<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.7-->
  <head>
    <title>2022-10-202210C120202101110-00-TRA-DOC-MT-CONCL-C-0111-21-202202199-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="0" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ContentBits"/>
    <meta content="Commission Use" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Name"/>
    <meta content="mt-MT" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="11/05/2022 14:59:17" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="mt" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="CNC" name="TypeDoc"/>
    <meta content="s4PO0nxt56t77rO2cwq16EqDkM+ArbzxpFV/KxEVdA/FkF6vWke498c0uPSVLKnAgMMh4GrOA9uv0b9aZL1tfONrHW3aoZ4NUHvsQvxLejShp2YGP0WsN7KD578McWIhzqgI3vNbtbWyF68jfTKQfeOdtAh1swZtLl7RbWPsu5w=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="agiusan" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="true" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Enabled"/>
    <meta content="ab052090-6055-431e-82c5-7b60b0c5eb48" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ActionId"/>
    <meta content="0111" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2021" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="MT" name="Langue"/>
    <meta content="agiusan" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="b24c8b06-522c-46fe-9080-70926f8dddb1" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SiteId"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="CNC_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 01/04/2022 14:16:16" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="2022-04-13T10:55:38Z" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SetDate"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="da8e45b0fbc445619f02c88d7c98240e" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0111" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
    <meta content="Standard" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Method"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId24" style="first"/>
      <div id="rId20" style="even">Konklużjonijiet Richard de la Tour – Kawża C‑111/21</div>
      <div id="rId21" style="default">Laudamotion</div>
    </div>
    <p class="C36Centre" id="para-1" title="page-1">
      KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-2" title="page-1">
      RICHARD DE LA TOUR
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-3" title="page-1">
      ippreżentati fl‑24 ta’ Marzu 2022  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">1</a>
</span>)
      
    </p>
    <p class="C38Centregrasgrandespacement" id="para-4" title="page-1">
      Kawża C‑111/21
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-5" title="page-1">
      BT
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-6" title="page-1">
      vs
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-7" title="page-1">
      Laudamotion GmbH
    </p>
    <p class="C39Centreespacement" id="para-8" title="page-1">
      (talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema, l-Awstrija))
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-9" title="page-1">
      “Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trasport bl-ajru – Konvenzjoni ta’ Montreal – Artikolu 17(1) – Responsabbiltà tat-trasportaturi bl-ajru fil-każ ta’ inċident – Kunċett ta’ ‘feriti fuq il-persuna’– Inklużjoni tal-ferita psikika – Sindromu ta’ stress post-trawmatiku wara inċident li seħħ matul operazzjoni ta’ żbark”
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-10" title="page-1">
      
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">I.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Introduzzjoni</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il-kunċett ta’ “inġurja personali [ferita fuq il-persuna]” użat fl-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni għall-Unifikazzjoni ta’ Ċerti Regoli għat-Trasport Internazzjonali bl-Ajru (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Montreal”)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-2" href="#t-2">2</a>
</span>) ikopri ferita ta’ natura fiżika li, għalkemm tilħaq livell patoloġiku, ma hijiex il-konsegwenza ta’ ferita fuq il-persuna fis-sens strett  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-3" href="#t-3">3</a>
</span>)?</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Din id-domanda li l-Qorti tal-Ġustizzja hija hawnhekk mitluba tirrispondi għaliha saret fil-kuntest tar-rikonoxximent tas-sofferenzi psikiċi u trawmi psikoloġiċi fid-dritt għall-kumpens għad-dannu fiżiku, materja mmarkata sal-lum bl-effett tal-fiżiku fuq il-psikiku, kemm minħabba n-natura tat-tilwim li fuq il-bażi tiegħu nbena dan id-dritt kif ukoll fid-dawl tal-limiti imposti sal-lum mit-teknika medika  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-4" href="#t-4">4</a>
</span>), peress li l-feriti fuq il-persuna fis-sens strett huma iktar viżibbli, ir-realtà tagħhom tinħass iktar u hija iktar immedjata mill-feriti psikiċi.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Din id-domanda saret fil-kuntest ta’ tilwima bejn passiġġier u l-kumpannija tal-ajru Laudamotion GmbH (iktar ’il quddiem “Laudamotion”). Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentat talba għall-kumpens minħabba disturb ta’ stress post-trawmatiku li ġiet iddijanjostikata bih wara inċident li seħħ matul operazzjoni ta’ żbark. Fil-kuntest ta’ din it-tilwima, l-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema, l-Awstrija) tesprimi dubji fir-rigward tal-portata tal-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li fihom passiġġier li jkun sofra “ferita fuq il-persuna” minħabba inċident abbord ajruplan jew matul l-operazzjonijiet kollha ta’ imbark jew ta’ żbark, jista’ jżomm responsabbli lit-trasportatur bl-ajru li jkun opera t-titjira.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dawn il-konklużjonijiet, li, skont it-talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, huma ffokati fuq l-ewwel domanda preliminari, ser nispjega r-raġunijiet li għalihom il-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna”, imsemmi fl-Artikolu 17(1) ta’ din il-konvenzjoni, għandu jkopri, indipendentement mill-eżistenza ta’ preġudizzju għall-integrità fiżika tal-passiġġier, preġudizzju għall-integrità psikika tiegħu, li huwa jsofri b’konsegwenza ta’ inċident, meta dan jiġi kkonstatat minn espert mediku u jeħtieġ trattament mediku.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">II.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il-kuntest ġuridiku</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">A.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Id-dritt internazzjonali</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">It-tieni, it-tielet u l-ħames kunsiderazzjoni tal-preambolu tal-Konvenzjoni ta’ Montreal jipprovdu:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-19" title="page-6">
      “[L-Istati Kontraenti jirrikonoxxu] l-ħtieġa li tiġi mmodernizzata u kkonsolidata l-Konvenzjoni ta’ Varsavja [ (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-5" href="#t-5">5</a>
</span>)] u strumenti relatati;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-20" title="page-6">
      [L-Istati Kontraenti jirrikonoxxu] l-importanza li tiġi assigurata l-protezzjoni ta’ l-interessi tal-konsumaturi fit-trasport internazzjonali bl-ajru u l-bżonn għal kumpens ekwu bbażat fuq il-prinċipju ta’ restituzzjoni;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-21" title="page-6">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-22" title="page-6">
      [L]-azzjoni kollettiva mill-Istat[i] għal armo[ni]zzazzjoni u kodifikazzjoni akbar ta’ ċerti regoli li jirregolaw it-trasport internazzjonali bl-ajru permezz ta’ Konvenzjoni ġdida hija l-mezz l-aktar adegwat biex jiġi akkwistat bilanċ ekwu ta’ l-interessi”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 17 tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, intitolat “Mewt u inġurji [feriment] tal-passiġġieri - dannu lill-bagalji”, jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-24" title="page-6">
      “1. It-trasportatur huwa responsabbli għad-danni sofferti fil-każ ta’ mewt jew inġurji personali [feriti fuq il-persuna] ta’ passiġġier sakemm biss l-inċident li kkawża l-mewt jew l-inġurja seħħ abbord l-ajruplan jew tul xi operazzjonijiet ta’ imbark jew żbark.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 29 tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, intitolat “Bażi tal-pretensjonijiet” jipprovdi, barra minn hekk, dan li ġej:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-26" title="page-6">
      “Fit-trasport tal-passiġġieri, bagalji u merkanzija, kull azzjoni għal danni, tkun kif tkun fondata, kemm taħt din il-Konvenzjoni jew taħt kuntratt jew delitt jew xort’ oħra, tista’ tinġieb biss bla ħsara għall-kondizzjonijiet u dawn il-limiti ta’ responsabbiltà kif stabbiliti f’din il-Konvenzjoni bla ħsara għall-kwistjoni dwar min huma l-persuni li għandhom id-dritt li jġibu l-azzjoni u x’inhuma d-drittijiet rispettivi tagħhom. F’kull azzjoni ta’ din ix-xorta, m’humiex rikoverabbli danni punitivi, eżemplari jew danni oħrajn non-kompensatorji”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">B.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Id-dritt tal-Unjoni Ewropea</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wara l-iffirmar tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, ir-Regolament (KE) Nru 2027/97  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-6" href="#t-6">6</a>
</span>) ġie emendat permezz tar-Regolament (KE) Nru 889/2002  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-7" href="#t-7">7</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il-premessi 1, 7, 10 u 18 tar-Regolament Nru 889/2002 jipprovdu:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-30" title="page-7">
      “(1) Fil-qafas tal-politika komuni dwar it-trasport huwa importanti li jiġi żgurat livell adegwat ta’ kumpens lill-passiġġieri involuti f’inċidenti ta’ l-ajru.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-31" title="page-7">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-32" title="page-7">
      (7) Dan ir-Regolament u l-Konvenzjoni ta’ Montreal isaħħu l-protezzjoni tal-passiġġieri u tad-dipendenti tagħhom u ma jistgħux jiġu interpretati sabiex idgħajfu l-protezzjoni tagħhom fir-rigward tal-leġislazzjoni preżenti fid-data ta’ l-adozzjoni ta’ dan ir-Regolament.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-33" title="page-7">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-34" title="page-7">
      (10) Sistema ta’ responsabbiltà illimitata fil-każta’ mewt jew ta’ korriment tal-passiġġieri hija mixtieqa fil-kuntest ta’ sistema ta’ trasport bl-ajru sikura u moderna.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-35" title="page-7">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-36" title="page-7">
      (18) Safejn aktar regoli jkunu meħtieġa sabiex tiġi implimentata l-Konvenzjoni ta’ Montreal dwar punti li mhumiex koperti bir-Regolament (KE) Nru 2027/97, tkun ir-responsabbiltà ta’ l-Istati Membri li jagħmlu dawn id-dispożizzjonijiet”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Skont l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 2027/97:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-38" title="page-7">
      “Dan ir-Regolament jimplimenta d-dispożizzjonijiet relevanti tal-Konvenzjoni ta’ Montreal fir-rigward tat-trasport ta’ passiġġieri u l-bagalji tagħhom bl-ajru u jistabbilixxi ċerti dispożizzjonijiet supplimentari. […]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 2(2) tar-Regolament Nru 2027/97 jipprovdi li:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-40" title="page-7">
      “Il-kunċetti misjuba f’dan ir-Regolament li mhumiex definiti fil-paragrafu 1 huma ekwivalenti għal dawk użati fil-Konvenzjoni ta’ Montreal”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2027/97 jipprovdi li:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-42" title="page-8">
      “Ir-responsabbiltà ta’ trasportatur bl-ajru Komunitarju fir-rigward ta’ passiġġieri u l-bagalji tagħhom tiġi regolata mid-dispożizzjonijiet kollha tal-Konvenzjoni ta’ Montreal pertinenti għal din ir-responsabbiltà”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">III.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fl‑1 ta’ Marzu 2019, passiġġiera mbarkat titjira operata minn Laudamotion minn Londra (ir-Renju Unit) għal Vjenna (l-Awstrija). Mat-tlugħ, il-magna tax-xellug tal-ajruplan splodiet, li wasslet għall-evakwazzjoni tal-ajruplan. Il-passiġġiera ħarġet mill-ajruplan billi użat il-ħruġ ta’ emerġenza tal-ġewnaħ tal-lemin u twaddbet għal diversi metri fl-arja minħabba r-riħ mill-magna tal-lemin li kienet għadha mixgħula f’dan il-mument.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Minn dakinhar, din il-passiġġiera bdiet issofri minn disturb fl-irqad u fil-konċentrazzjoni, bdil fil-burdata, perijodi ta’ biki għall-għarrieda, għajja kbira u temtim. Hija ġiet iddijanjostikata b’disturb ta’ stress post-trawmatiku, li għalih hija ġiet segwita medikament.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ir-rikorrenti ppreżentat quddiem il-Bezirksgericht Schwechat (il-Qorti Distrettwali ta’ Schwechat, l-Awstrija) rikors kontra Laudamotion intiż biex tiġi kkonstatata r-responsabbiltà ta’ din skont l-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, kif ukoll biex tikseb il-ħlas tas-somma ta’ EUR 4 353.60 bħala spejjeż mediċi li hija inkorriet, u ta’ EUR 2 500 bħala kumpens għad-danni morali, miżjuda bl-ispejjeż. Hija titlob, barra minn hekk, biex tiġi kkonstatata r-responsabbiltà ta’ Laudamotion għad-danni futuri u tirrileva li, fi kwalunkwe każ, din hija responsabbli taħt id-dritt Awstrijak.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Permezz ta’ sentenza tat‑12 ta’ Novembru 2019, il-Bezirksgericht Schwechat (il-Qorti Distrettwali ta’ Schwechat) laqgħet dan ir-rikors. Din il-qorti ddeċidiet li l-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal ma kienx applikabbli, peress li din id-dispożizzjoni tipprevedi r-responsabbiltà tat-trasportatur bl-ajru biss għal feriti fuq il-persuna, imma li r-responsabbiltà ta’ Laudamotion tiskatta skont id-dritt Awstrijak, li jipprevedi danni anki għal dannu purament psikiku, jekk, bħal f’dan il-każ, dan jilħaq livell patoloġiku.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Adita fl-appell minn Laudamotion, il-Landesgericht Korneuburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Korneuburg, l-Awstrija), b’sentenza tas‑7 ta’ April 2020, ikkonfermat is-sentenza tal-qorti tal-ewwel istanza għal dak li jikkonċerna l-interpretazzjoni tal-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, imma ċaħdet il-bqija tar-rikors, minħabba li l-applikazzjoni tad-dritt Awstrijak hija eskluża skont l-Artikolu 29 tal-Konvenzjoni ta’ Montreal.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Adita b’rikors ta’ “reviżjoni” ippreżentat mir-rikorrenti kontra din is-sentenza, l-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema) għandha dubji dwar il-punt dwar jekk il-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, ikoprix id-disturbi purament psikiċi u jekk, fil-każ ta’ risposta fin-negattiv, azzjoni għad-danni bbażata fuq id-dritt nazzjonali hijiex eskluża skont l-Artikolu 29 tal-Konvenzjoni ta’ Montreal.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema) ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-51" title="page-9">
      “1) Disturb tas-saħħa mentali ta’ passaġġier, ikkawżat minn inċident u li jilħaq livell patoloġiku, jikkostitwixxi ‘inġurja personali [ferita fuq il-persuna]’ fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-[Konvenzjoni ta’ Montreal]?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-52" title="page-9">
      2) Jekk l-ewwel domanda tingħata risposta fin-negattiv[, l]-Artikolu 29 tal-imsemmija konvenzjoni jipprekludi azzjoni għal kumpens li tista’ teżisti taħt id-dritt nazzjonali applikabbli?”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, minn naħa, mill-konvenuta fil-kawża prinċipali u mill-Kummissjoni Ewropea, li jikkontestaw li disturb psikiku, bħala tali, jiġi kkumpensat taħt l-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal u, min-naħa l-oħra, mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u mill-Gvern Ġermaniż li jsostnu, għall-kuntrarju, li għandu jkun possibbli li disturb psikiku li jilħaq livell patoloġiku jkun is-suġġett ta’ kumpens taħt dan l-artikolu.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">IV.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Analiżi</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">A.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Osservazzjonijiet preliminari</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Preliminarjament, jeħtieġ li jitfakkar li, għal dak li jirrigwarda l-oqsma koperti mill-Konvenzjoni ta’ Montreal, l-Istati Membri ttrasferew lil din tal-aħħar il-kompetenzi tagħhom għal dak li jikkonċerna r-responsabbiltà tat-trasportaturi bl-ajru għad-danni mġarrba fil-każ ta’ mewt jew ta’ feriment ta’ passiġġier  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-8" href="#t-8">8</a>
</span>). L-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2027/97 jipprovdi, barra minn hekk, li r-responsabbiltà ta’ trasportatur bl-ajru fir-rigward tal-passiġġieri hija rregolata mid-dispożizzjonijiet kollha tal-Konvenzjoni ta’ Montreal pertinenti għal din ir-responsabbiltà  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-9" href="#t-9">9</a>
</span>). Peress li dawn id-dispożizzjonijiet jagħmlu għaldaqstant parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-10" href="#t-10">10</a>
</span>), il-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-ġurisdizzjoni biex tiddeċiedi fuq l-interpretazzjoni tagħha.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Barra minn hekk, l-istess bħall-kunċett ta’ “inċident”, jew ukoll il-kunċett ta’ “preġudizzju” jew ta “dannu”, il-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna”, fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, ma huwiex iddefinit. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, “fid-dawl tal-għan tal-imsemmija konvenzjoni, li huwa dak tal-unifikazzjoni tar-regoli dwar it-trasport bl-ajru internazzjonali, dan it-terminu għandu jingħata interpretazzjoni uniformi u awtonoma, minkejja s-sens differenti mogħti lil dan il kunċett fil-liġi nazzjonali tal-Istati partijiet għal din il-konvenzjoni”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-11" href="#t-11">11</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Għal dan l-għan, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tieħu inkunsiderazzjoni mhux id-diversi tifsiriet li setgħu jingħataw lill-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” fid-dritt intern tal-Istati Membri, imma r-regoli ta’ interpretazzjoni tad-dritt internazzjonali ġenerali li huma vinkolanti għall-Unjoni  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-12" href="#t-12">12</a>
</span>). Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja hija obbligata tinterpreta dan il-kunċett skont l-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-13" href="#t-13">13</a>
</span>), li jikkodifika d-dritt internazzjonali ġenerali, u li skontu trattat għandu jiġi interpretat “in bona fide, skont is-sens ordinarju li għandu jingħata lit-termini tiegħu fil-kuntest tagħhom u fid-dawl tas-suġġett tiegħu u tal-għan tiegħu”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-14" href="#t-14">14</a>
</span>). Barra minn hekk, l-Artikolu 32 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna jipprovdi, bħala metodi addizzjonali ta’ interpretazzjoni, b’mod partikolari, ix-xogħlijiet preparatorji tat-trattat inkwistjoni u ċ-ċirkustanzi li fihom ġie konkluż.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">B.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L‑interpretazzjoni litterali</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Għal dak li jirrigwarda l-formulazzjoni tal-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, infakkar mill-ewwel li huma awtentiċi biss is-sitt verżjonijiet lingwistiċi ta’ dan l-istrument li ġew ikklassifikati bħala “awtentiċi”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-15" href="#t-15">15</a>
</span>). Tlieta minn dawn il-verżjonijiet jikkorrispondu għal lingwi uffiċjali tal-Unjoni, jiġifieri l-lingwa Franċiża (“lésion corporelle”), Ingliża (“bodily injury”) u Spanjola (“lesión coporal”)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-16" href="#t-16">16</a>
</span>). Jien ma nara ebda differenza sinjifikattiva bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi, kollha koerenti u omoġenji.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Skont ma’ jipprovdi l-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna, jeħtieġ għaldaqstant li issa jiġi interpretat il-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” skont is-sens ordinarju tiegħu. Dan il-kunċett huwa sempliċi u fl-istess ħin kumpless. Huwa sempliċi minn naħa, peress li kulħadd jifhem li l-feriment jikkorrispondi għal preġudizzju għall-integrità tal-ġisem tal-bniedem. Skont it-tifsira komuni, il-“ferita” tinftiehem bħala l-alterazzjoni lokalizzata ta’ organu, ta’ tessut jew ta’ ċellula, minħabba mard jew inċident  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-17" href="#t-17">17</a>
</span>). Huwa kumpless min-naħa l-oħra, peress li t-terminu “fuq il-persuna”, min-naħa tiegħu, jirreferi għall-ġisem, il-parti materjali ta’ ħlejqa ħajja, b’mod partikolari tal-bniedem, b’kuntrast ma’ dak kollu li jirreferi għad-dinja spiritwali  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-18" href="#t-18">18</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fid-dawl ta’ dawn id-definizzjonijiet, l-immaġinazzjoni kollettiva tkun trid tara għaldaqstant li l-ġisem jikkuntrasta mal-ispirtu, il-fiżiku mal-psikiku, u li għaldaqstant, l-idea ta’ “ferita fuq il-persuna” teskludi kategorikament kull kunċett ta’ “ferita psikika” li ma tkunx konsegwenza ta’ preġudizzju għall-integrità fiżika.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Madankollu, jidhirli li dan jinjora l-problemi filosofiċi, legali u xjentifiċi li jikkonċernaw id-definizzjoni tal-ġisem u li jindirizzaw ir-relazzjoni tiegħu mal-moħħ. Il-ġisem ma jistax jiġi ridott għal sempliċi oġġett, li jista’ jiġi osservat u jinħass, huwa abbinat ukoll ma’ suġġett tad-dritt, li l-integrità tiegħu għandha tkun protetta. Skont l-Artikolu 34 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, id-dritt għall-integrità tal-persuna jagħmel riferiment għall-integrità fiżika u mentali tagħha. Għaldaqstant, ma huwiex daqshekk importanti li wieħed jifhem il-“ferita psikika” fir-relazzjoni tagħha mal-ġisem, imma pjuttost li jiġi ddeterminat jekk il-ferita “purament psikika” timmeritax li tkun ikkumpensata bl-istess mod bħall-ferita fuq il-persuna fis-sens strett.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Huwa bi studju tal-kuntest u l-għanijiet li għandha l-formulazzjoni tal-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal li ser ikun possibbli li tingħata risposta għal din id-domanda.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L‑interpretazzjoni kuntestwali u teleoloġika</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Nirrileva, qabelxejn, li għalkemm il-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” jinsab fil-fatt fl-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, it-titolu tal-imsemmi artikolu, “Mewt u inġurji [feriment] tal-passiġġieri - dannu lill-bagalji”, min-naħa tiegħu, isemmi biss it-terminu “inġurji [feriment]”, nieqes mill-frażi “fuq il-persuna”. Din l-assenza tinsab ukoll fl-Artikoli 20 u 21 ta’ din il-konvenzjoni, li jipprevedu l-kundizzjonijiet li jippermettu li t-trasportatur bl-ajru jiġi eżentat mir-responsabbiltà tiegħu jew li jillimita l-obbligu ta’ kumpens li huwa jkollu fil-każ ta’ “ferita” mġarrba mill-passiġġier. Huwa biss finalment fl-Artikolu 33(2) tal-imsemmija konvenzjoni, dwar il-qorti li għandha ġurisdizzjoni għal dak li jikkonċerna “dannu li jirriżulta mill-mewt jew id-dannu [mill-ferita fuq il-persuna] ta’ passiġġier”, li l-frażi “fuq il-persuna” tidher mill-ġdid.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dan ir-rigward, l-International Union of Aviation Insurers (l-Unjoni Internazzjonali tal-Assiguraturi tal-Ajruplani) kienet għamlet il-proposta li l-ferita tiġi kklassifikata bħala “fuq il-persuna” fit-test kollu tal-Konvenzjoni ta’ Montreal sabiex jiġi evitat li l-kunċett ta’ “ferita psikika” jkun jista’ jaqa’ taħt interpretazzjoni ġeneruża wisq tal-kunċett ta’ “ferita”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-19" href="#t-19">19</a>
</span>). Kemm jekk b’nuqqas ta’ rigorożità jew b’rieda deliberata ta’ min fasslu, nikkonstata li t-test ma ġiex iffinalizzat b’interpretazzjoni stretta ħafna tal-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna”, mhux iktar minn kemm il-kunċett ta’ “ferita psikika” kien ġie eskluż espressament minnu.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Lil hinn mit-test tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, hija l-istorja kollha li tirrigwarda t-tfassil tagħha li jidhirli li hija importanti. Fil-fatt, nikkonstata li l-kunċett ta’ “ferita psikika” deher f’diversi stadji tal-formulazzjoni maġenb sitwazzjonijiet ta’ “mewt jew ferita fuq il-persuna”, li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tat-trasportaturi bl-ajru  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-20" href="#t-20">20</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Kien qabelxejn il-kumitat legali tal-International Civil Aviation Organization (l-Organizzazzjoni tal-Avjazzjoni Ċivili Internazzjonali), responsabbli mit-tfassil ta’ abbozz tal-konvenzjoni, li kien ikkontempla li jmur lil hinn mill-Konvenzjoni ta’ Varsavja, billi jinkludi espressament il-kunċett ta’ “ferita psikika” f’dan l-abbozz  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-21" href="#t-21">21</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Peress li l-proposta ma ġietx adottata mill-Grupp speċjali fuq il-modernizzazzjoni u l-konsolidazzjoni tas-“Sistema ta’ Varsavja”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-22" href="#t-22">22</a>
</span>), kienet biss l-espressjoni “ferita fuq il-persuna” li ddaħħlet fl-Artikolu 16(1) tal-abbozz ta’ konvenzjoni  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-23" href="#t-23">23</a>
</span>). Madankollu, ir-rieda li jiġi inkluż espressament il-kunċett ta’ “ferita psikika” ssaħħet meta diversi delegazzjonijiet ipproponew li jemendaw dan l-artikolu biex iżidu, għal darba oħra, it-terminu ta’ “ferita psikika”, billi ppreċiżaw li dan it-tip ta’ feriment għandu jiftaħ id-dritt għall-kumpens favur il-passiġġier tal-ajru, anki fil-każ li dan il-feriment ma jkunx akkumpanjat b’ “ferita fuq il-persuna” fis-sens strett  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-24" href="#t-24">24</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fil-kuntest tal-analiżi li ssegwi, ser nuri, minn naħa, li d-diskussjonijiet li segwew din il-proposta jindikaw rieda profonda li jingħata kumpens għall-“ferita psikika” bl-istess mod bħall-“ferita fuq il-persuna” fis-sens strett u, min-naħa l-oħra, li l-fatt li l-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” inżamm fit-test finali tal-konvenzjoni ma jindikax rieda li l-kumpens ikun limitat għal ċerti tipi ta’ feriti.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">a)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ir‑rieda li l‑“ferita psikika” tiġi kkumpensata bl-istess mod bħall‑“ferita fuq il-persuna” fis‑sens strett</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Filwaqt li telqu mill-idea li ma kienx possibbli li l-bniedem jinqasam f’elementi purament fiżiċi u purament psikiċi  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-25" href="#t-25">25</a>
</span>), u rrikkonoxxew li ma kien hemm ebda raġuni legali jew etika biex ma jiġix ikkumpensat id-dannu kkawżat mill-“ferita psikika”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-26" href="#t-26">26</a>
</span>), il-parti l-kbira tad-delegazzjonijiet ippronunzjaw ruħhom favur li jiġi emendat l-Artikolu 16(1) tal-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli li jirrigwardaw it-trasport internazzjonali bl-ajru (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-27" href="#t-27">27</a>
</span>). Delegazzjonijiet oħra pproponew anki formulazzjonijiet iktar wesgħin, bħalma huma “ferita” mingħajr ebda aġġettiv  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-28" href="#t-28">28</a>
</span>), jew “personal injury”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-29" href="#t-29">29</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Madankollu, ma huwiex possibbli li jiġi injorat il-fatt li ċerti delegazzjonijiet ippronunzjaw ruħhom favur it-test oriġinali u talbu li jiġi ppreservat il-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” mingħajr riferiment għall-“ferita psikika”. Hemm żewġ rimarki li jistgħu jsiru f’dan ir-rigward.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Minn naħa, ċerti Stati kontraenti kkunsidraw li l-espressjoni Franċiża “lésion corporelle” kienet tkopri diġà l-“ferita psikika”, u li għaldaqstant, ma kienx neċessarju li jiżdied ir-riferiment espliċitu għall-“ferita psikika”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-30" href="#t-30">30</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Min-naħa l-oħra, ċerti delegazzjonijiet irrifjutaw li jżidu l-kunċett ta’ “ferita psikika” maġenb dak ta’ “ferita fuq il-persuna”, peress li huma beżgħu li dan il-kunċett, vag wisq  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-31" href="#t-31">31</a>
</span>), jista’ jinvolvi abbużi u jwassal għal talbiet għal kumpens frawdolenti, peress li l-“ferita psikika” hija diffiċli li tiġi pprovata  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-32" href="#t-32">32</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Lil hinn minn dawn il-ftit eżitazzjonijiet, id-diskussjonijiet wasslu għal konsensus  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-33" href="#t-33">33</a>
</span>), li minnu toħroġ proposta oħra: l-Artikolu 16 tal-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli għat-trasport internazzjonali bl-ajru jiġi rriformulat billi jiġi ssostitwit, fil-paragrafu 1, il-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” b’dak ta’ “ferita” u billi tiżdied, fil-paragrafu 2 ġdid, definizzjoni tal-ferita li tagħmel riferiment kemm għall-“ferita fuq il-persuna”, għall-ferita psikika marbuta ma’ ferita fuq il-persuna fis-sens strett u għall-“ferita psikika” li taffettwa b’mod sinjifikattiv is-saħħa tal-passiġġier  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-34" href="#t-34">34</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">b)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il‑formulazzjoni ta’ “ferita fuq il‑persuna” adottata għall‑iskopijiet ta’ interpretazzjoni estensiva tal‑kunċett</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Filwaqt li l-proposti avvanzati ħafna indikaw rieda manifesta li l-kunċett ta’ “ferita psikoloġika” jiġi inkluż fil-kliem tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, ġie deċiż, fl-aħħar mument, li fl-Artikolu 17(1) tagħha jinżamm biss il-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna”. Din l-inverżjoni tas-sitwazzjoni f’daqqa, għalkemm stramba  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-35" href="#t-35">35</a>
</span>), tindika allura rieda li jiġi rrinunzjat il-kumpens għall-“ferita purament psikika”? Jien ma naħsibx.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Għall-kuntrarju, dikjarazzjoni tal-Kumitat Plenarju tal-Konferenza ta’ Montreal tispjega li, għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Montreal, il-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” inżamm “fuq il-bażi li, f’ċerti Stati, danni għal feriti psikiċi huma rkuprabbli taħt ċerti kundizzjonijiet, li l-ġurisprudenza tiżviluppa f’dan il-qasam, u li ma kienx hemm il-ħsieb li jkun hemm interferenza ma’ dan l-iżvilupp, li tiddependi mill-ġurisprudenza f’oqsma li ma humiex it-trasport bl-ajru internazzjonali”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-36" href="#t-36">36</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Din id-dikjarazzjoni tindirizza t-tħassib espress mill-Istati Uniti. Dan il-pajjiż fakkar, fil-fatt, li l-ġurisprudenza tiegħu kienet diġà tinterpreta t-terminu ta’ “ferita fuq il-persuna” bħala li jinkludi l-ferita psikika marbuta ma’ ferita fuq il-persuna fis-sens strett. Għaldaqstant, jekk l-uniku progress li l-Konvenzjoni ta’ Montreal setgħet tagħmel kien li tagħmel riferiment għall-ferita psikika li tirriżulta minn ferita fuq il-persuna fis-sens strett, dan kien jikkostitwixxi, għall-Istati Uniti, “pass lura”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-37" href="#t-37">37</a>
</span>) meta mqabbel mal-ġurisprudenza Amerikana.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ir-Renju Unit ippreċiża li jekk il-“ferita psikika” tiġi ddefinita billi tiġi kkwalifikata pereżempju bħala “sostanzjali”, dan ukoll ikun “pass lura”. Fil-fatt, il-passiġġieri li setgħu jitolbu kumpens fil-każ ta’ ferita psikika marbuta ma’ ferita fuq il-persuna fis-sens strett, imma mingħajr din il-ferita psikika ma kellha tiġi kkwalifikata bħala “sostanzjali”, ma jkunux jistgħu iktar jiksbu tali kumpens jekk il-Konvenzjoni ta’ Montreal tadotta definizzjoni stretta ħafna tal-“ferita psikika”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-38" href="#t-38">38</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Huwa f’dan is-sens li l-kunċett ta’ “ferita psikika”, imsemmi fl-Artikolu 16(1) tal-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli għat-trasport internazzjonali bl-ajru, u li d-definizzjoni tat-terminu, ippreċiżata fl-Artikolu 16(2) ta’ din tal-aħħar, tħassru. Id-diversi formulazzjonijiet proposti waqt ir-reviżjoni ta’ dan l-abbozz ma għandhomx l-għan, għaldaqstant, li jostakolaw l-iżvilupp kontinwu tal-ġurisprudenza, li għandha tirrifletti r-rekwiżit ta’ soċjetà kontemporanja  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-39" href="#t-39">39</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">c)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il-kumpens għall‑“ferita psikika” f’soċjetà kontemporanja</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-approċċ attwali li jikkonċerna s-saħħa tal-bniedem jippermetti, fil-fehma tiegħi, li jitneħħew l-aħħar dubji li jistgħu jibqgħu fir-rigward tat-tifsira li għandha tingħata lill-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fl-ewwel lok, l-approċċ attwali ma għadux dikotomu, imma huwa bbażat fuq il-kunsiderazzjoni li s-saħħa fiżika u s-saħħa mentali huma ħaġa waħda. L-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa tiddefinixxi s-“saħħa” bħala “stat komplut ta’ benesseri fiżiku, mentali u soċjali, u mhux biss [bħala] assenza ta’ mard jew inkapaċità”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-40" href="#t-40">40</a>
</span>). Fir-rigward tal-Artikolu 3 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, infakkar li dan jistabbilixxi d-dritt għall-integrità bħala d-dritt ta’ kull persuna “ta’ l-integrità fiżika u mentali tagħha”. Fil-qasam tat-trasport u, b’mod partikolari, tal-assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili li tirriżulta mill-moviment ta’ vetturi bil-mutur, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “mill-kunċett ta’ danni fiżiċi jirriżulta kull dannu […] li jirriżulta minn ksur tal-integrità tal-persuna, li tinkludi t-tbatija kemm fiżika kif ukoll psikoloġika”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-41" href="#t-41">41</a>
</span>). Fl-aħħar, fid-dritt kriminali, il-leġiżlatur nazzjonali jikkontempla llum il-preġudizzju għall-persuna umana billi jenfasizza dan il-komponent doppju tal-integrità fiżika u l-integrità psikika, imsaħħa bir-reat ta’ vjolenzi u maltrattamenti psikoloġiċi  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-42" href="#t-42">42</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Jidher għaldaqstant essenzjali llum li l-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” jiġi interpretat b’mod li, l-istess bħall-preġudizzju għall-integrità fiżika, il-preġudizzju għall-integrità psikika jiġi rrikonoxxut malli dan jippreġudika l-kapaċità ta’ dak jew dik li jkunu vittma tiegħu biex jużaw ġisimhom jew moħħhom fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet li kienu tagħhom  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-43" href="#t-43">43</a>
</span>). Kull avveniment barra mill-komun, li l-individwu jħoss bħala theddida għas-saħħa gravi u immedjata, bħalma hija katastrofi naturali, attentat terroristiku, inċident gravi ta’ trasport jew, anki, aggressjoni  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-44" href="#t-44">44</a>
</span>) jista’ jikkostitwixxi trawma, ċertament ta’ natura psikoloġika, imma daqstant reali u devastanti bħall-ferita fuq il-persuna bħala tali. Jekk dawn il-preġudizzji ta’ natura psikika ma jiġux inklużi fil-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” ikun hemm “dikotomija skaduta u insostenibbli”  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-45" href="#t-45">45</a>
</span>). Iktar minn hekk, kif ikun possibbli li jiġi spjegat li żewġ persuni li sofrew feriti – waħda fiżika u l-oħra psikika, jew anki waħda psikika li tirriżulta minn feriti fuq il-persuna fis-sens strett u l-oħra “purament psikika” – tal-istess gravità b’konsegwenza tal-istess inċident, ma jiġux ikkumpensati b’mod identiku mit-trasportatur bl-ajru  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-46" href="#t-46">46</a>
</span>)?</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fit-tieni lok, nirrileva li l-Konvenzjoni ta’ Montreal kellha timmarka żvolta fir-rigward tal-għan prinċipali li kellha l-Konvenzjoni ta’ Varsavja, jiġifieri li tillimita r-responsabbiltà tat-trasportaturi bl-ajru sabiex tiffavorixxi t-tkabbir tal-industrija tal-avjazzjoni ċivili, li dakinhar kienet għadha tibda  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-47" href="#t-47">47</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Mit-tieni, it-tielet u l-ħames kunsiderazzjoni tal-preambolu tal-Konvenzjoni ta’ Montreal jirriżulta li, barra mill-għan “li tiġi mmodernizzata u kkonsolidata” l-Konvenzjoni ta’ Varsavja, il-konvenzjoni l-ġdida hija intiża li tiżgura “l-protezzjoni ta’ l-interessi tal-konsumaturi fit-trasport internazzjonali bl-ajru” u “l-bżonn għal kumpens ekwu bbażat fuq il-prinċipju ta’ restituzzjoni”, permezz ta’ sistema ta’ responsabbiltà oġġettiva tat-trasportaturi bl-ajru, filwaqt li tippreserva “bilanċ ekwu ta’ l-interessi” inkwistjoni  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-48" href="#t-48">48</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fil-preżent, li passiġġier tal-ajru jitħalla jikseb kumpens minħabba feriti psikiċi li jirriżultaw minn inċident ta’ trasport, l-istess bħal dak dovut minħabba feriti fuq il-persuna, ikun perfettament konformi ma’ dawn l-għanijiet.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Infakkar li l-oneru tal-prova jaqa’ fuq il-passiġġier tal-ajru. Ir-responsabbiltà tat-trasportatur bl-ajru tiskatta biss safejn il-passiġġier ferut juri, fuq il-bażi ta’ perizja medika, preġudizzju għall-integrità psikika li jsofri b’konsegwenza ta’ inċident ta’ gravità jew intensità tali li din il-ferita taffettwalu saħħtu b’mod sinjifikattiv u ma tmurx mingħajr trattament mediku. Tali approċċ jippermetti li jiġi ppreservat il-“bilanċ ekwu ta’ l-interessi” tat-trasportaturi bl-ajru u tal-passiġġieri  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-49" href="#t-49">49</a>
</span>), fejn tal-ewwel ikunu f’pożizzjoni li jkunu ppreparati kontra talbiet għal kumpens frawdolenti, b’mod li ma jiġix impost fuqhom piż ta’ kumpens tqil wisq, diffiċilment identifikabbli u kalkulabbli, li jkun jista’ jikkomprometti, jew li jipparalizza, l-attività ekonomika tagħhom  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-50" href="#t-50">50</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Huwa fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha li nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li l-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montreal għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “ferita fuq il-persuna” ikopri, indipendentement mill-eżistenza ta’ preġudizzju għall-integrità fiżika tal-passiġġier, preġudizzju għall-integrità psikika li l-passiġġier isofri b’konsegwenza ta’ inċident meta dan jiġi kkonstatat b’perizja medika u jkun jeħtieġ trattament mediku.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Meħud kont tar-risposta li nipproponi li tingħata għall-ewwel domanda preliminari, ma huwiex meħtieġ li tiġi eżaminata t-tieni domanda mressqa mill-qorti tar-rinviju.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">V.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Konklużjoni</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel domanda preliminari magħmula mill-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema, l-Awstrija) bil-mod kif ġej:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-97" title="page-19">
      L-Artikolu 17(1) tal-Konvenzjoni għall-Unifikazzjoni ta’ Ċerti Regoli għat-Trasport Internazzjonali bl-Ajru, Konkluża f’Montreal fit‑28 ta’ Mejju 1999, iffirmata mill-Komunità Ewropea fid‑9 ta’ Diċembru 1999 u approvata għan-nom ta’ din permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2001/539/KE tal‑5 ta’ April 2001, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “inġurji personali [ferita fuq il-persuna]” jkopri, indipendentement mill-eżistenza ta’ preġudizzju għall-integrità fiżika tal-passiġġier, preġudizzju għall-integrità psikika li l-passiġġier isofri b’konsegwenza ta’ inċident meta dan jiġi kkonstatat b’perizja medika u jkun jeħtieġ trattament mediku.
    </p>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">1</a>
</span>) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-2" href="#c-2">2</a>
</span>) Konkluża f’Montreal fit‑28 ta’ Mejju 1999, iffirmata mill-Komunità Ewropea fid‑9 ta’ Diċembru 1999 u approvata għan-nom ta’ din permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2001/539/KE tal‑5 ta’ April 2001 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 5, p. 491). Hija daħlet fis-seħħ, għal dak li jikkonċerna lill-Unjoni Ewropea, fit‑28 ta’ Ġunju 2004.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-3" href="#c-3">3</a>
</span>) L-espressjoni “ferita fuq il-persuna fis-sens strett” għandha tinftiehem hawnhekk bħala li tirreferi biss għal preġudizzju għall-integrità fiżika tal-passiġġier.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-4" href="#c-4">4</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, Guégan-Lécuyer, A., “L’éventualité de préjudices corporels en l’absence de blessures”, Gazette du Palais, Lextenso Éditions, Issy-les-Moulineaux, 8 ta’ Jannar 2015, Nru 8, p. 4. L-awtur jirrileva li d-dritt għall-kumpens għad-dannu fuq il-persuna huwa ffokat fuq il-konsegwenzi ta’ preġudizzju għall-integrità fiżika għaliex huwa mibni, u jkompli jiżviluppa, fuq il-bażi tal-inċidenti fuq il-persuna, fil-kuntest tal-inċidenti fuq il-post tax-xogħol fi tmiem is-seklu dsatax, u mbagħad f’dak iktar globali tal-inċidenti fuq il-persuna marbutin mat-traffiku, mat-trasport, mal-attività medika, mal-prodotti difettużi, mal-ksur u mal-katastrofi teknoloġiċi.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-5" href="#c-5">5</a>
</span>) Konvenzjoni għall-Unifikazzjoni ta’ Ċerti Regoli għat-Trasport Internazzjonali bl-Ajru, iffirmata f’Varsavja fit‑12 ta’ Ottubru 1929, Serje ta’ Trattati tal-Lega tan-Nazzjonijiet Vol. CXXXVII, p. 12. Iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Varsavja”.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-6" href="#c-6">6</a>
</span>) Regolament tal-Kunsill tad‑9 ta’ Ottubru 1997 dwar ir-responsabbiltà ta’ trasportaturi bl-ajru fl-eventwalità ta’ inċidenti (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol 3, p. 489).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-7" href="#c-7">7</a>
</span>) Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Mejju 2002 li jemenda r-Regolament Nru 2027/97 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 6, p. 246) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 2027/97”).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-8" href="#c-8">8</a>
</span>) Ara, f’dan is-sens, il-punt 4 tad-dikjarazzjoni li tikkonċerna l-ġurisdizzjoni tal-Komunità Ewropea ta’ dak iż-żmien dwar il-persuni rregolati mill-Konvenzjoni ta’ Montreal, dikjarazzjoni li tinsab fl-istrument ta’ approvazzjoni tal-Komunità ppreżentat fid‑29 ta’ April 2004.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-9" href="#c-9">9</a>
</span>) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2021, Altenrhein Luftfahrt (C‑70/20, EU:C:2021:379, punt 30).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-10" href="#c-10">10</a>
</span>) Ara l-punt 25 ta’ din is-sentenza.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-11" href="#c-11">11</a>
</span>) Sentenza tas‑6 ta’ Mejju 2010, Walz (C‑63/09, EU:C:2010:251, punt 21).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-12" href="#c-12">12</a>
</span>) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Mejju 2010, Walz (C‑63/09, EU:C:2010:251, punti 22 u 23, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-13" href="#c-13">13</a>
</span>) Konvenzjoni fuq id-dritt tat-trattati, konkluża fi Vjenna fit‑23 ta’ Mejju 1969 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 1155, p. 331, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Vjenna”).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-14" href="#c-14">14</a>
</span>) Sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2021, Altenrhein Luftfahrt (C‑70/20, EU:C:2021:379, punt 31).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-15" href="#c-15">15</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tas‑17 ta’ Frar 2016, Air Baltic Corporation (C‑429/14, EU:C:2016:88, punti 23 u 34).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-16" href="#c-16">16</a>
</span>) It-tliet verżjonijiet l-oħra, li ma jikkorrispondux ma’ lingwi uffiċjali tal-Unjoni, huma fil-lingwa Għarbija, Ċiniża u Russa, fejn kull waħda minn dawn il-verżjonijiet tirreferi wkoll għall-idea ta’ ferita fuq il-persuna.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-17" href="#c-17">17</a>
</span>) Ara d-dizzjunarju tal-Akkademja Franċiża, Edizzjoni Nru 9.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-18" href="#c-18">18</a>
</span>) Ara d-dizzjunarju tal-Akkademja Franċiża, Edizzjoni Nru 9.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-19" href="#c-19">19</a>
</span>) Ara, f’dan is-sens, l-opinjoni ppreżentata mill-International Union of Aviation Insurers, Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. II - Dokumenti, DCW Dok. Nru 28, 13 ta’ Mejju 1999, p. 156.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-20" href="#c-20">20</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, id-diskussjonijiet u x-xogħlijiet preparatorji kollha riprodotti waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Dok 9775-DC/2, Vol. I - Proċessi verbali, Vol. II – Dokumenti u Vol. III – Xogħlijiet preparatorji.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-21" href="#c-21">21</a>
</span>) Ara l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli li jirrigwardaw it-trasport internazzjonali bl-ajru, kif approvat waqt is-sessjoni 30 tal-Kumitat Legali tal-Organizzazzjoni tal-Avjazzjoni Ċivili Internazzjonali tat‑28 ta’ April sad‑9 ta’ Mejju 1997, waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. III – Xogħlijiet preparatorji. Dok 9636‑LC/190, p. 145 sa 224, b’mod partikolari p. 212.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-22" href="#c-22">22</a>
</span>) Ara l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli li jirrigwardaw it-trasport internazzjonali bl-ajru waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. II – Dokumenti, DCW DOK Nru 4, p. 38 u Vol. III – Xogħlijiet preparatorji, p. 276.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-23" href="#c-23">23</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli li jirrigwardaw it-trasport internazzjonali bl-ajru, kif approvat waqt is-sessjoni 30 tal-Kumitat Legali tal-Organizzazzjoni tal-Avjazzjoni Ċivili Internazzjonali, tat‑28 ta’ April sad‑9 ta’ Mejju 1997, u emendat mill-Grupp speċjali fuq il-modernizzazzjoni u l-konsolidazzjoni tas-“Sistema ta’ Varsavja”, Montreal, tal‑14 sat‑18 ta’ April 1998, waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol II – Dokumenti, DCW Dok Nru. 3, p. 18.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-24" href="#c-24">24</a>
</span>) Ara, f’dan is-sens, fil-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. II – Dokumenti, il-kummenti dwar l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli għat-trasport internazzjonali bl-ajru ppreżentati min-Norveġja u mill-Isvezja (DCW Dok Nru 10, p. 97), il-Kumitat Latino-Amerikan tal-Avjazzjoni Ċivili (DCW Dok Nru 14, p. 115), u l-Kolombja (DCW Dok Nru 31, p. 191).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-25" href="#c-25">25</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, il-pożizzjoni tad-delegazzjoni taċ-Ċilì fuq l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli għat-trasport internazzjonali bl-ajru waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 67.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-26" href="#c-26">26</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, il-pożizzjoni tad-delegazzjoni tar-Repubblika Dominikana fuq l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli għat-trasport internazzjonali bl-ajru waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 68.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-27" href="#c-27">27</a>
</span>) Dawn huma, biex niċċita xi ftit minnhom, id-delegazzjonijiet tal-Kanada, taċ-Ċilì, tal-Kolombja, tad-Danimarka, ta’ Spanja, tal-Finlandja, ta’ Franza, tar-Repubblika Dominikana, tar-Renju Unit u tal-Isvizzera.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-28" href="#c-28">28</a>
</span>) Ara l-pożizzjoni tad-delegazzjoni tal-Pakistan fuq l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli għat-trasport internazzjonali bl-ajru waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 70.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-29" href="#c-29">29</a>
</span>) Ara l-pożizzjoni tad-delegazzjoni tal-Italja fuq l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli għat-trasport internazzjonali bl-ajru waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 70.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-30" href="#c-30">30</a>
</span>) Ara l-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali. Id-delegazzjonijiet Ġermaniżi u Franċiżi kkunsidraw li t-test Franċiż kien ikopri l-“ferita fiżika” u l-“ferita psikika”, li l-problema minn dejjem kienet koperta kollha kemm hi u li d-diffikultà ta’ interpretazzjoni kienet tal-verżjoni Ingliża (p. 68). Id-delegazzjoni Spanjola, min-naħa tagħha, kienet favur riferiment espress għall-“ferita psikika”, imma kkunsidrat li l-kunċett fil-lingwa Franċiża tal-“lésion corporelle” kien kompromess tajjeb li kien ikopri diġà l-“ferita psikika” (p. 74).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-31" href="#c-31">31</a>
</span>) Ara l-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 70.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-32" href="#c-32">32</a>
</span>) Ara l-pożizzjoni tad-delegazzjonijiet tal-Etjopja, tal-Indja u ta’ Singapor fuq l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli għat-trasport internazzjonali bl-ajru waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 70 sa 72.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-33" href="#c-33">33</a>
</span>) Id-delegazzjoni Franċiża tfakkar li d-diskussjonijiet wasslu għal konsensus fir-rigward tar-rikonoxximent tal-“ferita psikika” li ma hijiex marbuta mill-qrib mal-ferita fuq il-persuna fis-sens strett. Ara, f’dan is-sens, il-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, DCW-Min. FCG/1, p. 120.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-34" href="#c-34">34</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, il-Konferenza Internazzjonali tad-dritt tal-ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. II - Dokumenti, DCW-FCG Dok Nru 1, p. 495.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-35" href="#c-35">35</a>
</span>) Ara McKay, C., “The Montreal Convention: Can passengers finally recover for mental injuries?”, Vanderbilt Journal of Transnational Law, Vol 41, Nru 4, Ottubru 2008, p. 1075.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-36" href="#c-36">36</a>
</span>) Proċess verbal tal-laqgħa 6 tal-Kumitat Plenarju, tas‑27 ta’ Mejju 1999, waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 240 u 243, kif ukoll Vol. II - Dokumenti, p. 285 (traduzzjoni libera).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-37" href="#c-37">37</a>
</span>) Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 112 (traduzzjoni libera).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-38" href="#c-38">38</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 115.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-39" href="#c-39">39</a>
</span>) Ara, f’dan is-sens, Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 201.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-40" href="#c-40">40</a>
</span>) L-ewwel kunsiderazzjoni tal-preambolu tal-Kostituzzjoni tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa, adottata mill-Konferenza Internazzjonali tas-Saħħa, miżmuma f’New York tad‑19 ta’ Ġunju sat‑22 ta’ Lulju 1946 u li daħlet fis-seħħ fis‑7 ta’ April 1948.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-41" href="#c-41">41</a>
</span>) Sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2013, Haasová (C‑22/12, EU:C:2013:692, punt 47).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-42" href="#c-42">42</a>
</span>) Ara, b’mod partikolari, fid-dritt Franċiż, l-Artikolu 222‑14‑3 tal-Kodiċi Kriminali (JORF tal‑10 ta’ Lulju 2010, Nru 0158).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-43" href="#c-43">43</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, De Mol, J., Le dommage psychique – Du traumatisme à l’expertise, Larcier, Brussell, 2012. Ara wkoll, fuq in-neċessità li tiġi rrikonoxxuta u protetta legalment l-integrità psikoloġika, Bublitz, J-C., “The Nascent Right to Psychological Integrity and Mental Self-Determination” f’von Arnauld, A., von der Decken, K. u Susi, M., The Cambridge handbook of new human rights: recognition, novelty, rhetoric, Cambridge University Press, Cambridge, 2020, p. 387 sa 403.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-44" href="#c-44">44</a>
</span>) Ara, f’dan ir-rigward, De Mol, J., Le dommage psychique – Du traumatisme à l’expertise, Larcier, Brussell, 2012, p. 10.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-45" href="#c-45">45</a>
</span>) Andrews, C., “Psychiatric Injury in Aviation Accidents under the Warsaw and Montreal Conventions: The Interface between Medicine and Law”, The Journal of air law and commerce, Vol. 76, Nru 1, Jannar 2011, p. 39 (traduzzjoni libera).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-46" href="#c-46">46</a>
</span>) Ara, f’dan is-sens, il-kummenti tad-delegazzjoni tan-Norveġja u tal-Isvezja fuq l-abbozz ta’ konvenzjoni għall-unifikazzjoni ta’ ċerti regoli li jirrigwardaw it-trasport internazzjonali bl-ajru, kif approvat waqt is-sessjoni 30 tal-Kumitat Legali tal-Organizzazzjoni tal-Avjazzjoni Ċivili Internazzjonali, tat‑28 ta’ April sad‑9 ta’ Mejju 1997, u emendat mill-Grupp speċjali għall-modernizzazzjoni u konsolidazzjoni tas-“Sistema ta’ Varsavja”, Montreal, tal‑14 sat‑18 ta’ April 1998, Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, DCW Dok Nru 10, Vol. II – Dokumenti, p. 97.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-47" href="#c-47">47</a>
</span>) Ara proċess verbal tal-ewwel laqgħa tal-Kumitat Plenarju, tal‑10 ta’ Mejju 1999, waqt il-Konferenza Internazzjonali tad-Dritt tal-Ajru, Montreal, tal‑10 sat‑28 ta’ Mejju 1999, Vol. I – Proċessi verbali, p. 37.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-48" href="#c-48">48</a>
</span>) Ara s-sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2021, Altenrhein Luftfahrt (C‑70/20, EU:C:2021:379, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-49" href="#c-49">49</a>
</span>) Ara McKay, C., “The Montreal Convention: Can passengers finally recover for mental injuries?”, Vanderbilt Journal of Transnational Law, Vol. 41, Nru 4, Jannar 2008, p. 1069.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-50" href="#c-50">50</a>
</span>) Ara b’analoġija, is-sentenza tat-3 ta’ Settembru 2020, NIKI Luftfahrt (C‑530/19, EU:C:2020:635, punt 40).</p>
</body>
</html>
