotta minn Stat Membru, għandha tivverifika jekk din il-kundizzjoni hijiex xierqa u li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika.

67.

Mingħajr preġudizzju għall-kummenti preċedenti, dwar l-eżami tal-proporzjonalità tal-kundizzjonijiet għall-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat, inżomm il-pożizzjoni li esponejt fil-punt 47 ta’ dawn il-konklużjonijiet u li tgħid li l-Artikolu 85c(1) u (2) tad-Direttiva 2001/83 jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lill-ispiżeriji online milli jbigħu lill-pubbliku, permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, ċerti MMP, għal raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika.

68.

Għall-finijiet ta’ eżawrjenza, ser nikkompleta l-analiżi tiegħi tad-domandi preliminari b’xi kummenti dwar id-dimensjoni transkonfinali tal-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mediċinali online, li l-Kummissjoni qajmet fl-osservazzjonijiet tagħha. Il-kummenti tiegħi ser ikunu ta’ natura limitata: din il-kwistjoni ma hijiex fil-qalba ta’ din il-kawża u diġà eżaminajtha fid-dettall fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Doctipharma.

D.

Id-dimensjoni transkonfinali tal-kummerċ online

1.

Espożizzjoni tal-problema

69.

Peress li d-dimensjoni transkonfinali tikkostitwixxi attwalment aspett mhux żgħir tal‑kummerċ elettroniku ta’ prodotti mediċinali  ( 31 ) u peress li l-modalitajiet ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-MMP ivarjaw minn Stat Membru għal ieħor  ( 32 ), tqum il-kwistjoni dwar jekk Stat Membru jistax japplika l-kundizzjonijiet proprji tiegħu għall-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali fit-territorju tiegħu għal fornitur stabbilit fi Stat Membru ieħor ukoll.

70.

Din id-dimensjoni transkonfinali tal-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti online permezz ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni hija parzjalment irregolata mid-Direttiva 2000/31. Fil-fatt, minkejja li l-premessa 11 ta’ din id-direttiva tistabbilixxi li hija mingħajr preġudizzju għal-livell ta’ protezzjoni eżistenti, b’mod partikolari, fil-qasam tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika stabbilit mid-dritt tal-Unjoni, il-bejgħ ta’ MMP ma huwiex totalment eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva, kif juru r-riferimenti għalih magħmula fl-Artikolu 85(c)(1)(d) u (6) tad-Direttiva 2001/83, li jistabbilixxu li d-dispożizzjonijiet tagħhom japplikaw mingħajr preġudizzju għal din l-ewwel direttiva.

71.

L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2000/31 huwa bbażat fuq l-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ kontroll fl-Istat Membru ta’ oriġini u tar-rikonoxximent reċiproku, b’tali mod li, fil-kuntest tal-qasam ikkoordinat iddefinit fl-Artikolu 2(h) ta’ din id-direttiva, is-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni huma rregolati biss fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu huma stabbiliti l-fornituri ta’ dawn is-servizzi. Bħala eċċezzjoni, l-Artikolu 3(4) tal-imsemmija direttiva jippermetti Stat Membru ta’ destinazzjoni ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, taħt ċerti kundizzjonijiet, jidderoga mill-prinċipju ta’ moviment liberu tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni  ( 33 ). Il-mekkaniżmu stabbilit fl-Artikolu 3 tal-istess direttiva għandu għalhekk rwol fis-sitwazzjonijiet transkonfinali fejn fornitur ta’ servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni stabbilit fi Stat Membru jista’ jaffaċċja miżura li taqa’ taħt il-qasam ikkoordinat u adottata minn Stat Membru ieħor  ( 34 ).

72.

F’dan ir-rigward, kif tosserva l-Kummissjoni, il-formulazzjoni tal-att ikkontestat tagħti x’jifhem li l-projbizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tapplika mingħajr distinzjoni għall-fornituri stabbiliti fil-Greċja u għal dawk stabbiliti fl-Istati Membri l-oħra. Madankollu, il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li din il-projbizzjoni ma għandhiex tiġi eżaminata fid-dawl tad-Direttiva 2000/31 u li l-konformità tagħha mad-dritt tal-Unjoni għandha tiġi eżaminata esklużivament mill-angolu tal-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83.

73.

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat, qabelxejn, li l-kawża prinċipali ma għandha ebda dimensjoni transkonfinali. Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju hija Griega, it-tilwima tirrigwarda l-leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ dak l-Istat Membru u r-rikorrenti fil-kawża prinċipali hija probabbilment stabbilita fil-Greċja.

74.

Imbagħad, il-qorti tar-rinviju tiddeċiedi dwar rikors għal annullament ippreżentat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali. F’dan il-kuntest, din il-qorti teżamina l-legalità, fir-rigward tal-Artikolu 85c tad-Direttiva 2001/83, tal-att ikkontestat, u mit-talba għal deċiżjoni preliminari ma jirriżultax li hija tista’ tiddeċiedi wkoll dwar id-dimensjoni transkonfinali tal-projbizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

75.

Fl-aħħar nett, ladarba l-Artikolu 85(c)(1) u (2) tad-Direttiva 2001/83 jipprekludi projbizzjoni li tirrigwarda l-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali li Stat Membru beħsiebu jimponi fit-territorju tiegħu, ma għadux neċessarju li din id-dispożizzjoni tiġi eżaminata fid-dawl tad-Direttiva 2000/31. Fil-fatt, din il-projbizzjoni tmur għalhekk kontra d-dritt tal-Unjoni u Stat Membru ma jistax jimponiha la fuq il-fornituri nazzjonali u lanqas fuq dawk stabbiliti fi Stati Membri oħra. Għalhekk, l-analiżi tal-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva hija rilevanti biss fil-każ li wieħed jikkunsidra li l-projbizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi kundizzjoni għall-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali, fis-sens tal-Artikolu 85(c)(2) tad-Direttiva 2001/83, u li dan l-artikolu, ikkunsidrat flimkien mal-paragrafu 1, ma jipprekludix din il-projbizzjoni. Madankollu, skont ir-risposta proposta minni għall-ewwel u t-tieni domanda preliminari, l-Artikolu 85c(1) u (2) jipprekludi tali projbizzjoni, b’tali mod li ma huwiex neċessarju li tiġi eżaminata l-konformità tagħha mad-Direttiva 2000/31.

76.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-kummenti li ġejjin huma biss aċċessorji u jippermettu li jiġi stabbilit il-kuntest iktar wiesa’ tal-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mediċinali online.

2.

Il-qasam ikkoordinat fis-sens tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2000/31

77.

Il-mekkaniżmu stabbilit fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2000/31 japplika biss għall-miżuri nazzjonali li jaqgħu taħt il-qasam ikkoordinat, fis-sens tal-Artikolu 2(h) ta’ din id-direttiva. Skont din l-aħħar dispożizzjoni, il-qasam ikkoordinat jinkludi, skont il-punt (i) tagħħha, ir-rekwiżiti li jirrigwardaw l-eżerċizzju tas-servizz inkwistjoni, u b’mod partikolari l-kontenut tiegħu, inkluż fil-qasam kuntrattwali, iżda huma esklużi minnu, skont il-punt (ii) tal-imsemmija dispożizzjoni, ir-rekwiżiti bħal dawk applikabbli għall-merkanzija bħala tali, għall-kunsinna ta’ oġġetti u għas-servizzi li ma humiex ipprovduti b’mezz elettroniku.

78.

Għalhekk, tqum il-kwistjoni dwar jekk il-projbizzjoni ta’ bejgħ ta’ ċerti prodotti mediċinali online tikkostitwixxix rekwiżit li jaqa’ fil-qasam ikkoordinat, fis-sens tad-Direttiva 2000/31, jew jekk hijiex eskluża minnu għar-raġuni li hija tapplika għall-merkanzija bħala tali.

79.

F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja tat x’jifhem, fis-sentenza Deutscher Apothekerverband  ( 35 ), li projbizzjoni ta’ bejgħ bil-korrispondenza tal-MMP kollha ma tirrigwardax il-karatteristiċi nnifishom tal-prodotti, iżda tirregola l-modalitajiet tal-bejgħ tagħhom.

80.

Ċertament, wieħed jista’ jsostni li l-projbizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tiddetermina indirettament il-karatteristiċi ta’ prodotti mediċinali li jistgħu jinbiegħu online u għalhekk hija eskluża mill-qasam ikkoordinat. Fil-fatt, din il-projbizzjoni ma tapplikax għall-MMP li huma kklassifikati, skont il-karatteristiċi tagħhom  ( 36 ), fis-subkategorija tal-MAL. Meħuda minn din il-perspettiva, l-imsemmija projbizzjoni jkollha bħala għan li teskludi mill-bejgħ il-prodotti mediċinali li ma jissodisfawx dawn il-karatteristiċi.

81.

Madankollu, il-klassifikazzjoni tal-projbizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali bħala rekwiżit applikabbli għall-merkanzija ma hijiex konvinċenti għaliex, fil-Greċja, il-MMP kollha jistgħu jinbiegħu fi spiżerija tradizzjonali. Għalhekk, din il-projbizzjoni ma tiddeterminax il-karatteristiċi tal-merkanzija bħala tali, iżda tipprekludi forma ta’ bejgħ legali ta’ ċerti prodotti mediċinali, jiġifieri l-bejgħ tagħhom permezz ta’ servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni, b’tali mod li hija għandha tiġi kkunsidrata bħala rekwiżit li jaqa’ taħt il-qasam ikkoordinat, fis-sens tad-Direttiva 2000/31.

82.

Il-projbizzjoni inkwistjoni fi-kawża prinċipali tista’ għalhekk tikkostitwixxi kundizzjoni għall-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali, fis-sens tal-Artikolu 85(c)(2) tad-Direttiva 2001/83, kif ukoll rekwiżit li jaqa’ fil-qasam ikkoordinat mid-Direttiva 2000/31. Jekk wieħed jikkunsidra li din il-projbizzjoni għandha tiġi eżaminata wkoll fid-dawl ta’ din l-aħħar direttiva, ikollha mbagħad tiġi eżaminata r-relazzjoni bejn id-dispożizzjonijiet ta’ dawn iż-żewġ atti tad-dritt tal-Unjoni.

3.

Ir-relazzjoni bejn id-Direttivi 2000/31 u 2001/83

83.

Għar-raġunijiet esposti iktar ’il quddiem, inqis li, fir-rigward tar-rekwiżiti li jaqgħu fil-qasam ikkoordinat li jikkostitwixxu kundizzjonijiet għall-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali, fis-sens tal-Artikolu 85c(2) tad-Direttiva 2001/83, din id-dispożizzjoni għandha tinftiehem bħala lex specialis meta mqabbla mal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2000/31 peress li tipprevedi l-possibbiltà ta’ restrizzjoni tal-moviment liberu tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni għal raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika. Jiena ma eskludejtx din l-interpretazzjoni tar-relazzjoni ta’ dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Doctipharma  ( 37 ).

84.

Fil-fatt, fl-ewwel lok, għall-kuntrarju tal-paragrafu (6) tal-Artikolu 85c tad-Direttiva 2001/83, il-paragrafu 2 ta’ din id-dispożizzjoni ma jistabbilixxix li huwa japplika mingħajr preġudizzju għad-Direttiva 2000/31.

85.

Fit-tieni lok, bid-differenza għal ċerti atti tad-dritt tal-Unjoni li l-premessi tagħhom jirreferu direttament għall-mekkaniżmu stabbilit fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2000/31  ( 38 ), il-premessa 24 tad-Direttiva 2011/62 tindika biss, mingħajr ma tirreferi għall-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 3(4) ta’ din l-ewwel direttiva, li l-kundizzjonijiet għall-provvista bl-imnut ta’ prodotti mediċinali ma għandhomx jostakolaw indebitament il-funzjonament tas-suq intern.

86.

Fit-tielet lok, minn naħa, il-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex Stat Membru ta’ destinazzjoni ta’ servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni jkun jista’ jidderoga mill-moviment liberu ta’ tali servizzi, previsti fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2000/31, huma partikolarment eżiġenti  ( 39 ). Min-naħa l-oħra, id-dritt tal-Unjoni, meqjus il-post okkupat mis-saħħa u l-ħajja fost l-affarijiet u interessi li huwa jipproteġi, jirrikonoxxi lill-Istati Membri marġni ta’ evalwazzjoni għal dak li jirrigwarda l-livell ta’ protezzjoni li huma jridu jiżguraw fir-rigward tas-saħħa pubblika fit-territorji tagħhom. Sabiex jiżgura lill-Istati Membri l-possibbiltà li jeżerċitaw din is-setgħa filwaqt li josservaw il-kundizzjonijiet applikabbli għar-restrizzjonijiet tal-libertajiet fundamentali tas-suq intern, l-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2000/31 għandu jċedi postu għall-Artikolu 85(c)(2) tad-Direttiva 2001/83.

87.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, fir-rigward tal-aspett tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 85(c)(2) tad-Direttiva 2001/83 li jirrigwarda d-dimensjoni transkonfinali tal-kummerċ online, din id-dispożizzjoni għandha tiġi kkunsidrata bħala lex specialis meta mqabbla mal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2000/31 peress li hija tipprevedi l-possibbiltà, għal Stat Membru, li jirrestrinġi l-moviment liberu ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni provenjenti minn Stati Membri oħra għal raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika.

V.

Konklużjoni

88.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mis-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat, il-Greċja):