<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.15-->
  <head>
    <title>2025-01-202501C116202303460-00-TRA-DOC-EL-CONCL-C-0346-23-202407171-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="0" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ContentBits"/>
    <meta content="Commission Use" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Name"/>
    <meta content="el-GR" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="15/12/2025 00:07:47" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="el" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="CNC" name="TypeDoc"/>
    <meta content="/BY1EX4zhQDgzoH0UW9q9XbNOfh9aNG1g4j0hcTVTvjeyKihbnBOYo6y2lCftzF9WOOp5cWJ7uq9Yq9qbok7BC2utHqgYU45zQ7yTt+dEVa2M+yK9mUGN24CmFMaWvE7sK+Vo9qpl3mXkcYfz7xQTETHRggFsJbKm5d3ptfT76o=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="stka" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="true" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Enabled"/>
    <meta content="af35c6e6-1cb6-4502-a0b0-9a7fff04a8a2" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ActionId"/>
    <meta content="0346" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2023" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="EL" name="Langue"/>
    <meta content="stka" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="b24c8b06-522c-46fe-9080-70926f8dddb1" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SiteId"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="CNC_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 29-08-24 06:23:00" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="2024-09-12T14:05:07Z" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SetDate"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="9d59a558b9b0495c96a2b454c46cf54d" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0346" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
    <meta content="Standard" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Method"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId24" style="first"/>
      <div id="rId20" style="even">Προτάσεις Medina – Υπόθεση C‑346/23</div>
      <div id="rId21" style="default">Banco Santander (Εκπροσώπηση μεμονωμένων καταναλωτών)</div>
    </div>
    <p class="C36Centre" id="para-1" title="page-1">
      ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-2" title="page-1">
      LAILA MEDINA
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-3" title="page-1">
      της 5ης Σεπτεμβρίου 2024  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">1</a>
</span>)
      
    </p>
    <p class="C38Centregrasgrandespacement" id="para-4" title="page-1">
      Υπόθεση C‑346/23
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-5" title="page-1">
      Banco Santander SA, διάδοχος της Banco Banif SA,
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-6" title="page-1">
      κατά
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-7" title="page-1">
      Asociación de Consumidores y Usuarios de Servicios Generales-Auge, <br/>εξ ονόματος των μελών της: Andrea και Alberto
    </p>
    <p class="C39Centreespacement" id="para-8" title="page-1">
      [αίτηση του Tribunal Supremo <br/>(Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ισπανία) <br/>για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-9" title="page-1">
      «Προδικαστική παραπομπή – Αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων – Οδηγία 2004/39/ΕΚ – Αγωγή προς το συμφέρον των καταναλωτών – Άρθρο 52, παράγραφος 2 – Ενεργητική νομιμοποίηση ενώσεων καταναλωτών για την εκπροσώπηση μεμονωμένων καταναλωτών – Επενδυτές-καταναλωτές – Νομική αρωγή σε ενώσεις καταναλωτών – Απαλλαγή καταβολής των δικαστικών εξόδων του αντιδίκου – Κίνδυνος καταχρηστικής προσφυγής στη δικαιοσύνη»
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-10" title="page-2">
      
        <br/>
      
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">I. Εισαγωγή</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η υπό κρίση υπόθεση αφορά την ερμηνεία των κανόνων περί της ενεργητικής νομιμοποίησης των ενώσεων καταναλωτών να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη προς το συμφέρον των καταναλωτών στο πλαίσιο των αγορών χρηματοπιστωτικών μέσων, δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/39/ΕΚ  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-2" href="#t-2">2</a>
</span>) (στο εξής: οδηγία MiFID I). Το βασικό ζήτημα που εγείρεται συνίσταται στο εάν μπορούν να γίνουν δεκτοί περιορισμοί της ενεργητικής νομιμοποίησης ένωσης καταναλωτών η οποία ενεργεί εξ ονόματος μεμονωμένων επενδυτών που χαρακτηρίζονται ως καταναλωτές, με βάση τη φύση και την αξία των χρηματοπιστωτικών προϊόντων στα οποία έχουν επενδύσει οι τελευταίοι. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο θα έχει τη δυνατότητα να διερευνήσει τη διασύνδεση μεταξύ της προστασίας των επενδυτών, της προστασίας των καταναλωτών και των μηχανισμών έννομης προστασίας που έχουν στη διάθεσή τους οι καταναλωτές.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">II. Νομικό πλαίσιο</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">α) Το δίκαιο της Ένωσης</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η οδηγία MiFID I</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 52 της οδηγίας MiFID I, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα άσκησης ενδίκων βοηθημάτων», έχει ως εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-17" title="page-3">
      «1. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε κάθε απόφαση που λαμβάνεται σύμφωνα με τις νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις που θεσπίζονται κατ’ εφαρμογή της παρούσας οδηγίας να είναι δεόντως αιτιολογημένη και να υπόκειται σε προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου. Το δικαίωμα προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου ισχύει επίσης εάν δεν ληφθεί απόφαση, σχετικά με αίτηση χορήγησης άδειας λειτουργίας που περιλαμβάνει όλες τις απαιτούμενες πληροφορίες, εντός έξι μηνών από την υποβολή της.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-18" title="page-3">
      2. Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι ένας ή περισσότεροι από τους ακόλουθους φορείς, όπως ορίζεται από την εθνική νομοθεσία, μπορούν, προς το συμφέρον των καταναλωτών και σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, να προσφύγουν στα δικαστήρια ή στους αρμόδιους διοικητικούς φορείς για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των εθνικών διατάξεων για την υλοποίηση της παρούσας οδηγίας:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-19" title="page-3">
      α) δημόσιοι φορείς ή εκπρόσωποί τους,
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-20" title="page-4">
      β) οργανώσεις καταναλωτών που έχουν έννομο συμφέρον στην προστασία των καταναλωτών,
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-21" title="page-4">
      γ) επαγγελματικές οργανώσεις που έχουν έννομο συμφέρον να ενεργούν για την προστασία των μελών τους».
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 53 της οδηγίας MiFID I, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εξωδικαστική επίλυση των διαφορών των επενδυτών», ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-23" title="page-4">
      «1. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνουν τη θέσπιση αποτελεσματικών διαδικασιών υποβολής καταγγελιών και προσφυγής για την εξωδικαστική επίλυση των καταναλωτικών διαφορών που αφορούν την παροχή επενδυτικών και παρεπόμενων υπηρεσιών από επιχειρήσεις επενδύσεων, με τη χρησιμοποίηση υφιστάμενων φορέων όταν συντρέχει η περίπτωση.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-24" title="page-4">
      […]»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η οδηγία 2014/65/ΕΕ (οδηγία MiFID II)</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 74, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/65/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την τροποποίηση της οδηγίας 2002/92/ΕΚ και της οδηγίας 2011/61/ΕΕ (ΕΕ 2014, L 173, σ. 349) (στο εξής: οδηγία MiFID II), ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-27" title="page-4">
      «2. Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι ένας ή περισσότεροι από τους ακόλουθους φορείς, όπως ορίζεται από την εθνική νομοθεσία, μπορούν, προς το συμφέρον των καταναλωτών και σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, να προσφύγουν επίσης στα δικαστήρια ή στους αρμόδιους διοικητικούς φορείς προκειμένου να εξασφαλίσουν την τήρηση του [κανονισμού (ΕΕ) 600/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 (ΕΕ 2014, L 173, σ. 84)] και των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται κατ’ εφαρμογή της παρούσας οδηγίας:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-28" title="page-4">
      α) δημόσιοι φορείς ή εκπρόσωποί τους,
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-29" title="page-4">
      β) οργανώσεις καταναλωτών που έχουν έννομο συμφέρον για την προστασία των καταναλωτών,
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-30" title="page-4">
      γ) επαγγελματικές οργανώσεις που έχουν έννομο συμφέρον να ενεργούν για την προστασία των μελών τους».
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">β) Το ισπανικό δίκαιο</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 11, παράγραφος 1, του Ley de Enjuiciamiento Civil (κώδικα πολιτικής δικονομίας), της 7ης Ιανουαρίου 2000 (BOE αριθ. 7, της 8ης Ιανουαρίου 2000, σ. 575, στο εξής: LEC), ορίζει ότι, με την επιφύλαξη της ατομικής ενεργητικής νομιμοποίησης των θιγομένων, οι νομίμως συσταθείσες ενώσεις καταναλωτών και χρηστών νομιμοποιούνται ενεργητικώς να προασπίζουν δικαστικώς τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των μελών τους και εκείνα της ένωσης, καθώς και τα γενικά συμφέροντα των καταναλωτών και των χρηστών υπηρεσιών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Δυνάμει της δεύτερης πρόσθετης διάταξης του Ley 1/1996 de asistencia jurídica gratuita (νόμου 1/1996 περί δικαστικής αρωγής), της 10ης Ιανουαρίου 1996 (ΒΟΕ αριθ. 11, της 12ης Ιανουαρίου 1996, σ. 793, στο εξής: νόμος 1/1996), οι ενώσεις καταναλωτών έχουν δικαίωμα δικαστικής αρωγής όταν οι ασκούμενες αγωγές «έχουν άμεση σχέση με προϊόντα ή υπηρεσίες κοινής, συνήθους ή γενικευμένης χρήσης ή κατανάλωσης».</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά το άρθρο 36, παράγραφος 2, του νόμου 1/1996, εάν η ένωση ηττηθεί στη δίκη, δεν υποχρεούται να καταβάλει τα δικαστικά έξοδα στον αντίδικο, ακόμη και αν η αξία του αντικειμένου της διαφοράς είναι πολύ υψηλή, όπως δεν θα υποχρεούνταν να τα καταβάλουν τα συγκεκριμένα μέλη που η εν λόγω ένωση εκπροσωπεί στην ένδικη διαδικασία.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το παράρτημα I, στοιχείο c, σημείο 13, του Real Decreto 1507/2000 por el que se actualizan los catálogos de productos y servicios de uso o consumo común, ordinario y generalizado y de bienes de naturaleza duradera, a efectos de lo dispuesto, respectivamente, en los artículos 2, apartado 2, y 11, apartados 2 y 5, de la Ley General para la Defensa de los Consumidores y Usuarios y normas concordantes (βασιλικού διατάγματος 1507/2000 για την επικαιροποίηση των καταλόγων των προϊόντων και υπηρεσιών κοινής, συνήθους ή γενικευμένης χρήσης ή κατανάλωσης καθώς και των αγαθών μακράς διαρκείας, για τους σκοπούς των διατάξεων του άρθρου 2, παράγραφος 2, και του άρθρου 11, παράγραφοι 2 και 5, του γενικού νόμου περί προστασίας καταναλωτών και χρηστών και περί σχετικών διατάξεων),της 1ης Σεπτεμβρίου 2000 (BOE αριθ. 219, της 12ης Σεπτεμβρίου 2000, σ. 31349), περιλαμβάνει, υπό γενικούς όρους, τις τραπεζικές και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μεταξύ των προϊόντων και υπηρεσιών κοινής, συνήθους ή γενικευμένης χρήσης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τόσο το άρθρο 11, παράγραφος 2, του Ley Orgánica del Poder Judicial (νόμου περί Οργανισμού των Δικαστηρίων), της 1ης Ιουλίου 1985 (BOE αριθ. 157, της 2ας Ιουλίου 1985, σ. 20632), όσο και το άρθρο 247, παράγραφος 2, του LEC προβλέπουν, με την ίδια διατύπωση, ότι τα δικαιοδοτικά όργανα απορρίπτουν με αιτιολογημένη απόφαση τις αγωγές, τις παρεμπίπτουσες αγωγές και τις ενστάσεις που εγείρονται κατά πρόδηλη κατάχρηση δικαιώματος ή ενέχουν απάτη σχετική με τον νόμο ή τη διαδικασία.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">III. Πραγματικά περιστατικά, διαδικασία και προδικαστικό ερώτημα</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Μεταξύ Μαΐου του 2007 και Μαρτίου του 2009, δύο φυσικά πρόσωπα, ο Alberto και η Andrea, προέβησαν στην πραγματοποίηση πέντε εντολών αγοράς χρηματοπιστωτικών προϊόντων από την Banco Banif SA (νυν Banco Santander SA, στο εξής: Banco Santander) για ποσά που κυμαίνονταν από 150 000 ευρώ έως 300 000 ευρώ, συνολικής αξίας 900 000 ευρώ.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όλες οι αγορές πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της οδηγίας MiFID I.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Asociación de Consumidores y Usuarios de Servicios Generales-Auge (Ένωση καταναλωτών και χρηστών γενικών υπηρεσιών, στο εξής: Auge) άσκησε αγωγή κατά της Banco Banif SA εξ ονόματος των μελών της Alberto και Andrea. Ζήτησε να αναγνωριστεί η ακυρότητα των ως άνω συμβάσεων αγοράς χρηματοπιστωτικών προϊόντων λόγω πλάνης κατά τη δήλωση της βούλησης. Ζήτησε επίσης να επιστραφεί στους επενδυτές το ποσό των 481 634,14 ευρώ πλέον προμηθειών, εξόδων και τόκων. Η εν λόγω αγωγή έγινε εν μέρει δεκτή πρωτοδίκως ως προς ορισμένες εντολές αγοράς. Ως εκ τούτου, το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα υποχρεώθηκε να επιστρέψει στους ενάγοντες το ποσό των 462 515,74 ευρώ, νομιμοτόκως από την ημερομηνία ακυρώσεως των αντίστοιχων επενδύσεων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το εναγόμενο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα άσκησε έφεση κατά της πρωτόδικης αποφάσεως ενώπιον του Audiencia Provincial de Granada (εφετείου Γρανάδας, Ισπανία). Το δικαστήριο αυτό απέρριψε την έφεση και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση με την αιτιολογία ότι το εναγόμενο δεν έλαβε υπόψη του το επενδυτικό προφίλ των πελατών και δεν τους παρέσχε σαφείς και πλήρεις πληροφορίες πριν από τη σύναψη της σύμβασης σχετικά με τους κινδύνους των προϊόντων στα οποία συμφώνησαν να επενδύσουν.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το εναγόμενο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα άσκησε έκτακτο ένδικο μέσο λόγω δικονομικής παραβάσεως καθώς και αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Υποστηρίζει ότι η Auge δεν νομιμοποιείται ενεργητικώς να ασκήσει αγωγή εξ ονόματος των μελών της, καθόσον τα προϊόντα που αποκτήθηκαν δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως κοινής και γενικευμένης χρήσης αλλά, αντιθέτως, αποτελούν κερδοσκοπικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα υψηλής οικονομικής αξίας, τα οποία δεν συγκαταλέγονται μεταξύ των κοινών καταναλωτικών προϊόντων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο, Ισπανία) υπογραμμίζει ότι, γενικώς, έχει αναγνωρίσει την ενεργητική νομιμοποίηση των ενώσεων καταναλωτών να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη για την υπεράσπιση των μελών τους στο πλαίσιο αγωγών που καλύπτονται από τους κανόνες της οδηγίας MiFID I, συμπεριλαμβανομένων ενδίκων διαφορών στις οποίες υπήρξε διάδικος η Auge.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ωστόσο, σε δύο συγκεκριμένες υποθέσεις, το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο) έκρινε ότι η Auge, ως ένωση καταναλωτών, στερούνταν ενεργητικής νομιμοποιήσεως για την προάσπιση των ατομικών συμφερόντων καταναλωτών όσον αφορά επενδύσεις σε κερδοσκοπικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα υψηλής οικονομικής αξίας, στον βαθμό που δέχθηκε ότι δεν επρόκειτο για προϊόντα ή υπηρεσίες κοινής, συνήθους και γενικευμένης χρήσης. Συναφώς, έκρινε ότι, κατά την ισπανική νομοθεσία, η ενεργητική νομιμοποίηση των ενώσεων καταναλωτών και χρηστών συνδέεται με την προστασία των δικαιωμάτων τους όταν αυτά έχουν άμεση σχέση με αγαθά ή υπηρεσίες κοινής, συνήθους και γενικευμένης χρήσης ή κατανάλωσης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στο πλαίσιο των εν λόγω αποφάσεων, το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο) έκρινε ότι υπάρχουν χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες οι οποίες, ως εκ της φύσεώς τους και των περιστάσεων –λαμβανομένων υπόψη των μεγάλων ποσών που αφορούν και του κερδοσκοπικού τους χαρακτήρα–, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως «υπηρεσίες κοινής, συνήθους και γενικευμένης χρήσης». Τούτο δεν σημαίνει ότι οι θιγόμενοι μεμονωμένοι επενδυτές δεν μπορούν να ασκήσουν οι ίδιοι αγωγή για την προάσπιση των δικαιωμάτων τους, αλλά ότι δεν δικαιολογείται να το πράξουν μέσω μιας ένωσης καταναλωτών προκειμένου να αποφύγουν την καταβολή των αναγκαίων εξόδων της δίκης και τον κίνδυνο ενδεχόμενης καταδίκης τους στην καταβολή των δικαστικών εξόδων τόσο πρωτοδίκως όσο και στην κατ’ έφεση δίκη.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Σκοπός είναι να αποφευχθεί η κακόβουλη ή καταχρηστική άσκηση της ειδικής αυτής νομιμοποίησης των ενώσεων καταναλωτών σε υποθέσεις στις οποίες η ιδιότητα του καταναλωτή απομειώνεται, λόγω των χαρακτηριστικών της ένδικης διαφοράς και της αξίας του αντικειμένου της διαφοράς. Ειδάλλως, όπως υπογραμμίζει το αιτούν δικαστήριο, μπορεί να υπάρξει εκμετάλλευση του δικαιώματος νομικής αρωγής που αναγνωρίζεται στις εν λόγω ενώσεις όταν ασκούν αγωγές για την προάσπιση των συμφερόντων των μελών τους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τέλος, το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο) διευκρινίζει ότι, στο πλαίσιο της νομολογίας του, ουδέποτε αρνήθηκε να αναγνωρίσει την ιδιότητα του καταναλωτή σε επενδυτές που ενεργούν με στόχο το κέρδος εκτός της επιχειρηματικής ή επαγγελματικής δραστηριότητάς τους, ακόμη και αν οι επενδύσεις τους είναι πολύπλοκες ή αφορούν σημαντικά ποσά. Ωστόσο, έχει αμφισβητήσει την ενεργητική νομιμοποίηση ενώσεων καταναλωτών σε συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες έκρινε, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων, ότι υπήρξε καταστρατήγηση της διαδικασίας. Η καταστρατήγηση αυτή συνίσταται στην αποφυγή καταβολής των εξόδων της δίκης και των δικαστικών εξόδων του αντιδίκου λόγω άσκησης της σχετικής αγωγής μέσω της ένωσης καταναλωτών και όχι αυτοπροσώπως, ενέργειες οι οποίες αποβαίνουν εις βάρος όχι μόνο του αντιδίκου αλλά και του Δημοσίου Ταμείου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Υπ’ αυτές τις περιστάσεις, το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-49" title="page-8">
      «Λαμβανομένου υπόψη ότι οι ενώσεις καταναλωτών νομιμοποιούνται να εκπροσωπούν δικαστικώς επενδυτές/καταναλωτές οι οποίοι ασκούν αγωγή κατά επιχείρησης παροχής επενδυτικών υπηρεσιών, λόγω παράβασης των υποχρεώσεών της κατά τη διάθεση πολύπλοκων χρηματοπιστωτικών προϊόντων, μπορούν τα εθνικά δικαστήρια να περιορίσουν κατ’ εξαίρεση την εν λόγω νομιμοποίηση όταν, στο πλαίσιο ατομικής αγωγής, οι ενάγοντες είναι επενδυτές υψηλής οικονομικής επιφάνειας οι οποίοι εκτελούν πράξεις που δεν μπορούν να θεωρηθούν συνήθους και γενικευμένης χρήσης, ασκούν δε αγωγή μέσω της ένωσης καταναλωτών με αποτέλεσμα να μπορούν να τύχουν ενδεχόμενης απαλλαγής από τα δικαστικά έξοδα σε ένδικη διαδικασία στην οποία η αξία του αντικειμένου της διαφοράς είναι ιδιαιτέρως υψηλή, αποφεύγοντας την καταβολή δικαστικών εγγυήσεων και την καταβολή των εξόδων του αντιδίκου σε περίπτωση αβάσιμων ή ακόμη και κακόβουλων αγωγών;»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Auge, η Banco Santander, η Ισπανική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι ως άνω μετέχοντες στη διαδικασία ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 8 Μαΐου 2024 και απάντησαν στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">IV. Ανάλυση</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με το μοναδικό προδικαστικό του ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, εάν το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID Ι έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομολογία με την οποία επιβάλλονται κατ’ εξαίρεση περιορισμοί στην ενεργητική νομιμοποίηση των ενώσεων καταναλωτών να εκπροσωπούν τα ατομικά συμφέροντα ορισμένων κατηγοριών επενδυτών που φέρουν την ιδιότητα των καταναλωτών, με βάση τη χρηματική αξία και τη φύση των χρηματοπιστωτικών προϊόντων στα οποία αυτοί έχουν επενδύσει. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται επίσης εάν είναι κρίσιμο το γεγονός ότι στις περιπτώσεις αυτές οι ενώσεις καταναλωτών επωφελούνται από την παροχή νομικής αρωγής και ότι τα εκπροσωπούμενα από αυτές πρόσωπα δεν υπέχουν υποχρέωση καταβολής των εξόδων της δίκης και των δικαστικών εξόδων του αντιδίκου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το ερώτημα που τίθεται από το αιτούν δικαστήριο απορρέει από δύο συγκεκριμένες πτυχές της ισπανικής νομοθεσίας. Η πρώτη συνίσταται στο ότι οι ενώσεις καταναλωτών διαθέτουν την ενεργητική νομιμοποίηση να προασπίζονται όχι μόνον τα «γενικά συμφέροντα των καταναλωτών» αλλά και «τα δικαιώματα και συμφέροντα των μελών τους»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-3" href="#t-3">3</a>
</span>). Η δεύτερη συνίσταται στο ότι οι ενώσεις καταναλωτών δικαιούνται νομικής αρωγής όταν οι εκ μέρους τους ασκούμενες αγωγές «έχουν άμεση σχέση με προϊόντα ή υπηρεσίες κοινής, συνήθους ή γενικευμένης χρήσης ή κατανάλωσης»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-4" href="#t-4">4</a>
</span>). Στις περιπτώσεις αυτές, ακόμη και αν η ένωση ηττηθεί στη δίκη, δεν υποχρεούται να καταβάλει τα δικαστικά έξοδα του αντιδίκου· ομοίως, τα έξοδα της δίκης δεν καταβάλλονται ούτε από τα μεμονωμένα μέλη τα οποία εκπροσωπεί η ένωση στην οικεία διαδικασία.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν το κατά πόσον το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I συνάδει με τη δικαστική ερμηνεία που επιβάλλει περιορισμούς στην ενεργητική νομιμοποίηση των ενώσεων καταναλωτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, κατά τη νομολογία του, οι επενδυτές χαρακτηρίζονται ως καταναλωτές όταν ενεργούν εκτός της εμπορικής ή επαγγελματικής δραστηριότητάς τους (στο εξής: επενδυτές-καταναλωτές)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-5" href="#t-5">5</a>
</span>). Έχει αναγνωρίσει επίσης ότι οι ενώσεις καταναλωτών, εν γένει, νομιμοποιούνται να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη για την προστασία των επενδυτών-καταναλωτών. Ωστόσο, διατηρεί αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον μπορεί να περιοριστεί η ενεργητική νομιμοποίηση ενώσεων καταναλωτών, όπως η Auge, όταν αυτές ενεργούν εξ ονόματος των ατομικών συμφερόντων των μελών τους με βάση τη φύση και την αξία των πραγματοποιηθεισών επενδύσεων, οι οποίες δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούν προϊόντα κοινής, συνήθους και γενικευμένης χρήσης ή κατανάλωσης. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, λαμβανομένου υπόψη του εφαρμοστέου στις ενώσεις καταναλωτών συστήματος δικαστικής αρωγής, η αναγνώριση της ενεργητικής νομιμοποιήσεως των ενώσεων καταναλωτών υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα την καταστρατήγηση της διαδικασίας, η οποία συνίσταται στην αποφυγή καταβολής των εξόδων της δίκης και των δικαστικών εξόδων του αντιδίκου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πριν από την εξέταση του προδικαστικού ερωτήματος του αιτούντος δικαστηρίου, επιβάλλεται, καταρχάς, να καθοριστεί ποια διάταξη εφαρμόζεται ratione temporis στην υπόθεση της κύριας δίκης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">α) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις όσον αφορά την εφαρμοστέα διάταξη ratione temporis</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η οδηγία MiFID I καταργήθηκε από τις 3 Ιανουαρίου 2017, όταν τέθηκε σε ισχύ η οδηγία MiFID II  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-6" href="#t-6">6</a>
</span>). Το άρθρο 74, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID II διέπει το δικαίωμα των εκεί απαριθμούμενων φορέων να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη προς το συμφέρον των καταναλωτών. Είναι διατυπωμένο υπό σχεδόν πανομοιότυπο τρόπο με το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I. Το πρώτο εδάφιο του άρθρου 74, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID II περιλαμβάνει το επίρρημα «επίσης», καθιστώντας σαφές ότι το δικαίωμα προσφυγής στα δικαστήρια που έχουν οι απαριθμούμενοι στην εν λόγω διάταξη φορείς λειτουργεί συμπληρωματικά προς το δικαίωμα προσφυγής που προβλέπεται από την παράγραφο 1 του εν λόγω άρθρου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι εφαρμοστέα διάταξη ratione temporis στην υπόθεση της κύριας δίκης είναι το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, καθόσον όλες οι σχετικές χρηματοπιστωτικές συναλλαγές έλαβαν χώρα ενόσω η συγκεκριμένη οδηγία ήταν σε ισχύ.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή ερωτήθηκε από το Δικαστήριο εάν η διάταξη που διέπει το δικαίωμα προσφυγής έχει ουσιαστικό ή διαδικαστικό χαρακτήρα όσον αφορά τον καθορισμό της εφαρμοστέας ratione temporis οδηγίας. Η Επιτροπή υποστήριξε ότι η σχετική διάταξη είναι δικονομικού χαρακτήρα και ότι η εφαρμογή της οδηγίας MiFID I ή της οδηγίας MiFID II πρέπει να κριθεί με βάση τον χρόνο ασκήσεως της αγωγής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, κατά πάγια νομολογία, οι διαδικαστικοί κανόνες εφαρμόζονται γενικώς κατά την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος τους, εν αντιθέσει προς τους κανόνες ουσιαστικού δικαίου οι οποίοι συνήθως ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι δεν αφορούν τις καταστάσεις που δημιουργήθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος τους παρά μόνο στον βαθμό που προκύπτει σαφώς από το γράμμα τους, τον σκοπό τους ή την όλη οικονομία τους ότι πρέπει να παράγουν τέτοια αποτελέσματα  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-7" href="#t-7">7</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Auge υποστήριξε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι άσκησε την αγωγή της το 2015. Από την ενώπιον του Δικαστηρίου δικογραφία φαίνεται ότι η εν λόγω αγωγή ασκήθηκε πριν από το 2017.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στον βαθμό που η αγωγή της Auge ασκήθηκε πριν από τη θέση της οδηγίας MiFID II σε ισχύ, γεγονός που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, εφαρμοστέα διάταξη ratione temporis είναι το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I. Ως εκ τούτου, φρονώ ότι παρέλκει η εξέταση του ζητήματος αν το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I και το άρθρο 74, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID II θεσπίζουν διαδικαστικούς ή ουσιαστικού δικαίου κανόνες.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν πάση περιπτώσει, όπως παρατήρησε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, δεδομένου ότι το γράμμα του άρθρου 74, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID II είναι σχεδόν πανομοιότυπο με αυτό του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, οποιαδήποτε ερμηνεία γίνει δεκτή όσον αφορά την τελευταία διάταξη ισχύει εξίσου και για την πρώτη.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, η ανάλυσή μου στηρίζεται στην παραδοχή ότι εφαρμοστέα διάταξη ratione temporis είναι το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">β) Το αντικείμενο της αγωγής «προς το συμφέρον των καταναλωτών» δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I: συλλογικά ή και ατομικά συμφέροντα;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Banco Santander και η Ισπανική Κυβέρνηση υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι το ζήτημα που εγείρεται στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης και ότι το Δικαστήριο είναι αναρμόδιο να αποφανθεί επί του προδικαστικού ερωτήματος. Κατά την άποψή τους, το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I διέπει αποκλειστικά και μόνο το δικαίωμα των ενώσεων καταναλωτών να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη υπέρ των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών και όχι για τα ατομικά τους συμφέροντα. Συνεπώς, κατά την άποψή τους, το ζήτημα που εγείρεται αφορά την ερμηνεία της ισπανικής νομοθεσίας, η οποία αναγνωρίζει στις ενώσεις καταναλωτών το δικαίωμα να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη προκειμένου να προασπίζονται όχι μόνον συλλογικά αλλά και ατομικά συμφέροντα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στον βαθμό που η Banco Santander και η Ισπανική Κυβέρνηση αμφισβητούν την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, αρκεί η επισήμανση ότι, με το εν λόγω προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης. Συναφώς, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι μολονότι, στο πλαίσιο διαδικασίας που κινείται δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, η ερμηνεία των εθνικών διατάξεων επαφίεται στα εθνικά δικαστήρια και όχι στο Δικαστήριο και μολονότι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί του συμβατού χαρακτήρα των κανόνων του εσωτερικού δικαίου με τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, εντούτοις είναι αρμόδιο να παρέχει στο εθνικό δικαστήριο όλα τα ερμηνευτικά στοιχεία τα οποία άπτονται του δικαίου της Ένωσης και τα οποία παρέχουν στο αιτούν δικαστήριο τη δυνατότητα να εκτιμήσει το συμβατό των κανόνων του εθνικού δικαίου με τη ρύθμιση της Ένωσης  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-8" href="#t-8">8</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στην υπό κρίση υπόθεση, το προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου απαιτεί να καθοριστεί το περιεχόμενο του όρου «συμφέρον των καταναλωτών» στο πλαίσιο αγωγής που ασκείται δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I. Το ζήτημα αυτό συνδέεται με το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της συγκεκριμένης διάταξης. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί του προδικαστικού ερωτήματος.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσον αφορά την ουσία του προδικαστικού ερωτήματος, επιβάλλεται να επισημανθεί ότι το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I απαιτεί από τα κράτη μέλη να προβλέπουν ότι ένας ή περισσότεροι από τους απαριθμούμενους στην εν λόγω διάταξη φορείς, όπως ορίζεται από την εθνική νομοθεσία, μπορούν, προς το συμφέρον των καταναλωτών και σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, να προσφύγουν στα δικαστήρια ή στους αρμόδιους διοικητικούς φορείς για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των εθνικών διατάξεων για την υλοποίηση της εν λόγω οδηγίας. Οι φορείς που απαριθμούνται στη συγκεκριμένη διάταξη είναι οι ακόλουθοι: α) δημόσιοι φορείς ή εκπρόσωποί τους, β) οργανώσεις καταναλωτών που έχουν έννομο συμφέρον στην προστασία των καταναλωτών και γ) επαγγελματικές οργανώσεις που έχουν έννομο συμφέρον να ενεργούν για την προστασία των μελών τους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Για τους λόγους που παραθέτω στα επόμενα σημεία των παρουσών προτάσεων, φρονώ ότι ο όρος «συμφέρον των καταναλωτών» που χρησιμοποιείται στην εν λόγω διάταξη είναι αρκετά ευρύς και παρέχει στα κράτη μέλη το περιθώριο να καθορίζουν το ακριβές περιεχόμενο των συμφερόντων αυτών, τα οποία μπορούν να είναι συλλογικά αλλά και ατομικά.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ειδικότερα, επιβάλλεται να υπογραμμισθεί ότι στο αγγλικό κείμενο της οδηγίας MiFID I ο όρος «consumers» (καταναλωτές) στο άρθρο 52, παράγραφος 2, είναι στον πληθυντικό αριθμό. Η χρήση του πληθυντικού αριθμού υποδηλώνει ότι η σχετική αγωγή έχει μια συλλογική διάσταση. Τα κράτη μέλη οφείλουν να προβλέπουν έναν μηχανισμό ο οποίος θα παρέχει τη δυνατότητα σε έναν ή περισσότερους απαριθμούμενους στην εν λόγω οδηγία φορείς να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη προκειμένου να προστατεύσουν την πλειοψηφία των καταναλωτών και των συμφερόντων τους στον τομέα των χρηματοοικονομικών και επενδυτικών υπηρεσιών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά τα λοιπά, το άρθρο 52, παράγραφος 2, δεν αποσαφηνίζει το ακριβές περιεχόμενο των επίμαχων συμφερόντων των καταναλωτών ή, ακριβέστερα, το εάν οι φορείς που νομιμοποιούνται ενεργητικά μπορούν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη για την προστασία μόνο των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών, υπό την έννοια των γενικών συμφερόντων των καταναλωτών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-9" href="#t-9">9</a>
</span>) ή και των ατομικών συμφερόντων συγκεκριμένης ομάδας καταναλωτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συνεπώς, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη εκάστου κράτους μέλους να καθορίσει το ακριβές περιεχόμενο των πιθανών αγωγών που δύνανται να ασκηθούν δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, όσον αφορά τα συμφέροντα των καταναλωτών που επιδιώκεται να προστατευθούν μέσω των αγωγών αυτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πράγματι, το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I είναι διατυπωμένο υπό γενικούς όρους και δεν αποτελεί μια εξαντλητική εναρμόνιση των εθνικών διατάξεων που διέπουν τις αγωγές που μπορούν να ασκηθούν από τους απαριθμούμενους στην εν λόγω διάταξη φορείς, συμπεριλαμβανομένων αυτών που μπορούν να ασκηθούν από τις ενώσεις καταναλωτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, από την αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας MiFID I συνάγεται ότι μέσω της εν λόγω οδηγίας πρέπει να εξασφαλιστεί «ο απαιτούμενος βαθμός εναρμόνισης που θα προσφέρει στους επενδυτές υψηλό επίπεδο προστασίας»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-10" href="#t-10">10</a>
</span>). Μολονότι, κατά την αιτιολογική της σκέψη 5, η συγκεκριμένη οδηγία θεσπίζει ένα «συνολικό ρυθμιστικό καθεστώς» σε ορισμένους τομείς των χρηματοοικονομικών αγορών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-11" href="#t-11">11</a>
</span>), τα μέσα για την εφαρμογή των διατάξεών της δεν αποτελούν αντικείμενο εξαντλητικής εναρμονίσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τούτο προκύπτει με απόλυτη σαφήνεια από το γράμμα του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, το οποίο παραπέμπει δις στην εθνική νομοθεσία. Πρώτον, η εθνική νομοθεσία καθορίζει ποιοι από τους απαριθμούμενους στην οικεία διάταξη φορείς νομιμοποιούνται να προσφύγουν στη δικαιοσύνη. Δεύτερον, το δικαίωμα των εν λόγω φορέων να προσφύγουν στη δικαιοσύνη ασκείται «σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία». Ως εκ τούτου, παραπέμποντας στην εθνική νομοθεσία, ο νομοθέτης της Ένωσης επέλεξε να αφήσει στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών τόσο τον καθορισμό των φορέων που μπορούν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη όσο και τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής, των μηχανισμών έννομης προστασίας, του περιεχομένου των προστατευόμενων συμφερόντων των καταναλωτών και των προϋποθέσεων άσκησης των σχετικών αγωγών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι διάφορες κατηγορίες των απαριθμούμενων στο άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I φορέων που μπορούν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ανάλογα με την εθνική νομοθεσία, για την προάσπιση των συμφερόντων των καταναλωτών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών αντικατοπτρίζουν τις διαφορετικές προσεγγίσεις και παραδόσεις των κρατών μελών όσον αφορά την πρωταρχική ευθύνη για την εφαρμογή των κανόνων προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών. Η μεταξύ τους διάκριση συνίσταται, σε γενικές γραμμές, στο εάν η πρωταρχική ευθύνη επιβολής βαρύνει τις δημόσιες αρχές (επιβολή από δημόσιους φορείς) ή τις ενώσεις καταναλωτών και τους επαγγελματικούς φορείς (επιβολή από ιδιωτικούς φορείς) ή τον συνδυασμό αμφοτέρων  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-12" href="#t-12">12</a>
</span>). Κατά συνέπεια, ανάλογα με την επιλογή του κράτους μέλους, η αποκλειστική ή πρωταρχική ευθύνη προσφυγής στη δικαιοσύνη για τα συμφέροντα των καταναλωτών προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τυγχάνουν εφαρμογής οι εθνικές διατάξεις εφαρμογής της οδηγίας MiFID I μπορεί να βαρύνει είτε τους δημόσιους φορείς είτε τους εκπροσώπους τους (άρθρο 52, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ) (μοντέλο επιβολής από δημόσιους φορείς)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-13" href="#t-13">13</a>
</span>). Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να αποφασίσουν ότι η αποκλειστική ή πρωταρχική ευθύνη βαρύνει τις οργανώσεις καταναλωτών που έχουν έννομο συμφέρον στην προστασία των καταναλωτών, σύμφωνα με το άρθρο 52, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και/ή τις επαγγελματικές οργανώσεις που έχουν έννομο συμφέρον να ενεργούν για την προστασία των μελών τους, σύμφωνα με το άρθρο 52, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ (μοντέλο επιβολής από ιδιωτικούς φορείς).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η επιλογή του μοντέλου επιβολής έχει αντίκτυπο στο περιεχόμενο των προστατευόμενων συμφερόντων των καταναλωτών. Οι δημόσιοι φορείς προασπίζουν το γενικό συμφέρον. Οι οργανώσεις καταναλωτών προασπίζουν επίσης, πρωταρχικώς, το γενικό συμφέρον των καταναλωτών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-14" href="#t-14">14</a>
</span>). Εντούτοις, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο, ανάλογα με την εθνική νομοθεσία, οι οργανώσεις καταναλωτών να μπορούν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη για την προάσπιση ατομικών συμφερόντων  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-15" href="#t-15">15</a>
</span>). Η προάσπιση των ατομικών συμφερόντων των καταναλωτών (στον τομέα των χρηματοοικονομικών και επενδυτικών υπηρεσιών) φαίνεται ότι είναι ιδιαίτερα σημαντική για την επιλογή της επιβολής που προβλέπεται από το άρθρο 52, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID I, στο μέτρο που η συγκεκριμένη διάταξη παραπέμπει στις «επαγγελματικές οργανώσεις που έχουν έννομο συμφέρον να ενεργούν για την προστασία των μελών τους»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-16" href="#t-16">16</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι, κατά τον χρόνο θεσπίσεως της οδηγίας MiFID I (το 2004), ο βαθμός εναρμονίσεως των μέσων έννομης προστασίας στην Ένωση για την προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών γενικώς ήταν εξαιρετικά χαμηλός  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-17" href="#t-17">17</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Σε ορισμένους μόνο τομείς που αφορούν την προστασία των καταναλωτών προβλέπεται ένας μηχανισμός αγωγών παραλείψεως για την προάσπιση των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών χωρίς κατάργηση των υφιστάμενων μηχανισμών έννομης προστασίας για την προάσπιση των συμφερόντων των καταναλωτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η σημαντικότερη από τις διατάξεις αυτές, η οποία εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ, είναι το άρθρο 7, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-18" href="#t-18">18</a>
</span>). Ο μηχανισμός που προβλέπεται από την εν λόγω διάταξη καθιστά δυνατό για τα κράτη μέλη να καθιερώσουν έλεγχο των καταχρηστικών ρητρών οι οποίες περιλαμβάνονται σε τυποποιημένες συμβάσεις μέσω αγωγών παραλείψεως οι οποίες ασκούνται προς τη διαφύλαξη του δημοσίου συμφέροντος από ενώσεις προστασίας των καταναλωτών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-19" href="#t-19">19</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η οδηγία 98/27/ΕΚ  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-20" href="#t-20">20</a>
</span>) επέφερε την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων σχετικά με τις αγωγές παραλείψεως που αποσκοπούν στην προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών που περιλαμβάνονται στις οδηγίες οι οποίες απαριθμούνται στο παράρτημά της  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-21" href="#t-21">21</a>
</span>). Κατά την αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 98/27, ως «συλλογικά συμφέροντα» των καταναλωτών νοούνται τα «συμφέροντα που δεν περιλαμβάνουν την απλή σώρευση των συμφερόντων των ατόμων που εθίγησαν από συγκεκριμένη παράβαση».</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η οδηγία 98/27 δεν περιλαμβάνει στο παράρτημά της τον πρόδρομο της οδηγίας MiFID I, δηλαδή την οδηγία 93/22/ΕΟΚ  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-22" href="#t-22">22</a>
</span>). Τούτο είναι λογικό, δεδομένου ότι η οδηγία 93/22 επεδίωκε απλώς την εναρμόνιση των αρχικών απαιτήσεων αδειοδότησης και λειτουργίας των επιχειρήσεων επενδύσεων και δεν είχε ιδιαίτερη αξία όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα των χρηματοπιστωτικών και επενδυτικών υπηρεσιών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-23" href="#t-23">23</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Μετά τη θέση της οδηγίας MiFID I σε ισχύ και παρά την αναφορά σε «συμφέρον των καταναλωτών» στο άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, δεν επήλθε καμία τροποποίηση στο παράρτημα της οδηγίας 98/27. Η οδηγία 2009/22/ΕΚ περί των αγωγών παραλείψεως στον τομέα της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-24" href="#t-24">24</a>
</span>) επίσης δεν περιλαμβάνει την οδηγία MiFID I στο παράρτημά της. Η μη συμπερίληψη της οδηγίας MiFID I στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2009/22 ενισχύει έτι περαιτέρω την άποψη ότι ο βαθμός εναρμόνισης των μηχανισμών έννομης προστασίας για την προάσπιση των συμφερόντων των καταναλωτών στο πλαίσιο της οδηγίας MiFID I ήταν όντως χαμηλός και παρέμεινε έτσι.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με την οδηγία (ΕΕ) 2020/1828 σχετικά με τις αντιπροσωπευτικές αγωγές για την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-25" href="#t-25">25</a>
</span>), επήλθε μια αρχική, πιο ουσιαστική εναρμόνιση των συλλογικών μέσων έννομης προστασίας σε επίπεδο Ένωσης  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-26" href="#t-26">26</a>
</span>), η οποία καλύπτει τόσο τις αγωγές παραλείψεως όσο και τα μέτρα επανόρθωσης. Η οδηγία αυτή ορίζει ότι ως «συλλογικά συμφέροντα των καταναλωτών» νοούνται τα «γενικά συμφέροντα των καταναλωτών και, ειδικότερα για τους σκοπούς των μέτρων επανόρθωσης και/ή αποκατάστασης, τα συμφέροντα μιας ομάδας καταναλωτών»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-27" href="#t-27">27</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2020/1828 είναι εξαιρετικά ευρύ. Σκοπός της είναι η επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας σε αρκετούς τομείς που άπτονται των συμφερόντων των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-28" href="#t-28">28</a>
</span>). Το παράρτημά της καλύπτει, ιδίως, τα άρθρα 23 έως 29 της οδηγίας MiFID II, στα οποία παρατίθενται οι διατάξεις που έχουν ως στόχο τη διασφάλιση της προστασίας των επενδυτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ορισμένες από τις αιτιολογικές σκέψεις της οδηγίας 2020/1828 αποκαλύπτουν την ποικιλία των μηχανισμών έννομης προστασίας που ίσχυαν κατά τον χρόνο εκδόσεώς της για την προστασία τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένου του τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Ειδικότερα, η αιτιολογική σκέψη 13 αναφέρει ότι για την επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών απαιτείται «τομείς όπως […] οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες […] να διέπονται από την [παρούσα οδηγία], επιπλέον της γενικής νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών», και ότι, «καθώς υπάρχει αυξανόμενη ζήτηση από τους καταναλωτές για χρηματοοικονομικές και επενδυτικές υπηρεσίες, είναι σημαντικό να βελτιωθεί η επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών στους εν λόγω τομείς». Η αιτιολογική σκέψη 11 της οδηγίας 2020/1828 αναφέρει ότι η οδηγία αυτή «δεν θα πρέπει να αντικαταστήσει τους υφιστάμενους εθνικούς διαδικαστικούς μηχανισμούς προστασίας των συλλογικών ή ατομικών συμφερόντων των καταναλωτών»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-29" href="#t-29">29</a>
</span>). Τέλος, η αιτιολογική σκέψη 48 αναφέρει ότι «τα κράτη μέλη θα πρέπει να καθορίσουν κανόνες για τον συντονισμό των αντιπροσωπευτικών αγωγών, των ατομικών αγωγών που ασκούνται από καταναλωτές και κάθε άλλης αγωγής για την προστασία των ατομικών και συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών όπως προβλέπονται στο ενωσιακό και το εθνικό δίκαιο»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-30" href="#t-30">30</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από το σύνολο των ανωτέρω συνάγεται ότι το περιεχόμενο του όρου «συμφέροντα των καταναλωτών» δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I πρέπει να ερμηνεύεται υπό ευρεία έννοια, επιτρέποντας στα κράτη μέλη να προβλέπουν τη δυνατότητα άσκησης αγωγών προς προάσπιση τόσο των συλλογικών όσο και των ατομικών συμφερόντων των καταναλωτών ανάλογα με τις εθνικές τους παραδόσεις, οι οποίες ενδέχεται να ποικίλουν σημαντικά.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τα κράτη μέλη έχουν επίσης τη διακριτική ευχέρεια να αναγνωρίζουν, όπως συμβαίνει στην Ισπανία, ότι οι ενώσεις καταναλωτών νομιμοποιούνται ενεργητικά για την άσκηση αγωγής προς προάσπιση όχι μόνο των συλλογικών και των γενικών συμφερόντων των καταναλωτών αλλά και των ατομικών συμφερόντων των μελών τους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">59.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ωστόσο, όπως θα εξηγήσω στο επόμενο τμήμα των παρουσών προτάσεων, το περιθώριο διακριτικής ευχέρειας που διαθέτουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τον καθορισμό του αντικειμένου των σχετικών αγωγών επιδέχεται περιορισμών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">γ) Οι περιορισμοί που επιβάλλονται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών κατά την εφαρμογή του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">60.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I απαιτεί από τα κράτη μέλη να προβλέπουν ότι ένας ή περισσότεροι από τους εκεί αναφερόμενους φορείς μπορούν, προς το συμφέρον των καταναλωτών και «σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία», να προσφύγουν στη δικαιοσύνη για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των εθνικών διατάξεων για την υλοποίηση της εν λόγω οδηγίας. Ωστόσο, όταν τα κράτη μέλη ασκούν τη διακριτική ευχέρεια που τους παρέχεται δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, οφείλουν να χρησιμοποιούν την ευχέρειά τους, όπως παρατήρησε ορθώς η Επιτροπή, εντός των ορίων που προβλέπονται από την εν λόγω διάταξη. Ειδικότερα, η σχετική νομοθεσία δεν επιτρέπεται να θίγει την πρακτική αποτελεσματικότητα της εν λόγω διατάξεως, λαμβανομένων υπόψη των σκοπών της οδηγίας αυτής  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-31" href="#t-31">31</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">61.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσον αφορά, πιο συγκεκριμένα, το υλικό αντικείμενο της αγωγής που προβλέπεται από το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, από την εν λόγω διάταξη συνάγεται ότι αυτή καλύπτει την ορθή εφαρμογή των εθνικών διατάξεων για την υλοποίηση της εν λόγω οδηγίας προς το συμφέρον των καταναλωτών, χωρίς να αποκλείονται ενδεχόμενοι επενδυτές οι οποίοι χαρακτηρίζονται ως καταναλωτές  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-32" href="#t-32">32</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">62.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η έννοια «καταναλωτής» δεν ορίζεται ούτε στο άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I ούτε σε οποιαδήποτε άλλη διάταξη της οδηγίας αυτής. Αντιθέτως, στο άρθρο 4 της οδηγίας MiFID I παρατίθεται ο ορισμός της έννοιας «πελάτης» και οι δύο κατηγορίες πελατών (ιδιώτης και επαγγελματίας)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-33" href="#t-33">33</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">63.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όπως ορθώς επισημαίνεται στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, δεν υπάρχει ενιαίος ορισμός της έννοιας «καταναλωτής» σε ολόκληρο το δίκαιο της Ένωσης  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-34" href="#t-34">34</a>
</span>). Κάθε οδηγία καθορίζει το πεδίο εφαρμογής της και περιέχει τον δικό της ορισμό της έννοιας «καταναλωτής», ο οποίος είναι κρίσιμος για το συγκεκριμένο νομοθέτημα. Ωστόσο, η οδηγία MiFID I δεν παραθέτει ορισμό της έννοιας «καταναλωτής». Συνεπώς, προκειμένου να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση προς τους σκοπούς που επιδιώκει ο νομοθέτης της Ένωσης στη σφαίρα των καταναλωτικών συμβάσεων και η συνοχή του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνεται ιδίως υπόψη ο ορισμός του «καταναλωτή» σε άλλους κανόνες του δικαίου της Ένωσης  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-35" href="#t-35">35</a>
</span>). Οι κρίσιμες για την προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών νομικές πράξεις που ίσχυαν κατά τον χρόνο θέσπισης της οδηγίας MiFID I  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-36" href="#t-36">36</a>
</span>) αποκαλύπτουν σύγκλιση σε ορισμένα ουσιώδη στοιχεία του ορισμού της έννοιας του «καταναλωτή»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-37" href="#t-37">37</a>
</span>). Ο καταναλωτής είναι ένα φυσικό πρόσωπο το οποίο ενεργεί εκτός και ανεξάρτητα από οποιαδήποτε εμπορική ή επαγγελματική δραστηριότητα ή σκοπό, αποκλειστικά και μόνο με στόχο την ικανοποίηση των ατομικών του αναγκών υπό όρους ιδιωτικής κατανάλωσης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">64.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αυτή η ερμηνεία της έννοιας του καταναλωτή, η οποία στηρίζεται στο κριτήριο του κατά πόσον ένα φυσικό πρόσωπο ενεργεί εκτός της εμπορικής ή επαγγελματικής του ιδιότητας, είναι, εκ της φύσεώς της, αντικειμενική  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-38" href="#t-38">38</a>
</span>). Το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I δεν περιέχει κανένα στοιχείο από το οποίο να μπορεί να συναχθεί ότι, για τον χαρακτηρισμό ενός επενδυτή ως «καταναλωτή» δυνάμει της εν λόγω διατάξεως, είναι κρίσιμο να ληφθεί υπόψη η οικονομική κατάσταση του εν λόγω προσώπου κατά τον χρόνο στον οποίο προέβη στην επένδυση ή η φύση και η αξία των χρηματοπιστωτικών μέσων στα οποία πραγματοποιήθηκε η επένδυση.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">65.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η αναφορά στο «συμφέρον των καταναλωτών», κατά το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, υποδηλώνει ότι οι επενδυτές που μπορούν να χαρακτηριστούν ως καταναλωτές φέρουν δύο ιδιότητες, αυτή του καταναλωτή και αυτή του επενδυτή. Το άρθρο 53 της οδηγίας MiFID I επιβεβαιώνει τη διττή αυτήν ιδιότητα. Όπως αναφέρεται στον τίτλο της εν λόγω διατάξεως, αυτή διέπει την εξωδικαστική επίλυση των διαφορών των επενδυτών. Η εν λόγω διάταξη ορίζει ότι τα κράτη μέλη ενθαρρύνουν τη θέσπιση αποτελεσματικών διαδικασιών υποβολής καταγγελιών και προσφυγής για την εξωδικαστική επίλυση των «καταναλωτικών διαφορών που αφορούν την παροχή επενδυτικών και παρεπόμενων υπηρεσιών». Συνεπώς, από τη συγκεκριμένη διάταξη συνάγεται ότι υπάρχουν διαφορές των επενδυτών οι οποίες χαρακτηρίζονται ως καταναλωτικές διαφορές  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-39" href="#t-39">39</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">66.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η διττή ιδιότητα του επενδυτή-καταναλωτή επιβεβαιώνεται από την οδηγία MiFID II, η οποία, στις αιτιολογικές της σκέψεις, αναφέρεται στον στόχο της προστασίας των επενδυτών και των καταναλωτών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-40" href="#t-40">40</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">67.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η οδηγία 2020/1828 ενισχύει επίσης τη διττή αυτήν ιδιότητα. Η αιτιολογική της σκέψη 14 αναφέρει ότι η εν λόγω οδηγία καλύπτει παραβάσεις των διατάξεων του ενωσιακού δικαίου που αναφέρονται στο παράρτημα I, συμπεριλαμβανομένης της οδηγίας MiFID II, στον βαθμό που οι εν λόγω διατάξεις προστατεύουν τα συμφέροντα των καταναλωτών, «ανεξαρτήτως του αν οι εν λόγω καταναλωτές αναφέρονται ως καταναλωτές, […] πελάτες, επενδυτές λιανικής, πελάτες λιανικής, […] ή ως κάτι άλλο» (η υπογράμμιση δική μου).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">68.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι στο πλαίσιο του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I οι έννοιες του επενδυτή και του καταναλωτή συνυπάρχουν διαμορφώνοντας τη «σύνθετη έννοια»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-41" href="#t-41">41</a>
</span>) του «επενδυτή-καταναλωτή».</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">69.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η συνύπαρξη αυτή δεν συνεπάγεται την ύπαρξη οποιουδήποτε κατώτατου ορίου σχετικού με τα χρηματοοικονομικά μέσα ή την αξία των χρηματοπιστωτικών μέσων όσον αφορά το δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη που προβλέπεται από το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I. Συνεπώς, για τους σκοπούς της εν λόγω διατάξεως, ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφέρεται/ενεργεί ο καταναλωτής ως επενδυτής, και ιδίως το ποσό το οποίο έχει επενδύσει ή η πολυπλοκότητα ή η αξία των χρηματοοικονομικών μέσων, δεν στερεί από το εν λόγω άτομο την ιδιότητα του καταναλωτή στον βαθμό που ενεργεί εκτός του επαγγέλματός του  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-42" href="#t-42">42</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">70.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι εν λόγω παράγοντες ενδέχεται να μην είναι σημαντικοί για τον καθορισμό της ενεργητικής νομιμοποίησης των απαριθμούμενων στην οικεία διάταξη φορέων να προσφύγουν στη δικαιοσύνη προς το συμφέρον των επενδυτών-καταναλωτών. Με άλλα λόγια, η ενεργητική νομιμοποίηση δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ιδιότητα των επενδυτών ως καταναλωτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">71.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η κατάργηση του δικαιώματος των εν λόγω φορέων, και ιδίως των ενώσεων καταναλωτών, να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη όσον αφορά ορισμένους επενδυτές που φέρουν την ιδιότητα των καταναλωτών θα αποδυνάμωνε εμμέσως το εν λόγω καθεστώς, καίτοι, στην πραγματικότητα, αυτό δεν υπόκειται σε οποιαδήποτε επιφύλαξη ή εξαίρεση. Επιπλέον, η απαγόρευση ασκήσεως του εν λόγω δικαιώματος θίγει την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, η οποία συνίσταται στην πρόβλεψη ενός δικαιώματος προσφυγής στη δικαιοσύνη προς το συμφέρον όλων των επενδυτών‑καταναλωτών, χωρίς να γίνεται διάκριση μεταξύ διαφορετικών επιπέδων του εν λόγω δικαιώματος ανάλογα με το μέγεθος ή τη φύση της επένδυσης. Συναφώς, θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι ο σκοπός της οδηγίας MiFID I συνίσταται, σύμφωνα με τις αιτιολογικές της σκέψεις 2 και 31, στην παροχή υψηλού επιπέδου προστασίας στους επενδυτές.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">72.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν προκειμένω, ουδόλως αμφισβητείται ότι η ισπανική νομοθεσία αναγνωρίζει ότι οι ενώσεις καταναλωτών διαθέτουν την ενεργητική νομιμοποίηση να εκπροσωπούν τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των μελών τους και τα γενικά συμφέροντα των καταναλωτών. Το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι τα φυσικά πρόσωπα που εμπλέκονται στην υπόθεση της κύριας δίκης είναι καταναλωτές και ότι η ιδιότητά τους αυτή είναι αποδεδειγμένη. Επιπλέον, το δικαστήριο αυτό δηλώνει ότι, γενικώς, δέχεται την ενεργητική νομιμοποίηση των ενώσεων καταναλωτών να εκπροσωπούν τα μέλη τους στο πλαίσιο των ένδικων διαφορών που καλύπτονται από την οδηγία MiFID I. Φρονεί, ωστόσο, ότι η ενεργητική νομιμοποίηση των ενώσεων καταναλωτών πρέπει να περιορίζεται όταν αυτές εκπροσωπούν τα συμφέροντα καταναλωτών οι οποίοι έχουν επενδύσει σε πολύπλοκα χρηματοπιστωτικά προϊόντα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">73.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ωστόσο, για τους λόγους που αναλύονται στα σημεία 69 έως 71 των παρουσών προτάσεων, η δικαστική αυτή ερμηνεία, η οποία επιβάλλει περιορισμούς στην ενεργητική νομιμοποίηση των εν λόγω ενώσεων με βάση την αξία ή τη φύση του χρηματοπιστωτικού προϊόντος, είναι ικανή να υπονομεύσει την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">74.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι, μολονότι τα κράτη μέλη έχουν τη διακριτική ευχέρεια να αποφασίζουν, κατά την εφαρμογή του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, εάν οι ενώσεις καταναλωτών διαθέτουν την ενεργητική νομιμοποίηση για την προάσπιση των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών ή και των ατομικών συμφερόντων των μελών τους, η ενεργητική αυτή νομιμοποίηση συνδέεται με την ιδιότητα των εν λόγω επενδυτών ως καταναλωτών. Συναφώς, το είδος των προϊόντων ή το ύψος της πραγματοποιηθείσας επένδυσης από τους ενδιαφερόμενους επενδυτές‑καταναλωτές δεν ασκεί καθοριστική επιρροή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">δ) Ενεργητική νομιμοποίηση και κατάχρηση της διαδικασίας λαμβανομένου υπόψη του εφαρμοστέου καθεστώτος νομικής αρωγής</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">75.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά την ισπανική νομοθεσία, οι ενώσεις καταναλωτών έχουν δικαίωμα δικαστικής αρωγής όταν οι ασκούμενες αγωγές «έχουν άμεση σχέση με προϊόντα ή υπηρεσίες κοινής, συνήθους ή γενικευμένης χρήσης ή κατανάλωσης». Τούτο, κατά την εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-43" href="#t-43">43</a>
</span>), σημαίνει ότι οι ενώσεις καταναλωτών απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής των δικαστικών εξόδων του αντιδίκου ακόμη και σε περίπτωση ήττας τους. Επιπλέον, οι ενώσεις καταναλωτών δεν υποχρεούνται να καταβάλλουν τα έξοδα της δίκης που συνδέονται με την άσκηση της αγωγής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">76.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι σε περιπτώσεις στις οποίες οι ενώσεις καταναλωτών ασκούν αγωγές οι οποίες δεν «έχουν άμεση σχέση με προϊόντα ή υπηρεσίες κοινής, συνήθους ή γενικευμένης χρήσης ή κατανάλωσης», όπως τα πολύπλοκα χρηματοπιστωτικά προϊόντα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας MiFID I, ελλοχεύει ο κίνδυνος εξαπάτησης ή καταχρηστικής άσκησης της ενεργητικής νομιμοποίησης. Η κατάχρηση αυτή συνίσταται στο γεγονός ότι οι ενώσεις καταναλωτών επωφελούνται παρατύπως από το «προνομιακό» καθεστώς δικαστικής αρωγής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">77.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, πρέπει να υπογραμμισθεί, κατά πρώτον, ότι εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να ερμηνεύσει τις προϋποθέσεις που τάσσει η εθνική νομοθεσία προκειμένου μια ένωση καταναλωτών να δικαιούται νομικής αρωγής. Ειδικότερα, επαφίεται στον εθνικό δικαστή να κρίνει εάν πρέπει να θεωρηθεί ότι τα πολύπλοκα χρηματοπιστωτικά προϊόντα υψηλής αξίας καλύπτονται ή όχι από τη φράση «προϊόντα ή υπηρεσίες κοινής, συνήθους ή γενικευμένης χρήσης ή κατανάλωσης». Επαφίεται επίσης στον εθνικό δικαστή να καθορίσει τις συνέπειες του χαρακτηρισμού των προϊόντων αυτών σε σχέση με τη δυνατότητα εφαρμογής του εθνικού καθεστώτος νομικής αρωγής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">78.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά δεύτερον, πρέπει να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ της ενεργητικής νομιμοποίησης των ενώσεων καταναλωτών στο πλαίσιο της οδηγίας MiFID I και του ζητήματος της νομικής αρωγής ή οποιασδήποτε πιθανής κατάχρησης της διαδικασίας.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">79.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η άποψη που υποστηρίζω στο πλαίσιο των παρουσών προτάσεων, ότι η ενεργητική νομιμοποίηση των ενώσεων καταναλωτών δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I δεν μπορεί να περιοριστεί με βάση την αξία ή τη φύση των σχετικών χρηματοπιστωτικών προϊόντων, τελεί υπό την επιφύλαξη του ζητήματος εάν η παροχή νομικής αρωγής στις ενώσεις αυτές μπορεί να περιοριστεί βάσει του εν λόγω κριτηρίου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">80.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I (ή οποιοδήποτε άλλο νομοθέτημα της Ένωσης που ίσχυε κατά τον χρόνο εκείνο) δεν περιέχει καμία διάταξη η οποία να διέπει την παροχή νομικής αρωγής στους φορείς που νομιμοποιούνται να προσφύγουν στη δικαιοσύνη. Εξ αυτού συνάγεται ότι, ελλείψει διάταξης του δικαίου της Ένωσης σχετικής με τη δυνατότητα χορήγησης νομικής αρωγής στις ενώσεις καταναλωτών όταν αυτές προσφεύγουν στη δικαιοσύνη προς το συμφέρον των καταναλωτών στο πλαίσιο του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να ορίσει τέτοιους κανόνες, δυνάμει της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, υπό την προϋπόθεση πάντως ότι οι κανόνες αυτοί δεν είναι λιγότερο ευνοϊκοί από εκείνους που διέπουν παρόμοιες καταστάσεις ρυθμιζόμενες από το εσωτερικό δίκαιο (αρχή της ισοδυναμίας) και ότι δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχονται από το δίκαιο της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-44" href="#t-44">44</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">81.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσον αφορά την αρχή της ισοδυναμίας, επιβάλλεται να σημειωθεί ότι στη διάθεση του Δικαστηρίου δεν έχει τεθεί κανένα αποδεικτικό στοιχείο το οποίο να εγείρει ενδεχομένως αμφιβολίες όσον αφορά τη συμμόρφωση των επίμαχων στην κύρια δίκη διαδικαστικών κανόνων προς την εν λόγω αρχή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">82.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Υπό την επιφύλαξη των συμπερασμάτων στα οποία θα καταλήξει το αιτούν δικαστήριο, προκύπτει με σαφήνεια από τη δεύτερη πρόσθετη διάταξη του νόμου 1/1996 ότι ο κανόνας δυνάμει του οποίου οι ενώσεις καταναλωτών δικαιούνται νομικής αρωγής όταν οι ασκούμενες αγωγές έχουν άμεση σχέση με προϊόντα ή υπηρεσίες κοινής, συνήθους ή γενικευμένης χρήσης ή κατανάλωσης τυγχάνει εφαρμογής σε όλες τις σχετικές αγωγές, ανεξαρτήτως εάν αυτές θεμελιώνονται στο δίκαιο της Ένωσης ή στην εθνική νομοθεσία.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">83.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσον αφορά την αρχή της αποτελεσματικότητας, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι κάθε περίπτωση στην οποία τίθεται το ζήτημα αν εθνικός δικονομικός κανόνας καθιστά αδύνατη ή εξόχως δυσχερή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης πρέπει να εξετάζεται λαμβανομένης υπόψη της σημασίας της εν λόγω διατάξεως στο πλαίσιο της όλης διαδικασίας, καθώς και της διεξαγωγής και των ιδιαιτεροτήτων της διαδικασίας αυτής, ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Υπ’ αυτό το πρίσμα, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, ενδεχομένως, οι αρχές που αποτελούν τη βάση του εθνικού δικαιοδοτικού συστήματος, όπως η προστασία των δικαιωμάτων άμυνας, η αρχή της ασφάλειας δικαίου και η εύρυθμη διεξαγωγή της διαδικασίας  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-45" href="#t-45">45</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">84.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επιπλέον, εθνικοί κανόνες οι οποίοι απαγορεύουν την πρόσβαση στην παροχή νομικής συνδρομής ενδέχεται να έχουν αντίκτυπο στο δικαίωμα προσβάσεως στη δικαιοσύνη και στην αρχή της αποτελεσματικής προσφυγής στη δικαιοσύνη όπως αυτή κατοχυρώνεται από το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-46" href="#t-46">46</a>
</span>). Το δικαίωμα αυτό συνεπάγεται την παροχή νομικής αρωγής σε όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους εφόσον η αρωγή αυτή είναι αναγκαία για να εξασφαλισθεί η αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-47" href="#t-47">47</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">85.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στην υπό κρίση υπόθεση, υπό την επιφύλαξη επαληθεύσεως από το εθνικό δικαστήριο, φαίνεται ότι το ευεργέτημα της νομικής αρωγής για τις ενώσεις καταναλωτών δεν εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση της ένωσης αλλά μόνο από τη φύση των επίδικων προϊόντων ή υπηρεσιών που αποτελούν το αντικείμενο της ένδικης διαφοράς. Φαίνεται επίσης ότι η εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία έχει ως συνέπεια την αναστολή της αρχής «ο ηττηθείς διάδικος πληρώνει» προς όφελος των ενώσεων καταναλωτών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-48" href="#t-48">48</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">86.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στον βαθμό που η εθνική νομοθεσία θεσπίζει ένα ευνοϊκό καθεστώς για τις ενώσεις καταναλωτών και παρεκκλίνει από την αρχή «ο ηττηθείς διάδικος πληρώνει», τα κριτήρια που καθορίζονται από την εθνική νομοθεσία προκειμένου να επωφεληθούν από το καθεστώς αυτό, όσον αφορά τη φύση του προϊόντος, όπως έχουν ερμηνευθεί από τα εθνικά δικαστήρια, δεν φαίνονται ικανά να θίξουν την αρχή της αποτελεσματικότητας  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-49" href="#t-49">49</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">87.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επιπλέον, στον βαθμό που το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I επιβεβαιώνει εκ νέου το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής που κατοχυρώνεται από το άρθρο 47 του Χάρτη  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-50" href="#t-50">50</a>
</span>), πρέπει να επισημανθεί ότι το επίμαχο εθνικό καθεστώς επιτρέπει την παροχή νομικής αρωγής στις ενώσεις καταναλωτών χωρίς να απαιτεί να αποδειχθεί η έλλειψη επαρκών πόρων. Υπ’ αυτές τις περιστάσεις, το συγκεκριμένο καθεστώς νομικής αρωγής δεν φαίνεται ικανό να επηρεάσει το δικαίωμα αποτελεσματικής ένδικης προστασίας εκ μέρους της ένωσης καταναλωτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">88.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πρέπει επίσης να προστεθεί ότι τα κριτήρια που καθορίζονται από την εθνική νομοθεσία προκειμένου οι ενώσεις καταναλωτών να επωφεληθούν από το ειδικό καθεστώς νομικής αρωγής δεν επηρεάζουν, όπως υποστήριξε η Ισπανική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση και υπό την επιφύλαξη επαληθεύσεως από το αιτούν δικαστήριο, το δικαίωμα των μεμονωμένων επενδυτών που φέρουν την ιδιότητα του καταναλωτή να ασκήσουν ατομική αγωγή και να ζητήσουν την παροχή νομικής αρωγής εφόσον στερούνται επαρκών πόρων, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">89.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εναπόκειται επίσης στον εθνικό δικαστή να εφαρμόσει την εθνική νομοθεσία προκειμένου να επιβάλλει κυρώσεις για την καταχρηστική προσφυγή στη δικαιοσύνη ή την προβολή αβάσιμων αξιώσεων  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-51" href="#t-51">51</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">90.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Παρά ταύτα, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι απλώς και μόνο το γεγονός ότι μια ένωση καταναλωτών προσφεύγει στη δικαιοσύνη εξ ονόματος επενδυτών‑καταναλωτών οι οποίοι διαθέτουν σημαντικά χρηματοπιστωτικά μέσα και έχουν επενδύσει σε πολύπλοκα προϊόντα δεν συνιστά, από μόνο του, κατάχρηση της διαδικασίας ικανή να στερήσει από την ένωση των καταναλωτών την ενεργητική της νομιμοποίηση.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">91.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οποιαδήποτε διαφορετική ερμηνεία, σύμφωνα με την προπαρατεθείσα ανάλυσή μου  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-52" href="#t-52">52</a>
</span>), θα υπονόμευε την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">92.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Λαμβανομένων υπόψη όλων των ανωτέρω, το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομολογία η οποία περιορίζει κατ’ εξαίρεση την ενεργητική νομιμοποίηση των ενώσεων καταναλωτών να εκπροσωπούν τα ατομικά συμφέροντα ορισμένων κατηγοριών επενδυτών που φέρουν την ιδιότητα των καταναλωτών με βάση την αξία και τη φύση των χρηματοπιστωτικών προϊόντων στα οποία αυτοί έχουν επενδύσει. Τούτο ισχύει υπό την επιφύλαξη του ζητήματος εάν η νομική αρωγή και η επακόλουθη απαλλαγή από την υποχρέωση καταβολής των εξόδων της δίκης και των δικαστικών εξόδων του αντιδίκου μπορεί να περιοριστεί με βάση τα κριτήρια αυτά.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">V. Πρόταση</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">93.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που του υποβλήθηκε από το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο, Ισπανία) ως ακολούθως:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-129" title="page-27">
      Το άρθρο 52, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/39/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων, για την τροποποίηση των οδηγιών 85/611/ΕΟΚ και 93/6/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 2000/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση της οδηγίας 93/22/ΕΟΚ του Συμβουλίου,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-130" title="page-27">
      έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομολογία η οποία περιορίζει κατ’ εξαίρεση την ενεργητική νομιμοποίηση των ενώσεων καταναλωτών να εκπροσωπούν τα ατομικά συμφέροντα ορισμένων κατηγοριών επενδυτών που φέρουν την ιδιότητα των καταναλωτών με βάση την αξία και τη φύση των χρηματοπιστωτικών προϊόντων στα οποία αυτοί έχουν επενδύσει. Τούτο ισχύει υπό την επιφύλαξη του ζητήματος εάν η νομική αρωγή και η επακόλουθη απαλλαγή από την υποχρέωση καταβολής των εξόδων της δίκης και των δικαστικών εξόδων του αντιδίκου μπορεί να περιοριστεί με βάση τα κριτήρια αυτά.
    </p>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">1</a>
</span>) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-2" href="#c-2">2</a>
</span>) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων, για την τροποποίηση των οδηγιών 85/611/ΕΟΚ και 93/6/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 2000/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση της οδηγίας 93/22/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2004, L 145, σ. 1). Η εν λόγω οδηγία είναι ευρέως γνωστή ως «οδηγία MiFID I».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-3" href="#c-3">3</a>
</span>) Άρθρο 11, παράγραφος 1, του LEC. Βλ. σημείο 5 των παρουσών προτάσεων.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-4" href="#c-4">4</a>
</span>) Δεύτερη πρόσθετη διάταξη του νόμου 1/1996. Βλ. σημείο 6 των παρουσών προτάσεων.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-5" href="#c-5">5</a>
</span>) Εξετάζω τον όρο επενδυτές-καταναλωτές στη συνέχεια, στα σημεία 65 επ. των παρουσών προτάσεων.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-6" href="#c-6">6</a>
</span>) Σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται από το άρθρο 93, παράγραφος 1, της οδηγίας MiFID II.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-7" href="#c-7">7</a>
</span>) Απόφαση της 3ης Ιουνίου 2021, Jumbocarry Trading (C‑39/20, EU:C:2021:435, σκέψη 28).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-8" href="#c-8">8</a>
</span>) Πρβλ. αποφάσεις της 8ης Μαΐου 2024, Asociaţia «Forumul Judecătorilor din România» (Ένωση δικαστών) (C‑53/23, EU:C:2024:388, σκέψη 14), και της 21ης Ιουνίου 2022, Ligue des droits humains (C‑817/19, EU:C:2022:491, σκέψη 240).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-9" href="#c-9">9</a>
</span>) Ο ορισμός του «συλλογικού συμφέροντος» έχει αποτελέσει αντικείμενο συζητήσεων στη νομική θεωρία. Βλ. Boré, L., La défense des intérêts collectifs par les associations devant les juridictions administratives et judiciaires, LGDJ, Παρίσι, 1997, σ. 3, ο οποίος υπογραμμίζει ότι το συλλογικό συμφέρον αφορά τουλάχιστον δύο άτομα, χωρίς να είναι σημαντικό εάν αφορά δύο ή δύο δισεκατομμύρια άτομα διότι αυτό είναι το «κυριολεκτικό νόημα της συγκεκριμένης λέξης· είναι σαφές και απλό» («C’est un intérêt qui concerne au moins deux personnes. Qu’il en concerne deux ou deux milliards, peu importe, cela reste un intérêt collectif. Tel est le sens littéral du mot; il est clair et simple»). Αντιθέτως, όσον αφορά τον νομικό ορισμό του συλλογικού συμφέροντος, ο ίδιος συγγραφέας αναγνωρίζει ότι είναι «ασαφής και υπό συζήτηση» («Son sens juridique, au contraire, est obscure et discuté»). Βλ. Calais-Auloy, J., Temple, H., και Depincé, M., Droit de la consommation, 10η έκδ., Παρίσι, Dalloz, 2020, σ. 719, οι οποίοι ορίζουν ως συλλογικά συμφέροντα τα «συμφέροντα που βρίσκονται ακριβώς στη μέση μεταξύ των ατομικών συμφερόντων ορισμένων καταναλωτών και του γενικού συμφέροντος όλων των πολιτών» («interêt qui se trouve à mi-chemin entre les intérêts individuels de quelques consommateurs et l’intérêt général de tous les citoyens»). Βλ. σημεία 48 επ. των παρουσών προτάσεων.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-10" href="#c-10">10</a>
</span>) Η υπογράμμιση δική μου. Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Campos Sánchez-Bordona στην υπόθεση Khorassani (C‑678/15, EU:C:2017:100, υποσημείωση 21).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-11" href="#c-11">11</a>
</span>) Βλ. Daams, L., Private enforcement im Kapitalmarktrecht – Das Verhältnis von Aufsichts- und Zivilrecht nach der MiFID II, Verlag Dr. Kovač, Αμβούργο, 2021, σ. 96, ο οποίος αναφέρεται σε «μέγιστη εναρμόνιση ανά τομέα» («bereichsspezifische Vollharmonisierung»). Η αιτιολογική σκέψη 7 της οδηγίας MiFID II αναφέρει ότι, «[δ]εδομένου ότι ο κύριος στόχος και το θεματικό πεδίο της [οδηγίας MiFID II] είναι η εναρμόνιση των εθνικών διατάξεων σχετικά με τους αναφερθέντες τομείς, θα πρέπει να στηρίζεται στο άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ)».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-12" href="#c-12">12</a>
</span>) Βλ., γενικώς, Cafaggi, F., και Micklitz, H.W., New Frontiers of Consumer Protection: The Interplay between Private and Public Enforcement, Intersentia, Αμβέρσα, 2009, Fairgrieve, D., και Lein, E., Extraterritoriality and Collective Redress, Οξφόρδη, Oxford University Press, 2012, και Hodges, C., The Reform of Class and Representative Actions in European Legal Systems: A New Framework for Collective Redress in Europe, Hart, Οξφόρδη, 2008, σ. 15 επ.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-13" href="#c-13">13</a>
</span>) Το δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I τελεί υπό την επιφύλαξη της εξουσίας των αρμόδιων αρχών να απαιτούν τη διακοπή κάθε πρακτικής που είναι αντίθετη με τις διατάξεις που θεσπίζονται κατ’ εφαρμογήν της οδηγίας MiFID I, δυνάμει του άρθρου 50, παράγραφος 2, στοιχείο εʹ, της οδηγίας αυτής, καθώς και της εξουσίας επιβολής διοικητικών κυρώσεων, σύμφωνα με το άρθρο 51 της οδηγίας MiFID I.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-14" href="#c-14">14</a>
</span>) Βλ. Hodges, C., The Reform of Class and Representative Actions in European Legal Systems, όπ.π., υποσημείωση 12 (σ. 15), ο οποίος υπογραμμίζει ότι «το αντικείμενο επί του οποίου μπορεί να προσφύγει στη δικαιοσύνη ένας ιδιωτικού δικαίου φορέας, δηλαδή μια ένωση καταναλωτών, περιοριζόταν παραδοσιακά στην άσκηση ενδίκων βοηθημάτων για την προάσπιση του γενικού συμφέροντος των καταναλωτών και όχι στην προάσπιση ατομικών συμφερόντων ή την αναζήτηση ζημιών».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-15" href="#c-15">15</a>
</span>) Αυτό φαίνεται ότι ισχύει στην ισπανική έννομη τάξη, όπως παρουσιάζεται από το αιτούν δικαστήριο. Το γαλλικό δίκαιο των καταναλωτών έχει επίσης παραδείγματα αγωγών που αφορούν τα ατομικά συμφέροντα ομάδας καταναλωτών. Ένα παράδειγμα είναι η action de groupe simplifiée (απλοποιημένη ομαδική αγωγή), η οποία προβλέπεται από το άρθρο L.623-14 του Code de la Consommation (κώδικα καταναλωτών). Η διάταξη αυτή παρέχει στις ενώσεις καταναλωτών τη δυνατότητα να ασκήσουν αγωγή όταν είναι γνωστή η ταυτότητα και ο αριθμός των καταναλωτών και αυτοί έχουν υποστεί την ίδια βλάβη. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η action en réprésentation conjointe (αγωγή κοινής εκπροσώπησης), η οποία προβλέπεται από το άρθρο L.622-1 του κώδικα καταναλωτών. Η διάταξη αυτή παρέχει σε κάθε ένωση καταναλωτών που έχει αναγνωριστεί ότι εκπροσωπείται σε εθνικό επίπεδο το δικαίωμα να ασκήσει αγωγή αποζημίωσης στην περίπτωση που περισσότεροι προσδιορισμένοι καταναλωτές έχουν υποστεί προσωπική ζημία κοινής προελεύσεως μέσω των ενεργειών του ίδιου προσώπου, εφόσον υπάρξει εντολή προς τούτο από δύο τουλάχιστον θιγόμενους καταναλωτές. Η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία υπογραμμίζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα αυτής της «made in France» αγωγής, υπό την έννοια ότι αυτή δεν συνδέεται με συλλογικά συμφέροντα των καταναλωτών και σκοπός της είναι η προάσπιση ενός «συνόλου ατομικών συμφερόντων», βλ. Poillot, E., «L’action des associations en représentation conjointe», σε Sauphanor-Brouillaud, N., κ.λπ., Les Contrats de Consommation. Règles Communes, Traité de Droit Civil sous la direction de Jacques Ghestin, LGDJ, 2011, σ. 1075 (η υπογράμμιση δική μου).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-16" href="#c-16">16</a>
</span>) Η υπογράμμιση δική μου. Στη Γαλλία, το άρθρο L.452-2 του νομισματικού και χρηματοπιστωτικού κώδικα παρέχει σε αναγνωρισμένες ενώσεις επενδυτών την ενεργητική νομιμοποίηση να ασκούν αγωγές αποζημίωσης, εφόσον τους δοθεί εντολή προς τούτο από δύο τουλάχιστον θιγόμενους επενδυτές, εξ ονόματος των επενδυτών αυτών, σε περιπτώσεις στις οποίες περισσότεροι προσδιορισμένοι επενδυτές έχουν υποστεί προσωπική ζημία κοινής προελεύσεως μέσω των ενεργειών του ίδιου προσώπου.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-17" href="#c-17">17</a>
</span>) Βλ. Hodges, C., και Voet, S., Delivering Collective Redress: New Technologies, Οξφόρδη, Hart, 2018, σ. 12, οι οποίοι παρατηρούν ότι, «για πολλά έτη, η Ευρώπη αγωνιζόταν να λάβει σαφή θέση όσον αφορά τα μέσα συλλογικής έννομης προστασίας και τη θέσπιση ενός συνεκτικού νομικού πλαισίου». Βλ., επίσης, Mullenix, L.S., «For the Defense: 28 Shades of European Class Actions», σε Uzelac, A., και Voet, S. (επιμ.), Class Actions in Europe, Holy Grail or Wrong Trail?, Springer, 2021, σ. 43 έως 69.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-18" href="#c-18">18</a>
</span>) Οδηγία του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-19" href="#c-19">19</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 4ης Ιουλίου 2024, Caixabank κ.λπ. (Έλεγχος διαφάνειας σε συλλογική αγωγή) (C‑450/22, EU:C:2024:577, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-20" href="#c-20">20</a>
</span>) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Μαΐου 1998, περί των αγωγών παραλείψεως στον τομέα της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών (ΕΕ 1998, L 166, σ. 51).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-21" href="#c-21">21</a>
</span>) Βλ. την κριτική άποψη του Hodges, C., The Reform of Class and Representative Actions in European Legal Systems, όπ.π., υποσημείωση 12 (σ. 10), ο οποίος παρατηρεί ότι «είναι λάθος να υποτεθεί ότι τα μέτρα της Ένωσης, ιδίως η οδηγία 98/27 περί των αγωγών παραλείψεως, εναρμόνισαν πολλούς από τους προϋφιστάμενους εθνικούς μηχανισμούς συλλογικής έννομης προστασίας. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ακόμη και ότι η εν λόγω οδηγία είχε ως αποτέλεσμα να συγχέει αντί να εναρμονίζει ή να απλοποιεί τη συνολική θέση».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-22" href="#c-22">22</a>
</span>) Οδηγία του Συμβουλίου, της 10ης Μαΐου 1993, σχετικά με τις επενδυτικές υπηρεσίες στον τομέα των κινητών αξιών (ΕΕ 1993, L 141, σ. 27).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-23" href="#c-23">23</a>
</span>) Βλ. αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας MiFID I.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-24" href="#c-24">24</a>
</span>) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009 (ΕΕ 2009, L 110, σ. 30).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-25" href="#c-25">25</a>
</span>) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2020, σχετικά με τις αντιπροσωπευτικές αγωγές για την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών και για την κατάργηση της οδηγίας 2009/22/ΕΚ (ΕΕ 2020, L 409, σ. 1).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-26" href="#c-26">26</a>
</span>) Βλ. Kodek, G., Representative Actions – a Judge’s View, Praefatio, Lex &amp; Forum, τόμος 1, 2024, σ. 1, ο οποίος υπογραμμίζει ότι η οδηγία 2020/1828 «αντικατοπτρίζει τη σκεπτικιστική και, όντως, περιοριστική προσέγγιση που χαρακτήριζε ήδη τις προηγούμενες πρωτοβουλίες της Ένωσης».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-27" href="#c-27">27</a>
</span>) Άρθρο 3, παράγραφος 3, της οδηγίας 2020/1828.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-28" href="#c-28">28</a>
</span>) Βλ. αιτιολογική σκέψη 13 της οδηγίας 2020/1828, η οποία αναφέρει ότι, «καθώς υπάρχει αυξανόμενη ζήτηση από τους καταναλωτές για χρηματοοικονομικές και επενδυτικές υπηρεσίες, είναι σημαντικό να βελτιωθεί η επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών στους εν λόγω τομείς».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-29" href="#c-29">29</a>
</span>) Η υπογράμμιση δική μου. Βλ., επίσης, αιτιολογική σκέψη 15, η οποία αναφέρει ότι η οδηγία 2020/1828 «δεν θα πρέπει να θίγει τις νομικές πράξεις που απαριθμούνται στο παράρτημα I και, ως εκ τούτου, δεν θα πρέπει να […] αντικαταστήσει τυχόν μηχανισμούς επιβολής που ενδεχομένως περιέχουν οι εν λόγω νομικές πράξεις».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-30" href="#c-30">30</a>
</span>) Η υπογράμμιση δική μου.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-31" href="#c-31">31</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 2024, G (Τέλη πρόωρης καταγγελίας) (C‑371/22, EU:C:2024:21, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-32" href="#c-32">32</a>
</span>) Το ιστορικό θεσπίσεως του άρθρου 52, παράγραφος 2, της οδηγίας MiFID I καταδεικνύει ότι σκοπός του νομοθέτη ήταν να προσδώσει ευρύ αντικείμενο στα ένδικα μέσα που αναφέρονται στην εν λόγω διάταξη. Το άρθρο 48, παράγραφος 2, της πρότασης για οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις επενδυτικές υπηρεσίες και τις ρυθμιζόμενες αγορές, και για την τροποποίηση των οδηγιών 85/611/ΕΟΚ και 93/6/ΕΟΚ του Συμβουλίου και 2000/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (COM/2002/625 final), περιείχε την εισαγωγική φράση «[ό]σον αφορά το δικαίωμα άσκησης ενδίκων μέσων της παραγράφου 1». Με τον τρόπο αυτόν δημιουργούνταν ευθεία σύνδεση μεταξύ του δικαιώματος άσκησης αγωγής από έναν από τους εκεί απαριθμούμενους φορείς και του δικαιώματος προσβολής ενώπιον των δικαστηρίων οποιασδήποτε απόφασης που λαμβάνεται σύμφωνα με τις νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις, όπως αναφέρεται στο άρθρο 48, παράγραφος 1, της εν λόγω πρότασης. Η εισαγωγική αυτή περίοδος παραλείφθηκε στο τελικό κείμενο.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-33" href="#c-33">33</a>
</span>) Ως «πελάτης» ορίζεται «κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο στο οποίο μια επιχείρηση επενδύσεων παρέχει επενδυτικές ή/και παρεπόμενες υπηρεσίες». Ως «επαγγελματίας πελάτης» νοείται ο πελάτης που πληροί τα κριτήρια και τις διαδικασίες που ορίζονται στο παράρτημα ΙΙ, ενώ ο «ιδιώτης πελάτης» ορίζεται με αρνητικό τρόπο, ως κάθε πελάτης που δεν είναι πελάτης επαγγελματίας.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-34" href="#c-34">34</a>
</span>) Stuyck, J., «La notion de consommateur en droit de l’Union européenne», σε Combet, M., Le droit européen de la consommation au XXIe siècle, État des lieux et perspectives, Bruylant, 2022, σ. 25.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-35" href="#c-35">35</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 2ας Μαΐου 2019, Pillar Securitisation (C‑694/17, EU:C:2019:345, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-36" href="#c-36">36</a>
</span>) Βλ. τις οδηγίες που απαριθμούνται στο παράρτημα I της οδηγίας 2009/22 σχετικά με τους κανόνες για την προστασία των καταναλωτών. Οι οδηγίες που φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη σημασία είναι η οδηγία 93/13 και η οδηγία 2002/65 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Σεπτεμβρίου 2002, σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές και την τροποποίηση των οδηγιών 90/619/ΕΟΚ του Συμβουλίου, 97/7/ΕΚ και 98/27/ΕΚ (ΕΕ 2002, L 271, σ. 16).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-37" href="#c-37">37</a>
</span>) Βλ. Riasetto, I., «L’investisseur-consommateur à la croisée du droit financier et du droit de la consommation. The investor-consumer at the crossroads of financial and consumer law», European Journal of Consumer Law – Revue Européenne du Droit de la Consommation, 2023, τεύχος 2, σ. 373.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-38" href="#c-38">38</a>
</span>) Για την αντικειμενική ερμηνεία της έννοιας του καταναλωτή, βλ. αποφάσεις της 4ης Ιουλίου 2024, Caixabank κ.λπ. (Έλεγχος διαφάνειας σε συλλογική αγωγή) (C‑450/22, EU:C:2024:577, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 3ης Οκτωβρίου 2019, Petruchová (C‑208/18, EU:C:2019:825, σκέψη 55). Βλ. Poillot, E., «Clients et consommateurs en droit bancaire et financier: entre protection subjective et protection objective de la partie faible en droit européen», Hors-série Banque &amp; Droit, Φεβρουάριος 2023, σ. 10, στη σ. 13, Prorok, J., «La distinction entre consommateur et investisseur. Commentaire CJUE, 4e chambre, 2 avril 2020, aff. C‑500/18, AU c/Reliantco Investments et Reliantco Investments Limassol Sucursala Bucureşti», Banque &amp; Droit, Μάϊος – Ιούνιος 2020, σ. 48, στη σ. 49.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-39" href="#c-39">39</a>
</span>) Κατά την οδηγία MiFID II, η σχετική με την εξωδικαστική επίλυση των διαφορών διάταξη είναι το άρθρο 75 και ο τίτλος της αναφέρεται ρητώς σε «διαφορές για τους καταναλωτές».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-40" href="#c-40">40</a>
</span>) Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 77, 156 και 166 της οδηγίας MiFID II.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-41" href="#c-41">41</a>
</span>) Riassetto, I., «L’investisseur-consommateur à la croisée du droit financier et du droit de la consommation. The investor-consumer at the crossroads of financial and consumer law», όπ.π., υποσημείωση 37 (σ. 369 έως 386), Riassetto, I., «Prestations de services d’investissement et clauses abusives», σε Henry, X. (επιμ.), Des contrats civils et commerciaux aux contrats de consommation, Mélanges en l’honneur du Doyen Bernard Gross, Presses Universitaires de Nancy, 2009, σ. 273. Βλ., επίσης, Poillot, E., «Clients et consommateurs en droit bancaire et financier: entre protection subjective et protection objective de la partie faible en droit européen», όπ.π., υποσημείωση 38 (σ. 15), ο οποίος υπογραμμίζει ότι η συγκεκριμένη συνύπαρξη και σύνδεση των δύο συστημάτων προστασίας έλκει την καταγωγή της από το άρθρο 12 ΣΛΕΕ. </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-42" href="#c-42">42</a>
</span>) Βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 3ης Οκτωβρίου 2019, Petruchová (C‑208/18, EU:C:2019:825, σκέψη 42), και της 2ας Απριλίου 2020, Reliantco Investments και Reliantco Investments Limassol Sucursala Bucureşti (C‑500/18, EU:C:2020:264, σκέψη 53).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-43" href="#c-43">43</a>
</span>) Βλ. σημείο 7 των παρουσών προτάσεων.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-44" href="#c-44">44</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2018, EOS KSI Slovensko (C‑448/17, EU:C:2018:745, σκέψη 36).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-45" href="#c-45">45</a>
</span>) Απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2014, Pohotovosť (C‑470/12, EU:C:2014:101, σκέψη 51).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-46" href="#c-46">46</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, DEB (C‑279/09, EU:C:2010:811, σκέψεις 29 έως 31).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-47" href="#c-47">47</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2014, Pohotovosť (C‑470/12, EU:C:2014:101, σκέψη 53).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-48" href="#c-48">48</a>
</span>) Επί του ζητήματος της χρηματοδότησης των ενώσεων καταναλωτών στο πλαίσιο των συλλογικών προσφυγών, βλ. Hodges, C., The Reform of Class and Representative Actions in European Legal Systems, όπ.π., υποσημείωση 12 (στη σ. 234), ο οποίος υπογραμμίζει ότι «η απομάκρυνση των ΜΚΟ σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό από τον κανόνα ο “ηττηθείς διάδικος πληρώνει” αποτελεί μια θεωρητική επιλογή, αλλά […] δεν μετουσιώνεται σε αρχή». Μπορεί να παρατηρηθεί ότι η οδηγία 2020/1828 επικροτεί την αρχή «ο ηττηθείς διάδικος πληρώνει» σε αντιπροσωπευτικές αγωγές για μέτρα επανόρθωσης. Κατά το άρθρο 12 της εν λόγω οδηγίας, «[τ]α κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ο ηττηθείς διάδικος αντιπροσωπευτικής αγωγής για μέτρα επανόρθωσης και/ή αποκατάστασης απαιτείται να καταβάλει τα δικαστικά έξοδα με τα οποία επιβαρύνθηκε ο νικήσας διάδικος, σύμφωνα με τους όρους και τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο εθνικό γενικό δικονομικό δίκαιο».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-49" href="#c-49">49</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2014, Pohotovosť (C‑470/12, EU:C:2014:101, σκέψη 54).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-50" href="#c-50">50</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2018, UBS Europe κ.λπ. (C‑358/16, EU:C:2018:715, σκέψη 57). </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-51" href="#c-51">51</a>
</span>) Επισημαίνω ότι η οδηγία 2020/1828 αναθέτει στα κράτη μέλη την επίλυση του ζητήματος των καταχρηστικών πρακτικών προσφυγής στη δικαιοσύνη. Η αιτιολογική σκέψη 39 της εν λόγω οδηγίας αναφέρει ότι, «[γ]ια να αποφευχθεί ο κίνδυνος καταχρηστικών πρακτικών προσφυγής στη δικαιοσύνη, τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν νέους κανόνες ή να εφαρμόσουν τους υπάρχοντες κανόνες δυνάμει του εθνικού δικαίου ώστε το δικαστήριο ή η διοικητική αρχή να μπορεί να αποφασίσει να απορρίψει προδήλως αβάσιμες υποθέσεις αμέσως μόλις το δικαστήριο ή η διοικητική αρχή λάβει τις αναγκαίες πληροφορίες προκειμένου να αιτιολογήσει την απόφαση […]».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-52" href="#c-52">52</a>
</span>) Σημείο 71 των παρουσών προτάσεων. </p>
</body>
</html>
