<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-04.cj-20080212.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="ECRCJ1994ELA.0900443501.case.xml"><NO.CASE>C-408/92</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>61992C0408</NO.CELEX><NO.SEQ>0012.0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST>4437</PAGE.FIRST><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST>4456</PAGE.LAST><PAGE.TOTAL>20</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><LEFT>ΠΡΟΤΑΣΕΕ VAN GERVEN — ΥΠΟΘΕΣΗ C-408/92</LEFT><RIGHT>AVDEL SYSTEMS</RIGHT></CURR.TITLE><CONTENTS.CONCLUSION><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα</HT></P><P><HT TYPE="UC">Walter Van Gerven</HT></P><P>της <DATE ISO="19940504">4ης Μαΐου 1994</DATE><NOTE NOTE.ID="E0001" NUMBERING="STAR"><P>Γλώοσα του πρωτοτύπου: η ολλανδική.</P></NOTE></P></TI></TITLE><P><HT TYPE="ITALIC">Κύριε Πρόεδρε,</HT></P><P><HT TYPE="ITALIC">Κύριοι δικαστές,</HT></P><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>Οι παρούσες προδικαστικές υποθέσεις αποτελούν τη συνέχεια της αποφάσεως της <DATE ISO="19900517">17ης Μαΐου 1990</DATE>, Barber, με την οποία, ως γνωστόν, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ως εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0001" REF.END="QE0001" CODE="00AB"/>Το άρθρο 119 της Συνθήκης παραβιάζεται στην περίπτωση όπου ο άνδρας, ο οποίος απολύεται για οικονομικούς λόγους, δικαιούται συντάξεως, η οποία όμως του καταβάλλεται στην κανονική ηλικία συνταξιοδοτήσεως, ενώ η γυναίκα, που τελεί υπό τις ίδιες συνθήκες, δικαιούται άμεση σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συνταξίμου χρόνου υπηρεσίας και τούτο λόγω της εφαρμογής μιας προϋποθέσεως ως προς την ηλικία η οποία διαφέρει αναλόγως του φύλου και αντιστοιχεί στη διαφορά που προβλέπει το εθνικό εκ του νόμου σύστημα για τη χορήγηση συντάξεως λόγω συμπληρώσεως συνταξίμου χρόνου υπηρεσίας<QUOT.END ID="QE0001" REF.START="QS0001" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0002" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Υπόθεοη <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-262/88" YEAR="1990" PAGE.ECR="I-1889">C-262/88 (Συλλογή 1990, ο. I-1889. οχέψη 35 και σημείο 3 του διατακτικού)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</P></QUOT.S></P><P>Κατά συνέπεια, από την απόφαση Barber προκύπτει ότι πρέπει να καταργηθούν οι διακρίσεις αυτές που εμφανίζονται στο πλαίσιο επαγγελματικών συνταξιοδοτικών συστημάτων. Οι παρούσες υποθέσεις αφορούν το πώς πρέπει να πραγματοποιηθεί η κατάργηση αυτή. Τα δύο επίδικα συνταξιοδοτικά συστήματα επέλεξαν την εξίσωση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδοτήσεως των γυναικών εργαζομένων προς την κανονική ηλικία συνταξιοδοτήσεως των ανδρών εργαζομένων.</P></NP><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Ιστορικό της διαφοράς στην υπόθεση C-408/92, Smith κ.λπ.</P></TI></TITLE><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Η Smith και οι άλλες προσφεύγουσες στην κύρια δίκη της υποθέσεως C-408/92 υπάγονταν ή εξακολουθούν να υπάγονται σε συμβατικώς οργανωμένο επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα, το Avdel Pension &amp; Life Assurance Plan (στο εξής: συνταξιοδοτικό σύστημα), τη διαχείριση του οποίου έχει ο εργοδότης τους, η Avdel Systems Limited.</TXT><P>Το συνταξιοδοτικό σύστημα χρηματοδοτείται εν μέρει από τις εισφορές του εργοδότη και εν μέρει από εισφορές των εργαζομένων, οι οποίες ισούνται με το 5 % του μισθού που αποτελεί τη βάση υπολογισμού της συντάξεως, αφού ληφθούν υπόψη οι φοροαπαλλαγές. Το συνταξιοδοτικό σύστημα παρέχει στους ασφαλισμένους δικαίωμα συντάξεως μετά την εκ μέρους τους συμπλήρωση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδοτήσεως ή τη δυνατότητα μετατροπής<?PAGE NO="I-4438"?> ενός μέρους της ετήσιας συντάξεως σε κεφάλαιο απαλλασσόμενο από τον φόρο. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, οι ασφαλισμένοι μπορούν επίσης να μεταφέρουν στο συνταξιοδοτικό σύστημα τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που έχουν αποκτήσει κατά τη διάρκεια προηγούμενης εργασίας τους.</P><P>Πριν από την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE> το συνταξιοδοτικό σύστημα προέβλεπε ότι η κανονική ηλικία συνταξιοδοτήσεως ήταν το 65ο έτος για τους άνδρες και το 60ό έτος για τις γυναίκες. Οι κανόνες του συστήματος αυτού τροποποιήθηκαν την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE> και προβλέπουν πλέον ενιαία ηλικία κανονικής συνταξιοδοτήσεως τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες, και συγκεκριμένα το 65ο έτος. Κατά τη Διάταξη περί παραπομπής, η τροποποίηση αφορά τόσο τις παροχές που οφείλονται για τα έτη εργασίας που διανύθηκαν μετά την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE> όσο και τις παροχές που οφείλονται για τα έτη εργασίας πριν από την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE>. Οι συνέπειες της τροποποιήσεως αυτής είναι ειδικότερα οι εξής:</P><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>Αν μια γυναίκα συνταξιοδοτηθεί μετά τη συμπλήρωση του 60ού έτους της ηλικίας της, η σύνταξη της θα υποστεί κατ' αξία μείωση ίση με 4 % ετησίως, για κάθε έτος συνταξιοδοτήσεώς της πριν από τη συμπλήρωση του 65ου έτους της ηλικίας της. Αν εξακολουθούσε να ισχύει ο παλαιός κανόνας, η σύνταξη της θα ήταν πλήρης.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>Αν μια γυναίκα αποχωρήσει από το συνταξιοδοτικό σύστημα πριν συμπληρώσει την κανονική ηλικία συνταξιοδοτήσεως, δηλαδή το 65ο έτος της ηλικίας της, τα ήδη κτηθέντα συνταξιοδοτικά δικαιώματά της, τα οποία μπορούν να μεταφερθούν σε άλλο εγκεκριμένο συνταξιοδοτικό σύστημα ή να χρησιμοποιηθούν για τη σύναψη συμβάσεως ιδιωτικής ασφαλίσεως, υπολογίζονται βάσει του 65ου έτους ως κανονικής ηλικίας συνταξιοδοτήσεως.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>γ)</NO.P><TXT>Αν μια γυναίκα συνταξιοδοτηθεί μετά τη συμπλήρωση του 60ού έτους της ηλικίας της, οι παροχές συντάξεως που δικαιούται λόγω προηγουμένης εργασίας της βάσει του ότι θα συνταξιοδοτούνταν κατά το 60ό έτος της ηλικίας της θα υφίστανται μείωση κατ' αξία ίση με 4 % για κάθε έτος κατά το οποίο θα συνταξιοδοτείται πριν από τη συμπλήρωση του 65ου έτους της ηλικίας της. Το συνολικό ποσό των συνταξιοδοτικών αυτών παροχών δεν μπορεί πάντως να είναι κατώτερο της χρηματικής εγγυήσεως που παρέχεται κατά τον χρόνο μεταφοράς των δικαιωμάτων αυτών στο συνταξιοδοτικό σύστημα. Ο κανόνας αυτός μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της καθαρής συνολικής μειώσεως των εν λόγω παροχών.</TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>Κατά των νέων αυτών διατάξεων ασκήθηκε προσφυγή από 78 γυναίκες εργαζόμενες ενώπιον του Bedford Industrial Tribunal (στο εξής: Industrial Tribunal). Οι προσφυγές τους στηρίζονται κυρίως στο άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ. Κατόπιν συμφωνίας με τους διαδίκους, επελέγησαν πέντε υποθέσεις ως αντιπροσωπευτικές. Οι υποθέσεις αυτές χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες, και συγκεκριμένα:</TXT><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>Στις γυναίκες εργαζόμενες που συνταξιοδοτήθηκαν μετά την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE> και είχαν ηλικία μεταξύ 60 και 65<?PAGE NO="I-4439"?> ετών. Αυτή είναι η περίπτωση των Smith, Ball και McHugh. Κατ' εφαρμογή των νέων κανόνων, η σύνταξη τους υπέστη μείωση κατά 20, 8, 3 και 11,28 % αντίστοιχα.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>Στις γυναίκες εργαζόμενες που εξακολουθούν να εργάζονται, αφού μετέφεραν στο συνταξιοδοτικό σύστημα τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που είχαν αποκτήσει λόγω προηγούμενης εργασίας τους. Αυτή είναι η περίπτωση της Parker. Σε περίπτωση συνταξιοδοτήσεως των γυναικών αυτών μεταξύ του 60ού και του 65ου έτους της ηλικίας τους, τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα τους υφίστανται την προαναφερθείσα μείωση του 4 % ετησίως μέχρι το 65ο έτος της ηλικίας τους, υπό την επιφύλαξη της προαναφερθείσας χρηματικής εγγυήσεως.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>γ)</NO.P><TXT>Στις γυναίκες εργαζόμενες που εξακολουθούν να εργάζονται, αλλά δεν υπάγονται πλέον στο συνταξιοδοτικό σύστημα. Αυτή είναι η περίπτωση της Vance, η οποία αποχώρησε οικειοθελώς από το συνταξιοδοτικό σύστημα. Η Vance δικαιούται συντάξεως στο μέλλον, βάσει των δικαιωμάτων που απέκτησε κατά τη διάρκεια της υπαγωγής της στο συνταξιοδοτικό σύστημα, αλλά η αξία της συντάξεως της υπολογίζεται βάσει του 65ου έτους ως κανονικής ηλικίας συνταξιοδοτήσεως<NOTE NOTE.ID="E0003" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Στη Διάταξη περί προπομπής μνημονεύεται επίσης μια τέταρτη κατηγορία, και συγκεκριμένα οι γυναίκες εργαζόμενες που υπάγονταν στο συνταξιοδοτικό σύστημα, αλλ' εν τω μεταξύ έχουν αποθάνει. Δεδομένου ότι καμία από τις υποθέσεις της κύριας δίκης δεν αφορά την κατηγορία αυτή, δεν πρόκειται να την εξετάσω καθόλου.</P></NOTE>.</TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP><NP><NO.P>4.</NO.P><TXT>Με Διάταξη της <DATE ISO="19921102">2ας Νοεμβρίου 1992</DATE> το Industrial Tribunal ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0002" REF.END="QE0002" CODE="00AB"/>1)</NO.P><TXT>Αν ένα επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα προβλέπει διαφορετική κανονική ηλικία συνταξιοδοτήσεως για τους άνδρες αφενός και για τις γυναίκες αφετέρου (το 65ο και το 60ό έτος της ηλικίας τους αντίστοιχα) και αν ο εργοδότης επιδιώκει, κατόπιν της αποφάσεως στην υπόθεση <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-262/88" YEAR="1990" PAGE.ECR="I-1889">C-262/88, Barber κατά Guardian Royal Exchange Assurance Group (Συλλογή 1990, o. I-1889)</REF.DOC.ECR>, την κατάργηση αυτής της διακρίσεως, αντιβαίνει προς το άρθρο 119 της Συνθήκης της Ρώμης ο καθορισμός από τον εργοδότη του 65ου έτους ως κοινής ηλι-κας συνταξιοδοτήσεως τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες</TXT><P><LIST TYPE="roman"><ITEM><NP><NO.P>i)</NO.P><TXT>όσον αφορά τις παροχές που προβλέπονται από αυτό το επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα και καταβάλλονται στους μισθωτούς βάσει των ετών εργασίας που έχουν παράσχει μετά την ημερομηνία εξισώσεως, δηλαδή την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE>;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>ii)</NO.P><TXT>όσον αφορά τις παροχές που προβλέπονται από αυτό το επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα και καταβάλλονται στους μισθωτούς βάσει των ετών εργασίας που συμπληρώθηκαν μέχρι ή μετά τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, αλλά πριν από την ημερομηνία εξισώσεως, δηλαδή την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE>;</TXT></NP></ITEM><?PAGE NO="I-4440"?><ITEM><NP><NO.P>iii)</NO.P><TXT>όσον αφορά τις παροχές που προβλέπονται από αυτό το επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα και καταβάλλονται στους μισθωτούς βάσει των ετών εργασίας που συμπληρώθηκαν πριν από τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, εφόσον η εξίσωση των ηλικιών συνταξιοδοτήσεως πραγματοποιήθηκε την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE>;</TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>Σε περίπτωση που στο ανωτέρω ερώτημα 1 δοθεί εν όλω ή εν μέρει αρνητική απάντηση: Επιβάλλει το άρθρο 119 στον εργοδότη οποιαδήποτε υποχρέωση ελαχιστοποιήσεως των δυσμενών συνεπειών που έχει για τις χορηγούμενες στις γυναίκες παροχές η απόφαση του εργοδότη να καταργήσει τη διαφορά ως προς τις ηλικίες συνταξιοδοτήσεως;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>3)</NO.P><TXT>Σε περίπτωση που στο ανωτέρω ερώτημα 1 δοθεί εν όλω ή εν μέρει καταφατική απάντηση: Μπορεί ο εργοδότης, σύμφωνα με το άρθρο 119, να επικαλεστεί την αρχή της αντικειμενικής δικαιο-λογήσεως και να ισχυριστεί ότι η μείωση των παροχών που καταβάλλονται στις γυναίκες δικαιολογείται ενόψει των αναγκών της επιχειρήσεως ή του επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος και, αν ναι, ποιοι είναι οι κρίσιμοι παράγοντες βάσει των οποίων κρίνεται αν συντρέχει τέτοια αντικειμενική δικαιολόγηση;<QUOT.END ID="QE0002" REF.START="QS0002" CODE="00BB"/></TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Ιστορικό της διαφοράς στην υπόθεση C-28/93, Van den Akker κ.λπ.</P></TI></TITLE><NP><NO.P>5.</NO.P><TXT>Η Van den Akker και οι λοιπές προσφεύγουσες στην κύρια δίκη της υποθέσεως C-28/93 εργάζονται σε νομικά πρόσωπα που ανήκουν στον όμιλο Shell. Λόγω της εργασίας τους αυτής υπάγονται στο επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα του Stichting Shell Pensioenfonds, καθού στην κύρια δίκη (στο εξής: Ταμείο Συντάξεων).</TXT><P>Μέχρι τις <DATE ISO="19841231">31 Δεκεμβρίου 1984</DATE> οι κανόνες του Ταμείου αυτού έκαναν διάκριση μεταξύ αφενός των ανδρών και αφετέρου των γυναικών εργαζομένων, καθόσον η κανονική ηλικία συνταξιοδοτήσεως καθοριζόταν στο 60ό έτος για τους άνδρες και στο 55ο έτος για τις γυναίκες. Για τον λόγο αυτό οι άνδρες μισθωτοί υπάγονταν στο συνταξιοδοτικό σύστημα επί μία επιπλέον πενταετία απ' ό, τι οι γυναίκες συνάδελφοί τους, πράγμα που τους έδινε τη δυνατότητα να αποκτήσουν περισσότερα συνταξιοδοτικά δικαιώματα, μολονότι η κτήση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων έπαυε και για τα δύο φύλα αμέσως μετά τη συμπλήρωση του ανωτάτου ορίου των συνταξίμων ετών.</P><P>Η διάκριση αυτή καταργήθηκε την <DATE ISO="19850101">1η Ιανουαρίου 1985</DATE>: ως κανονική ηλικία συνταξιοδοτήσεως για όλους τους ασφαλισμένους καθορίστηκε το 60ό έτος. Προβλέφθηκαν δε οι ακόλουθες μεταβατικές ρυθμίσεις. Στις γυναίκες εργαζόμενες που υπάγονταν στο συνταξιοδοτικό σύστημα την <DATE ISO="19850101">1η Ιανουαρίου 1985</DATE> δόθηκε η δυνατότητα να επιλέξουν είτε να υπαχθούν στο νέο συνταξιοδοτικό σύστημα, δεχόμενες τη<?PAGE NO="I-4441"?> μετάθεση του ορίου για τη συνταξιοδότηση από το 55ο στο 60ό έτος, ή να υπαχθούν στο συνταξιοδοτικό σύστημα, αλλά να εξακολουθήσει να ισχύει ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως το 55ο έτος της ηλικίας τους. Οι εργαζόμενες έπρεπε να προβούν στην επιλογή αυτή μέχρι τις <DATE ISO="19861231">31 Δεκεμβρίου 1986</DATE>. Σε περίπτωση μη ρητής επιλογής του 60ου έτους ως ηλικίας συνταξιοδοτήσεως, προβλεπόταν ότι θα λογιζόταν ότι η ενδιαφερόμενη είχε επιλέξει ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως το 55ο έτος. Όλες οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης επέλεξαν ρητά ή σιωπηρά τη συνταξιοδότηση τους στο 55ο έτος της ηλικίας τους.</P></NP><NP><NO.P>6.</NO.P><TXT>Κατόπιν της αποφάσεως Barber, το Ταμείο Συντάξεων έκρινε αναγκαίο να τροποποιήσει τον συνταξιοδοτικό κανονισμό και να καταργήσει από την <DATE ISO="19910601">1η Ιουνίου 1991</DATE> τη δυνατότητα των γυναικών εργαζομένων να επιλέξουν μετά την <DATE ISO="19850101">1η Ιανουαρίου 1985</DATE> ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως το 55ο έτος της ηλικίας τους, δυνατότητα που παρείχαν στις εργαζόμενες αυτές οι τροποποιήσεις του 1985.</TXT><P>Στο πλαίσιο της τροποποιήσεως θεσπίστηκαν οι ακόλουθοι αντισταθμιστικοί κανόνες. Καταρχάς υπολογιζόταν το ποσό της μειώσεως της πραγματικής αξίας των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων που είχαν κτηθεί μέχρι τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, μειώσεως που οφειλόταν στην τροποποίηση. Στη συνέχεια η μείωση αυτή αντισταθμιζόταν με την παροχή σε κάθε ασφαλισμένη της δυνατότητας να επιλέξει, μέχρι την <DATE ISO="19911201">1η Δεκεμβρίου 1991</DATE>, να συνταξιοδοτηθεί πρόωρα (βάσει της τρέχουσας αξίας συντάξεως της) χωρίς η σύνταξη της να μειωθεί, όπως προβλεπόταν από τις σχετικές διατάξεις, λόγω της πρόωρης συνταξιοδοτήσεως. Αν μέχρι την ανωτέρω ημερομηνία δεν υποβαλλόταν καμία δήλωση, η ενδιαφερόμενη λογιζόταν ότι είχε επιλέξει τη λύση αυτή.</P><P>Από τη Διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι το Ταμείο Συντάξεων συμφώνησε να επανεξετάσει την τροποποίηση, εφόσον αποδεικνυόταν ότι η μη εφαρμογή της τροποποιήσεως δεν ενείχε τον κίνδυνο παραβάσεως του άρθρου 119 της Συνθήκης ΕΚ. Το Ταμείο Συντάξεων φοβείται ότι, σε περίπτωση διαπιστώσεως της παραβάσεως, οι άνδρες εργαζόμενοι που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση θα μπορούσαν να αξιώσουν, εφόσον δεν εφαρμοζόταν η τροποποίηση αυτή, να έχουν τα (δια δικαιώματα που παρέχουν στις γυναίκες συναδέλφους τους οι μεταβατικές ρυθμίσεις του 1985 και, ειδικότερα, ότι θα επέλεγαν ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως το 55ο έτος της ηλικίας τους.</P></NP><NP><NO.P>7.</NO.P><TXT>Οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι το άρθρο 119 και η απόφαση Barber δεν καθιστούν αναγκαία την προαναφερθείσα τροποποίηση και ότι συνεπώς η τροποποίηση αυτή πρέπει να καταργηθεί. Τούτο αποτελεί άλλωστε το αίτημα που έχουν υποβάλει στο Kantongerecht te 's-Gravenhage (στο εξής: Kantongerecht).</TXT><P>Το Kantongerecht έκρινε αναγκαίο να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="ALPHA"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0003" REF.END="QE0003" CODE="00AB"/>Α.</NO.P><TXT>Αντίκειται προς το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΟΚ το ότι, δυνάμει ρυθμίσεως περί συντάξεων θεσπισθείσας στο πλαίσιο συμβάσεως εργασίας, κατά την οποία η ηλικία συνταξιοδοτήσεως ορίζεται από την <DATE ISO="19850101">1η Ιανουαρίου 1985</DATE> στο 60ό έτος τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες που υπάγονται<?PAGE NO="I-4442"?> στο συνταξιοδοτικό αυτό σύστημα, η ηλικία συνταξιοδοτήσεως εξακολουθεί να είναι, μετά τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, το 55ο έτος για συγκεκριμένη κατηγορία γυναικών ασφαλισμένων,</TXT><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>αν ο κανόνας αυτός προκύπτει από μεταβατική ρύθμιση που ισχύει από την <DATE ISO="19850101">1η Ιανουαρίου 1985</DATE> (οπότε τροποποιήθηκαν οι κανόνες λειτουργίας του συστήματος και ως ενιαία ηλικία συνταξιοδοτήσεως καθορίστηκε το 60ό έτος, ενώ προηγουμένως η ηλικία αυτή ήταν το 60ό έτος για τους άνδρες ασφαλισμένους και το 55ο έτος για τις γυναίκες ασφαλισμένες), και</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>αν η μεταβατική ρύθμιση δεν ισχύει παρά μόνο για τις ασφαλισμένες (ή τις επιδιώκουσες να ασφαλιστούν) οι οποίες εργάζονταν, τόσο στις <DATE ISO="19841231">31 Δεκεμβρίου 1984</DATE> όσο και την <DATE ISO="19850101">1η Ιανουαρίου 1985</DATE>, σε εργοδότη υπαγόμενο στο καθού (<QUOT.START ID="QS0004" REF.END="QE0004" CODE="201C"/>ζημιούμενα πρόσωπα<QUOT.END ID="QE0004" REF.START="QS0004" CODE="201D"/>) και</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>γ)</NO.P><TXT>αν η μεταβατική ρύθμιση προέβλεπε επίσης ότι τα ζημιούμενα πρόσωπα μπορούσαν να επιλέξουν ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως το 55ο ή το 60ό έτος της ηλικίας τους και ότι η επιλογή αυτή έπρεπε να πραγματοποιηθεί μέχρι (το αργότερο) τις <DATE ISO="19861231">31 Δεκεμβρίου 1986</DATE>;</TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>Β.</NO.P><TXT>Πρέπει να δοθεί διαφορετική απάντηση στο ερώτημα Α, αν η μεταβατική ρύθμιση που προβλέπει ότι στις περιπτώσεις στις οποίες δεν πραγματοποιήθηκε εμπροθέσμως καμία ρητή επιλογή ισχύει η αρχική ηλικία συνταξιοδοτήσεως, δηλαδή το 55ο έτος, ή η γενική ηλικία συνταξιοδοτήσεως, δηλαδή το 60ό έτος;<QUOT.END ID="QE0003" REF.START="QS0003" CODE="00BB"/></TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Συμβιβάζεται με το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ η μετάθεση του ορίου ηλικίας για τη συνταξιοδότηση των γυναικών μέχρι το όριο ηλικίας για τη συνταξιοδότηση των ανδρών εργαζομένων, εφόσον σκοπός είναι η συμμόρφωση προς την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Barber;</P></TI></TITLE><NP><NO.P>8.</NO.P><TXT>Παρά τις διαφορές που υφίστανται μεταξύ των δύο υποθέσεων, το βασικό ζήτημα που πρέπει να εξετάσει το Δικαστήριο είναι το ίδιο, δηλαδή αν και κατά πόσον επιτρέπεται, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες της αποφάσεως Barber, να εξισώνεται η ηλικία στην οποία δικαιούται ο ενδιαφερόμενος σύνταξη βάσει επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος με μετάθεση προς τα άνω του ορίου ηλικίας για τη συνταξιοδότηση των γυναικών εργαζομένων και όχι με τη μείωση της ηλικίας συνταξιοδοτήσεως των ανδρών εργαζομένων. Ιδιαίτερα από την υπόθεση Smith προκύπτει ότι η μέθοδος αυτή αποβαίνει σε βάρος των γυναικών εργαζομένων, αφού, προκειμένου να δικαιούνται πλήρη επαγγελματική σύνταξη, θα πρέπει να εργάζονται επί περισσότερο χρόνο.</TXT><?PAGE NO="I-4443"?><P>Θα εξετάσω καταρχάς το βασικό αυτό ζήτημα από την άποψη των ισχυουσών αρχών και στη συνέχεια θα απαντήσω στα ερωτήματα που έχουν υποβληθεί στο Δικαστήριο στις δύο αυτές υποθέσεις.</P></NP><NP><NO.P>9.</NO.P><TXT>Μολονότι το επίμαχο ζήτημα είναι λεπτό, η άποψη μου είναι ότι η <HT TYPE="ITALIC">βασική</HT> απάντηση είναι κατά το κοινοτικό δίκαιο σαφής. Παρόμοιο ερώτημα έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο στην υπόθεση C-200/91, Colorali, στην οποία το High Court of Justice (Chancery Division) ερωτά αν η εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως επιβάλλει πάντοτε την αύξηση των παροχών που προβλέπονται για το υφιστάμενο τη δυσμενή διάκριση φύλο ή αν, αντίθετα, επιτρέπεται, κατά το άρθρο 119, η μείωση των παροχών που προβλέπονται για το άλλο φύλο<NOTE NOTE.ID="E0004" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Ερώτημα 1(2)iii στην υπόθεση Coloroll.</P></NOTE>. Με τις προτάσεις που ανέπτυξα στις <DATE ISO="19930428">28 Απριλίου 1993</DATE> στις υποθέσεις Ten Oever, Moroni, Neath και Colorall <HT TYPE="ITALIC"><NOTE NOTE.ID="E0005" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Προτάσεις cmç υποθέσεις <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-109/91+C-110/91+C-152/91+C-200/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-4932">C-109/91, C-110/91, C-152/91 και C-200/91 (Συλλογή 1993, σ. I-4932 και I-4933, σημείο 60)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>,</HT> προέβην, βασιζόμενος στη νομολογία του Δικαστηρίου, σε διάκριση μεταξύ των συνταξιοδοτικών παροχών, ανάλογα με το αν στηρίζονται σε παρελθούσες δυσμενείς διακρίσεις (μετά την <HT TYPE="ITALIC">απόφαση</HT> Barber) ή έχουν σχέση με εργασία παρασχεθείσα μετά τη θέσπιση νέων κανόνων προς συμμόρφωση (κατόπιν της ανωτέρω αποφάσεως) προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως. Η διάκριση αυτή ισχύει και για τις παρούσες υποθέσεις.</TXT></NP><NP><NO.P>10.</NO.P><TXT>Όταν οι κανόνες που δημιουργούν διακρίσεις εφαρμόζονται σε παροχές που βασίζονται σε περιόδους απασχολήσεως που έχουν διανυθεί <HT TYPE="ITALIC">στο παρελθόν,</HT> επιβάλλεται, μέχρι να θεσπιστούν κανόνες για την κατάργηση των διακρίσεων αυτών, η <HT TYPE="ITALIC">αύξηση</HT> των παροχών που προβλέπονται για το υφιστάμενο τις διακρίσεις φύλο, ώστε να εξισωθούν προς τις παροχές που προβλέπονται για το ευνοούμενο φύλο. Στις υποθέσεις που αφορούν διακρίσεις μεταξύ των φύλων το Δικαστήριο δέχεται, κατά πάγια νομολογία, ότι οι ευνοϊκότεροι κανόνες πρέπει να εφαρμόζονται στο ευρισκόμενο σε λιγότερο ευνοϊκή θέση φύλο, καθόσον οι κανόνες αυτοί αποτελούν <QUOT.START ID="QS0005" REF.END="QE0005" CODE="00AB"/>το μόνο έγκυρο σύστημα αναφοράς<QUOT.END ID="QE0005" REF.START="QS0005" CODE="00BB"/> για την άμεση εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως<NOTE NOTE.ID="E0006" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>To Δικαστήριο καθιέρωσε για πρώτη φορά το κριτήριο αυτό με την απόφαση τη; <DATE ISO="19840320">20ής Μαρτίου 1984</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="75/82+117/82" YEAR="1984" PAGE.ECR="1509">75/82 και 117/82, Razzouk και Beydoun (Συλλογή 1984, σ. 1509, σκέψη 19)</REF.DOC.ECR>, η οποία αφορούσε το δικαίωμα ίση; μεταχειρίσεως των αρρένων και θηλέων υπαλλήλων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Το Δικαστήριο εφάρμοσε στη συνέχεια το κριτήριο αυτό για να εξασφαλίσει την τήρηση της αρχής της ίοης μεταχειρίσεως που διακηρύσσεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 (βλ. παραπομπή με πλήρη στοιχεία στην υποσημείωση 11), ενόσω ο εθνικός νομοθέτης δεν έχει συμμορφωθεί (πλήρως) με την εν λόγω οδηγία: βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της <DATE ISO="19870624">24ης Ιουνίου 1987</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="384/85" YEAR="1987" PAGE.ECR="2865">384/85, Borrie Clarke (Συλλογή 1987, σ.2865, ακέψή 12)</REF.DOC.ECR>, και την πρόσφατη απόφαση της <DATE ISO="19940224">24ης Φεβρουαρίου 1994</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-343/92" YEAR="1994" PAGE.ECR="I-571">C-343/92, Roks (Συλλογή 1994, ο. I-571, σκέψη 18)</REF.DOC.ECR>. Με τις αποφάσεις Kowalska και Nimz το Δικαστήριο εφάρμοσε επίσης τη νομολογία αυτή στα διεπόμενα από το άρθρο 119 της Συνθήκη; ΕΚ ζητήματα: αποφάσεις τη; <DATE ISO="19900627">27ή; Ιουνίου 1990</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-33/89" YEAR="1990" PAGE.ECR="I-2591">C-33/89, Kowalska (Συλλογή 1990, ο. I-2591, σκέψη 19)</REF.DOC.ECR>, και της <DATE ISO="19910207">7ης Φεβρουαρίου 1991</DATE>,<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-184/89" YEAR="1991" PAGE.ECR="I-297">C-184/89, Ninvz (Συλλογή 1991, σ. I-297, σκέψη 18)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT><P>Κατά την εφαρμογή της νομολογίας αυτής πρέπει βέβαια να λαμβάνεται υπόψη ο περιορισμός των διαχρονικών αποτελεσμάτων της αποφάσεως Barber. Όπως διευκρίνισε πρόσφατα το Δικαστήριο με τις αποφάσεις Ten Oever, Moroni και Neath, τούτο σημαίνει ότι</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0006" REF.END="QE0006" CODE="00AB"/>δεν μπορεί να γίνει επίκληση του αμέσου αποτελέσματος του άρθρου 119 της Συνθήκης,<?PAGE NO="I-4444"?> προκειμένου να ζητηθεί η εφαρμογή της ίσης μεταχειρίσεως στον τομέα των επαγγελματικών συντάξεων παρά μόνον ως προς τις παροχές που οφείλονται βάσει περιόδων απασχολήσεως που έχουν διανυθεί μετά τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, με την επιφύλαξη της εξαιρέσεως που προβλέπεται υπέρ των εργαζομένων ή των ελκόντων δικαιώματα από αυτούς οι οποίοι, πριν από την ημερομηνία αυτή, είχαν ασκήσει ένδικη προσφυγή ή είχαν υποβάλει ισοδύναμη κατά το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο ένσταση<HT TYPE="ITALIC"><NOTE NOTE.ID="E0007" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Απόφαση της <DATE ISO="19931006">6ης Οκτωβρίου 1993</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-109/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-4879">C-109/91, Ten Oever (Συλλογή 1993, ο. I-4879, σκέψη 20 και σημείο 2 του διατακτικού)</REF.DOC.ECR>, απόφαση της <DATE ISO="19931214">14ης Δεκεμβρίου 1993</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-110/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-6591">C-110/91, Moroni (Συλλογή 1993, σ. I-6591, σκέψη 31 και σημείο 3 του διατακτικού)</REF.DOC.ECR>, και απόφαση της <DATE ISO="19931222">22ας Δεκεμβρίου 1993</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-152/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-6953">C-152/91, Neath (Συλλογή 1993, α I-6953, οκέψη 18 και σημείο 1 του διατακτικού)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE><QUOT.END ID="QE0006" REF.START="QS0006" CODE="00BB"/>.</HT></P></QUOT.S></P><P>Με άλλα λόγια, όταν πρόκειται για επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα, η προ-παρατεθείσα νομολογία σχετικά με το <QUOT.START ID="QS0007" REF.END="QE0007" CODE="00AB"/>μόνο έγκυρο σύστημα αναφοράς<QUOT.END ID="QE0007" REF.START="QS0007" CODE="00BB"/> εφαρμόζεται μόνο για τις μετά τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE> περιόδους απασχολήσεως.</P></NP><NP><NO.P>11.</NO.P><TXT>Η κατάσταση όμως είναι τελείως διαφορετική, όταν πρόκειται για παροχές που χορηγούνται βάσει νέων κανόνων, οι οποίοι έχουν προσαρμοστεί προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως και αφορούν <HT TYPE="ITALIC">μελλοντικές</HT> περιόδους απασχολήσεως, δηλαδή περιόδους απασχολήσεως που διανύονται μετά την έναρξη εφαρμογής των κανόνων αυτών. Συμφωνώ με την Avdel Systems Limited, την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, τη Γερμανική Κυβέρνηση και την Επιτροπή ότι το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει τη μείωση των παροχών αυτών, εφόσον προβλέπεται ότι το ύψος των παροχών αυτών θα είναι ακριβώς το ίδιο τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τις εργαζόμενες. Οποιαδήποτε διαφορετική εκτίμηση θα αποτελούσε απευκταία κοινωνική παρέμβαση σε έναν τομέα πολιτικής που εμπίπτει επί του παρόντος στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, τα οποία, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, <QUOT.START ID="QS0008" REF.END="QE0008" CODE="00AB"/>διαθέτουν εύλογο περιθώριο εκτιμήσεως όσον αφορά τη φύση των μέτρων κοινωνικής προστασίας και τους συγκεκριμένους τρόπους πραγματοποιήσεως τους<QUOT.END ID="QE0008" REF.START="QS0008" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0008" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Απόφαση της <DATE ISO="19840712">12ης Ιουλίου 1984</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="184/83" YEAR="1984" PAGE.ECR="3047">184/83, Hofmann (Συλλογή 1984, σ. 3047, σκέψη 27)</REF.DOC.ECR>, απόφαση της <DATE ISO="19910507">7ης Μαΐου 1991</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-229/89" YEAR="1989" PAGE.ECR="I-2205">C-229/89, Επιτροπή κατά Βελγίου (Συλλογή 1989, σ. I-2205, σκέψη 22)</REF.DOC.ECR>, και απόφαση της <DATE ISO="19921119">19ης Νοεμβρίου 1992</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-226/91" YEAR="1992" PAGE.ECR="I-5943">C-226/91, Molenbroek (Συλλογή 1992, σ. I-5943, σκέψη 15)</REF.DOC.ECR>. Βλ. επίσης την πρόσφατη απόφαση της <DATE ISO="19940224">24ης Φεβρουαρίου 1994</DATE> στην υπόθεση Roks (παρατέθηκε ανωτέρω στην υποσημείωση 5), με την οποία το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η οδηγία 79/7 <QUOT.START ID="QS0009" REF.END="QE0009" CODE="00AB"/>αφήνει πάντως άθικτη την αρμοδιότητα που αναγνωρίζουν τα άρθρα 117 και 118 της Συνθήκης στα κράτη μέλη για να καθορίσουν την κοινωνική τους πολιτική στο πλαίσιο της στενής συνεργασίας που προωθεί η Επιτροπή και, επομένως, τη φύση και την έκταση των μέτρων κοινωνικής προστασίας, συμπεριλαμβανομένου του τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως, καθώς και τον συγκεκριμένο τρόπο για την υλοποίηση τους (...)<QUOT.END ID="QE0009" REF.START="QS0009" CODE="00BB"/> (σκέψη 28). Κατά τη γνώμη μου, το ίδιο ισχύει και για το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ.</P></NOTE>.</TXT><P>Αντίθετα απ' ό, τι ισχυρίζονται οι προσφεύγουσες στις δύο προκείμενες υποθέσεις, το ανωτέρω συμπέρασμα δεν αναιρείται από την απόφαση Defrenne II. Με την απόφαση εκείνη το Δικαστήριο δέχθηκε βέβαια ότι, ενόψει του κοινωνικής φύσεως σκοπού τον οποίο εξυπηρετεί το άρθρο 119 — και ο οποίος συνίσταται στη βελτίωση των όρων διαβιώσεως και εργασίας του εργατικού<?PAGE NO="I-4445"?> δυναμικού κατά το άρθρο 117<NOTE NOTE.ID="E0009" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Το Δικαστήριο έχει τονίσει επανειλημμένα ότι η διάταξη αυτή. αν και ενδέχεται να είναι κρίσιμη για την ερμηνεία άλλων διατάξεων του κοινοτικού δικαίου, έχει κυρίως προγραμματικό χαρακτήρα και ότι η επίτευξη των σκοπών αυτών πρέπει να είναι το αποτέλεσμα της κοινωνικής πολιτικής που θα καταστρώσουν οι αρμόδιες αρχές (βλ. απόφαση της <DATE ISO="19870929">29ης Σεπτεμβρίου 1987</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="126/86" YEAR="1987" PAGE.ECR="3697">126/86, Giménez Zaera, Συλλογή 1987, σ. 3697, σκέψεις 13 και 14</REF.DOC.ECR>). Τούτο επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από το Δικαστήριο, με την απόφαση της <DATE ISO="19930317">17ης Μαρτίου 1993</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-72/91+C-73/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-887">C-72/91 και C-73/91, Sloman Neptun (Συλλογή 1993, σ. I-887, σκέψεις 25 και 20)</REF.DOC.ECR>, κατά την οποία το άρθρο 117 δεν επιτρέπει τον δικαστικό έλεγχο της κοινωνικής πολιτικής που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη (σκέψη 27).</P></NOTE> — επιτρέπεται, <QUOT.START ID="QS0010" REF.END="QE0010" CODE="00AB"/>η απόρριψη της αντιρρήσεως ότι η εν λόγω διάταξη μπορεί να τηρηθεί με άλλο τρόπο παρά με την αύξηση των χαμηλότερων μισθών<QUOT.END ID="QE0010" REF.START="QS0010" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0010" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Απόφαση της <DATE ISO="19760408">8ης Απριλίου 1976</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="43/75" YEAR="1976" PAGE.ECR="175">43/75, Defrenne II (Συλλογή τόμος 1976, ο. 175, σκέψη 15)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Όπως υποστήριξα ήδη με τις προτάσεις που ανέπτυξα στις <DATE ISO="19930428">28 Απριλίου 1993</DATE> (όπ. π.)<NOTE NOTE.ID="E0011" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Στο σημείο 60 των προτάσεων αυτών.</P></NOTE>, η σκέψη αυτή του Δικαστηρίου πρέπει να ερμηνευθεί εντός του όλου πλαισίου στο οποίο εντάσσεται: η κύρια δίκη αφορούσε την αγωγή αποζημιώσεως που είχε ασκήσει η Defrenne κατά του πρώην εργοδότη της, της Sabena, λόγω διακρίσεων που είχε υποστεί σε σχέση με τον μισθό που της καταβαλλόταν για εργασία που είχε παράσχει κατά την προηγούμενη δεκαετία. Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η σκέψη αυτή της αποφάσεως του Δικαστηρίου αφορά μόνο τις <HT TYPE="ITALIC">παρελθούσες</HT> διακρίσεις, για τις οποίες, όπως τονίστηκε ήδη, το Δικαστήριο απαιτεί την εφαρμογή του ευνοϊκότερου καθεστώτος και στη λιγότερο ευνοούμενη κατηγορία.</P></NP><NP><NO.P>12.</NO.P><TXT>Εξάλλου, υπέρ της απόψεως που υποστηρίζω εν προκειμένω συνηγορεί και η πρόσφατη απόφαση Roks. Στην υπόθεση εκείνη το εθνικό δικαστήριο ερωτούσε το Δικαστήριο αν αντιβαίνει προς το κοινοτικό δίκαιο η θέσπιση εθνικής νομοθεσίας η οποία — εξαρτώντας τη διατήρηση του δικαιώματος επί παροχής λόγω ανικανότητας προς εργασία από τη συνδρομή μιας προϋποθέσεως ως προς το εισόδημα, η οποία πλέον ισχύει εξίσου τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες — στερεί στο μέλλον από τις γυναίκες δικαιώματα που αντλούσαν μέχρι τότε από το άμεσο αποτέλεσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ<NOTE NOTE.ID="E0012" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Οδηγία του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19781219">19ης Δεκεμβρίου 1978</DATE>, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχή; της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160).</P></NOTE>. Αναφερόμενο στην αρμοδιότητα των κρατών μελών στα ζητήματα κοινωνικής πολιτικής, το Δικαστήριο απάντησε ότι</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0011" REF.END="QE0011" CODE="00AB"/>το κοινοτικό δίκαιο δεν εμποδίζει ένα κράτος μέλος, όταν ελέγχει τις κοινωνικές του δαπάνες, να λαμβάνει μέτρα που έχουν ως αποτέλεσμα την αφαίρεση από ορισμένες κατηγορίες προσώπων του ευεργετήματος παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως, <HT TYPE="ITALIC">υπό την προϋπόθεση ón τα μέτρα αυτά δεν αντιτίθενται στην αρχή της ίσης μεταχειρίσεως ανορών και γυναικών, όπως ορίζεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 7917</HT> (...)<QUOT.END ID="QE0011" REF.START="QS0011" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0013" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Απόφαση Roks (όπ. π., σκέψη 29) (η υπογράμμιση δική μου), όπου παρατίθενται και οι αποφάσεις της <DATE ISO="19870611">11ης Ιουνίου 1987</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="30/85" YEAR="1987" PAGE.ECR="2497">30/85, Teuling (Συλλογή 1987, ο. 2497)</REF.DOC.ECR>, και Επιτροπή κατά Βελγίου (παρατέθηκε ανωτέρω στην υποσημείωση 7). Η αρχή αυτή διατυπώνεται πράγματι οτη σκέψη 22 της πρώτης από τις ανωτέρω δύο αποφάσεις και στη σκέψη 24 της δεύτερης, χωρίς όμως την υπογραμμισμένη φράση.</P></NOTE>.</P></QUOT.S></P><P>Το ίδιο ισχύει και για την εφαρμογή του άρθρου 119 της Συνθήκης ΕΚ στα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα: η διάταξη αυτή επιβάλλει οπωσδήποτε την ισότητα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά δεν επιβάλλει συγκεκριμένο <HT TYPE="ITALIC">ύψος</HT> για τις μελλοντικές παροχές που παρέχουν τα επαγγελματικά αυτά συνταξιοδοτικά συστήματα.</P></NP></GR.SEQ><?PAGE NO="I-4446"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Απαντήσεις στα ερωτήματα που υποβλήθηκαν στην υπόθεση Smith</P></TI></TITLE><NP><NO.P>13.</NO.P><TXT>Ο συλλογισμός αυτός, αν εφαρμοστεί στην υπόθεση Smith, δίνει το ακόλουθο αποτέλεσμα. Όπως ορθά τονίζει το Industrial Tribunal με το πρώτο ερώτημα του, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ τριών περιπτώσεων.</TXT><P>Θα αρχίσω με την περίπτωση που αναφέρεται τελευταία, δηλαδή τον καθορισμό του 65ου έτους ως ενιαίας ηλικίας συνταξιοδοτήσεως για τους άνδρες και τις γυναίκες, όσον αφορά τις συνταξιοδοτικές παροχές που χορηγούνται για <HT TYPE="ITALIC">προγενέστερες της <DATE ISO="19900517">17ης Μαΐου 1990</DATE> περιόδους απασχολήσεως.</HT> Από την άποψη του κοινοτικού δικαίου το ζήτημα είναι σαφές: η περίπτωση αυτή δεν καλύπτεται από το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ, δεδομένου ότι η διάταξη αυτή δεν έχει — τουλάχιστον όσον αφορά τις διακρίσεις που απορρέουν από την ύπαρξη διαφορετικών ηλικιών συνταξιοδοτήσεως — άμεσα αποτελέσματα για τις παροχές αυτές, ενώ παράλληλα δεν μπορεί να αναφερθεί κανείς κανόνας και καμία αρχή του κοινοτικού δικαίου που να καθιστά αναγκαία την προσαρμογή των επαγγελματικών συνταξιοδοτικών συστημάτων προς την αρχή της ισότητας μέσω της θεσπίσεως κοινής (μεγαλύτερης ή μικρότερης) ηλικίας συνταξιοδοτήσεως. Έχω βέβαια απόλυτη κατανόηση για την άποψη που υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες στις κύριες δίκες και η Γερμανική Κυβέρνηση, δηλαδή ότι ο καθορισμός μεγαλύτερης ηλικίας συνταξιοδοτήσεως ενδέχεται να καταλήγει σε προσβολή των δικαιωμάτων που έχουν αποκτήσει οι γυναίκες στο πλαίσιο του επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος που τροποποιήθηκε στη συνέχεια. Εντούτοις, δεδομένου ότι δεν υφίστανται κανόνες του κοινοτικού δικαίου για την εν λόγω περίοδο, στο πρόβλημα αυτό μπορεί να δοθεί λύση μόνο βάσει των διατάξεων του εθνικού δικαίου. Εξάλλου, από τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν οι παρεμβαίνουσες Κυβερνήσεις προκύπτει ότι το εθνικό δίκαιο προβλέπει διάφορες δυνατότητες: συναφώς η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου παραπέμπει στους κανόνες του ενοχικού δικαίου που ισχύουν στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ η Γερμανική Κυβέρνηση αναφέρεται στις αρχές που ισχύουν, κατά το γερμανικό δίκαιο, για την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και των κεκτημένων δικαιωμάτων (Prinzip des Vertrauens-und Bestandsschutz), καθώς και στη νομολογία του Bundesarbeitsgericht<NOTE NOTE.ID="E0014" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Με τα σημεία 14 και 15 των παρατηρήσεών της, η Γερμανική Κυβέρνηση παραπέμπει ειδικότερα στη λεγόμενη απόφαση περί <QUOT.START ID="QS0012" REF.END="QE0012" CODE="00AB"/>συντάξεων χηρείας<QUOT.END ID="QE0012" REF.START="QS0012" CODE="00BB"/> (Witwerrenten-Urteil), την οποία εξέδωσε το Bundesarbeitsgericht στις <DATE ISO="19890905">5 Σεπτεμβρίου 1989</DATE> (3 AZR 575/88, η οποία δημοσιεύθηκε, μεταξύ άλλων, στο Betriebs-Berater, 1989, σ. 2400, και στο Der Betrieb, 1989, σ. 2615) και με την οποία εφαρμόζεται μια <QUOT.START ID="QS0013" REF.END="QE0013" CODE="00AB"/>θεωρία των τριών επιπέδων<QUOT.END ID="QE0013" REF.START="QS0013" CODE="00BB"/>, όσον αφορά την προστασία των κεκτημένων δικαιωμάτων κατά την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως στο πλαίσιο ιδιωτικών συστημάτων συντάξεως χηρείας. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, ο εργοδότης επιτρέπεται να εξομοιώσει αναδρομικά τις ηλικίες συνταξιοδοτήσεως, μόνον εφόσον αποδεικνύει στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι υφίστανται προς τούτο επιτακτικοί λόγοι (zwingende Gründe), όπως είναι η ύπαρξη οικονομικής κρίσεως, η ελάττωση μιας μη προγραμματισμένης πρόσθετης προστασίας και η σοβαρή παραβίαση της υποχρεώσεως πίστεως.</P></NOTE>. Πρέπει να προστεθεί ότι η Avdel Systems Limited δεν μπορεί να επικαλεστεί, προκειμένου να δικαιολογήσει την αναδρομική τροποποίηση του συστήματος, τις οικονομικές συνέπειες της αποφάσεως Barber, δεδομένου ακριβώς ότι η απόφαση αυτή δεν ισχύει για τις περιόδους απασχολήσεως που είχαν διανυθεί πριν από την έκδοση της.</P></NP><NP><NO.P>14.</NO.P><TXT>Δεύτερον, τίθεται το ζήτημα της εξισώσεως των ηλικιών συνταξιοδοτήσεως των ανδρών και γυναικών εργαζομένων, όσον αφορά τις συνταξιοδοτικές παροχές επί των οποίων το δικαίωμα έχει κτηθεί δυνάμει <HT TYPE="ITALIC">περιόδων απασχολήσεως που διανύθηκαν μεταξύ της <DATE ISO="19900517">17ης Μαίου 1990</DATE> και της ημερομηνίας εξισώσεως, δηλαδή της <DATE ISO="19910701">1ης Ιουλίου 1991</DATE>.</HT> Δεδομένου ότι αυτές οι περίοδοι απασχολήσεως είναι μεταγενέστερες της<?PAGE NO="I-4447"?> αποφάσεως Barber, επιβάλλεται η πλήρης εφαρμογή εν προκειμένω του κανόνα που απορρέει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, κατά τον οποίο η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως επιβάλλει την εφαρμογή του κανόνα ή των κανόνων που ισχύουν για το περισσότερο ευνοούμενο φύλο (στην προκειμένη περίπτωση τις γυναίκες) και στο λιγότερο ευνοούμενο φύλο (στην προκειμένη περίπτωση τους άνδρες).</TXT><P>Αντίθετα από την Επιτροπή — η οποία θεωρεί ότι, το μόνο κρίσιμο στοιχείο για την εκτίμηση του αν τηρήθηκε το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ είναι η ημερομηνία καταβολής της συντάξεως<NOTE NOTE.ID="E0015" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ο δικηγόρος των προ-αφευγουαών στην υπόθεση Smith επισήμανε ορθά ότι η άποψη της Επιτροπής δεν λαμβάνει υπόψη τα εγγενή χαρακτηριστικά των επαγγελματικών συνταξιοδοτικών συστημάτων. Πράγματι, όπως δέχθηκε το Δικαστήριο με τις αποφάσεις Ten Oever (σκέψη 17), Moroni (σκέψη 29) και Neadi (σκέψη 14), οι οποίες παρατίθενται στην υποσημείωση 6, η ιδιαιτερότητα των επαγγελματικών συνταξιοδοτικών αυστη- μάτων <QUOT.START ID="QS0014" REF.END="QE0014" CODE="00AB"/>συνίσταται στον χρονικό διαχωρισμό μεταξύ της γενέσεως του δικαιώματος συντάξεως, που πραγματο- ποιείται προοδευτικά με την εξέλιξη της σταδιοδρομίας του υπαλλήλου, και της πραγματικής καταβολής της παροχής, που αναβάλλεται μέχρι ορισμένη ηλικία<QUOT.END ID="QE0014" REF.START="QS0014" CODE="00BB"/>.</P></NOTE> — φρονώ συνεπώς ότι το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ δεν επιτρέπει, όσον αφορά τις παροχές των οποίων το δικαίωμα <HT TYPE="ITALIC">έχει αποκτηθεί</HT> βάσει των εν λόγω περιόδων απασχολήσεως, την προς τα άνω εξίσωση των ηλικιών συνταξιοδοτήσεως.</P></NP><NP><NO.P>15.</NO.P><TXT>Όσον αφορά, τέλος, την προς τα άνω εξίσωση των ηλικιών συνταξιοδοτήσεως για τις παροχές επί των οποίων το δικαίωμα έχει αποκτηθεί βάσει <HT TYPE="ITALIC">περιόδων απασχολήσεως που έχουν διανυθεί μετά την εξίσωση,</HT> θα ήθελα να συμφωνήσω, για τους προεπτε-θέντες λόγους (βλ. τα σημεία 11 και 12 ανωτέρω), με την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και τη Γερμανική Κυβέρνηση ότι η εξίσωση αυτή δεν αντιβαίνει προς το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ, εφόσον τουλάχιστον τηρείται πλήρως η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως.</TXT></NP><NP><NO.P>16.</NO.P><TXT>Το δεύτερο αυτό σημείο με οδηγεί στο δεύτερο ερώτημα που υπέβαλε το Industrial Tribunal: ακόμη και αν δεν απαγορεύει την προς τα άνω εξίσωση των ηλικιών συνταξιοδοτήσεως, επιβάλλει το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ στον εργοδότη τον κατά το δυνατόν περιορισμό των αρνητικών συνεπειών που έχει η εν λόγω εξίσωση για τις παροχές που χορηγούνται στις γυναίκες αυτές; Όσον αφορά την εξίσωση για τις παροχές που αφορούν περιόδους απασχολήσεως <HT TYPE="ITALIC">που διανύθηκαν πριν από τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>,</HT> η απάντηση είναι σαφής: για τις περιόδους αυτές δεν μπορεί να συναχθεί από το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ καμία υποχρέωση του εργοδότη.</TXT><P>Δεν υπάρχει λόγος να εξεταστεί λεπτομερώς η περίπτωση κατά την οποία οι παροχές στηρίζονται σε περιόδους απασχολήσεως που διανύθηκαν μεταξύ της <DATE ISO="19900517">17ης Μαΐου 1990</DATE> και της ημερομηνίας της εξισώσεως: όπως ανέφερα ήδη, στην περίπτωση αυτή το άρθρο 119 απαγορεύει την προς τα άνω εξίσωση των ηλικιών συνταξιοδοτήσεως.</P><P>Τι ισχύει όμως για την εξίσωση σχετικά με τις <HT TYPE="ITALIC">μελλοντικές</HT> περιόδους απασχολήσεως (δηλαδή τα έτη απασχολήσεως που διανύονται μετά την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE>, δηλαδή την ημερομηνία εξισώσεως που καθόρισε το συνταξιοδοτικό σύστημα); Η Smith και οι άλλες προσφεύγουσες της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι εν προκειμένω ο εργοδότης δεσμεύεται από την κοινοτική αρχή της αναλογικότητας. Η μέθοδος που επιλέγεται για την άρση της απαγορευμένης διακρίσεως δεν επιτρέπεται να έχει ως αποτέλεσμα<?PAGE NO="I-4448"?> τη μείωση των συνταξιοδοτικών παροχών των γυναικών πέραν του αυστηρά αναγκαίου, αν ληφθούν υπόψη οι ανάγκες της επιχειρήσεως, μέτρου. Επιπλέον, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, τα αποθεματικά του Ταμείου Συντάξεως ή οι εναλλακτικές μέθοδοι χρηματοδοτήσεως, π.χ. η αύξηση των εισφορών, καθώς και το όφελος που αποκόμισε στο παρελθόν ο εργοδότης λόγω της υπάρξεως του συνταξιοδοτικού συστήματος που οδηγούσε σε διακρίσεις (στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχει τέτοιο όφελος, αφού η Avdel Systems Limited δεν έχει καταβάλει εισφορές μετά την <DATE ISO="19890601">1η Ιουνίου 1989</DATE>).</P><P>Η επιχειρηματολογία αυτή δεν είναι βάσιμη. Το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ υποχρεώνει τον εργοδότη να καταργήσει κάθε ανισότητα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων. Κατά την άποψη μου, δεν επιτρέπεται η επίκληση της αρχής της αναλογικότητας, εφόσον ενδέχεται να διακυβευθεί η εφαρμογή <QUOT.START ID="QS0015" REF.END="QE0015" CODE="00AB"/>ενός τόσο θεμελιώδους κανόνα του κοινοτικού δικαίου, όπως της ισότητας ανδρών και γυναικών<QUOT.END ID="QE0015" REF.START="QS0015" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0016" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Σκέψη 36 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Roks.</P></NOTE>.</P></NP><NP><NO.P>17.</NO.P><TXT>Στο τρίτο ερώτημα που υποβάλλεται στην υπόθεση Smith δεν χρειάζεται να δοθεί απάντηση παρά μόνο όσον αφορά τη δεύτερη περίπτωση, δηλαδή την περίπτωση των συνταξιοδοτικών παροχών των εργαζομένων οι οποίες βασίζονται σε περιόδους απασχολήσεως που διανύθηκαν μετά τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE> αλλά πριν από την <DATE ISO="19910701">1η Ιουλίου 1991</DATE>, δηλαδή την ημερομηνία εξισώσεως: μπορεί παρ' όλα αυτά ο εργοδότης να εξισώσει προς τα άνω, για την περίοδο αυτή, την ηλικία συνταξιοδοτήσεως των γυναικών και συνεπώς να μειώσει τις παροχές τους, <HT TYPE="ITALIC">εφόσον</HT> μπορεί να επικαλεστεί αντικειμενικούς λόγους, όπως είναι οι ανάγκες της επιχειρήσεως ή του επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος;</TXT><P>Στο σημείο αυτό κλίνω υπέρ της στενής ερμηνείας. Η διάρκεια της εν λόγω περιόδου και οι σχετικές δαπάνες βρίσκονται στην περίπτωση αυτή υπό τον έλεγχο του ίδιου του εργοδότη: όσο ταχύτερα επιτευχθεί η προσαρμογή του συνταξιοδοτικού συστήματος προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, τόσο βραχύτερη θα είναι η περίοδος κατά την οποία θα ισχύει ο κανόνας του <QUOT.START ID="QS0016" REF.END="QE0016" CODE="00AB"/>μόνου έγκυρου συστήματος αναφοράς<QUOT.END ID="QE0016" REF.START="QS0016" CODE="00BB"/> και συνεπώς τόσο μικρότερες θα είναι οι δαπάνες που θα προκληθούν στον εργοδότη και στο συνταξιοδοτικό σύστημα από την προσαρμογή αυτή. Για τον λόγο αυτό κρίνω ότι εν προκειμένω δεν είναι σκόπιμη, αντίθετα απ' ό, τι ισχυρίζεται η Avdel Systems Limited, η ελαστική εφαρμογή των κριτηρίων που καθιέρωσε το Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, με την απόφαση Bilka για την αντικειμενική δικαιολόγηση των <HT TYPE="ITALIC">έμμεσων</HT> διακρίσεων<NOTE NOTE.ID="E0017" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Απόφαση της <DATE ISO="19860513">13ης Μαΐου 1986</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="170/84" YEAR="1986" PAGE.ECR="1607">170/84, Bilka (Συλλογή 1986, ο. 1607, σκέψη 36)</REF.DOC.ECR>. Τα κριτήρια αυτά συνίστανται στη διαπίστωση του αν τα επιλεγόμενα μέσα <QUOT.START ID="QS0017" REF.END="QE0017" CODE="00AB"/>ανταποκρίνονται σε πραγματική ανάγκη της επιχείρησης και είναι πρόσφορα αλλά και αναγκαία για την επίτευξη του στόχου που επιδιώκει [η επιχείρηση αυτή]<QUOT.END ID="QE0017" REF.START="QS0017" CODE="00BB"/>.</P></NOTE>. Εντούτοις, συμφωνώ με την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποκλείσει εκ των προτέρων τη δυνατότητα υπάρξεως αντικειμενικά δικαιολογημένων εξαιρέσεων.</P></NP><NP><NO.P>18.</NO.P><TXT>Η δυνατότητα αυτή πάντως δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί παρά σε εξαιρετικές μόνο καταστάσεις, και συγκεκριμένα προκειμένου να ληφθούν υπόψη στοιχεία που δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με διακρίσεις λόγω φύλου και εξυπηρετούν <HT TYPE="ITALIC">επείγουσα</HT> ανάγκη σε σχέση με την ίδια την επιβίωση της επιχειρήσεως ή τη φερεγγυότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος της επιχειρήσεως αυτής. Όσον αφορά την επιβίωση<?PAGE NO="I-4449"?> της <HT TYPE="ITALIC">επιχειρήσεως,</HT> νομίζω óτι ορισμένοι από τους παράγοντες — όχι όμως όλοι<NOTE NOTE.ID="E0018" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Κατά τη γνώμη μου, δεν επιτρέπεται να ληφθούν υπόψη π.χ. παράγοντες κόστους που έχουν γενικά δυνητικά αποτελέσματα, όπως είναι αφενός το δυνητικό κόστος που θα είχε, κατά την άποψη της Avdel Systems Limited, μια περιορισμένη αύξηση του δείκτη των τιμών και αφετέρου οι προοπτικές οικονομικής υφέσεως.</P></NOTE> — που επικαλέστηκε η Avdel Systems Limited ενώπιον του Industrial Tribunal<NOTE NOTE.ID="E0019" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Σημείο 7. 4 της Διατάξεως περί παραπομπής.</P></NOTE> μπορούν να χαρακτηριστούν ως συνιστώντες επείγουσες ανάγκες: για παράδειγμα, η ανάγκη της επιχειρήσεως να εξασφαλίσει την πραγματοποίηση ζωτικών επενδύσεων ή να αντιμετωπίσει αιφνίδια προβλήματα προσωπικού<NOTE NOTE.ID="E0020" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Συναφώς η Avdel Systems Limited επικαλείται τις συνέπειες που θα είχε επί του προσωπικού της η εκ μέρους των ανδρών εργαζομένων (οι οποίοι αποτελούν το 90 % περίπου του προσωπικού της) μαζική άσχηση του δικαιώματος που θα είχαν ενδεχομένως να αξιώσουν τη χορήγηση πλήρους συντάξεως κατά τη συμπλήρωση του 60ού έτους της ηλικίας τους.</P></NOTE>. Όσον αφορά τα <HT TYPE="ITALIC">επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα,</HT> νομίζω ότι είναι δυνατό να προβλεφθεί εξαίρεση για την περίπτωση κατά την οποία η χωρίς περιορισμούς εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την οικονομική ισορροπία του εν λόγω συστήματος<NOTE NOTE.ID="E0021" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Το γεγονός ότι το Δικαστήριο προτίθεται, κατά την εκτίμηση του ζητήματος αν οι διακρίσεις είναι δικαιολογημένες, να λαμβάνει υπόψη την οικονομική ισορροπία του συγκεκριμένου συστήματος προκύπτει, μεταξύ άλλων, από την απόφαση της <DATE ISO="19920707">7ης Ιουλίου 1992</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-9/91" YEAR="1992" PAGE.ECR="I-4297">C-9/91, Equal Opportunities Commission (Συλλογή 1992, σ. I-4297, σκέψεις 15 έως 18: συνταξιοδοτικά συστήματα προβλεπόμενα από τον νόμο)</REF.DOC.ECR>, και την απόφαση της <DATE ISO="19931027">27ης Οκτωβρίου 1993</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-338/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-5475">C-338/91, Steenhorst-Neerings (Συλλογή 1993, ο. I-5475, σκέψη 23: προβλεπόμενο από τον νόμο σύστημα χορηγήσεως παροχών λόγω ανικανότητας προς εργασία)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> και συνεπώς τη φερεγγυότητα του<NOTE NOTE.ID="E0022" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Το γεγονός και μόνον ότι η εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως έχει ως αποτέλεσμα οικονομικές επιβαρύνσεις που επηρεάζουν την οικονομική ισορροπία ενός επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος δεν αποτελεί συνεπώς δικαιολογητικό λόγο: πρέπει να πρόκειται για δυσχέρειες που να είναι αδύνατο ή σχεδόν αδύνατο να υπερνικηθούν. Αν η υπερνίκηση των δυσχερειών είναι δυνατή, ενόψει, μεταξύ άλλων, της περιορισμένης χρονικής διάρκειας και της οικονομικής καταστάσεως του συνταξιοδοτικού συστήματος (αν υπάρχουν π.χ. πλεονάσματα, αποθέματα ή άλλοι ανάλογοι παράγοντες), μπορούν να εφαρμοστούν κατ' αναλογία και οι σκέψεις που διατύπωσε το Δικαστήριο με την απόφαση Roks (που παρατέθηκε ανωτέρω στην υποσημείωση 5) σχετικά με τα θεσπιζόμενα με νόμο μέτρα που αφορούν την κοινωνική ασφάλιση: <QUOT.START ID="QS0018" REF.END="QE0018" CODE="00AB"/>όμως, καίτοι θεωρήσεις αναγόμενες στον προϋπολογισμό μπορούν να αποτελούν το έρεισμα των επιλογών κοινωνικής πολιτικής ενός κράτους μέλους και να μπορούν να επηρεάζουν τη φύση ή την έκταση των μέτρων κοινωνικής προστασίας που επιθυμεί να θεσπίσει το κράτος αυτό, δεν συνιστούν πάντως, αυτές καθαυτές, σκοπό επιδιωκόμενο με την πολιτική αυτή και, επομένως, δεν μπορούν να δικαιολογούν διάκριση σε βάρος ενός από τα δύο φύλα<QUOT.END ID="QE0018" REF.START="QS0018" CODE="00BB"/> (σκέψη 35).</P></NOTE>. Δεν θα ήθελα εξάλλου να αποκλείσω το ενδεχόμενο ότι, λόγω των περίπλοκων υπολογισμών των ασφαλιστικών ισοδυνάμων που θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια η εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως — στις προκείμενες περιπτώσεις π.χ. θα ήταν αναγκαίοι χωριστοί υπολογισμοί για τρεις διαφορετικές περιόδους μεταπωλήσεως—, θα μπορούσε να προτιμηθεί, στο πλαίσιο του επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος, μια εναλλακτική λύση για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως για την κρίσιμη εν προκειμένω περίοδο, λύση που θα ήταν λιγότερο περίπλοκη από διοικητική άποψη ή από άποψη μεταφοράς του ισοδυνάμου ασφαλιστικών δικαιωμάτων. Για οποιαδήποτε όμως εναλλακτική λύση πρέπει να λαμβάνονται πλήρως υπόψη τα δικαιώματα που παρέχει στους ιδιώτες το άρθρο 119 από τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, ημερομηνία δημοσιεύσεως της αποφάσεως Barber<NOTE NOTE.ID="E0023" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ., όσον αφορά την οδηγία 79/7, την απόφαση της <DATE ISO="19880308">8ης Μαρτίου 1988</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="80/87" YEAR="1988" PAGE.ECR="1601">80/87, Dik (Συλλογή 1988, σ. 1601, σκέψη 14)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT><P>Είναι αυτονόητο ότι στα εθνικά δικαστήρια εναπόκειται η εκτίμηση και ο έλεγχος των στοιχείων αυτών, ιδίως δε η εξακρίβωση του ζητήματος αν οι δικαιολογητικοί λόγοι που επικαλείται ο εργοδότης και/ή το επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα δεν έχουν καμία σχέση με διάκριση λόγω φύλου<NOTE NOTE.ID="E0024" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. απόφαση της <DATE ISO="19890713">13ης Ιουλίου 1989</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="171/88" YEAR="1989" PAGE.ECR="2743">171/88, Rinner-Kühn (Συλλογή 1989, σ. 2743, σχέψη 15)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> και δεν περιορίζουν την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως περισσότερο απ' ό, τι είναι απόλυτα αναγκαίο<NOTE NOTE.ID="E0025" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Πρβλ. το κριτήριο της αναλογικότητας, όπως διατυπώθηκε, μεταξύ άλλων, με την απόφαση Bilka (σκέψη 36) και την απόφαση Teuling (που παρατέθηκε ανωτέρω στην υποσημείωση 12, σχέψη 18): τα επιλεγόμενα μέσα πρέπει να είναι πρόσφορα για την επίτευξη του δικαιολογημένου σκοπού και να είναι επίσης αναγκαία προς τούτο. Τούτο σημαίνει όχι μόνο ότι το εθνικό δικαστήριο εξετάζει στη συγκεκριμένη περίπτωση αν το μέτρο που έλαβε ο εργοδότης και/ή το επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα είναι το κατάλληλο, δηλαδή αν εμφανίζει λογική σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό (οχετικά με μια περίπτωση στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν υπήρχε τέτοια οχέοη βλ. την απόφαση της <DATE ISO="19930330">30ής Μαρτίου 1993</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-328/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-1247">C-328/91, Thomas χ.λπ., Συλλογή 1993, σ. Ι-1247, σχέψη 16</REF.DOC.ECR>), αλλ' επιπλέον αν δεν υπάρχει καμία εναλλακτική λύση που να μπορεί να επιλεγεί από τον εργοδότη και/ή το επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα και να περιορίζει λιγότερο την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως.</P></NOTE>.</P></NP></GR.SEQ><?PAGE NO="I-4450"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Απαντήσεις στα ερωτήματα που υποβλήθηκαν στην υπόθεση Van den Akker</P></TI></TITLE><NP><NO.P>19.</NO.P><TXT>Αντίθετα απ' ó, τι η υπόθεση Smith, η υπόθεση Van den Akker αφορά την εξίσωση της ηλικίας συνταξιοδοτήσεως αφενός των ανδρών και αφετέρου των γυναικών εργαζομένων <HT TYPE="ITALIC">πριν</HT> από την απόφαση Barber, δηλαδή πριν από την <DATE ISO="19850101">1η Ιανουαρίου 1985</DATE>, εξίσωση που προέβλεπε ότι επί μία συγκεκριμένη περίοδο (από την αρχή του 1985 μέχρι το τέλος του 1986) οι ασφαλισμένες μπορούσαν να επιλέξουν τη διατήρηση της ισχύος της διατάξεως περί μικρότερης ηλικίας συνταξιοδοτήσεως. Κατά συνέπεια, το βασικό ζήτημα, το οποίο διατυπώθηκε ανωτέρω στο σημείο 8, εμφανίζει εδώ κάποια διαφορά, αφού πρόκειται κυρίως για τα αποτελέσματα της αποφάσεως Barber επί ενός μεταβατικού συστήματος, το οποίο θεσπίστηκε πριν από την απόφαση αυτή — και μάλιστα πριν και από την απόφαση Bilka<NOTE NOTE.ID="E0026" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Παρατεθείσα ανωτέρω στην υποσημείωση 16.</P></NOTE>: επιβάλλεται μήπως η κατάργηση του μεταβατικού αυτού συστήματος, το οποίο έχει περιορισμένη χρονική ισχύ και αφορά περιορισμένες κατηγορίες προσώπων; Σε περίπτωση διατηρήσεως του μεταβατικού αυτού συστήματος, μπορούν οι άνδρες εργαζόμενοι να αξιώσουν να τους χορηγηθούν τα ίδια δικαιώματα που ισχύουν για τις γυναίκες εργαζόμενες οι οποίες επέλεξαν, στο πλαίσιο του μεταβατικού συστήματος του 1985, το 55ο έτος της ηλικίας τους ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως;</TXT></NP><NP><NO.P>20.</NO.P><TXT>Μεταξύ των απόψεων που αναπτύσσονται στις παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου υπάρχουν μεγάλες διαφορές. Οι προσφεύγουσες στις κύριες δίκες και η Ολλανδική Κυβέρνηση φρονούν ότι το επίμαχο εν προκειμένω μεταβατικό καθεστώς δεν αντιβαίνει προς το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ. Συναφώς οι προσφεύγουσες αυτές επικαλούνται κυρίως το σκεπτικό της αποφάσεως Barber, με την οποία το Δικαστήριο δέχθηκε ότι επιτακτικές ανάγκες ασφαλείας του δικαίου επιβάλλουν να μην επανεξετάζονται νομικές καταστάσεις που εξάντλησαν στο παρελθόν τα αποτελέσματά τους<NOTE NOTE.ID="E0027" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. απόφαση Barber, σκέψεις 41 και 44.</P></NOTE>. Κατά τις προσφεύγουσες, τα αποτελέσματα των οικείων εν προκειμένω νομικών καταστάσεων εξαντλήθηκαν κατά την τελευταία ημέρα της προθεσμίας εντός της οποίας ήταν δυνατή η επιλογή της εφαρμογής του μεταβατικού συστήματος, δηλαδή στις <DATE ISO="19861231">31 Δεκεμβρίου 1986</DATE>. Κατά τις προσφεύγουσες, όποιος υποστηρίζει διαφορετική άποψη δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τη θεμελιώδη αρχή της ασφάλειας δικαίου.</TXT><P>Αντίθετα, κατά το Ταμείο Συντάξεων, από την απόφαση Barber συνάγεται ότι επί του παρόντος απαγορεύεται εξίσου και το επίμαχο εν προκειμένω μεταβατικό σύστημα. Κατά το Ταμείο Συντάξεων, αν ληφθεί υπόψη ο εκ μέρους του Δικαστηρίου περιορισμός των διαχρονικών αποτελεσμάτων της αποφάσεως Barber, δεν επιτρέπεται πλέον, όσον αφορά τα δικαιώματα που γεννώνται μετά τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, καμία διάκριση που να συνίσταται στη διατήρηση σε ισχύ διαφορετικών ηλικιών συνταξιοδοτήσεως ανάλογα με το φύλο.</P><P>Με τη δεύτερη αυτή άποψη συμφωνεί και η Επιτροπή. Η Επιτροπή φρονεί ότι οι προσφεύγουσες στις κύριες δίκες δεν μπορούν, επικαλούμενες το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ, να αντιταχθούν στην κατάργηση του μεταβατικού καθεστώτος. Κατά την Επιτροπή, το άρθρο αυτό της Συνθήκης δεν απαγορεύει τη μείωση, για το μέλλον, των συνταξιοδοτικών παροχών που χορηγούνται<?PAGE NO="I-4451"?> στην ευνοούμενη κατηγορία, ώστε οι παροχές αυτές να εξισωθούν προς τις χορηγούμενες στα άτομα της κατηγορίας που υφίσταται τη διάκριση, εφόσον πάντως τηρείται η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως. Το ζήτημα αν προσβάλλονται τα κεκτημένα δικαιώματα των προσφευγουσών είναι τελείως διαφορετικό και η απάντηση στο ζήτημα αυτό πρέπει να δοθεί καταρχήν βάσει του εθνικού δικαίου. Εξάλλου, η Επιτροπή φρονεί ότι δεν χρειάζεται να μεταβάλλει την άποψη της ανάλογα με τα στοιχεία που μνημονεύει το Kantongerecht στα στοιχεία α', β' και γ' του πρώτου ερωτήματος. Ειδικότερα, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι υπέρ της απόψεως ότι επιβάλλεται η αυστηρή τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ακόμη και στο πλαίσιο του επίμαχου εν προκειμένω μεταβατικού συστήματος συνηγορεί και η νομολογία του Δικαστηρίου σε σχέση με τις παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως.</P></NP><NP><NO.P>21.</NO.P><TXT>Ας εξετάσουμε αμέσως τη νομολογία στην οποία παραπέμπει η Επιτροπή. Πρόκειται για μια σειρά αποφάσεων (Borrie Clarke<NOTE NOTE.ID="E0028" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Παρατέθηκε ανωτέρω στην υποσημείωση 5.</P></NOTE>, Dik<NOTE NOTE.ID="E0029" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Παρατέθηκε ανωτέρω στην υποσημείωση 22.</P></NOTE> και Johnson<NOTE NOTE.ID="E0030" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Απόφαση της <DATE ISO="19910711">11ης Ιουλίου 1991</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-31/90" YEAR="1991" PAGE.ECR="I-3723">C-31/90 (Συλλογή 1991, σ. Ι-3723)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>) με τις οποίες το Δικαστήριο αποφάνθηκε επί του ζητήματος αν συμβιβάζονταν με την οδηγία 79/7 ορισμένες μεταβατικές νομοθετικές διατάξεις — οι περισσότερες από τις οποίες είχαν θεσπιστεί ενόψει της προσαρμογής της εθνικής νομοθεσίας προς την εν λόγω οδηγία — με τις οποίες τα αποτελέσματα ορισμένων διατάξεων που οδηγούσαν σε διακρίσεις παρατείνονταν πέραν της λήξεως της προθεσμίας ενσωματώσεως της οδηγίας στα εθνικά δίκαια (πέραν της <DATE ISO="19841223">23ης Δεκεμβρίου 1984</DATE>)<NOTE NOTE.ID="E0031" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Στην υπόθεση Borrie Clarke το Ηνωμένο Βασίλειο προασπί-στηχε ένα τέτοιο μεταβατικό σύστημα σχετικά με παροχές αναπηρίας, με το επιχείρημα ότι έπρεπε να προστατευθεί η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των προσώπων οτα οποία χορηγούνταν τέτοιες παροχές υπό το κράτος της παλαιάς ρυθμίσεως ότι η χορήγηση των επιδομάτων δεν όα παύσει λόγω της τροποποιήσεως της ρυθμίσεως (σκέψη 4).</P></NOTE>. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ρητά ότι η ενέργεια αυτή ήταν αντίθετη προς την οδηγία 79/7. Προς τούτο το Δικαστήριο στηρίχθηκε κυρίως στο άμεσο αποτέλεσμα της απαγορεύσεως των διακρίσεων — η οποία διακηρύσσεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 — και στην αμεσότητα της υποχρεώσεως των κρατών μελών να καταργήσουν όλες τις αντίθετες προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως διατάξεις, υποχρεώσεως που επιβάλλεται με το άρθρο 5 της εν λόγω οδηγίας<NOTE NOTE.ID="E0032" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. τις αποφάσεις Borrie Clarke, σκέψη 9, και Dik, σκέψη 8.</P></NOTE>. Επιπλέον, το Δικαστήριο τόνισε τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0019" REF.END="QE0019" CODE="00AB"/>(...) η οδηγία δεν προβλέπει καμιά παρέκκλιση από την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως που θεσπίζεται από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, ώστε να επιτρέπεται η παράταση των αποτελεσμάτων των προγενεστέρων εθνικών διατάξεων που δημιουργούν διακρίσεις. Από τα προηγούμενα προκύπτει ότι ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να αφήνει να υφίστανται μετά τις <DATE ISO="19841222">22 Δεκεμβρίου 1984</DATE> ανισότητες μεταχειρίσεως οφειλόμενες στο γεγονός ότι οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για τη γένεση του δικαιώματος επί των παροχών είναι προγενέστερες αυτής της ημερομηνίας. Το γεγονός ότι οι ανισότητες αυτές προκύπτουν από μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες θεσπίστηκαν με την ευκαιρία της καθιερώσεως μιας νέας παροχής, δεν αποτελεί πραγματικό περιστατικό που να μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική εκτίμηση<QUOT.END ID="QE0019" REF.START="QS0019" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0033" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Απόφαση Borrie Clarke, σκέψη 10. Βλ. επίσης τις αποφάσεις Dik, σκέψη 9, και Johnson, σκέψη 32.</P></NOTE>.</P></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>22.</NO.P><TXT>Πρέπει η νομολογία αυτή, κατά την οποία η χρονική ισχύς της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως είναι <HT TYPE="ITALIC">άμεση,</HT> να εφαρμοστεί απεριόριστα, όπως προτείνει η Επιτροπή, στα ζητήματα των προκειμένων υποθέσεων; Επ' αυτού έχω σοβαρές αμφιβολίες. Οι</TXT><?PAGE NO="I-4452"?><P>αμφιβολίες μου αυτές οφείλονται, μεταξύ άλλων, στο γεγονός ότι η οδηγία 86/378/ΕΟΚ<NOTE NOTE.ID="E0034" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19860724">24ης Ιουλίου 1986</DATE>, για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="225" DATE.PUB="1986" PAGE.FIRST="40">ΕΕ L 225, σ. 40</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>, η οποία εφαρμόζει την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως στον τομέα των επαγγελματικών συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως, περιέχει στο άρθρο 8, παράγραφος 2, την ακόλουθη μεταβατική διάταξη:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0020" REF.END="QE0020" CODE="00AB"/>Η παρούσα οδηγία δεν αποτελεί εμπόδιο προκειμένου τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις, που συνδέονται με περίοδο υπαγωγής σε επαγγελματικό σύστημα χρονικώς προγενέστερη της αναθεώρησης του συστήματος αυτού, να εξακολουθούν να διέπονται από τις διατάξεις του συστήματος που ίσχυε κατά την περίοδο εκείνη.<QUOT.END ID="QE0020" REF.START="QS0020" CODE="00BB"/></P></QUOT.S></P><P>Συνεπώς, αντίθετα από την οδηγία 79/7, η οδηγία 86/378 περιλαμβάνει διάταξη που ορίζει ρητά ότι οι νέες κανονιστικές διατάξεις <HT TYPE="ITALIC">οεν πρέπει να θίξουν προϋφιστάμενες καταστάσεις</HT><NOTE NOTE.ID="E0035" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Η αρχική πρόταση της Επιτροπής δεν περιελάμβανε τη μεταβατική αυτή διάταξη. Εντούτοις, το άρθρο 10 της προτάσεως της Επιτροπής περιελάμβανε παρόμοια μεταβατική διάταξη σχετικά με τη χρήση διαφορετικών στοιχείων ανάλογα με το φύλο για τον υπολογισμό του ασφαλιστικού ισοδυνάμου.</P></NOTE>.</P></NP><NP><NO.P>23.</NO.P><TXT>Γιατί τέτοια εξαίρεση δεν περιλαμβάνεται στην οδηγία 79/7, ενώ περιλαμβάνεται στην οδηγία 86/378; Κατά την άποψη μου, η διαφορά αυτή εξηγείται κυρίως από το γεγονός ότι η πρώτη από τις δύο αυτές οδηγίες αφορά τα <HT TYPE="ITALIC">κατά νόμο (νόμιμα) συστήματα</HT><NOTE NOTE.ID="E0036" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α', της οδηγίας 79/7 και τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας αυτής. Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο β, προβλέπει ότι η οδηγία εφαρμόζεται επίσης στις διατάξεις που αφορούν την κοινωνική πρόνοια, κατά το μέτρο που οι διατάξεις αυτές προορίζονται να συμπληρώσουν ή να υποκαταστήσουν τα συστήματα που αναφέρονται στο στοιχείο α'.</P></NOTE> κοινωνικής ασφαλίσεως, δηλαδή, σύμφωνα με τη διατύπωση του Δικαστηρίου,</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0021" REF.END="QE0021" CODE="00AB"/>τα συστήματα ή τις παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως όπως, παραδείγματος χάρη, τις συντάξεις λόγω συμπληρώσεως συνταξίμου χρόνου, που ρυθμίζονται απευθείας από τον νόμο, με αποκλεισμό κάθε στοιχείου διαβουλεύσεως στους κόλπους της επιχειρήσεως ή του οικείου επαγγελματικού κλάδου, και που έχουν υποχρεωτική εφαρμογή σε γενικές κατηγορίες εργαζομένων<QUOT.END ID="QE0021" REF.START="QS0021" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0037" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Απόφαση Ten Oever, που παρατέθηκε ανωτέρω στην υποσημείωση 6, σκέψη 9, όπου γίνεται παραπομπή στην απόφαση της <DATE ISO="19710525">25ης Μαΐου 1971</DATE>, 80/70, Defrenne Ι, σκέψη 7. Βλ. επίσης την προπαρατεθείσα στην υποσημείωση 6 απόφαση Moroni, σκέψη 14. Πρβλ. τον ορισμό που δίδει το Δικαστήριο, κατά πάγια νομολογία, στην έννοια της <QUOT.START ID="QS0022" REF.END="QE0022" CODE="00AB"/>παροχής κοινωνικής ασφαλίσεως<QUOT.END ID="QE0022" REF.START="QS0022" CODE="00BB"/>, όπως χρησιμοποιείται στον κανονισμό (EOK) 1408/71 του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19710614">14ης Ιουνίου 1971</DATE>, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 73), δηλαδή ότι πρόκειται για παροχή που <QUOT.START ID="QS0023" REF.END="QE0023" CODE="00AB"/>χορηγείται, χωρίς οποιαδήποτε ατομική και εισαγουσα διακρίσεις στάθμιση των ατομικών αναγκών, στους δικαιούχους βάσει μιας από τον νόμο καθορισμένης καταστάσεως και έχει σχέση με κάποιον από τους κινδύνους που ρητώς απαριθμούνται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71<QUOT.END ID="QE0023" REF.START="QS0023" CODE="00BB"/> (βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της <DATE ISO="19920716">16ης Ιουλίου 1992</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-78/91" YEAR="1992" PAGE.ECR="I-4839">C-78/91, Hughes, Συλλογή 1992, ο. I-4839, σκέψη 15</REF.DOC.ECR>, και την απόφαση της <DATE ISO="19930310">10ης Μαρτίου 1993</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-111/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-817">C-111/91, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου, Συλλογή 1993, σ. I-817, σκέψη 29</REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</P></QUOT.S></P><P>Όταν πρόκειται για τέτοια συστήματα, ο νέος νόμος αρχίζει εν γένει να ισχύει αμέσως<NOTE NOTE.ID="E0038" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Σχετικά με τον λόγο της άμεσης αυτής ισχύος βλ. το κλασσικό έργο του Ρ. Roubier, <HT TYPE="ITALIC">Le droit transitoire,</HT> Παρίσι, Dalloz, 1960, o. 340 επ.</P></NOTE>. Επιлλέον δεν πρέπει να λησμονείται ότι: α) τα κράτη μέλη είχαν στη διάθεση τους μια εξαετία για την προσαρμογή των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων τους<NOTE NOTE.ID="E0039" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7.</P></NOTE>, και β) όσον αφορά τη σύνταξη γήρατος και τη σύνταξη λόγω συμπληρώσεως<?PAGE NO="I-4453"?> συνταξίμου χρόνου, η οδηγία αυτή προβλέπει εξαίρεση σχετικά με τρν καθορισμό της ηλικίας συνταξιοδοτήσεως, εξαίρεση της οποίας το κύρος ουδέποτε αμφισβητήθηκε από το Δικαστήριο<NOTE NOTE.ID="E0040" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. την απόφαση Equal Opportunities Commission (προπαρα-τεΟείσα otηv υποσημείωση 20), η οποία επιβεβαιώθηκε με την απόφαση Tilomas κ.λπ. (προπαρατεΟείσα οτην υποση-μείωοη 24, σκέψη 9).</P></NOTE>.</P><P>Αντίθετα, τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα κινούνται, στο πεδίο των <HT TYPE="ITALIC">συμβάσεων.</HT> Στο πεδίο αυτό, για τις μεταβατικές διατάξεις ισχύουν άλλες προϋποθέσεις απ' ό, τι για τα συστήματα που προβλέπονται από τον νόμο και έχουν γενική ισχύ, π.χ. ο σεβασμός της αυτονομίας της βουλήσεως των συμβαλλομένων και της ισορροπίας της συμβάσεως. Γενικότερα, όταν πρόκειται για συμβάσεις, γίνεται δεκτό ότι ο νέος νόμος δεν καταργεί αναδρομικά τον παλαιό ο νέος κανόνας δικαίου αρχίζει να ισχύει αμέσως μόνον εφόσον το δημόσιο συμφέρον βλάπτεται σοβαρά από τη συνέχιση της υπάρξεως καταστάσεων που δημιουργήθηκαν υπό το κράτος του παλαιού δικαίου <HT TYPE="ITALIC"><NOTE NOTE.ID="E0041" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ., μεταξύ άλλων, F. Citabas στο: Mazeaud, Mazeaud και Citabas: Leçons de droit civil, I, Introduction it l'etude du droit, Παρίσι, Monlchrestien, 1991, 147, και συγκεκριμένα σ. 197-198 J. Ghestin και G. Goubcaux: Truite dc droit civil. Introduction générale, Παρίσι, LGDJ, 1990, σ. 373, και συγκεκριμένα σ. 333 και. 334 P. Roubier: Le droit transitoire, σ. 380 επ.</P></NOTE>.</HT></P></NP><NP><NO.P>24.</NO.P><TXT>Η αρχή περί μη αναδρομικής εφαρμογής του νέου νόμου είναι, κατά τη γνώμη μου, η περισσότερο ενδεδειγμένη στις περιπτώσεις καταστάσεων που έχουν διαμορφωθεί συμβατικώς και εξακολουθούν να παράγουν αποτελέσματα στο μέλλον. Πιστεύω όμως ότι η αρχή αυτή δεν πρέπει να εφαρμοστεί εν προκειμένω, αν ληφθεί υπόψη η νομολογία του Δικαστηρίου, και ειδικότερα οι αποφάσεις Defrenne II και Barber. Με την πρώτη από τις δύο αυτές αποφάσεις το Δικαστήριο αποφάνθηκε ως εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0024" REF.END="QE0024" CODE="00AB"/>εφόσον το άρθρο 119 έχει επιτακτικό χαρακτήρα, η απαγόρευση των διακρίσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων επιβάλλεται όχι μόνο στις ενέργειες των δημοσίων αρχών, αλλά επεκτείνεται επίσης σε όλες τις συμβάσεις που έχουν σκοπό να ρυθμίσουν κατά συλλογικό τρόπο την έμμισθη εργασία, όπως και στις συμβάσεις μεταξύ ιδιωτών<QUOT.END ID="QE0024" REF.START="QS0024" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0042" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Απόφαση Defrenne II, προπαρατεΟείσα στην υποσημείωση 9, σκέψη 39, η οποία επαναλαμβάνεται έκτοτε παγίως στη νομολογία του Δικαστηρίου, όπως στην προαναφερθείσα απόφαση τη; <DATE ISO="19900627">27ης Ιουνίου 1990</DATE>, Kowalska, σκέψη 12, και στην προαναφερθείσα απόφαση της <DATE ISO="19910207">7ης Φεβρουαρίου 1991</DATE>, Nimz, σκέψη 17 (η τελευταία αυτή απόφαση αφορούσε μόνο τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας).</P></NOTE>.</P></QUOT.S></P><P>Συνεπώς, το Δικαστήριο δέχθηκε την απευθείας (και, καταρχήν, χρονικά άμεση) εφαρμογή του άρθρου 119 στα <QUOT.START ID="QS0025" REF.END="QE0025" CODE="00AB"/>οριζόντια<QUOT.END ID="QE0025" REF.START="QS0025" CODE="00BB"/> συστήματα, και ειδικότερα στα συμβατικώς οργανωμένα συστήματα.</P><P>Με την απόφαση Barber όμως, όπως εξάλλου και με την απόφαση Defrenne II, το Δικαστήριο περιόρισε την άμεση αυτή εφαρμογή, καθόσον περιόρισε τα διαχρονικά αποτελέσματα της αποφάσεως αυτής, πράγμα που σημαίνει ότι δεν προσέδωσε στη διάταξη αυτή αναδρομική ισχύ. Νομίζω ότι το Δικαστήριο, ενεργώντας κατά τον τρόπο αυτόν, δηλαδή καθιερώνοντας νομολογιακά ένα μεταβατικό σύστημα, προέβη το ίδιο σε στάθμιση του γενικού κοινοτικού συμφέροντος (και ειδικότερα της ανάγκης ομοιόμορφης και γενικής εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου) αφενός και του συμφέροντος των ιδιωτών (και ειδικότερα της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας των συμβατικών σχέσεων που έχουν διαμορφωθεί καλόπιστα) αφετέρου, στάθμιση που αποτελεί την ίδια τη βάση της αρχής περί μη αναδρομικής εφαρμογής. Το μεταβατικό ακριβώς αυτό σύστημα, το οποίο προβλέφθηκε με την απόφαση Barber, πρέπει να<?PAGE NO="I-4454"?> εφαρμόζεται για την ερμηνεία του άρθρου 119 της Συνθήκης ΕΚ σε σχέση με τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα.</P></NP><NP><NO.P>25.</NO.P><TXT>Στην πράξη η διαπίστωση αυτή έχει τις ακόλουθες συνέπειες. Δεδομένου ότι, σύμφωνα με την απόφαση Barber, η επίκληση του αμέσου αποτελέσματος του άρθρου 119 της Συνθήκης ΕΚ δεν επιτρέπεται παρά μόνο για περιόδους απασχολήσεως που έχουν διανυθεί μετά τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, οι άνδρες εργαζόμενοι του ομίλου Shell δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να επικαλεστούν το ασυμβίβαστο του μεταβατικού συστήματος με το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ για περιόδους εργασίας που διανύθηκαν πριν από την έκδοση της αποφάσεως Barber. Είναι επίσης αυτονόητο ότι οι γυναίκες εργαζόμενες οι οποίες, στο πλαίσιο του μεταβατικού συστήματος, επέλεξαν τη διατήρηση σε ισχύ του 55ου έτους της ηλικίας τους ως ηλικίας συνταξιοδοτήσεως και συμπλήρωσαν αυτό το όριο ηλικίας πριν από την έκδοση της αποφάσεως Barber δεν καλύπτονται από την προαναφερθείσα απόφαση: η περίπτωση τους είναι ακριβώς η περίπτωση που εξέτασε το Δικαστήριο στη σκέψη 44 της αποφάσεως Barber, δηλαδή η περίπτωση στην οποία</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0026" REF.END="QE0026" CODE="00AB"/>επιτακτικές ανάγκες ασφαλείας του δικαίου επιβάλλουν να μην επανεξετάζονται νομικές καταστάσεις που εξάντλησαν στο παρελθόν τα αποτελέσματά τους<QUOT.END ID="QE0026" REF.START="QS0026" CODE="00BB"/>.</P></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>26.</NO.P><TXT>Αντίθετα όμως από τις προσφεύγουσες στις κύριες δίκες, φρονώ ότι η κατάσταση των γυναικών εργαζομένων οι οποίες, στο πλαίσιο του μεταβατικού συστήματος, επέλεξαν ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως το 55ο έτος, αλλά δεν συμπλήρωσαν αυτό το όριο ηλικίας πριν από την έκδοση της αποφάσεως Barber, <HT TYPE="ITALIC">δεν</HT> μπορεί να χαρακτηριστεί ως <QUOT.START ID="QS0027" REF.END="QE0027" CODE="00AB"/>κατάσταση που εξάντλησε στο παρελθόν τα αποτελέσματά της<QUOT.END ID="QE0027" REF.START="QS0027" CODE="00BB"/>: πράγματι, οι γυναίκες αυτές εξακολούθησαν (ή εξακολουθούν) να αποκτούν συνταξιοδοτικά δικαιώματα μετά την απόφαση Barber. Όσον αφορά τις περιόδους απασχολήσεως που συμπλήρωσαν οι εργαζόμενες αυτές και οι άρρενες συνάδελφοι τους μετά τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, πρέπει να εφαρμοστεί χωρίς περιορισμούς η τελευταία φράση της σκέψεως 44 της αποφάσεως Barber, με την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ρητά ότι η νέα ερμηνεία του άρθρου 119 ισχύει άμεσα:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0028" REF.END="QE0028" CODE="00AB"/>Πρέπει τέλος να διευκρινιστεί ότι κανένας περιορισμός των αποτελεσμάτων της ερμηνείας αυτής δεν μπορεί να γίνει δεκτός όσον αφορά τη γένεση συνταξιοδοτικού δικαιώματος μετά την έκδοση της παρούσας απόφασης.<QUOT.END ID="QE0028" REF.START="QS0028" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0043" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Το Δικαστήριο, όταν με τις αποφάσεις Ten Oever (σκέψη 19), Moroni (σκέψη 31) και Neath (σκέψη 16), διευκρίνισε τα διαχρονικά αποτελέσματα της αποφάσεως Barber, παρέπεμψε ρητά στον συλλογισμό που διατύπωσε με τη σκέψη 44 της αποφάσεως Barber.</P></NOTE></P></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>27.</NO.P><TXT>Επομένως, όπως ορθά έκρινε το Ταμείο Συντάξεων, η μεταβατική ρύθμιση έπρεπε να προσαρμοστεί προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες της αποφάσεως Barber<NOTE NOTE.ID="E0044" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Προς τούτο το Ταμείο Συντάξεων επικαλείται ακόμη ένα επιχείρημα, δηλαδή το γεγονός ότι το Δικαστήριο, στη σκέψη 32 της αποφάσεως Barber, δέχθηκε ότι <QUOT.START ID="QS0029" REF.END="QE0029" CODE="00AB"/>το άρθρο 119 απαγορεύει κάθε διάκριση ως προς τις αμοιβές μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων, όποιος και αν είναι ο μηχανισμός που καθορίζει την ανισότητα αυτή<QUOT.END ID="QE0029" REF.START="QS0029" CODE="00BB"/> (σκέψη 32, η υπογράμμιση δική μου). Νομίζω ότι δεν χρειάζεται να δοθεί εδώ απάντηση στο ερώτημα αν είναι ορθή η ερμηνεία που δίνει στο χωρίο αυτό το Ταμείο Συντάξεων. Πράγματι, το χωρίο αυτό πρέπει να ερμηνευθεί, αφού ληφθεί υπόψη η δεύτερη φράση της σκέψης αυτής, από την οποία προκύπτει ότι το Δικαστήριο θεωρεί ότι το γεγονός ότι ο καθορισμός, στο πλαίσιο ουμβατικώς οργανωμένου επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος, διαφορετικής ηλικίας συνταξιοδοτήσεως, ανάλογα με το φύλο, στηρίζεται στο προβλεπόμενο από τον νόμο συνταξιοδοτικό σύστημα δεν δικαιολογεί τη διάκριοη αυτή.</P></NOTE>. Για τις περιόδους απασχολήσεως μεταξύ <DATE ISO="19900517">17ης Μαΐου 1990</DATE> και <DATE ISO="19910601">1ης Ιουνίου 1991</DATE>, ημερομηνίας τροποποιήσεως του<?PAGE NO="I-4455"?> συνταξιοδοτικού κανονισμού, ισχύει o προαναφερθείς κανόνας περί του <QUOT.START ID="QS0030" REF.END="QE0030" CODE="00AB"/>μόνου έγκυρου συστήματος αναφοράς<QUOT.END ID="QE0030" REF.START="QS0030" CODE="00BB"/> (βλ. ανωτέρω σημείο 10). Για τις μεταγενέστερες περιόδους απασχολήσεως η προς τα άνω μετάθεση της ηλικίας συνταξιοδοτήσεως των γυναικών εργαζομένων που υπάγονταν στη μεταβατική ρύθμιση, προς τον σκοπό της εξισώσεώς της προς την ηλικία συνταξιοδοτήσεως των ανδρών εργαζομένων, συμβιβάζεται με το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ, εφόσον στη συγκεκριμένη περίπτωση τηρείται πλήρως η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως (βλ. ανωτέρω σημείο 11).</TXT></NP><NP><NO.P>28.</NO.P><TXT>Όσον αφορά το ζήτημα της αναδρομικής μεταθέσεως του ορίου για την ηλικία συνταξιοδοτήσεως των γυναικών εργαζομένων σε σχέση με περιόδους εργασίας που διανύθηκαν μεταξύ της εκδόσεως της αποφάσεως Barber και της ημερομηνίας εξισώσεως της ηλικίας συνταξιοδοτήσεως, παραπέμπω στην απάντηση που έδωσα στην υπόθεση Smith (βλ. ανωτέρω σημείο 17). Οι διάδικοι δεν εξέτασαν στην προκειμένη περίπτωση το πρόβλημα αυτό, ίσως λόγω του αντισταθμιστικού συστήματος που καθιέρωσε το Ταμείο Συντάξεων (βλ. ανωτέρω σημείο 6).</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Πρόταση</P></TI></TITLE><NP><NO.P>29.</NO.P><TXT>Προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει ως εξής στα προδικαστικά ερωτήματα που έχουν υποβληθεί στις παρούσες υποθέσεις:</TXT><P><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>Όσον αφορά και τις δύο υποθέσεις:</P></TI></TITLE><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0031" REF.END="QE0031" CODE="00AB"/>Δεν αντιβαίνει προς το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ το γεγονός ότι ένας εργοδότης, κατόπιν της αποφάσεως του Δικαστηρίου της <DATE ISO="19900517">17ης Μαΐου 1990</DATE> στην υπόθεση <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-262/88" YEAR="1990" PAGE.ECR="I-1889">C-262/88, Barber (Συλλογή, 1990, σ. Ι-1889)</REF.DOC.ECR>, μεταθέτει, στο πλαίσιο ενός επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος, την ηλικία συνταξιοδοτήσεως των γυναικών εργαζομένων για τις μελλοντικές περιόδους εργασίας, προκειμένου η ηλικία αυτή να εξισωθεί προς την ηλικία συνταξιοδοτήσεως των ανδρών εργαζομένων, εφόσον τουλάχιστον εξασφαλίζεται η πλήρης τήρηση της αρχής της ισότητας των αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών, η οποία προβλέπεται στην προαναφερθείσα διάταξη. Με δεδομένο τον περιορισμό των διαχρονικών αποτελεσμάτων της αποφάσεως Barber, το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει αυτή τη μετάθεση του ορίου ηλικίας ούτε για τις περιόδους απασχολήσεως που διανύθηκαν πριν από τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>. Εντούτοις, το κοινοτικό δίκαιο απαγορεύει τη μετάθεση αυτή για τις περιόδους απασχολήσεως που διανύθηκαν μεταξύ της <DATE ISO="19900517">17ης Μαΐου 1990</DATE> και της ημερομηνίας εξισώσεως των ηλικιών συνταξιοδοτήσεως. Για τις τελευταίες αυτές περιόδους απασχολήσεως, η εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως επιτυγχάνεται με την εφαρμογή των κανόνων που ισχύουν για το περισσότερο ευνοούμενο φύλο και στους εκπροσώπους του λιγότερου ευνοούμενου φύλου.<QUOT.END ID="QE0031" REF.START="QS0031" CODE="00BB"/></P></QUOT.S></GR.SEQ><?PAGE NO="I-4456"?><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>Όσον αφορά την υπόθεση C-408/92, Smith κ.λπ.:</P></TI></TITLE><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0032" REF.END="QE0032" CODE="00AB"/>1)</NO.P><TXT>Το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ δεν συνεπάγεται, σε καμία από τις τρεις προεκτιθέμενες περιπτώσεις, την υποχρέωση στην οποία αναφέρεται το Industrial Tribunal με το δεύτερο ερώτημά του.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>Στην τρίτη περίπτωση που περιγράφεται από το Industrial Tribunal, υπό εξαιρετικές και μόνο περιστάσεις επιτρέπεται, κατά την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, να λαμβάνονται υπόψη καταστάσεις που δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με διακρίσεις λόγω φύλου και εξυπηρετούν επείγουσες ανάγκες που αφορούν την ίδια την επιβίωση της επιχειρήσεως ή τη φερεγγυότητα του επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος της επιχειρήσεως αυτής. Στα εθνικά δικαστήρια εναπόκειται να εξετάζουν τα στοιχεία αυτά και να μεριμνούν ώστε οι περιορισμοί της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως να μην υπερβαίνουν το απόλυτα αναγκαίο μέτρο.<QUOT.END ID="QE0032" REF.START="QS0032" CODE="00BB"/></TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>Όσον αφορά την υπόθεση C-28/93, Van den Akker κ.λπ.:</P></TI></TITLE><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0033" REF.END="QE0033" CODE="00AB"/>Αν ληφθεί υπόψη η απόφαση Barber, αντιβαίνει προς το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΚ το γεγονός ότι στο πλαίσιο επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος εξακολουθεί να ισχύει, σε σχέση με περιόδους απασχολήσεως που διανύθηκαν μετά τις <DATE ISO="19900517">17 Μαΐου 1990</DATE>, το 55ο έτος της ηλικίας ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως για μια περιορισμένη κατηγορία ασφαλισμένων γυναικών οι οποίες κατά την ανωτέρω ημερομηνία δεν είχαν ακόμη συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδοτήσεως, ενώ για τους άνδρες εργαζόμενους ισχύει ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως το 60ό έτος. Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από το γεγονός ότι η κατάσταση αυτή ανέκυψε υπό το καθεστώς μεταβατικής ρυθμίσεως που θεσπίστηκε πριν από την απόφαση Barber.<QUOT.END ID="QE0033" REF.START="QS0033" CODE="00BB"/></P></QUOT.S></GR.SEQ></P></NP></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>