Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΑΝΤΟΥ
της 6ης Φεβρουαρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑423/23
Secab Soc. coop.
κατά
Autorità di Regolazione per Energia Reti e Ambiente (ARERA),
Gestore dei servizi energetici (GSE) SpA,
παρισταμένων των:
Presidenza del Consiglio dei Ministri,
Ministero della Transizione Ecologica,
Ministero dello Sviluppo Economico,
Associazione Italia Solare ETS,
Assoidroelettrica,
Elettricità Futura – Unione delle imprese elettriche italiane
[αίτηση του Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia
(διοικητικού πρωτοδικείου Περιφέρειας Λομβαρδίας, Ιταλία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Οδηγία (ΕΕ) 2019/944 – Κοινοί κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Άρθρο 5 – Τιμές προμήθειας βασιζόμενες στην αγορά – Οδηγία (ΕΕ) 2018/2001 – Προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές – Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1854 – Παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας – Άρθρο 6 – Υποχρεωτικό ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα – Άρθρο 8 – Εθνικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης – Ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιούν ορισμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας – Εθνική ρύθμιση η οποία δεν εγγυάται τη δυνατότητα των παραγωγών να διατηρούν το 10 % των εσόδων που υπερβαίνουν το εν λόγω ανώτατο όριο – Διαφύλαξη των επενδύσεων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας »
I. Εισαγωγή
1. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβλήθηκε από το Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (διοικητικό πρωτοδικείο Περιφέρειας Λομβαρδίας, Ιταλία) και αφορά, ειδικότερα, την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 4, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 (2), των αιτιολογικών σκέψεων 2, 3 και 12 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 (3) καθώς και των αιτιολογικών σκέψεων 27, 28, 29, 39, του άρθρου 6, παράγραφος 1, και του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1854 (4).
2. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ανέκυψε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της Secab Soc. coop., συνεταιριστικής εταιρίας η οποία δραστηριοποιείται στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, και, αφετέρου, της Autorità di Regolazione per Energia Reti e Ambiente (ARERA) (ρυθμιστικής αρχής ενέργειας, δικτύων και περιβάλλοντος, Ιταλία, στο εξής: ARERA) και του Gestore dei servizi energetici (GSE) SpA (φορέα διαχείρισης ενεργειακών υπηρεσιών, Ιταλία, στο εξής: GSE), σχετικά με τη νομιμότητα εθνικής ρύθμισης η οποία καθορίζει ανώτατο όριο για τα αγοραία έσοδα από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ορισμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
3. Καθ’ υπόδειξιν του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις θα επικεντρωθούν στην εξέταση του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος. Το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα αφορά κατ’ ουσίαν τη συμβατότητα, με τις ως άνω διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, εθνικής ρύθμισης η οποία προβλέπει ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας κατά τρόπο που δεν διαφυλάσσει ούτε διευκολύνει τις επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
4. Η υπό κρίση υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποσαφηνίσει τα κριτήρια τα οποία τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη κατά τον καθορισμό του τρόπου υπολογισμού του ανωτάτου ορίου στα αγοραία έσοδα από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας, σε ένα ειδικό πλαίσιο το οποίο χαρακτηρίζεται από την εκτίναξη των τιμών της ενέργειας, ιδίως της ηλεκτρικής, που ανήλθαν προσφάτως σε ιδιαιτέρως υψηλά επίπεδα, κυρίως λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
1. Η οδηγία 2018/2001
5. Οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001 διαλαμβάνουν τα εξής:
«(2) Σύμφωνα με το άρθρο 194 παράγραφος 1 της [ΣΛΕΕ], η προώθηση των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας είναι ένας από τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ένωσης. Ο στόχος αυτός επιδιώκεται μέσω της παρούσας οδηγίας. […]
(3) Η αυξημένη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έχει επίσης να διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο στην προώθηση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, της βιώσιμης και οικονομικά προσιτής ενέργειας […].
[...]
(12) Με σκοπό την υποστήριξη των φιλόδοξων συνεισφορών των κρατών μελών στον ενωσιακό στόχο, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα δημοσιονομικό πλαίσιο για τη διευκόλυνση των επενδύσεων σε έργα ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στα σχετικά κράτη μέλη, μεταξύ άλλων και με τη χρήση χρηματοδοτικών μέσων.»
2. Η οδηγία 2019/944
6. Το άρθρο 5 («Τιμές προμήθειας βασιζόμενες στην αγορά») της οδηγίας 2019/944 έχει ως εξής:
«1. Οι προμηθευτές είναι ελεύθεροι να καθορίζουν την τιμή στην οποία παρέχουν ηλεκτρική ενέργεια στους πελάτες. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για την εξασφάλιση ουσιαστικού ανταγωνισμού μεταξύ των προμηθευτών.
[…]
3. Κατά παρέκκλιση από τις παραγράφους 1 και 2, τα κράτη μέλη δύνανται να εφαρμόζουν δημόσιες παρεμβάσεις όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας σε ενεργειακά φτωχούς ή ευάλωτους οικιακούς πελάτες. Οι εν λόγω δημόσιες παρεμβάσεις υπόκεινται στους όρους των παραγράφων 4 και 5.
4. Οι δημόσιες παρεμβάσεις όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας:
α) επιδιώκουν γενικό οικονομικό συμφέρον και δεν υπερβαίνουν το μέτρο που είναι αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου γενικού οικονομικού συμφέροντος·
β) ορίζονται σαφώς, είναι διαφανείς, δεν εισάγουν διακρίσεις και είναι επαληθεύσιμες·
γ) διασφαλίζουν την ισότιμη πρόσβαση των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης στους πελάτες·
δ) είναι περιορισμένης χρονικής διάρκειας και αναλογικές ως προς τους δικαιούχους·
ε) δεν έχουν ως αποτέλεσμα πρόσθετο κόστος για τους συμμετέχοντες στην αγορά κατά τρόπο που εισάγει διακρίσεις.
[…]»
3. Ο κανονισμός 2022/1854
7. Οι αιτιολογικές σκέψεις 24, 25, 27 έως 29, 39, 41 και 48 του κανονισμού 2022/1854 είχαν ως εξής:
«(24) Δεδομένου ότι η τιμή στην αγορά επόμενης ημέρας αποτελεί σημείο αναφοράς για την τιμή σε άλλες χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και ότι όλοι οι συμμετέχοντες στην αγορά λαμβάνουν την τιμή εκκαθάρισης, οι τεχνολογίες με σημαντικά χαμηλότερο οριακό κόστος καταγράφουν σταθερά υψηλά έσοδα μετά τη ρωσική στρατιωτική επίθεση κατά της Ουκρανίας τον Φεβρουάριο του 2022, τα οποία υπερβαίνουν κατά πολύ τις προσδοκίες τους όταν αποφάσισαν να επενδύσουν.
(25) Σε μια κατάσταση όπου οι καταναλωτές εκτίθενται σε εξαιρετικά υψηλές τιμές που βλάπτουν επίσης την οικονομία της Ένωσης, είναι αναγκαίο να περιοριστούν, σε προσωρινή βάση, τα έκτακτα αγοραία έσοδα των παραγωγών που έχουν χαμηλότερο οριακό κόστος, μέσω της εφαρμογής του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας εντός της Ένωσης.
[…]
(27) Το επίπεδο στο οποίο καθορίζεται το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν θα πρέπει να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των παραγωγών στους οποίους επιβάλλεται, συμπεριλαμβανομένων των παραγωγών ανανεώσιμης ενέργειας, να ανακτούν τις επενδυτικές και λειτουργικές δαπάνες τους, ενώ θα πρέπει να διαφυλάσσει και να παρέχει κίνητρα για μελλοντικές επενδύσεις στη δυναμικότητα που είναι απαραίτητη για ένα απανθρακοποιημένο και αξιόπιστο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας. Το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα, που αποτελεί ενιαίο ανώτατο όριο σε ολόκληρη την Ένωση, είναι το πλέον ενδεδειγμένο για τη διαφύλαξη της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς διατηρεί τον ανταγωνισμό βάσει τιμών μεταξύ των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας με βάση διαφορετικές τεχνολογίες, ιδίως όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
(28) Παρότι οι περιστασιακές και βραχυπρόθεσμες περίοδοι υψηλών τιμών μπορούν να θεωρηθούν φυσιολογικό χαρακτηριστικό μιας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και ενδέχεται να είναι χρήσιμες για να ανακτήσουν ορισμένοι επενδυτές τις επενδύσεις τους στην παραγωγή, η ακραία και διαρκής αύξηση των τιμών που παρατηρείται από τον Φεβρουάριο του 2022 διαφέρει σημαντικά από μια φυσιολογική κατάσταση περιστασιακών τιμών αιχμής στην αγορά. Επομένως, το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν θα πρέπει να είναι χαμηλότερο από τις εύλογες προσδοκίες των συμμετεχόντων στην αγορά όσον αφορά το μέσο επίπεδο των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις ώρες με την υψηλότερη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας ως είχε πριν από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Πριν από τον Φεβρουάριο του 2022, οι μέσες τιμές αιχμής στη χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας κυμαίνονταν σημαντικά και σταθερά κάτω από 180 EUR ανά MWh σε ολόκληρη την Ένωση τις τελευταίες δεκαετίες, παρά τις διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των περιφερειών της Ένωσης. Δεδομένου ότι η αρχική επενδυτική απόφαση των συμμετεχόντων στην αγορά λήφθηκε με βάση την προσδοκία ότι, κατά μέσο όρο, οι τιμές θα ήταν χαμηλότερες από το επίπεδο αυτό κατά τις ώρες αιχμής, ο καθορισμός του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα σε 180 EUR ανά MWh συνιστά επίπεδο πολύ υψηλότερο από τις εν λόγω αρχικές προσδοκίες της αγοράς. Με τον καθορισμό περιθωρίου πάνω από την τιμή που θα μπορούσαν ευλόγως να αναμένουν οι επενδυτές, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν ακυρώνει την αρχική εκτίμηση της αποδοτικότητας της επένδυσης.
(29) Επιπλέον, το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα των 180 EUR ανά MWh είναι σταθερά υψηλότερο, συμπεριλαμβανομένου ενός εύλογου περιθωρίου, από το τρέχον σταθμισμένο κόστος της ενέργειας (LCOE) για τις σχετικές τεχνολογίες παραγωγής, δίνοντας τη δυνατότητα στους παραγωγούς στους οποίους επιβάλλεται να καλύπτουν τις επενδυτικές και λειτουργικές τους δαπάνες. Δεδομένου ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα αφήνει σημαντικό περιθώριο μεταξύ του εύλογου LCOE και του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα, δεν μπορεί να αναμένεται ότι θα επηρεάσει αρνητικά τις επενδύσεις σε νέες υποοριακές δυναμικότητες.
[…]
(39) Για να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού, τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να καθορίζουν το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα κατά τρόπο που να επιτρέπει στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας να διατηρούν 10 % των πλεοναζόντων εσόδων πάνω από το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα.
[…]
(41) [Τ]α κράτη μέλη θα πρέπει να διατηρήσουν τη δυνατότητα να περιορίζουν περαιτέρω τα έσοδα των παραγωγών στους οποίους εφαρμόζεται το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα […]
[…]
(48) […] Επί του παρόντος, βάσει της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944, η εφαρμογή ρυθμιζόμενων τιμών είναι δυνατή για τα νοικοκυριά και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς επίσης, μεταξύ άλλων, και η εφαρμογή τιμών κάτω του κόστους για τους ενεργειακά φτωχούς και ευάλωτους πελάτες. Ωστόσο, λόγω της τρέχουσας έκτακτης αύξησης των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας, η εργαλειοθήκη των διαθέσιμων μέτρων που έχουν στη διάθεσή τους τα κράτη μέλη για τη στήριξη των καταναλωτών θα πρέπει να επεκταθεί προσωρινά μέσω της δυνατότητας επέκτασης της εφαρμογής ρυθμιζόμενων τιμών και για τις ΜΜΕ και της δυνατότητας εφαρμογής ρυθμιζόμενων τιμών κάτω του κόστους. Αυτή η επέκταση θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί από το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα.»
8. Το άρθρο 6 («Υποχρεωτικό ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα») του εν λόγω κανονισμού προέβλεπε στις παραγράφους του 1 και 2 τα εξής:
«1. Τα αγοραία έσοδα των παραγωγών που προκύπτουν από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τις πηγές που αναφέρονται στο άρθρο 7 παράγραφος 1 περιορίζονται κατ’ ανώτατο όριο σε 180 EUR ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας.
2. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα στοχεύει σε όλα τα αγοραία έσοδα των παραγωγών […]».
9. Το άρθρο 7 («Εφαρμογή του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας») του εν λόγω κανονισμού προέβλεπε στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προβλέπεται στο άρθρο 6 εφαρμόζεται στα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από τις ακόλουθες πηγές:
[…]
δ) υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα·
[…]».
10. Το άρθρο 8 («Εθνικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης») του ίδιου κανονισμού όριζε τα εξής:
«1. Τα κράτη μέλη μπορούν:
α) να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που περιορίζουν περαιτέρω τα αγοραία έσοδα των παραγωγών που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από τις πηγές που απαριθμούνται στο άρθρο 7 παράγραφος 1, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας διαφοροποίησης μεταξύ των τεχνολογιών […]·
[…]
δ) να καθορίζουν ειδικό ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από λιθάνθρακα·
[…]
2. Τα μέτρα που αναφέρονται στην παράγραφο 1, σε συμφωνία με τον παρόντα κανονισμό:
α) είναι αναλογικά και αμερόληπτα·
β) δεν θέτουν σε κίνδυνο τα επενδυτικά μηνύματα·
γ) διασφαλίζουν την κάλυψη των επενδυτικών και των λειτουργικών δαπανών·
δ) δεν στρεβλώνουν τη λειτουργία των χονδρικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως δε δεν θίγουν την αξιολογική κατάταξη και τη διαμόρφωση των τιμών στη χονδρική αγορά·
ε) είναι συμβατά με το ενωσιακό δίκαιο.»
11. Το άρθρο 10 («Κατανομή των πλεοναζόντων εσόδων») του κανονισμού 2022/1854 όριζε στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι όλα τα πλεονάζοντα έσοδα που προκύπτουν από την εφαρμογή του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης των τελικών πελατών ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία μετριάζουν τον αντίκτυπο των υψηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στους εν λόγω πελάτες με στοχευμένο τρόπο.»
12. Το άρθρο 22 («Έναρξη ισχύος και εφαρμογή») του κανονισμού προέβλεπε στην παράγραφο 2 τα εξής:
«[…]
γ) τα άρθρα 6, 7 και 8 εφαρμόζονται από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023,
[…]».
Β. Το ιταλικό δίκαιο
1. Η πράξη νομοθετικού περιεχομένου 4/2022
13. Η decreto-legge 27 gennaio 2022, n. 4 convertito con modificazioni dalla legge 28 marzo 2022 n. 25 – Misure urgenti in materia di sostegno alle imprese e agli operatori economici, di lavoro, salute e servizi territoriali, connesse all’emergenza da COVID‑19, nonchè per il contenimento degli effetti degli aumenti dei prezzi nel settore elettrico (πράξη νομοθετικού περιεχομένου 4/2022, της 27ης Ιανουαρίου 2022, όπως κυρώθηκε με τροποποιήσεις με τον νόμο 25/2022 της 28ης Μαρτίου 2022, περί έκτακτων μέτρων στήριξης των επιχειρήσεων και των οικονομικών φορέων, της εργασίας, της υγείας και των εδαφικών υπηρεσιών, στο πλαίσιο της κρίσης της πανδημίας COVID‑19, και αναχαίτισης των συνεπειών αύξησης των τιμών στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας) (5) (στο εξής: πράξη νομοθετικού περιεχομένου 4/2022), περιέχει το άρθρο 15bis, που επιγράφεται «Πρόσθετα μέτρα σχετικά με την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», το οποίο όριζε τα εξής:
«1. Από την 1η Φεβρουαρίου έως την 31η Δεκεμβρίου 2022 εφαρμόζεται μηχανισμός αμφίδρομης αντιστάθμισης επί της τιμής της ενέργειας, όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια που διοχετεύουν στο δίκτυο:
a) οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις ισχύος άνω των 20 kW που λαμβάνουν σταθερές προσαυξήσεις ως αποτέλεσμα του μηχανισμού της τιμής αγοράς (Conto Energia), οι οποίες δεν εξαρτώνται από τις αγοραίες τιμές·
b) οι εγκαταστάσεις ισχύος άνω των 20 kW, οι οποίες χρησιμοποιούν ηλιακές, υδροηλεκτρικές, γεωθερμικές και αιολικές πηγές ενέργειας και δεν υπάγονται στους μηχανισμούς παροχής κινήτρων, οι οποίες τέθηκαν σε λειτουργία πριν από την 1η Ιανουαρίου 2010.
[…]
3. Για τους σκοπούς της παραγράφου 1, ο GSE υπολογίζει τη διαφορά μεταξύ των τιμών που εκτίθενται στα σημεία a και b κατωτέρω:
a) τιμής αναφοράς, η οποία ισούται με την τιμή που μνημονεύεται στον πίνακα [που προσαρτάται στην παρούσα] πράξη νομοθετικού περιεχομένου, για κάθε ζώνη της αγοράς[, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 56 και 58 ευρώ ανά MWh (με εξαίρεση στις νήσους της Σαρδηνίας και της Σικελίας, για τις οποίες καθορίζεται σε 61 ευρώ ανά MWh και 75 ευρώ ανά MWh, αντιστοίχως)]·
b) αγοραίας τιμής, η οποία ισούται:
1) για τις εγκαταστάσεις της παραγράφου 1, στοιχείο a, και για τις εγκαταστάσεις της παραγράφου 1, στοιχείο b, που χρησιμοποιούν ηλιακές, αιολικές, γεωθερμικές και υδροηλεκτρικές (χωρίς ταμιευτήρα) πηγές, με την ωριαία τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας της ζώνης της αγοράς ή, για τις συμβάσεις προμήθειας που συνήφθησαν πριν από τις 27 Ιανουαρίου 2022 οι οποίες δεν πληρούν τις προϋποθέσεις της παραγράφου 7, με την τιμή που καθορίζεται στις εν λόγω συμβάσεις·
2) για τις εγκαταστάσεις της παραγράφου 1, στοιχείο b, πλην των μνημονευόμενων στο σημείο 1, με τον μηνιαίο μέσο αριθμητικό όρο των ωριαίων τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας των ζωνών της αγοράς ή, για τις συμβάσεις προμήθειας που συνήφθησαν πριν από τις 27 Ιανουαρίου 2022 οι οποίες δεν πληρούν τις προϋποθέσεις της παραγράφου 7, με την τιμή που καθορίζεται στις εν λόγω συμβάσεις.
4. Εάν η διαφορά της παραγράφου 3 είναι θετική, ο GSE καταβάλλει το αντίστοιχο ποσό στον παραγωγό. Εάν η εν λόγω διαφορά είναι αρνητική, ο GSE προσαρμόζει το ποσό ή αξιώνει από τον παραγωγό την επιστροφή του αντίστοιχου ποσού.
[…]»
14. Το άρθρο 11, παράγραφος 2, της decreto-legge 9 agosto 2022, n. 115 convertito con modificazioni dalla legge 21 settembre 2022, n. 142– Misure urgenti in materia di energia, emergenza idrica, politiche sociali e industriali (πράξης νομοθετικού περιεχομένου 115/2022, της 9ης Αυγούστου 2022, όπως κυρώθηκε με τροποποιήσεις με τον νόμο 142/2022, της 21ης Σεπτεμβρίου 2022, περί εκτάκτων μέτρων στους τομείς της ενέργειας, της κρίσης του νερού, κοινωνικών και βιομηχανικών πολιτικών) (6) (στο εξής: πράξη νομοθετικού περιεχομένου 115/2022), παρέτεινε έως τις 30 Ιουνίου 2023 την εφαρμογή του μηχανισμού αντιστάθμισης που προβλέπεται στο προμνησθέν άρθρο 15bis.
2. Ο νόμος 197/22
15. Ο legge 29 dicembre 2022, n. 197 – Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2023 e bilancio pluriennale per il triennio 2023-2025 (νόμος 197/2022, της 29ης Δεκεμβρίου 2022, περί προβλεπόμενου προϋπολογισμού του κράτους για το οικονομικό έτος 2023 και πολυετούς προϋπολογισμού για την τριετία 2023-2025) (7) (στο εξής: νόμος 197/22), ορίζει στο άρθρο του 1, παράγραφος 30, τα εξής:
«30. Κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού [2022/1854], από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, εφαρμόζεται ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, μέσω μηχανισμού μονόδρομης αντιστάθμισης, όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια που διοχετεύουν στο δίκτυο:
a) οι εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 15bis της [πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022]·
[…]».
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
16. Η Secab είναι συνεταιριστική εταιρία που δραστηριοποιείται στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και διαχειρίζεται εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα. Στο μέτρο που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 15bis της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022 (στο εξής: επίμαχη διάταξη), η Secab υπόκειται στο μέτρο περί ανώτατου ορίου των εσόδων που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη. Κατόπιν παραλαβής πλειόνων λογαριασμών πληρωμής από τον GSE, η ως άνω εταιρία άσκησε ενώπιον του Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (διοικητικού πρωτοδικείου Περιφέρειας Λομβαρδίας), αιτούντος δικαστηρίου, προσφυγή με αίτημα την ακύρωση, μεταξύ άλλων, των λογαριασμών πληρωμής που ο GSE εξέδωσε στις 18 Οκτωβρίου και στις 15 Νοεμβρίου 2022 κατ’ εφαρμογήν της επίμαχης διάταξης. Προς στήριξη της προσφυγής της, η Secab υποστηρίζει ότι η επίμαχη διάταξη είναι αντίθετη προς το δίκαιο της Ένωσης.
17. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η εφαρμογή της επίμαχης διάταξης, η οποία επρόκειτο αρχικώς να ισχύσει από την 1η Φεβρουαρίου έως την 31η Δεκεμβρίου 2022, παρατάθηκε, με την πράξη νομοθετικού περιεχομένου 115/2022, της 9ης Αυγούστου 2022, όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο 142 της 21ης Σεπτεμβρίου 2022, έως τις 30 Ιουνίου 2023, ότι ο κανονισμός 2022/1854 τέθηκε σε ισχύ μόλις στις 8 Οκτωβρίου 2022, ότι ο κανονισμός 2022/1854 προέβλεπε υψηλότερο ανώτατο όριο στα έσοδα και ευρύτερο πεδίο εφαρμογής από τα προβλεπόμενα στην επίμαχη διάταξη, και ότι το άρθρο 1, παράγραφοι 30 έως 38, του νόμου 197/22 έθεσε σε εφαρμογή, για το διάστημα από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, τα άρθρα 6 έως 8 του προμνησθέντος κανονισμού, εξαιρώντας, εντούτοις, τις εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι οποίες ενέπιπταν ήδη στο πεδίο εφαρμογής της επίμαχης διάταξης. Επομένως, μολονότι προγενέστερη του κανονισμού 2022/1854, η επίμαχη διάταξη συνιστούσε κατ’ ουσίαν την εφαρμοστική του εν λόγω κανονισμού διάταξη στο εθνικό δίκαιο όσον αφορά την ενέργεια από τις ανανεώσιμες πηγές κατά τα διαλαμβανόμενα στην εν λόγω διάταξη.
18. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει επιπλέον ότι η επίμαχη διάταξη, όπως και ο κανονισμός 2022/1854, θεσπίστηκε με σκοπό τον προσωρινό περιορισμό των έκτακτων αγοραίων εσόδων των παραγωγών ενέργειας, οι οποίοι δεν χρησιμοποιούν αέριο για την παραγωγή και, συνεπώς, το κόστος τους δεν επηρεάζεται από την εξέλιξη των τιμών του αερίου, προβλέπει δε προς τούτο την εφαρμογή ανώτατου ορίου στα εν λόγω έκτακτα έσοδα και τη διανομή των σχετικών ποσών στους τελικούς πελάτες. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά τον συγκεκριμένο τρόπο προσδιορισμού του ανώτατου ορίου, τον οποίον καθόρισε ο Ιταλός νομοθέτης.
19. Πρώτον, όσον αφορά το ύψος του ανώτατου ορίου των εσόδων που προβλέπεται από την επίμαχη διάταξη, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, μολονότι απέχει πολύ από την τιμή που καθορίζεται στο δίκαιο της Ένωσης (8), η τιμή αναφοράς της παραγράφου 3, στοιχείο a, της εν λόγω διάταξης είναι δίκαιη, στο μέτρο που αντιστοιχεί σε αριθμητικό μέσο όρο των τιμών σε κάθε ζώνη της αγοράς, οι οποίες καταγράφηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2010 έως την 31η Δεκεμβρίου 2020, αναπροσαρμοσμένες βάσει του πληθωρισμού. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν, υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 28 του κανονισμού 2022/1854, θα ήταν ορθότερο να γίνεται παραπομπή στις ώρες με την υψηλότερη ζήτηση πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Επισημαίνει επίσης ότι ο μέσος όρος τον οποίο προέκρινε ο Ιταλός νομοθέτης λάμβανε υπόψη το έτος 2020, κατά το οποίο οι δυσλειτουργίες που προκάλεσε η πανδημία COVID‑19 ήταν ακόμη αισθητές, η δε ενιαία εθνική τιμή βρισκόταν σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά τον αναλογικό και εύλογο χαρακτήρα του προβλεπόμενου από την επίμαχη διάταξη ανώτατου ορίου, το οποίο δεν διασφαλίζει ότι οι παραγωγοί μπορούν να διατηρούν το 10 % των εσόδων που υπερβαίνουν το εν λόγω ανώτατο όριο, μολονότι τούτο προβλέπεται στην αιτιολογική σκέψη 39 του κανονισμού 2022/1854.
20. Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται σχετικά με την ικανότητα της επίμαχης διάταξης να προστατεύσει τις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την πραγματοποίηση τέτοιων επενδύσεων στο μέλλον (9). Το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει, μεταξύ άλλων, στις αιτιολογικές σκέψεις 28 και 29 του κανονισμού 2022/1854, κατά τις οποίες, κατά τον καθορισμό του ανώτατου ορίου, είναι αναγκαίο να προβλέπεται ένα «εύλογο περιθώριο» σε σχέση με την τιμή την οποία μπορούσαν να αναμένουν οι επενδυτές, προκειμένου το εν λόγω ανώτατο όριο να μην έχει αντίκτυπο στην αρχική εκτίμηση της αποδοτικότητας των επενδύσεων, στοιχείο το οποίο, κατά το αιτούν δικαστήριο, ο Ιταλός νομοθέτης δεν έλαβε υπόψη. Συγκεκριμένα, κατά τη γνώμη του αιτούντος δικαστηρίου, η επίμαχη διάταξη δεν περιορίζει μόνο την οικονομική ικανότητα των επιχειρήσεων που παράγουν ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές να πραγματοποιήσουν επενδύσεις, αλλά κλονίζει επίσης την εμπιστοσύνη των επενδυτών στην ανάπτυξη του συγκεκριμένου κλάδου, μολονότι το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει την αναγκαιότητα να «ευνο[ηθούν] μακροπρόθεσμα [οι] επενδύσεις σε νέες εγκαταστάσεις» (10).
21. Τέλος, τρίτον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί διευκρινίσεις σχετικά με τη συμβατότητα της επίμαχης διάταξης με τον κανονισμό 2022/1854, μεταξύ άλλων, όσον αφορά την ύπαρξη ενδεχόμενης διαφορετικής μεταχείρισης μεταξύ των παραγωγών που χρησιμοποιούν άλλες πηγές ενέργειας και οι οποίοι δεν υπόκεινται στο ίδιο ανώτατο όριο, στοιχείο που θα μπορούσε να συνεπάγεται διάκριση εις βάρος ορισμένων παραγωγών, όπως η Secab, και, κατά συνέπεια, να καταλήξει σε δυσλειτουργία της αγοράς (11).
22. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (διοικητικό πρωτοδικείο Περιφέρειας Λομβαρδίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Αντιτίθενται το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας [2019/944], οι αιτιολογικές σκέψεις 3 και 12 της οδηγίας [2018/2001], καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 27, 28, 29, 39, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού [2022/1854] σε εθνική ρύθμιση η οποία καθορίζει ανώτατο όριο για τα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 15bis της decreto-legge n. [4/2022] (πράξης νομοθετικού περιεχομένου [4/2022]) και η οποία δεν επιτρέπει στους παραγωγούς να διατηρούν το 10 % των εσόδων πάνω από το εν λόγω ανώτατο όριο;
2) Αντιτίθενται το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας [2019/944], οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας [2018/2001], καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 27, 28, 29, 39, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού [2022/1854] σε εθνική ρύθμιση η οποία καθορίζει ανώτατο όριο για τα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 15bis της decreto-legge n. [4/2022] (πράξης νομοθετικού περιεχομένου [4/2022]) και η οποία δεν διαφυλάσσει και δεν παρέχει κίνητρα για επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας;
3) Αντιτίθενται η αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας [2018/2001], καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 27 και 41, το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία ηʹ, θʹ και ιʹ, το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και δʹ, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού [2022/1854] σε εθνική ρύθμιση η οποία καθορίζει ανώτατο όριο για τα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 15bis της decreto-legge n. [4/2022] (πράξης νομοθετικού περιεχομένου [4/2022]) και η οποία δεν προβλέπει ειδικό ανώτατο όριο για τα έσοδα που προκύπτουν από την πώληση παραχθείσας ενέργειας από λιθάνθρακα ούτε διαφορετική ρύθμιση ανάλογα με τις διάφορες πηγές παραγωγής;»
23. Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Secab, ο GSE, η Βελγική, η Ελληνική και η Ιταλική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι Secab, ARERA, GSE, Associazione Italia Solare ETS, Assoidroelettrica, Elettricità Futura – Unione delle imprese elettriche italiane, η Ελληνική και η Ιταλική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή ανέπτυξαν επίσης προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 6ης Νοεμβρίου 2024.
IV. Ανάλυση
Α. Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
24. Προτού υπεισέλθω στην εξέταση του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος, στο οποίο το Δικαστήριο ζήτησε να επικεντρωθούν οι παρούσες προτάσεις, πρέπει να τοποθετηθώ επί των ενστάσεων απαραδέκτου που προβάλλουν ο GSE και η Ιταλική Κυβέρνηση.
25. Συγκεκριμένα, ο GSE και η Ιταλική Κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη διότι δεν πληρούνται οι απαιτήσεις του άρθρου 94 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, δεδομένου ότι η απόφαση περί παραπομπής δεν περιέχει τα απαραίτητα πραγματικά και νομικά στοιχεία για να μπορέσει το Δικαστήριο να δώσει χρήσιμη απάντηση στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα. Όσον αφορά, ειδικότερα, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, οι προμνησθέντες διάδικοι υποστηρίζουν ότι το αιτούν δικαστήριο παραθέτει απλώς και μόνο τα επιχειρήματα που προέβαλε η Secab με το δικόγραφο της ενώπιόν του προσφυγής και δεν παρέχει στο Δικαστήριο κανένα χρήσιμο στοιχείο που να καταδεικνύει ότι το ανώτατο όριο των εσόδων που προβλέπεται σε εθνικό επίπεδο αποθάρρυνε τις επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
26. Μολονότι είναι αληθές ότι το αιτούν δικαστήριο επαναλαμβάνει σε μεγάλο βαθμό την επιχειρηματολογία της Secab, εκτιμώ, εντούτοις, ότι το γεγονός αυτό δεν αρκεί αυτό καθεαυτό για να κριθεί απαράδεκτη η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως. Συγκεκριμένα, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ο εθνικός δικαστής, ο οποίος έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη για τη δικαστική απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί, είναι αποκλειστικώς αρμόδιος να κρίνει, με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης, τόσο αν η προδικαστική απόφαση είναι αναγκαία για την έκδοση της δικής του απόφασης όσο και αν τα ερωτήματα που υποβάλλει στο Δικαστήριο είναι λυσιτελή (12). Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι τα ερωτήματα που υποβάλλουν τα εθνικά δικαστήρια απολαύουν του τεκμηρίου λυσιτέλειας και ότι το Δικαστήριο δύναται να αρνηθεί να αποφανθεί επί των ερωτημάτων αυτών μόνον εάν προκύπτει ότι η ζητούμενη ερμηνεία δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ότι πρόκειται για πρόβλημα υποθετικής φύσεως ή ακόμη αν προκύπτει ότι το Δικαστήριο δεν έχει στη διάθεσή του τα απαραίτητα πραγματικά ή νομικά στοιχεία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που υποβλήθηκαν (13).
27. Εν προκειμένω, όμως, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, καθότι η ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης που ζητεί το αιτούν δικαστήριο τελεί σε άμεση σχέση με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, το δε ζήτημα που τίθεται με την εν λόγω διαφορά δεν είναι υποθετικής φύσεως, αλλά πραγματικό. Επιπροσθέτως, το Δικαστήριο έχει στη διάθεσή του τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία για να δώσει χρήσιμη απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα.
Β. Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
28. Επισημαίνεται, προκαταρκτικώς, ότι το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, όπως διατυπώθηκε από το αιτούν δικαστήριο, βασίζεται στην παραδοχή ότι η επίμαχη διάταξη δεν διαφυλάσσει ούτε παρέχει κίνητρα για τις επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Επιβάλλεται, όμως, η διαπίστωση ότι, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 26 των παρουσών προτάσεων, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ουδεμία σχετική ανάλυση περιέχει.
29. Επομένως, εκτιμώ ότι, προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να αναδιατυπωθεί και ότι πρέπει να θεωρηθεί ότι με το εν λόγω ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944, οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 27, 28, 29, 39, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2022/1854 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα, καθορίζοντάς το με τη χρήση του αριθμητικού μέσου όρου των τιμών που καταγράφηκαν στην αντίστοιχη ζώνη της αγοράς κατά την τελευταία δεκαετία, αναπροσαρμοσμένων βάσει του πληθωρισμού.
1. Επί της συμβατότητας της επίμαχης διάταξης με την οδηγία 2018/2001
30. Όσον αφορά την οδηγία 2018/2001, παρατηρώ, εκ προοιμίου, ότι, με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία μόνον των αιτιολογικών της σκέψεων 2, 3 και 12, χωρίς να προσδιορίζει οποιαδήποτε άλλη συγκεκριμένη διάταξη της εν λόγω οδηγίας που να εξειδικεύει τις προμνησθείσες αιτιολογικές σκέψεις και η οποία εν προκειμένω, κατά την εκτίμησή του, να είναι κρίσιμη για τη διαφορά της κύριας δίκης ή να μην τηρήθηκε.
31. Εντούτοις, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι οι αιτιολογικές σκέψεις του προοιμίου πράξης της Ένωσης, μολονότι συνιστούν σημαντικά ερμηνευτικά στοιχεία, τα οποία είναι ικανά να αποσαφηνίσουν τη βούληση του συντάκτη της πράξης, εντούτοις δεν είναι νομικώς δεσμευτικές (14). Επομένως, το προοίμιο δεν μπορεί να αποτελέσει, αφ’ εαυτού, τη βάση για τη θεμελίωση δικαιωμάτων ή υποχρεώσεων χωρίς αντίστοιχες ή συμπληρωματικές διατάξεις στο σώμα της οδηγίας ούτε για την παρέκκλιση από τις διατάξεις της οικείας πράξης αυτές καθεαυτές ή για την ερμηνεία των διατάξεων αυτών κατά τρόπο αντίθετο προς το γράμμα τους (15).
32. Εν πάση περιπτώσει, χάριν πληρότητας, επισημαίνεται ότι από καμία από τις αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001 δεν συνάγεται ότι θα μπορούσαν να αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση. Συγκεκριμένα, από τις ως άνω αιτιολογικές σκέψεις μπορεί να συναχθεί μόνον ότι η προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές συνιστά στόχο της ενεργειακής πολιτικής της Ένωσης και ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν μέτρα για την παροχή κινήτρων για τις επενδύσεις σε έργα στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (16).
33. Κατά συνέπεια, οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001, οι οποίες μνημονεύονται στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη.
2. Επί της συμβατότητας της επίμαχης διάταξης με την οδηγία 2019/944
34. Όσον αφορά την οδηγία 2019/944, υπενθυμίζεται προκαταρκτικώς ότι το άρθρο της 5 αποσκοπεί στη διασφάλιση ουσιαστικού ανταγωνισμού προς όφελος των καταναλωτών, εξασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία των ενεργειακά φτωχών και ευάλωτων οικιακών πελατών.
35. Ειδικότερα, το άρθρο 5, παράγραφος 1, ορίζει ότι οι προμηθευτές είναι ελεύθεροι να καθορίζουν την τιμή στην οποία παρέχουν ηλεκτρική ενέργεια στους πελάτες, τα δε κράτη μέλη λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για την εξασφάλιση ουσιαστικού ανταγωνισμού μεταξύ των προμηθευτών. Εντούτοις, στην παράγραφο 3 του άρθρου αυτού αναγνωρίζεται ότι, υπό ορισμένες συνθήκες, ενδέχεται να είναι αναγκαία η παρέκκλιση από την ανωτέρω γενική αρχή. Συγκεκριμένα, η παράγραφος 3 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη δύνανται να εφαρμόζουν δημόσιες παρεμβάσεις όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας σε ενεργειακά φτωχούς ή ευάλωτους οικιακούς πελάτες, τηρουμένων των προϋποθέσεων που προβλέπονται στις παραγράφους 4 και 5 του ίδιου άρθρου. Το άρθρο 5, παράγραφος 4, το οποίο μνημονεύεται ειδικότερα στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, προβλέπει ορισμένα γενικά κριτήρια τα οποία πρέπει να πληρούν οι δημόσιες παρεμβάσεις όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας (17).
36. Εντούτοις, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το εν λόγω άρθρο 5 αφορά τις παρεμβάσεις των κρατών μελών στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και τις τιμές πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς καταναλωτές από τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας. Ως εκ τούτου, η διάταξη αυτή δεν σχετίζεται με παρέμβαση όπως η προβλεπόμενη από την επίμαχη διάταξη, η οποία αφορά τον καθορισμό ανώτατου ορίου στα έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρική αγορά, η οποία διέπεται ειδικώς από τον κανονισμό 2022/1854 (18).
37. Επισημαίνεται, εξάλλου, ότι, μολονότι δεν αποκλείεται ο καθορισμός τέτοιου ανώτατου ορίου να έχει έμμεσο αντίκτυπο στις τιμές πώλησης στους τελικούς καταναλωτές, οι περιορισμένες πληροφορίες οι οποίες παρέχονται επ’ αυτού με την απόφαση περί παραπομπής δεν μπορούν να οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη θα πρέπει να εξομοιωθεί με κρατική παρέμβαση στον καθορισμό της τιμής προμήθειας της ηλεκτρικής ενέργειας στους πελάτες, η οποία κατ’ αρχήν απαγορεύεται, κατά το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944 (19).
38. Διαπιστώνεται, επιπλέον, ότι ο κανονισμός 2022/1854 επιδιώκει σκοπούς γενικού συμφέροντος ανάλογους με εκείνους που επιδιώκονται με το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944 και, ειδικότερα, τον σκοπό της προστασίας των καταναλωτών, διευρύνοντας, μεταξύ άλλων, τις δυνατότητες παρέμβασης που διαθέτουν τα κράτη μέλη προκειμένου να στηρίξουν τους πληττόμενους από την ενεργειακή κρίση καταναλωτές (20).
39. Υπό τις συνθήκες αυτές, φρονώ ότι το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη.
3. Επί της συμβατότητας της επίμαχης διάταξης με τον κανονισμό 2022/1854
40. Όσον αφορά τον κανονισμό 2022/1854, διευκρινίζεται εξαρχής ότι συνιστά παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών ενέργειας, διά της οποίας ο νομοθέτης είχε τη βούληση να δημιουργήσει ένα εναρμονισμένο πλαίσιο για την αναδιανομή των πλεοναζόντων εσόδων προκειμένου να αρθούν οι ανησυχίες σχετικά με τις στρεβλώσεις μεταξύ των παραγωγών οι οποίες μπορούσαν να βλάψουν την αγορά ενέργειας (21).
41. Συγκεκριμένα, μολονότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει ότι τα αγοραία έσοδα των παραγωγών από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τις πηγές που μνημονεύονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού περιορίζονται κατ’ ανώτατο όριο σε 180 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού επιτρέπει στα κράτη μέλη να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που περιορίζουν περαιτέρω τα εν λόγω έσοδα.
42. Διαπιστώνεται, εξάλλου, ότι, μολονότι καμία διάταξη του κανονισμού 2022/1854 δεν περιέχει συγκεκριμένες ενδείξεις σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού του ανωτάτου ορίου που καθορίζουν τελικώς τα κράτη μέλη, σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος αποφασίσει να επιλέξει τον καθορισμό ανώτατου ορίου χαμηλότερου από το προβλεπόμενο στον κανονισμό αυτόν, το συγκεκριμένο κράτος μέλος πρέπει να τηρήσει τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού. Επομένως, μόνον εάν αποδεικνύεται ότι το ανώτατο όριο που καθόρισε ένα κράτος μέλος δεν συμμορφώνεται προς τα κριτήρια που καθορίζονται στην εν λόγω διάταξη μπορεί αυτό να θεωρηθεί ως μη συμβατό με το δίκαιο της Ένωσης.
43. Μετά τις ανωτέρω διευκρινίσεις, παρατηρώ ότι το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ’ ουσίαν σχετικά με τον καθορισμό του ύψους της τιμής βάσει της οποίας εφαρμόζεται το ανώτατο όριο στα έσοδα, καθότι εκτιμά ότι το επίμαχο μέτρο δεν είναι πρόσφορο για να διαφυλάξει και να ενθαρρύνει τις επενδύσεις που πραγματοποιούνται στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και ότι το ανώτατο όριο που τέθηκε στα αγοραία έσοδα δεν έχει αναλογικό και εύλογο χαρακτήρα (22).
44. Κατά πρώτον, παρατηρώ ότι, όπως υπομνήσθηκε στο σημείο 41 των παρουσών προτάσεων, το γεγονός ότι το ύψος του ανώτατου ορίου που προέκρινε η Ιταλική Κυβέρνηση είναι χαμηλότερο του ύψους που καθορίζεται με το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 δεν είναι αυτό καθεαυτό ικανό να καταστήσει την επίμαχη διάταξη μη συμβατή με τον κανονισμό. Συγκεκριμένα, από το ίδιο το γράμμα του εν λόγω κανονισμού, και ειδικότερα από το άρθρο 8, παράγραφος 1, προκύπτει ότι τα κράτη μέλη, αφενός, έχουν την ευχέρεια να θεσπίζουν ανώτατο όριο χαμηλότερο του ανώτατου ορίου των 180 ευρώ ανά MWh που προέβλεψε ο νομοθέτης της Ένωσης και, αφετέρου, διαθέτουν κάποιο περιθώριο εκτίμησης, το οποίο τους επιτρέπει να καθορίσουν το ύψος του ανώτατου ορίου λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά της εθνικής αγοράς τους (23). Εξάλλου, το γεγονός ότι, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, το συγκεκριμένο ανώτατο όριο αποκλίνει σημαντικά από το ποσό που καθορίζεται με τον κανονισμό 2022/1854 δεν αρκεί αφ’ εαυτού για να διαπιστωθεί έλλειψη συμβατότητας με τον κανονισμό αυτόν (24).
45. Οι αιτιολογικές σκέψεις 27 έως 29 και 39 του κανονισμού 2022/1854, στις οποίες το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, δεν έχουν επίσης την έννοια ότι επιβάλλουν στα κράτη μέλη συγκεκριμένη μεθοδολογία όσον αφορά τον υπολογισμό του ανώτατου ορίου. Μολονότι οι ανωτέρω αιτιολογικές σκέψεις όντως μπορούν να παράσχουν χρήσιμες ενδείξεις για τον προσδιορισμό του τρόπου καθορισμού του επίμαχου ανώτατου ορίου, καθώς και του τρόπου αποφυγής ορισμένων δυσμενών συνεπειών στις επενδύσεις, δεν μπορεί εντούτοις να θεωρηθεί ότι θεσπίζουν δεσμευτικούς κανόνες οι οποίοι διαφοροποιούν τις υποχρεώσεις που υπέχουν τα κράτη μέλη από τις προμνησθείσες διατάξεις του κανονισμού 2022/1854 ή βαίνουν πέραν των εν λόγω υποχρεώσεων (25).
46. Όσον αφορά, ειδικότερα, τις αμφιβολίες που διατηρεί το αιτούν δικαστήριο σχετικά με τη συμβατότητα της μεθοδολογίας που η Ιταλική Κυβέρνηση εφάρμοσε για τον καθορισμό του ύψους του ανώτατου ορίου υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 28 και 29 του κανονισμού 2022/1854, επισημαίνεται ότι σκοπός των εν λόγω αιτιολογικών σκέψεων είναι κυρίως να επεξηγήσουν την επιλογή, από τον νομοθέτη της Ένωσης, του ανώτατου ορίου των 180 ευρώ ανά MWh στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού, καθώς και να παράσχουν στα κράτη μέλη ενδείξεις για τον υπολογισμό του εθνικού ανώτατου ορίου τους, χωρίς ωστόσο να επιβάλλουν οποιονδήποτε συγκεκριμένο τρόπο καθορισμού τέτοιου ανώτατου ορίου (26), πέραν της υποχρέωσης τήρησης των προϋποθέσεων του άρθρου 8, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού (27).
47. Όσον αφορά, κατά δεύτερον, κριτήρια πλην εκείνων του ύψους stricto sensu του ανώτατου ορίου και του τρόπου υπολογισμού του, τα οποία τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη κατά τον καθορισμό του ανώτατου ορίου, είναι σκόπιμο να υπομνησθεί ότι το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2022/1854 επιτάσσει στα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε το ανώτατο όριο να καθορίζεται σε ύψος το οποίο δεν θέτει σε κίνδυνο τις επενδυτικές προσδοκίες και διασφαλίζει την κάλυψη των επενδυτικών και των λειτουργικών δαπανών, παρέχοντας συγχρόνως στους επενδυτές τη δυνατότητα να αποκομίσουν εύλογο περιθώριο κέρδους σε σχέση με την τιμή την οποία μπορούσαν να αναμένουν.
48. Συναφώς, υπογραμμίζεται ότι η εξέταση της συμβατότητας του ύψους του ανώτατου ορίου που προέκρινε η Ιταλική Κυβέρνηση, υπό το πρίσμα των προμνησθεισών παραμέτρων, βασίζεται σε πραγματική εκτίμηση η οποία λαμβάνει υπόψη τα χαρακτηριστικά της εθνικής αγοράς και την οποία μόνον το αιτούν δικαστήριο είναι, τελικώς, αρμόδιο να διενεργήσει, δεδομένου ότι διαθέτει, εξάλλου, τα αναγκαία προς τούτο πραγματικά δεδομένα (28). Εντούτοις, μολονότι απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει τον ενδεχόμενο δυσμενή αντίκτυπο της επίδικης διάταξης στις επενδύσεις και, μεταξύ άλλων, το αν η τιμή αναφοράς καθορίστηκε σε επίπεδο που βαίνει πέραν των ανωτέρω προσδοκιών και υπερβαίνει τα όρια του μέτρου που μπορούσε να θεωρηθεί ως αναγκαίο και αναλογικό, το Δικαστήριο μπορεί εντούτοις να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο ορισμένες ενδείξεις συναφώς. Συγκεκριμένα, τα ακόλουθα κριτήρια είναι, κατά τη γνώμη μου, κρίσιμα στο πλαίσιο της εκτίμησης που θα κληθεί να πραγματοποιήσει το αιτούν δικαστήριο.
49. Είναι αναγκαίο να υπομνησθεί, πρώτον, ότι, δεδομένου ότι πρόκειται περί παρεμβάσεως έκτακτης ανάγκης συνδεόμενης με την ιδιαίτερη συγκυριακή κατάσταση της αγοράς λόγω του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, το κατά χρόνον πεδίο εφαρμογής της επίμαχης διάταξης περιορίζεται σε βραχύ χρονικό διάστημα (29). Επ’ αυτού επισημαίνεται ότι οι ρυθμίσεις που προβλέπονται από τον κανονισμό 2022/1854 δεν αποτελούν μόνιμες παρεμβάσεις στην αγορά, αλλά ειδικές ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση εκτάκτων συνθηκών.
50. Η διάρκεια ισχύος ενός μέτρου και ο έκτακτος χαρακτήρας του είναι, όμως, κριτήρια τα οποία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την εξέταση της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας συγκεκριμένου μέτρου προκειμένου να αξιολογηθεί η έκταση των αποτελεσμάτων του (30), ιδίως όταν, όπως εν προκειμένω, εξετάζονται τα αποτελέσματα στις υφιστάμενες επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες είναι, ως εκ της φύσεώς τους, μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Εξάλλου, τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο όταν η εξέταση αφορά τον αντίκτυπο της επίμαχης διάταξης στις μελλοντικές επενδύσεις οι οποίες, λόγω της περιορισμένης διάρκειας του ανώτατου ορίου, δεν θα υπόκεινται, κατά πάσα πιθανότητα, στο εν λόγω ανώτατο όριο, δεδομένου ότι ο κύκλος παραγωγής των περισσότερων από τις εγκαταστάσεις ξεκινά μετά τη λήξη του επίμαχου καθεστώτος (31).
51. Δεύτερον, επισημαίνεται ότι από το ίδιο το γράμμα του κανονισμού 2022/1854 προκύπτει ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα πρέπει να καθορίζεται κατά τρόπο ώστε να καλύπτει τα πλεονάζοντα έσοδα, λαμβανομένων υπόψη των εσόδων που οι επενδυτές δεν μπορούσαν να αναμένουν κατά τον χρόνο λήψης της επενδυτικής απόφασης. Εντούτοις, εξ ορισμού τέτοια υπερκέρδη δεν μπορούν να αντιστοιχούν στα έσοδα τα οποία οι ενδιαφερόμενες εταιρίες μπορούσαν να αναμένουν χωρίς την επέλευση των απρόβλεπτων περιστάσεων στις αγορές ενέργειας (32).
52. Επ’ αυτού, διευκρινίζεται ότι η αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, την οποία επικαλέστηκε η Secab, δεν έχει την έννοια ότι ένας οικονομικός φορέας μπορεί να την επικαλεστεί έναντι κάθε παρέμβασης των δημόσιων αρχών που αποσκοπεί στην αποκατάσταση ανεπάρκειας της αγοράς, ιδίως όταν έχει τη μορφή παρέμβασης έκτακτης ανάγκης λόγω συμβάντος χωρίς προηγούμενο και, επομένως, απρόβλεπτου. Συγκεκριμένα, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η δυνατότητα επίκλησης της εν λόγω αρχής παρέχεται σε κάθε επιχειρηματία στον οποίο εθνική αρχή δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες (33). Εντούτοις, όταν ένας συνετός και ενημερωμένος επιχειρηματίας είναι σε θέση να προβλέψει τη θέσπιση μέτρου ικανού να θίξει τα συμφέροντά του, δεν μπορεί να επικαλεσθεί την εν λόγω αρχή μετά τη λήψη του εν λόγω μέτρου. Από την ίδια νομολογία προκύπτει ότι οι επιχειρηματίες δεν δικαιολογούνται να τρέφουν προσδοκίες στη διατήρηση υφισταμένης κατάστασης, όταν η κατάσταση αυτή μπορεί να μεταβληθεί στο πλαίσιο της άσκησης της εξουσίας εκτίμησης που διαθέτουν οι εθνικές αρχές.
53. Εν προκειμένω, όμως, οι εθνικές αρχές δεν μπορούσαν να δημιουργήσουν καμία προσδοκία στις ενδιαφερόμενες εταιρίες όσον αφορά την αποκόμιση τέτοιων υπερκερδών, δεδομένου ότι παρενέβησαν αμέσως για να λάβουν μέτρα έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της απρόβλεπτης αύξησης των τιμών φυσικού αερίου. Συγκεκριμένα, ένας συνετός και ενημερωμένος επιχειρηματίας θα έπρεπε να αναμένει τέτοια παρέμβαση λαμβανομένης υπόψη της έκτακτης κατάστασης και του σημαντικού αντικτύπου της όχι μόνον στην αγορά ενέργειας αλλά και στην οικονομία γενικότερα. Ομοίως, δεν μπορούσε, κατά μείζονα λόγο, να υπάρχει προσδοκία βασισμένη στην πραγματοποίηση κερδών από έκτακτη κατάσταση, την οποία ο εν λόγω επιχειρηματίας δεν μπορούσε να αναμένει κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης επένδυσης (34).
54. Συναφώς, παρατηρώ ότι η εφαρμογή, από την Ιταλική Κυβέρνηση, ενός αντικειμενικού κριτηρίου βασισμένου στις συνθήκες που επικρατούσαν στην αγορά πριν από την ενεργειακή κρίση, όπως ο αριθμητικός μέσος όρος των τιμών κατά τη δεκαετία που προηγήθηκε της ενεργειακής κρίσης, για τον καθορισμό του ανώτατου ορίου, μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να πληροί τις απαιτήσεις του κανονισμού 2022/1854 όσον αφορά τις προσδοκίες των επενδυτών κατά τον χρόνο της επένδυσής τους, ώστε να διασφαλίζεται ότι το επίμαχο ανώτατο όριο καθορίζεται σε ύψος το οποίο οι επενδυτές μπορούσαν ευλόγως να αναμένουν (35).
55. Υπογραμμίζεται, τρίτον, ότι από το ίδιο το γράμμα του κανονισμού 2022/1854 προκύπτει ότι ένα από τα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη για την αξιολόγηση του αντικτύπου της επίμαχης διάταξης στις επενδύσεις είναι η διάρθρωση του κόστους των εγκαταστάσεων στις οποίες εφαρμόζεται η εν λόγω διάταξη και, ιδίως, το σταθμισμένο κόστος της ενέργειας (levelised cost of energy, LCOE) (36) για τη σχετική τεχνολογία (37). Οι εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας που τροφοδοτούνται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τις οποίες αφορά η επίμαχη διάταξη, έχουν, όμως, ως επί το πλείστον πάγιο κόστος, το δε μεταβλητό κόστος τους είναι πολύ χαμηλότερο από εκείνο άλλων εγκαταστάσεων. Εξάλλου, όπως επίσης επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, οι εν λόγω εγκαταστάσεις επιβαρύνονται με κόστος το οποίο δεν εξαρτάται από την εξέλιξη των τιμών του φυσικού αερίου, δεδομένου ότι δεν χρησιμοποιούν φυσικό αέριο ως πρώτη ύλη για την παραγωγή ενέργειας. Με την επιφύλαξη των εξακριβώσεων που απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να πραγματοποιήσει, η διάρθρωση του κόστους των παραγωγών ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η Secab, παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη, παρά την απρόβλεπτη αύξηση των τιμών των ορυκτών καυσίμων, και ειδικότερα του φυσικού αερίου, η οποία ουδόλως επηρέασε τις τιμές παραγωγής της ενέργειας των συγκεκριμένων επιχειρήσεων (38).
56. Επισημαίνεται, τέταρτον, ότι ο μηχανισμός ανώτατου ορίου που προβλέπεται από την επίμαχη διάταξη είναι στην πραγματικότητα «αμφίδρομος», καθόσον καθιστά μεν δυνατή, μεταξύ άλλων, τη θέσπιση ανώτατου ορίου στα έσοδα σε περίπτωση υπέρμετρης αύξησης των τιμών της αγοράς, αλλά δημιουργεί επίσης νομική υποχρέωση αποζημίωσης των παραγωγών στους οποίους εφαρμόζεται σε περίπτωση υπέρμετρης μείωσης των τιμών της αγοράς, ειδικότερα όταν οι τιμές χονδρικής μειώνονται σε επίπεδο κάτω της μνημονευόμενης μέσης τιμής (39). Εάν, όμως, η εν λόγω τιμή (αναφοράς) καθορίζεται σε επίπεδο το οποίο παρέχει στις εταιρίες στις οποίες εφαρμόζεται τη δυνατότητα να καλύπτουν το κόστος τους και να αποκομίσουν «εύλογο περιθώριο κέρδους» σε σχέση με την τιμή την οποία μπορούσαν να αναμένουν οι επενδυτές, στοιχείο το οποίο απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, ένας τέτοιος μηχανισμός είναι ικανός να διαφυλάσσει τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
57. Τέλος, επισημαίνω, κατά τρίτον, ότι σκοπός των μέτρων που θεσπίστηκαν με τον κανονισμό 2022/1854 δεν είναι μόνον η διαφύλαξη της διάρθρωσης και της λειτουργίας των αγορών ενέργειας στην Ένωση, αλλά και, γενικότερα, ο μετριασμός των δυσμενών συνεπειών της ενεργειακής κρίσης στην οικονομία των κρατών μελών και στους Ευρωπαίους πολίτες. Όσον αφορά, ειδικότερα, την προστασία των καταναλωτών, επισημαίνεται ότι το άρθρο 10 του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει ρητώς ότι τα πλεονάζοντα έσοδα από την εφαρμογή του ανώτατου ορίου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης των τελικών πελατών τα οποία μετριάζουν τον αντίκτυπο των υψηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στους εν λόγω πελάτες (40).
58. Μολονότι το αιτούν δικαστήριο δεν μνημόνευσε την πτυχή που σχετίζεται με την προστασία των καταναλωτών, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι, ως παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος, ο κανονισμός 2022/1854 σταθμίζει, αφενός, τα συμφέροντα των παραγωγών ενέργειας, περιλαμβανομένης της προστασίας των επενδύσεών τους στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, και, αφετέρου, τα συμφέροντα των καταναλωτών. Κατά συνέπεια, ο μηχανισμός εισφοράς και αναδιανομής των πλεοναζόντων εσόδων δικαιολογείται από την αναγκαιότητα επίτευξης ισορροπίας μεταξύ των εν λόγω παραγωγών, και ειδικότερα εκείνων που επωφελήθηκαν από την απρόβλεπτη αύξηση των τιμών της ενέργειας κατά τρόπο απροσδόκητο, και των καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας οι οποίοι επλήγησαν ιδιαιτέρως από την αύξηση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της ενεργειακής κρίσης (41).
59. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω να δοθεί στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, όπως αναδιατυπώθηκε, η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944, οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 27, 28, 29 και 39 και το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα καθορίζεται βάσει του αριθμητικού μέσου όρου των τιμών που καταγράφηκαν στην αντίστοιχη ζώνη της αγοράς κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, αναπροσαρμοσμένων βάσει του πληθωρισμού, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2022/1854.
V. Πρόταση
60. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (διοικητικό πρωτοδικείο Περιφέρειας Λομβαρδίας, Ιταλία) ως εξής:
Το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ, οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 27, 28, 29 και 39 και το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1854 του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα καθορίζεται βάσει του αριθμητικού μέσου όρου των τιμών που καταγράφηκαν στην αντίστοιχη ζώνη της αγοράς κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, αναπροσαρμοσμένων βάσει του πληθωρισμού, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1854.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ 2019, L 158, σ. 125).
3 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΕΕ 2018, L 328, σ. 82).
4 Κανονισμός του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας (ΕΕ 2022, L 261, σ. 1).
5 Τακτικό συμπλήρωμα στην GURI αριθ. 73, της 28ης Μαρτίου 2022.
6 GURI αριθ. 185, της 9ης Αυγούστου 2022.
7 Τακτικό συμπλήρωμα στην GURI αριθ. 303, της 29ης Δεκεμβρίου 2022.
8 Ειδικότερα, η τιμή αναφοράς που καθορίζεται στο άρθρο 15bis της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022 ανέρχεται σε 56 έως 58 ευρώ ανά MWh ανάλογα με την ηπειρωτική ζώνη, σε 61 ευρώ ανά MWh για τη Σαρδηνία και σε 75 ευρώ ανά MWh για τη Σικελία, ενώ η τιμή που καθορίζεται στο άρθρο 6 του κανονισμού 2022/1854 είναι 180 ευρώ ανά MWh.
9 Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, της 8ης Μαρτίου 2022 [COM(2022) 108 final], με τίτλο «REPowerEU: Κοινή ευρωπαϊκή δράση για πιο προσιτή οικονομικά, εξασφαλισμένη και βιώσιμη ενέργεια», και στην αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 2018/2001, όπου υπογραμμίζεται η σημασία αντικατάστασης των ορυκτών πηγών ενέργειας και παροχής κινήτρων για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
10 Το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει, συναφώς, στις αποφάσεις της 1ης Ιουλίου 2014, Ålands Vindkraft (C‑573/12, EU:C:2014:2037, σκέψη 103), και της 29ης Σεπτεμβρίου 2016, Essent Belgium (C‑492/14, EU:C:2016:732, σκέψη 110).
11 Στο μέτρο που το ανωτέρω ζήτημα αφορά μόνον το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο δεν θα εξεταστεί στο πλαίσιο των παρουσών προτάσεων, η συγκεκριμένη πτυχή της διαφοράς της κύριας δίκης δεν θα αναλυθεί περαιτέρω.
12 Πρβλ. απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2019, Junqueras Vies (C‑502/19, EU:C:2019:1115, σκέψεις 55 και 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
13 Πρβλ. απόφαση της 16ης Μαΐου 2024, INSS (Άδειες μητέρας μονογονεϊκής οικογένειας) (C‑673/22, EU:C:2024:407, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
14 Πρβλ. απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, Remia Com Impex (C‑10/23, EU:C:2024:259, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
15 Πρβλ. απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, LEA (C‑10/22, EU:C:2024:254, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
16 Φρονώ ότι το ίδιο ισχύει όσον αφορά την ανακοίνωση της Επιτροπής της 8ης Μαρτίου 2022 [COM(2022) 108 final], στην οποία παραπέμπει το αιτούν δικαστήριο και η οποία περιορίζεται σε γενική επισήμανση της σημασίας της ενεργειακής πολιτικής της Ένωσης για την αντικατάσταση των ορυκτών πηγών ενέργειας με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η χρήση των οποίων θα πρέπει να ενθαρρυνθεί.
17 Ειδικότερα, οι εν λόγω παρεμβάσεις πρέπει να επιδιώκουν σκοπό γενικού οικονομικού συμφέροντος, να έχουν αναλογικό χαρακτήρα προς τον σκοπό αυτόν, να ορίζονται σαφώς, να είναι διαφανείς, να μην εισάγουν διακρίσεις και να είναι επαληθεύσιμες, να διασφαλίζουν την ισότιμη πρόσβαση των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης στους πελάτες, να είναι περιορισμένης χρονικής διάρκειας και αναλογικές ως προς τους δικαιούχους, καθώς και να μην έχουν ως αποτέλεσμα πρόσθετο κόστος για τους συμμετέχοντες στην αγορά κατά τρόπο που εισάγει διακρίσεις.
18 Μολονότι δεν αποκλείεται ορισμένες επιχειρήσεις να έχουν παρουσία, λόγω της κάθετης ολοκλήρωσής τους, τόσο στην αγορά προηγούμενου σταδίου της παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας όσο και στην αγορά επόμενου σταδίου της διανομής, οι παραγωγοί και οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειες δραστηριοποιούνται, κατ’ αρχήν, σε διαφορετικά επίπεδα της αγοράς.
19 Εξάλλου, δεν προκύπτει σαφώς από την απόφαση περί παραπομπής ο λόγος για τον οποίο το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944 θα ήταν αντίθετο στην επίμαχη διάταξη.
20 Συγκεκριμένα, μολονότι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2019/944 περιορίζεται αποκλειστικά και μόνο στους καταναλωτές που θεωρούνται ευάλωτοι, ο κανονισμός 2022/1854 παρέχει, εντούτοις, τη δυνατότητα προσωρινής επέκτασης της εργαλειοθήκης των μέτρων που έχουν στη διάθεσή τους τα κράτη μέλη για τη στήριξη πρόσθετων κατηγοριών καταναλωτών. Βλ., συναφώς, αιτιολογική σκέψη 48 του εν λόγω κανονισμού.
21 Εν αντιθέσει προς τις οδηγίες 2018/2001 και 2019/944, αντικείμενο των οποίων είναι η συνολική λειτουργία της αγοράς ενέργειας και η προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και οι οποίες εκδόθηκαν βάσει του άρθρου 194 ΣΛΕΕ για την ενεργειακή πολιτική της Ένωσης, ο κανονισμός 2022/1854 εκδόθηκε δυνάμει του άρθρου 122 ΣΛΕΕ με σκοπό την αντιμετώπιση σοβαρών δυσχερειών εφοδιασμού.
22 Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά τον συγκεκριμένο τρόπο που θέσπισε ο Ιταλός νομοθέτης για τον προσδιορισμό του εν λόγω ανώτατου ορίου, πλην όμως επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 28 των παρουσών προτάσεων, κανένα από τα στοιχεία που υποβλήθηκαν με την απόφαση περί παραπομπής δεν καταδεικνύει ότι η επίμαχη διάταξη είναι ικανή να θίξει, στην πράξη, τις επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
23 Τη δυνατότητα αυτήν αξιοποίησαν τουλάχιστον 17 κράτη μέλη, όπως προκύπτει από την έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την επανεξέταση των παρεμβάσεων έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας σύμφωνα με τον κανονισμό [2022/1854] [COM(2023) 302 final].
24 Άλλωστε, καμία διάταξη του κανονισμού 2022/1854 δεν επιβάλλει τη δικαιολόγηση της απόκλισης αυτής.
25 Εξάλλου, όπως υπομνήσθηκε στο σημείο 31 των παρουσών προτάσεων, ελλείψει νομικώς δεσμευτικού χαρακτήρα, μια αιτιολογική σκέψη δεν μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη θεμελίωση δικαιωμάτων ή υποχρεώσεων χωρίς αντίστοιχες ή συμπληρωματικές διατάξεις στο σώμα της οδηγίας.
26 Το ίδιο ισχύει όσον αφορά την αιτιολογική σκέψη 27 του κανονισμού 2022/1854, στην οποία επισημαίνεται απλώς ότι το επίπεδο στο οποίο καθορίζεται το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν πρέπει να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των παραγωγών να ανακτούν τις επενδυτικές και λειτουργικές δαπάνες τους και πρέπει να παρέχει κίνητρα για τις μελλοντικές επενδύσεις στη δυναμικότητα που είναι απαραίτητη για ένα απανθρακοποιημένο και αξιόπιστο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας. Τούτο, όμως, δεν προκύπτει από τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του εν λόγω κανονισμού. Εξάλλου, η αιτιολογική σκέψη 39 του κανονισμού 2022/1854, στην οποία επίσης παραπέμπει το αιτούν δικαστήριο με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, μνημονεύει απλώς και μόνον τη δυνατότητα των κρατών μελών να καθορίζουν το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα κατά τρόπο που να επιτρέπει στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας να διατηρούν 10 % των πλεοναζόντων εσόδων πάνω από το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα. Η εν λόγω αιτιολογική σκέψη είναι ενδεχομένως λυσιτελής για την εξέταση του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, αλλά όχι για το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα στο οποίο επικεντρώνονται οι παρούσες προτάσεις.
27 Εν προκειμένω, το γεγονός ότι ορισμένες πτυχές της επίμαχης διάταξης και, ιδίως, η μεθοδολογία που η Ιταλική Κυβέρνηση εφάρμοσε για τον καθορισμό του ανώτατου ορίου αποκλίνουν από την αιτιολογική σκέψη 28 του κανονισμού 2022/1854 ή δεν υιοθετούν όλους τους όρους που μνημονεύονται στη συγκεκριμένη αιτιολογική σκέψη, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, δεν οδηγεί αυτό καθεαυτό στη διαπίστωση ότι η επίμαχη διάταξη δεν είναι συμβατή με τον εν λόγω κανονισμό.
28 Το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί ορισμένων πραγματικών στοιχείων τα οποία δεν μνημονεύονται στην απόφαση περί παραπομπής και τα οποία προέβαλαν η Secab και οι παρεμβαίνουσες που στηρίζουν τα αιτήματά της, όπως οι παρατηρήσεις σχετικά με τη φορολογική μεταχείριση και τις προϋποθέσεις απόσβεσης των επενδύσεων που πραγματοποιούνται στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας υπό το πρίσμα της εθνικής ρύθμισης. Το ίδιο ισχύει όσον αφορά άλλες παραμέτρους οι οποίες αφορούν ειδικώς τον τομέα της υδροηλεκτρικής ενέργειας και οι οποίες είχαν, κατά τη Secab, αντίκτυπο στον εν λόγω τομέα, όπως η μείωση της παραγωγής λόγω δυσμενών μετεωρολογικών συνθηκών και η αύξηση των τελών παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας.
29 Βλ. σημείο 40 των παρουσών προτάσεων.
30 Συναφώς, επισημαίνεται ότι το κατά χρόνον πεδίο εφαρμογής της επίμαχης διάταξης δεν παρατάθηκε πέραν της προθεσμίας που προβλέπεται στο άρθρο 22 του κανονισμού 2022/1854, ήτοι της 30ής Ιουνίου 2023.
31 Ως εκ τούτου, δεν γίνεται αντιληπτός ο τρόπος με τον οποίο η επίμαχη διάταξη, αφενός, θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο, μακροπρόθεσμα, τις επενδύσεις σε νέες εγκαταστάσεις και, αφετέρου, θα κλόνιζε την εμπιστοσύνη των επενδυτών στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
32 Εξάλλου, το γεγονός και μόνο ότι ορισμένες επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πραγματοποιήθηκαν πριν από τη θέσπιση του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα δεν συνεπάγεται, βεβαίως, ότι οι εν λόγω επενδύσεις θίγονται ipso facto από τον καθορισμό τέτοιου ανωτάτου ορίου.
33 Πρβλ. διάταξη της 1ης Μαρτίου 2022, Milis Energy κ.λπ. (C‑306/19, C‑512/19, C‑595/19 και C‑608/20 έως C‑611/20, EU:C:2022:164, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
34 Τούτο είναι αληθές, κατά μείζονα λόγο, όσον αφορά τους παραγωγούς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, όπως η Secab, οι οποίοι, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 55 των παρουσών προτάσεων, έχουν οριακό κόστος σημαντικά χαμηλότερο από εκείνο άλλων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας και οι οποίοι κατέγραψαν, από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, σημαντικά υψηλότερα έσοδα από τα αναμενόμενα κατά τον χρόνο επένδυσης. Πρβλ., επίσης, αιτιολογικές σκέψεις 24 και 25 του κανονισμού 2022/1854.
35 Συγκεκριμένα, με την επιφύλαξη των εξακριβώσεων που απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να πραγματοποιήσει, η μεθοδολογία που η Ιταλική Κυβέρνηση εφάρμοσε για τον καθορισμό του αμφισβητούμενου από τη Secab ανώτατου ορίου καθιστούσε δυνατή την περιέλευση της εν λόγω εταιρίας στην κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν εάν δεν είχε επέλθει η ενεργειακή κρίση.
36 Πρόκειται περί μετρήσεως του τρέχοντος καθαρού κόστους της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας για έναν παραγωγό κατά τη διάρκεια ζωής της εγκατάστασης παραγωγής.
37 Βλ. αιτιολογική σκέψη 29 του κανονισμού 2022/1854.
38 Τούτο εξηγεί επίσης την επιλογή του Ιταλού νομοθέτη περί διαφορετικής μεταχείρισης των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας ανάλογα με τη χρήση ή μη ορυκτών καυσίμων, με αποτέλεσμα οι εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο για την παραγωγή ενέργειας να μην υπόκεινται στο ανώτατο όριο. Η συγκεκριμένη λύση συνάδει με εκείνη που προέκρινε ο νομοθέτης της Ένωσης στην αιτιολογική σκέψη 33 του κανονισμού 2022/1854, κατά την οποία «[τ]ο ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται σε τεχνολογίες με υψηλό οριακό κόστος σε σχέση με την τιμή του καυσίμου εισροής που είναι απαραίτητο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, όπως οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής που λειτουργούν με αέριο και λιθάνθρακα, δεδομένου ότι το λειτουργικό κόστος τους θα ήταν σημαντικά υψηλότερο από το επίπεδο του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα και η εφαρμογή του θα απειλούσε την οικονομική τους βιωσιμότητα».
39 Επ’ αυτού, παρατηρώ ότι τα συστήματα τα οποία περιορίζουν μεν τα έσοδα πέραν ορισμένου ορίου, πλην όμως εγγυώνται ως αντιστάθμιση ελάχιστη τιμή, όταν η τιμή της αγοράς είναι χαμηλότερη ενός ορισμένου ορίου, χρησιμοποιούνται συχνά στο πλαίσιο καθεστώτων παροχής κινήτρων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Μολονότι διαφέρουν από το επίμαχο στην κύρια δίκη μέτρο, σκοπός τέτοιων μηχανισμών είναι η διαφύλαξη και η ασφάλεια των επενδύσεων διά της παροχής στον δικαιούχο του κινήτρου συνολικής σταθερής αμοιβής για την παραγόμενη ενέργεια η οποία καθιστά δυνατή την καταβολή αμοιβής για τις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν για την κατασκευή του σταθμού, προστατεύει δε την επιχείρηση από τον αβέβαιο χαρακτήρα της αγοραίας τιμής της ενέργειας με την πάροδο του χρόνου, δεδομένου ότι η εγγυημένη σταθερή τιμή διασφαλίζει την ανάκτηση του ποσού που επενδύθηκε στην κατασκευή της εγκατάστασης. Βλ., συναφώς, προτάσεις μου της ίδιας ημερομηνίας στην υπόθεση C‑514/23, Tiberis Holding, σχετικά με το καθεστώς κρατικών ενισχύσεων που θέσπισε η Ιταλική Κυβέρνηση.
40 Επ’ αυτού, παρατηρώ ότι η προστασία των καταναλωτών συνδέεται εμμέσως και με τη σταθερότητα της υφιστάμενης διάρθρωσης των αγορών ενέργειας, υπό την έννοια ότι ενδεχόμενη αδυναμία των πελατών να πληρώσουν τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη σταθερότητα των σχετικών αγορών. Επομένως, η αναδιανομή των υπερκερδών στους καταναλωτές τους παρέχει τη δυνατότητα να πληρώνουν τους λογαριασμούς τους και συμβάλλει, με τον τρόπο αυτό, στην προστασία της αγοράς από την κατάρρευση και, γενικότερα, στην προστασία της λειτουργίας της αγοράς.
41 Βλ. συναφώς αποφάσεις επί των συνεκδικασθεισών υποθέσεων 1 BvR, 460/23 – 1 BvR 611/23, της 28ης Νοεμβρίου 2024, σκέψεις 94 έως 97, 107 και 115 έως 118, που αφορούσαν τη συνταγματικότητα της γερμανικής ρύθμισης σχετικά με τη φορολόγηση των υπερκερδών για την αναχαίτιση της αύξησης των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας (Strompreisbremse), με τις οποίες το Bundersverfassungsgericht (Συνταγματικό Δικαστήριο, Γερμανία) απέρριψε τις συνταγματικές προσφυγές που άσκησαν ορισμένοι παραγωγοί ενέργειας κατά της εν λόγω ρύθμισης, υπογραμμίζοντας, μεταξύ άλλων, τον σκοπό γενικού συμφέροντος που συνδέεται με την προστασία των καταναλωτών και που δικαιολογούσε την παρέμβαση της Γερμανικής Κυβέρνησης.