TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
RICHARD DE LA TOUR
arna tabhairt an 5 Meán Fómhair 2024 ( 1 )
Cás C‑217/23 [Laghman] ( i )
Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl
v
A N
(Iarraidh ar réamhrialú ón Verwaltungsgerichtshof (an Chúirt Riaracháin Uachtarach, an Ostair))
(Tarchur chun réamhrialú – Limistéar saoirse, slándála agus ceartais – Comhbheartas tearmainn – Treoir 2011/95/AE – Coinníollacha chun bheith incháilithe le haghaidh cosaint idirnáisiúnta nó le haghaidh cosaint choimhdeach – Stádas dídeanaí – Airteagal 2(d) – Forais na géarleanúna – An dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) – An coincheap de bheith páirteach i ‘ngrúpa sóisialta áirithe’ – An coincheap ‘féiniúlacht ar leithligh’ sa tír thionscnaimh – An tsochaí mórthimpeall a bhreathnaíonn grúpa mar dhifriúil – Critéir mheasúnaithe – Iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta, ball teaghlaigh a bhfuil páirteach i bhfíoch bunaidh ina thír thionscnaimh)
I. Réamhrá
|
1. |
An féidir a mheas go bhfuil iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta, ar ball teaghlaigh é a bhfuil baint aige le vendetta ( 2 ) ina thír thionscnaimh, neamhchosanta ar ghníomh géarleanúna mar gheall ar a bhallraíocht i ‘ngrúpa sóisialta áirithe’ de réir bhrí Airteagal 2(d) agus na chéad fhomhíre d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95/AE? ( 3 ) |
|
2. |
Níl freagra na ceiste sin soiléir ón tús. |
|
3. |
Caithfear idirdhealú a dhéanamh idir na gníomhartha agus na bagairtí dáiríre a thagann as vendetta, a luíonn le prionsabail an dlí ghnách dá n‑aithníonn agus dá nglacann sochaí traidisiúnta áirithe agus lena bhfágtar baill teaghlaigh gan chosaint, glúin i ndiaidh glúine, de bharr freagrachtaí a mheastar go dtabharfaidh baill teaghlaigh eile den chlann sin fúthu, agus na gníomhartha agus na bagairtí atá pearsanta amháin lena saothraítear aidhmeanna eile, a thagann ó choirpigh den ghnáthdhlí nó ón mafia. Cé gur eisigh Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Dídeanaithe (UNHCR) ( 4 ) agus Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann (EUAA) ( 5 ) moltaí ar an ábhar sin, is léir go nglacann údaráis náisiúnta cineálacha cur chuige éagsúla maidir le ballraíocht iarratasóra den sórt sin i ngrúpa sóisialta áirithe a bhunú. ( 6 ) |
|
4. |
I gcomhréir le dlí an Aontais, caithfear a bhunú le hiarratas ar chosaint idirnáisiúnta arna bhunú ar bhallraíocht i ‘ngrúpa sóisialta áirithe’ go bhfuil ag a chuid ball saintréith nó creideamh atá chomh bunúsach sin dá bhféiniúlacht nó dá gcoinsias, nó go bhfuil cúlra coiteann acu nach féidir a athrú (an chéad choinníoll sainaitheantais dá bhforáiltear sa dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95), ach éilítear leis freisin go léirítear go bhfuil ‘féiniúlacht ar leith ag an ngrúpa sin sa tír ábhartha toisc go meastar go bhfuil sé éagsúil leis an mórshochaí’ (dara coinníoll sainaitheantais dá bhforáiltear sa dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) den Treoir sin). |
|
5. |
Cé go raibh deis ag an gCúirt Bhreithiúnais cheana féin raon feidhme an fhorais géarleanúna a shoiléiriú bunaithe ar bhallraíocht i ngrúpa sóisialta áirithe i ndáil le daoine homaighnéasacha agus, le déanaí, mná ar íospartaigh foréigin teaghlaigh iad nó a shainaithníonn iad féin i luachanna amhail comhionannas inscne, ( 7 ) iarrtar sa chás seo uirthi soiléiriú breise a thabhairt maidir leis an dara coinníoll sainaitheantais, a bhaineann le dearcadh sóisialta an ghrúpa sa tír thionscnaimh sa chomhthéacs áirithe de vendetta. |
|
6. |
Mar chéad chéim de mo réasúnaíocht, míneoidh mé, ar an gcéad dul síos, go dtagraíonn an coincheap “sochaí mórthimpeall” dá dtagraítear sa dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95, don timpeallacht dhaonna agus shóisialta ina bhfeidhmíonn an grúpa lena mbaineann, agus mar thoradh air sin go ndéantar measúnú ar ‘fhéiniúlacht ar leith’ an ghrúpa i bhfianaise ní braistint aonair ghníomhaí na géarleanúna, ach braistint chomhchoiteann na sochaí sin. Ina dhiaidh sin, cuirfidh mé in iúl nach mór don údarás náisiúnta inniúil, ina mheasúnú aonair, an léiriú nó an íomhá atá ag an tsochaí mórthimpeall ar an ngrúpa lena mbaineann a chur san áireamh agus a mhéid a dhéantar idirdhealú idir an tuairim nó an breithiúnas atá bainteach léi agus an chuid eile den chuideachta sin nó a mhéid a dhéantar idirdhealú idir í agus an chuid eile den chuideachta sin. I ndáil leis sin, d’fhéadfadh an t‑iompar, na gníomhartha nó na bearta arna nglacadh de thoradh na braistinte sin a bheith ina dtásca ábhartha chun a léiriú go mbraitear go bhfuil an grúpa difriúil. |
|
7. |
Mar dhara céim i mo réasúnaíocht, agus tar éis vendetta a chur sa chóras dlí agus sa traidisiún ar cuid de an feiniméan sin, molfaidh mé go rialódh an Chúirt Bhreithiúnais, ag brath ar na coinníollacha atá i réim sa tír thionscnaimh, go bhféadfar a mheas go mbaineann ball teaghlaigh a bhfuil baint aige le vendetta sa tír sin le ‘grúpa sóisialta áirithe’, mar fhoras le haghaidh géarleanúna a bhféadfadh aitheantas do stádas dídeanaí a bheith mar thoradh air. |
II. An dlí lena mbaineann
|
8. |
Foráiltear le mír (d) d’Airteagal 2 de Threoir 2011/95, dar teideal “Sainmhínithe”: ‘Chun críocha na Treorach seo, ciallaíonn: [...]
|
|
9. |
Foráiltear le hAirteagal 4(3) den Treoir, dar dteideal “Measúnú ar fhíorais agus ar chúinsí”: ‘Déanfar an measúnú ar iarratas ar chosaint idirnáisiúnta ar bhonn aonair agus áirítear leis an méid seo a leanas a chur san áireamh:
[...]’ |
|
10. |
Luaitear in Airteagal 10 den Treoir sin, dar teideal “Cúiseanna le géarleanúint”, sa chéad fhomhír de mhír 1(d): ‘Cuirfidh na Ballstáit na gnéithe seo a leanas san áireamh agus measúnú á dhéanamh acu ar na cúiseanna le géarleanúint: [...]
|
III. An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
|
11. |
Chuir N, náisiúnach Afganastánach de ghrúpa eitneach Pashtoune, iarratas ar chosaint idirnáisiúnta isteach san Ostair an 4 Samhain 2015. Mar thaca leis an iarratas sin, mhaígh A N go mbeadh sé i mbaol géarleanúna dá bhfillfeadh sé ar a thír thionscnaimh ar an bhforas go raibh baint ag a theaghlach le dúnmharú a athar agus a dheartháir tar éis díospóid talún idir iad agus col ceathracha a athar. |
|
12. |
Cé gur dhiúltaigh an Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (an Oifig Chónaidhme um Dhlí na Náisiúnach Eachtrach agus Tearmainn, an Ostair) don iarratas sin le cinneadh an 21 Meitheamh 2017, sheas an Bundesverwaltungsgericht (an Chúirt Chónaidhme Riaracháin, an Ostair), ar an taobh eile, leis an achomharc a rinneadh i gcoinne an chinnidh sin agus, le breithiúnas an 26 Iúil 2022, chinn sé gur cheart stádas dídeanaí a dheonú do A N. D’aithin an chúirt sin gurbh ann do na rioscaí a thabhaigh an duine lena mbaineann mar gheall ar chleamhnacht a theaghlaigh i gcás ina bhfillfeadh sé ar a thír thionscnaimh agus gur theip ar údaráis na hAfganastáine é a chosaint ar na rioscaí a chruthaigh an vendetta sin agus gur thromchúisí a bhí na rioscaí sin. Maidir leis na féidearthachtaí do chosaint inmheánach, mheas an chúirt sin freisin, fiú mura mbeadh sé faoi bhagairt in áiteanna eile san Afganastáin, go bhféadfadh sé nach mbeadh A N in ann freastal ar a riachtanais ríthábhachtacha agus riachtanacha. |
|
13. |
Rinne an Oifig Chónaidhme um Dhlí na Náisiúnach Eachtrach agus Tearmainn achomharc i gcoinne an chinnidh sin os comhair an Verwaltungsgerichtshof (an Chúirt Riaracháin Uachtarach, an Ostair), an chúirt a rinne an tarchur. Mhaígh sí gur bhrath an cinneadh sin, go hearráideach, ar an mbunús gur féidir teaghlach a mheas mar ‘grúpa sóisialta áirithe’, de réir bhrí Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95, gan chinneadh a dhéanamh faoi cé go mbreathnaíonn an tsochaí mórthimpeall air mar ghrúpa atá difriúil, mar shárú ar an Treoir sin. |
|
14. |
Dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, is í an ‘cheist lárnach’ chun an cás sna príomhimeachtaí a réiteach ‘an gcaithfear baill teaghlaigh atá faoi bhagairt vendetta de bhua a mballraíochta i dteaghlach a bhfuil duine dá mbaill [nó a raibh duine dá mbaill] páirteach ann [...] i ndíospóid as a n‑eascraíonn an vendetta a mheas mar ghrúpa sóisialta’, de réir bhrí Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95. Chuige sin, iarrann sí ar an gCúirt Bhreithiúnais, go bunúsach, ábhar agus raon feidhme an dara coinníoll sainaitheantais a shoiléiriú ar a mbraitheann sé go bhfuil ‘grúpa sóisialta áirithe’ ann, a leagtar síos sa dara fleasc den chéad fhomhír den fhoráil sin. |
|
15. |
Tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur, sa chás seo, an bhféadfadh an tsochaí mórthimpeall a mheas go bhfuil teaghlach A N difriúil mar gheall ar a rannpháirtíocht in vendetta a mhéid atá an chuideachta sin nasctha leis an traidisiún seanbhunaithe Pashtone, i gcuid mhór de chríoch na hAfganastáine ar a laghad, maidir le díospóidí teaghlaigh áirithe a réiteach trí vendetta. |
|
16. |
Sna himthosca sin, chinn Verwaltungsgerichtshof (an Chúirt Riaracháin Uachtarach) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas le haghaidh réamhrialú a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais:
|
|
17. |
Thíolaic A N, Rialtais na hOstaire, na Gearmáine agus na hÍsiltíre agus an Coimisiún Eorpach barúlacha i scríbhinn. |
IV. Anailís
|
18. |
Lena ceisteanna a tharchuirtear chun réamhrialú, a mholaim a scrúdú le chéile, féachann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, lena fháil amach an gá an chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95 a léirmhíniú sa chaoi go bhféadfaí ball teaghlaigh a bhfuil baint aige le vendetta ina thír thionscnaimh a mheas, ag brath ar na coinníollacha atá i réim sa tír sin, mar dhuine de ‘ghrúpa sóisialta áirithe’, mar fhoras géarleanúna a bhféadfadh aitheantas do stádas dídeanaí a bheith mar thoradh air. |
|
19. |
Chuige sin, iarrann an chúirt sin ar an gCúirt Bhreithiúnais soiléiriú a dhéanamh ar bhrí agus raon feidhme an dara coinníoll chun ballraíocht i ‘ngrúpa sóisialta áirithe’ a shainaithint, a leagtar amach sa dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) den Treoir sin. |
|
20. |
I dtosach báire, ba chóir a thabhairt i gcuimhne, de réir théarmaí Airteagal 2(d) den Treoir sin, gur dídeanaí é, go háirithe, náisiúnach tríú tír atá lasmuigh de thír a náisiúntachta de bharr eagla a bhfuil bunús maith léi go ndéanfaí géarleanúint air nó uirthi mar gheall ar chine, ar reiligiún, ar náisiúntacht, ar thuairim pholaitiúil nó ar bhaint i ngrúpa sóisialta áirithe agus nach bhfuil in ann nó, de bharr eagla den sórt sin, nach bhfuil toilteanach leas a bhaint as cosaint na tíre sin. |
|
21. |
Is gá go bhfuil eagla géarleanúna le bunús maith ar an náisiúnach lena mbaineann freisin, mar gheall ar na himthosca atá ann ina thír thionscnaimh agus mar gheall ar ghníomhartha na géarleantóirí i dtaobh ceann amháin de na cúig chúis ar a laghad a liostaítear in Airteagal 10(1) de Threoir 2011/95, ina bhfuil a bhallraíocht le ‘grúpa sóisialta áirithe’ sa tír sin le fáil. |
|
22. |
Shainigh reachtóir an Aontais an coincheap sin in Airteagal 10(1)(d) den Treoir sin, agus ghlac sé cur chuige atá an‑difriúil leis an gcur chuige a mhol UNHCR. ( 8 ) |
|
23. |
Ar an gcéad dul síos, ní mór do bhaill an ghrúpa ‘saintréith dhúchasach’ nó ‘cúlra coiteann nach féidir a athrú’ a bheith acu, nó ‘saintréith nó creideamh atá chomh riachtanach sin don fhéiniúlacht nó don choinsias nár cheart a cheangal ar dhuine é a thréigean’. |
|
24. |
Sa chás seo, ní chonspóidtear sa díospóid sna príomhimeachtaí go gcomhlíontar an coinníoll sin. Tá ag na baill den teaghlach céanna, mar gheall ar a ngaol teaghlaigh, go n‑eascraíonn an nasc sin as ceangail fola, uchtú nó pósadh, mar shampla, saintréith dhúchasach, atá riachtanach freisin d’fhéiniúlacht agus/nó do chúlra coiteann nach féidir a athrú. ( 9 ) |
|
25. |
Ba mhaith liom a rá freisin, i gcomhréir le cásdlí na Cúirte Breithiúnais, go bhféadfadh baill den teaghlach céanna gné choiteann bhreise a roinnt amhail, mar shampla, saintréith dhúchasach eile, nó cúlra coiteann nach féidir a athrú, amhail staid teaghlaigh ar leith. ( 10 ) Sa chomhthéacs sin, is ‘cúlra coiteann nach féidir a athrú’ é go bhfuil baill teaghlaigh, agus go háirithe fir agus buachaillí den teaghlach sin, faoi réir vendetta, de bhua a sleachta, ar an bhforas go ndéantar é a tharchur ó ghlúin go glúin, i líne phátrúnachta. |
|
26. |
I bhfianaise na dtosca sin, comhlíonann baill teaghlaigh a bhfuil baint acu le vendetta sa tír thionscnaimh, agus go háirithe fir agus buachaillí na tíre sin, gan deacracht, an chéad choinníoll chun ‘grúpa sóisialta áirithe’ a shainaithint de réir bhrí na chéad fhleisce den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95. |
|
27. |
Ar an dara dul síos, ní mór ‘féiniúlacht ar leith’ a bheith ag an ngrúpa sin sa tír ábhartha ‘toisc go bhféadfadh a mhalairt de dhearcadh a bheith air sa tsochaí mórthimpeall’. |
|
28. |
Lena céad cheist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur den Chúirt Bhreithiúnais an ionann ‘féiniúlacht ar leith’ an ghrúpa agus coinníoll nach mór a mheasúnú ar leithligh agus go neamhspleách ó dhearcadh na sochaí mórthimpeall. Cuireann sí in iúl go bhféadfadh brí seachas cúisíocht amháin a bheith le húsáid an fhrása ‘da’ sa leagan Gearmáinise den dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95. ( 11 ) Más gá, iarrann sí ar an gCúirt Bhreithiúnais, leis an dara ceist uaithi, na tosca a shonrú ar a mbeadh sé riachtanach ansin ‘féiniúlacht ar leith’ grúpa a mheas. |
|
29. |
Feictear dom gur féidir amhras na cúirte sin a chur as an áireamh go héasca. |
|
30. |
Ar an gcéad dul síos, ó thaobh an téacs de, is léir ó na leaganacha teanga éagsúla den fhoráil atá i gceist, amhail na leaganacha Fraincise (‘parce que’), Béarla (‘because’) nó Iodáilise (‘perché’), gur léirigh reachtóir an Aontais, ar ndóigh, gaolmhaireacht chúise idir coincheap na ‘féiniúlachta’ agus coincheap na ‘sochaí mórthimpeall’. Is é is cúis le ‘féiniúlacht ar leith’ an ghrúpa ‘sa tír lena mbaineann’ go mbraitear ‘go bhfuil an grúpa sin difriúil ón sochaí mórthimpeall’. |
|
31. |
Ar an dara dul síos, is léir ó scéim na chéad fhomhíre d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95 go raibh sé de rún ag reachtóir an Aontais, sa chéad fhleasc den fhoráil sin, idirdhealú a dhéanamh idir ‘féiniúlacht aonair’ an chomhalta den ghrúpa lena mbaineann, a mhéid a thagraíonn sé go háirithe do na saintréithe fisiciúla, cultúrtha nó reiligiúnacha atá aige i gcoiteann le comhaltaí uile an ghrúpa sin agus, sa dara fleasc, ‘féiniúlacht chomhchoiteann’ nó ‘féiniúlacht shóisialta’ an ghrúpa, a mhéid a thagraíonn sé don chaoi a mbreathnaíonn baill eile den tsochaí ar an ngrúpa sin. Dá bhrí sin, dá mbraithfí go mbeadh ‘féiniúlacht ar leith’ an ghrúpa sa tír lena mbaineann difriúil ó dhearcadh na sochaí mórthimpeall air, thabharfaí neamhaird ar an idirdhealú ar mhian leis an reachtóir a dhéanamh idir na gnéithe aonair agus na gnéithe sóisialta d’fhéiniúlacht bhaill an ghrúpa lena mbaineann. |
|
32. |
I bhfianaise na bhfachtóirí sin, is coinníoll é ‘féiniúlacht ar leith’ an ghrúpa, dá dtagraítear sa dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95, nach mór a mheas, dá bhrí sin, ní ar leithligh agus go neamhspleách ó dhearcadh na sochaí mórthimpeall, ach i ndáil leis an dearcadh sin. ( 12 ) |
|
33. |
Sna himthosca sin, ní gá an dara ceist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú a fhreagairt. |
|
34. |
Is gá anois scrúdú a dhéanamh ar an tríú agus ar an gceathrú ceist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú, trína n‑iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt Bhreithiúnais a shoiléiriú conas is gá measúnú a dhéanamh ar cibé acu ‘a bhraitear nó nach mbraitear grúpa a bheith difriúil ón sochaí mórthimpeall’. |
|
35. |
Ar an gcéad dul síos, is é an coincheap ‘sochaí mórthimpeall’ an creat tagartha lena suitear gurb ann do ‘féiniúlacht ar leith’ de chuid an ghrúpa. Tagraítear go soiléir sa dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95 do limistéar comhchoiteann, is é sin le rá, an timpeallacht dhaonna agus shóisialta ina n‑oibríonn baill an ghrúpa sin. Dá bhrí sin, is dearcadh comhchoiteann é dearcadh na sochaí mórthimpeall agus, mar fhreagra ar an gcúirt a rinne an tarchur, aontaím le dearcadh Rialtas na hOstaire ina bharúlacha nach féidir é a mheascadh leis an dearcadh aonair atá ag gníomhaí na géarleanúna, de réir bhrí Airteagal 6 den Treoir sin, nó fiú le dearcadh chiorcal láithreach an duine lena mbaineann. |
|
36. |
Iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt Bhreithiúnais méid geografach na ‘sochaí’ sin a shainiú, ach shainigh reachtóir an Aontais é cheana féin agus cur síos a dhéanamhar shochaí ‘mhórthimpeall’. Dá bhrí sin, comhfhreagraíonn an chuideachta sin don timpeallacht ina n‑oibríonn comhaltaí an ghrúpa lena mbaineann. Is éard atá sa timpeallacht seo struchtúir agus cuimsíonn sé noirm shonracha mhorálta, chultúrtha, shóisialta, eacnamaíocha, pholaitiúla, reiligiúnacha agus dhlíthiúla, ar cheart a bhfeidhmiú a thuiscint chun críocha measúnú aonair a dhéanamh ar an iarratas. Ní gá, i mo thuairim, an méid geografach sin a shonrú a thuilleadh, ach amháin más mian léi imlíne a chinneadh a thugann neamhaird ar eagrú sochpholaitiúil na sochaí sin agus ar a réaltachtaí, bíodh siad cultúrtha, eitneach, teanga nó reiligiúnach. Mar a d’aithin an Chúirt Bhreithiúnais i gcásdlí socair, is faoin údarás náisiúnta inniúil atá sé an ‘tsochaí mórthimpeall’ a chinneadh atá ábhartha don mheasúnú ar ghrúpa sóisialta áirithe a bheith ann, ós rud é go bhféadfadh an tsochaí sin a bheith i gcomhthráth le tír thionscnaimh iomlán an iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta nó a bheith níos srianta, mar shampla do chuid de chríoch nó de dhaonra an tríú tír sin. ( 13 ) Dá bhrí sin, ní gá go mbreathnófaí ar ghrúpa sóisialta a shainaithnítear mar ghrúpa a bhfuil ‘féiniúlacht ar leith’ aige i dtír ar leith, de réir bhrí an dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95, mar ‘ghrúpa sóisialta’ i dtíortha eile. |
|
37. |
Ar an dara dul síos, má aithnítear ‘féiniúlacht ar leith’ an ghrúpa i dtír thionscnaimh an iarratasóra, tugtar le tuiscint go ‘mbreathnaíonn’ an tsochaí mórthimpeall air go bhfuil sé ‘difriúil’. |
|
38. |
Léirím, i dtosach báire, go bhfuil reachtóir an Aontais ag tagairt do choincheap ‘braistint shóisialta’, agus is coincheap é atá éagsúil ó ‘iompar sóisialta’. Go deimhin, is éard is í ‘braistint’ ann an cumas a chuireann ar chumas eagraíochta a gníomhaíochtaí a threorú agus eolas a chur ar a timpeallacht ar bhonn na faisnéise a sholáthraíonn a céadfaí. ( 14 ) Dá bhrí sin, cumhdaítear leis an gcoincheap ‘braistint shóisialta’, de réir a chialla coitinne, an próiseas meabhrach trína ndéanann daoine aonair a n‑imprisean a eagrú agus a léirmhíniú chun brí a thabhairt dá dtimpeallacht, gan beann ar na gníomhaíochtaí a fhéadfaidh siad a dhéanamh. ( 15 ) |
|
39. |
Sainmhínítear an coincheap ‘difríocht’ ( 16 ) mar ‘shaintréith (difríocht) nó tacar saintréithe (difríochtaí) lena ndéantar idirdhealú idir rud amháin agus rud eile, ceann amháin agus ceann eile’. ( 17 ) Dá bhrí sin, cuireann an difríocht bac ar chosúlacht le daoine eile. Leis an difríocht, glactar leis go soiléir go n‑athrófar na daoine nó na heilimintí ar eatarthu a bhunaítear nó a bhunaítear í. ( 18 ) Ní shonraítear sa dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95 cineál na difríochta sin, a d’fhéadfadh, dá bhrí sin, a bheith i líon tréithe chomhaltaí an ghrúpa lena mbaineann, ná a tábhacht, ionas nach gá go dtagraíonn an ‘difríocht’ dá dtagraíonn reachtóir an Aontais do scála luachanna. |
|
40. |
Tuigim ó na tosca sin, i gcomhthéacs an dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95, go nglactar leis, leis an gcoinníoll a bhaineann le ‘féiniúlacht ar leith’ grúpa, i gcomhthéacs an mheasúnaithe aonair ar an iarratas, go ndéanann an t‑údarás inniúil náisiúnta measúnú ar a mhéid atá ionadaíocht nó íomhá den ghrúpa lena mbaineann ag an tsochaí mórthimpeall lena bhfuil baint ag tuairim nó breithiúnas lena ndéantar idirdhealú nó idirdhealú idir an grúpa sin agus an chuid eile den chuideachta. |
|
41. |
Ní mór an measúnú sin a dhéanamh i bhfianaise na faisnéise uile atá ar fáil dó de bhun Airteagal 4(3) de Threoir 2011/95. Tá an bhraistint shóisialta suibiachtúil agus braitheann sé ar go leor tosca a bhaineann le saintréithe an ghrúpa lena mbaineann (amhail cuma, tréithe fisiciúla, inscne, bunús sóisialta nó róil shóisialta, iompraíochtaí, dearcthaí, tuairimí, cumais, etc.) agus na noirm lena rialaítear an tsochaí tagartha (bídís ina noirm mhorálta, shóisialta nó dhlíthiúla, nó ina noirm chultúrtha, eacnamaíocha, pholaitiúla nó reiligiúnacha), agus an meascán díobh ag am ar leith. Tuigtear go bhféadfadh imprisean éagsúla a bheith mar thoradh ar na cáilíochtaí nó na tréithe céanna ag brath ar na himthosca agus ar an timpeallacht ina n‑oibríonn an grúpa daoine lena mbaineann. ( 19 ) |
|
42. |
Cé, chun críocha an mheasúnaithe sin, nach n‑éilíonn reachtóir an Aontais cruthúnas go gcaitear leis an ngrúpa, ach amháin go mbraitheann an tsochaí mórthimpeall air ar bhealach difriúil, d’fhéadfadh gach iompar, gníomh nó beart arna ghlacadh mar thoradh ar bhraistint shóisialta an ghrúpa a bheith ina dtásca úsáideach mar sin féin chun ‘féiniúlacht ar leith’ an ghrúpa sin a léiriú sa tír thionscnaimh. Is é sin an bhrí atá le cásdlí na Cúirte Breithiúnais. Measann an Chúirt sin, cé ‘nach mór ballraíocht i ngrúpa sóisialta áirithe a bhunú go neamhspleách ar ghníomhartha géarleanúna, de réir bhrí Airteagal 9 de Threoir [2011/95], a bhféadfadh baill den ghrúpa sin a bheith ina n‑íospartaigh sa tír thionscnaimh’, ( 20 )‘is amhlaidh fós go bhféadfadh idirdhealú nó géarleanúint a fhulaingíonn daoine a bhfuil saintréith choiteann acu a bheith ina toisc ábhartha i gcás[...] inar gá a mheas an bhfuil an chuma air go bhfuil an grúpa atá i gceist leithleach i bhfianaise noirm shóisialta, mhorálta nó dhlíthiúla na tíre tionscnaimh lena mbaineann’. ( 21 ) |
|
43. |
Ós rud é gurb é an comhionannas an riail agus gurb é neamh-idirdhealú an prionsabal, is féidir, dá bhrí sin, sárú ar chomhionannas a bheith mar thoradh ar an difríocht agus gníomhartha, bearta nó cleachtais a ghlacadh lena ndéantar idirdhealú in aghaidh an ghrúpa. Dá bhrí sin, chinn an Chúirt Bhreithiúnais, ag brath ar na himthosca atá i réim sa tír thionscnaimh, go bhféadfadh an tsochaí mórthimpeall breathnú ar mhná ar bhealach difriúil agus go bhféadfaí a aithint go bhfuil a ‘féiniúlacht ar leith’ acu, mar gheall ar noirm shóisialta, mhorálta nó dhlíthiúla ina dtír thionscnaimh. ( 22 ) I mbreithiúnas an 7 Samhain 2013, X agus páirtithe eile, ( 23 ) chinn an Chúirt Bhreithiúnais freisin go bhfágann reachtaíocht choiriúil atá ann atá dírithe go sonrach ar dhaoine homaighnéasacha gur féidir a chinneadh gur grúpa ar leith iad na daoine sin a mheasann an tsochaí mórthimpealla bheith difriúil. ( 24 ) Ar an gcaoi chéanna, d’fhéadfadh na húdaráis náisiúnta inniúla a chinneadh go mbraitear grúpa lena mbaineann ar bhealach difriúil mar gheall ar bhearta stiogmataithe nó ar astracachas atá dírithe ar a bhaill, mar shampla bearta chun stiogmatú a dhéanamh ar mhná óga a dhiúltaíonn géilleadh d’eisfhearadh i bpobal inarb é cleachtas den sórt sin an gnáthchleachtas. Ar an taobh eile, ní dóigh liom gur gá a shuíomh go bhfuil baill an ghrúpa lena mbaineann scoite amach nó toirmiscthe ón sochaí mórthimpeall, ós rud é nach gciallaíonn coincheap na ‘difríochta’ go bhfuil an grúpa sin i gcoinne na sochaí ina bhfeidhmíonn sé. ( 25 ) |
|
44. |
Sa chás seo, tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur cé go bhfuil ballraíocht ag na baill de theaghlaigh a bhfuil an bhagairt de vendetta orthu i ngrúpa sóisialta áirithe. Ní bhraitheann an tsochaí mórthimpeall an dara ceann acu ar bhealach difriúil, ar thaobh amháin, toisc gurb é an gníomhaí géarleanúna amháin – is é sin le rá, an teaghlach ‘vengeresse’ – agus go bhfuil gaolta agus eolas an teaghlaigh spriocdhírithe ar an eolas faoin vendetta a dhéanann difear dó agus, ar an taobh eile, toisc go mbeadh sé comhsheasmhach le traidisiún ‘Pachtounwali’ a leanadh i réigiún tionscnaimh an duine lena mbaineann chun díospóidí a réiteach le vendetta. Is é sin le rá, bheadh vendetta ina shásra lárnach forleathan um réiteach díospóidí sa chóras dlí traidisiúnta ‘Pachtounwali’. |
|
45. |
Níl mé cinnte de na hargóintí sin, ós rud é, mar thoradh ar an gcur chuige sin, go mbeadh an baol ann go n‑eisiafaí aitheantas ballraíochta i ngrúpa sóisialta áirithe d’iarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta ar an bhforas amháin go bhfuil an cód nó an cleachtas traidisiúnta a bhfuil siad faoina réir forleathan ina dtír thionscnaimh nó ina réigiún tionscnaimh. ( 26 ) |
|
46. |
Is léir go n‑éilíonn measúnú den sórt sin measúnú aonair ar an iarratas ar chosaint idirnáisiúnta arna dhéanamh ag ball teaghlaigh atá i mbaol, i gcomhréir le hAirteagal 4(3) de Threoir 2011/95. ( 27 ) |
|
47. |
Sa chomhthéacs sin, caithfear an vendetta a chur sa chóras dlíthiúil agus an traidisiún ina bhforáiltear iad agus idirdhealú a dhéanamh idir an vendetta agus coiriúlacht an gnáthdhlí agus an choiriúlacht eagraithe. |
|
48. |
Sainmhínítear vendetta, a chiallaíonn ‘fuil a thógáil (nó a thógáil ar ais)’ nó ‘díoltas’, mar fheiniméan atá ann leis na céadta bliain arna rialú ag an ngnáthdhlí agus a aithníonn roinnt sochaithe traidisiúnta mar cheart atá ann in éineacht leis an gcóras dlí atá i bhfeidhm. ( 28 ) Dá bhrí sin, aithnítear go bhfuil vendetta ina dhlúthchuid de ghnáthdhlíthe na Pachtounes a bhfuil cónaí orthu i gceantair thuaithe na hAfganastáine (‘Pachtounwali’), ( 29 ) ach freisin de na sochaithe a bhfuil cónaí orthu i limistéir shléibhtiúla thuaisceart na hAlbáine (‘Kanun’) ( 30 ) nó in oirdheisceart na Tuirce. Ina thuarascáil faisnéise maidir leis an Afganastáin a foilsíodh i mí na Bealtaine 2024, déanann EUAA idirdhealú idir vendetta agus an díospóid talún amháin ónar féidir é a thionscnamh. ( 31 ) Deachtaíonn an vendetta modh chun díospóidí a réiteach atá mar chuid de chomhghníomhaíocht, faoina bhfuil pionós dúnmharaithe nó díobhála mar ábhar do theaghlach, clan, treibh nó grúpa eitneach an chiontóra, ní de chóras ceartais an Stáit. ( 32 ) Is féidir leis an vendetta a bheith faoi réir rialacha dochta toisc gur féidir leis sainiú a dhéanamh ar na coireanna lena mbaineann agus ar chatagóirí na n‑íospartach atá le díol. A mhéid a éilíonn sé díoltas ó ghníomhartha foréigin nó nach bhfuil sé difriúil de réir na gcód, na réigiún nó na dtreibheanna a bhfuil feidhm acu maidir leo agus bunús an vendetta. Dá bhrí sin, de réir an ‘Pachtounwali’, ní hamháin gur ceart é an díoltas a fheidhmiú, ach is dualgas é freisin, oibleagáid shóisialta, a bhféadfadh a teip a bheith mar thoradh air, do dhuine a imíonn uaidh, a dhiúltaíonn nó a fhaillíonn é, an easonóir, nó fiú dochar a dhéanamh dá phearsa. D’fhéadfadh an ceart chun díoltas a tharchur ó ghlúin go glúin. ( 33 ) Bíonn sé i bhfeidhm, go traidisiúnta, ar gach fear den teaghlach i líne phátrúnachta, agus a stádas agus na freagrachtaí atá ag an bhfear sin laistigh den teaghlach á gcur san áireamh. ( 34 ) Sa chomhthéacs sin, tá géarleanúint fir nó a mhic óna óige is óige, de bharr go bhfuil an duine sin páirteach den teaghlach céanna dá sheanathair chomh treallach i mo dhearcadh le géarleanúint de bharr cúiseanna a bhaineann leis an gcine nó an reiligiún. |
|
49. |
Ar deireadh, mar gheall ar phrionsabail an dlí ghnásúil lena rialaítear é, d’fhéadfadh bearta leithlisithe nó braislithe dheonaigh a bheith i gceist le vendetta don teaghlach a bhfuiltear ag díriú air, agus bíonn fad agus déine na mbeart sin éagsúil ó chás go cás. ( 35 ) Sna cásanna is tromchúisí, d’fhéadfadh daoine óga, go háirithe buachaillí, an scoil a fhágáil go luath mar thoradh ar na bearta sin, chomh maith le cailleadh ioncaim teaghlaigh, ( 36 ) toisc gur féidir a mheas go bhfuil aon tacaíocht a thugtar don teaghlach ag maslú an teaghlaigh eile, agus an baol ann go spreagfadh sé sin vendetta. |
|
50. |
Is toradh air sin, fiú i gcomhthéacs sochaí ina n‑úsáidtear an vendetta mar shásra socraithe díospóidí coiteanna, ní chuirtear as an áireamh, de bharr na norm sóisialta agus morálta a mbunaíodh an tsochaí sin orthu, go bhféadtar baill teaghlaigh atá páirteach in vendetta, go háirithe baill teaghlaigh fhirinscneacha, a bhreathnú mar dhifriúil ón tsochaí sin toisc go bhfuil orthu iad féin a choimeád ar leithligh agus scar amach uaithi, nó toisc go ndiúltaíonn siad onóir agus cáil an teaghlaigh a shábháil leis an gceart chun díoltais a fheidhmiú mar a chuirtear orthu le dlí an ghnáis. Tá bunachair sonraí ag roinnt údarás náisiúnta freisin ina ndéantar tagairt do na vendettas atá ar siúl faoi láthair agus do na teaghlaigh lena mbaineann, rud a léiríonn infheictheacht an ghrúpa sin sa tsochaí. ( 37 ) Ina theannta sin, tá dlíthe coiriúla sonracha glactha ag roinnt tíortha lena n‑aithnítear cineál géaraitheach dúnmharaithe a rinneadh i ndáil le vendetta agus tá siad ag iarraidh srian a chur leis an bhfeiniméan sin freisin trí bhearta coisctheacha agus trí choistí athmhuintearais a bhunú do theaghlaigh atá i gcoinbhleacht. |
|
51. |
Dá bhrí sin, ní léir dom aon chúis le toirmeasc a chur ar údarás inniúil náisiúnta a mheas, de thoradh ar mheasúnú a dhéanamh ar na fíorais agus na himthosca ar leith a bhaineann le gach cás atá i gceist, go bhfuil ball teaghlaigh, go háirithe ball firinscneach, atá páirteach in vendetta atá ar siúl sa tír thionscnaimh, ina bhall de ghrúpa lena ‘fhéiniúlacht ar leith’ aige sa tír sin, mar gheall ar na rialacha atá an duine sin faoina réir trí bhíthin cur i bhfeidhm chód an ghnáis. Murab ionann agus na hábhair imní a chuir an Coimisiún in iúl ina bharúlacha, ní dóigh liom go n‑aithneofaí grúpa sóisialta den sórt sin trí ghníomh géarleanúna a nochtfaí an ball teaghlaigh dó ina thír thionscnaimh. ( 38 ) |
|
52. |
Aithnítear an grúpa sóisialta sin trí ghnáthcheart a chur i bhfeidhm, i ndáil leis, a bhfuil naisc fola mar bhonn cirt leis agus a bhaineann ní hamháin le comhaltaí an ghrúpa sin a chur faoi réir rialacha sonracha lena rialaítear a saol sa tsochaí, ach freisin lena nochtadh do bhaol bagairtí tromchúiseacha ar a bpearsa. ( 39 ) |
|
53. |
I bhfianaise na mbreithnithe sin, measaim nach mór an chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95 a léiriú sa chaoi, ag brath ar na coinníollacha atá i réim sa tír thionscnaimh, go bhféadfar a mheas go mbaineann ball teaghlaigh a bhfuil baint aige le vendetta sa tír sin le ‘grúpa sóisialta áirithe’, mar fhoras géarleanúna a bhféadfadh aitheantas do stádas dídeanaí a bheith mar thoradh air. |
|
54. |
Ní mór a shoiléiriú ar dtús, de réir Airteagal 6(c) de Threoir 2011/95, chun gníomhaithe neamhstáit a aicmiú mar ‘ghníomhaithe géarleanúna nó díobhála tromchúisí’, go bhfuil sé le taispeáint nach féidir nó nach mian leis na gníomhaithe cosanta dá dtagraítear in Airteagal 7 den Treoir sin, lena n‑áirítear go háirithe an Stát, cosaint a thabhairt ar na ngníomhartha sin. ( 40 ) |
|
55. |
Ina theannta sin, chun an stádas sin a aithint, ní mór, i gcomhréir le hAirteagal 9(3) de Threoir 2011/95, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 6(c) agus Airteagal 7(1) di agus i bhfianaise aithris 29 den Treoir sin, nasc a bhunú nó idir an chúis le géarleanúint dá dtagraítear in Airteagal 10(1)(d) den Treoir sin agus na gníomhartha géarleanúna, de réir bhrí Airteagal 9(1) agus (2) di, nó idir an chúis sin le géarleanúint agus an easpa cosanta ar ghníomhartha géarleanúna den sórt sin arna ndéanamh ag gníomhaithe neamhstáit. ( 41 ) |
|
56. |
Ar deireadh, chun aitheantas a thabhairt do stádas dídeanaí, ní mór a áirithiú nach bhfuil aon fhorais eisiaimh ag an duine lena mbaineann. |
V. Conclúid
|
57. |
I bhfianaise na mbreithnithe uile roimhe seo, molaim go ndéanfaidh an Chúirt Bhreithiúnais na ceisteanna arna dtarchur le haghaidh réamhrialú ag an Verwaltungsgerichtshof (an Chúirt Riaracháin Uachtarach, an Ostair) a fhreagairt mar a leanas: Maidir leis an gcéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Nollaig 2011 maidir le caighdeáin i dtaca le cáilitheacht náisiúnach tríú tír nó daoine gan stát mar thairbhithe de chosaint idirnáisiúnta, i dtaca le stádas aonfhoirmeach do dhídeanaithe nó do dhaoine atá incháilithe le haghaidh cosaint choimhdeach agus i dtaca lena bhfuil sa chosaint a thugtar, ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
|
( 1 ) Bunteanga: an Fhraincis.
( i ) Is ainm dlítheanach é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon cheann de na páirtithe sna himeachtaí.
( 2 ) De réir fhoclóir La Langue française, fuarthas an téarma ‘vendetta’ ar iasacht ó “vendetta” na hIodáile, ón Laidin “vindicta”, agus tá dhá bhrí leis. Tá sé dírithe ar an mbeochan oidhreachtúil agus mharfach idir dhá theaghlach, atá tipiciúil i réigiúin na Meánmhara agus na mBalcán, atá spreagtha ag an mian cionta nó coireanna a dhéantar idir na teaghlaigh sin a dhíol, nó díoltas pearsanta nó comhchoiteann a chuardach chun cúiteamh a dhéanamh ar éagóir nó díobháil a bhraitear a bheith déanta.
( 3 ) Treoir an 13 Nollaig 2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le caighdeáin i dtaca le cáilitheacht náisiúnach tríú tír nó daoine gan stát mar thairbhithe de chosaint idirnáisiúnta, i dtaca le stádas aonfhoirmeach do dhídeanaithe nó do dhaoine atá incháilithe le haghaidh cosaint choimhdeach agus i dtaca lena bhfuil sa chosaint a thugtar (IO 2011 L 337, lch. 9).
( 4 ) Féach seasamh UNHCR maidir le hiarratais ar stádas dídeanaí faoin gCoinbhinsiún [maidir le Stádas Dídeanaithe, a síníodh sa Ghinéiv an 28 Iúil 1951, a tháinig i bhfeidhm an 22 Aibreán 1954, Sraith Chonarthaí na Náisiún Aontaithe, Iml. 189, lch. 150, Uimh. 2545 (1954), (“Coinbhinsiún na Ginéive”), bunaithe ar eagla roimh ghéarleanúint mar gheall ar bhallraíocht duine aonair i dteaghlach nó i gclann atá bainteach le vendetta, an 17 Márta 2006 (‘seasamh UNHCR a bhaineann le ballraíocht duine aonair i dteaghlach nó i gclann atá bainteach le vendetta’).
( 5 ) Féach EUAA, Country guidance: Afghanistan, Bealtaine 2024, mír 3.18, dar teideal ‘Individuals involved in blood feuds and land disputes’.
( 6 ) Féach, mar léiriú ar chinneadh lena ndiúltaítear don iarratas ar stádas dídeanaí agus lena ndeonaítear cosaint choimhdeach, cinneadh ón Helsingin hallinto-oikeus (Cúirt Riaracháin Heilsincí, an Fhionlainn) an 3 Meán Fómhair 2013 (Hehao 13/1012/3); cinntí ón gCúirt Náisiúnta um Dhlí Tearmainn (an Fhrainc) an 17 Nollaig 2009, T. (641626/09000446), agus an 21 Nollaig 2009, K. (644277/09003107). Féach, maidir le stádas dídeanaí a dheonú, breithiúnais ón Conseil du contentieux des étrangers (an Chomhairle um imeachtaí tearmainn agus inimirce, an Bheilg) an 9 Eanáir 2014, X, X agus X/I (Uimh. 116642), agus an 26 Lúnasa 2021, X/V (Uimh. 259620), agus breithiúnais ón mBinse Uachtarach (an Dlísheomra um Inimirce agus Tearmann), EH (fíocháin fola) An Albáin CG [2012] UKUT 00348 (IAC), an 16 Deireadh Fómhair 2012 (go háirithe míreanna 6 agus 7), agus Mohammed [N], an 25 Meán Fómhair 2020 (PA/04415/2019).
( 7 ) Féach, faoi seach, breithiúnais an 7 Samhain 2013, X agus páirtithe eile (C‑199/12 go C‑201/12, EU:C:2013:720); an 16 Eanáir 2024, Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Íospartaigh ban an fhoréigin teaghlaigh) (C‑621/21, EU:C:2024:47), agus an 11 Meitheamh 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Mná a aithníonn luach an chomhionannais inscne) (C‑646/21, EU:C:2024:487).
( 8 ) Cé nach mór, i ndlí an Aontais, dhá choinníoll sainaitheantais a chomhlíonadh, ar an taobh eile, ní leor ach ceann amháin de na coinníollacha sin faoi Threoirlínte Uimh. 2 maidir le Cosaint Idirnáisiúnta: ‘Ballraíocht i ngrúpa sóisialta áirithe’ i gcreat Airteagal 1A(2) de Coinbhinsiún [na Ginéive] agus/nó Prótacal 1967 a ghabhann leis maidir le Stádas Dídeanaithe an 8 Iúil 2008 (mír 11 go mír 13) Maidir le foirceadal, féach Goodwin‑Gill, G. S., agus McAdam, J., The Refugee in International Law, 3ú heagrán., Oxford University Press, Oxford, 2007, lch. 73; Hathaway, J. C., agus Foster, M., ‘Membership of a Particular Social Group: Discussion Paper No 4 Advanced Refugee Law Workshop International Association of Refugee Law Judges Auckland, an Nua-Shéalainn, Deireadh Fómhair 2002’, International Journal of Refugee Law, Iml. 15, Uimh. 3, Oxford University Press, Oxford, 2003, lch. 477-491; Aleinikoff, T. A., ‘Protected characteristics and social perceptions: an analysis of the meaning of “membership of a particular social group’, Refugee Protection in International Law: UNHCR’s Global Consultations on International Protection, Cambridge University Press, Cambridge, 2003, lch. 263-311, agus Paróiste, T. D., ‘Membership in a Particular Social Group under the Refugee Act of 1980: Social Identity and the Legal Concept of the Refugee’, Columbia Law Review, Columbia Law Review Association, Nua-Eabhrac, Uimh. 4, 1992, lch. 923 go 953.
( 9 ) Tá an seasamh céanna ag EUAA ina Guidance on membership of a particular social group, Márta 2020, lch. 13, agus ag UNHCR ina sheasamh maidir le ballraíocht duine aonair i dteaghlach nó i gclann a bhfuil baint acu le vendetta, mír 18.
( 10 ) Féach, de réir analaí, breithiúnas an 11 Meitheamh 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Mná a shainaithníonn le luach an chomhionannais inscne) (C‑646/21, EU:C:2024:487, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).
( 11 ) Scríobhtar an leagan Gearmáinise mar seo: ‘die Gruppe in dem betreffenden Land eine deutlich abgegrenzte Identität hat, da sie von der sie umgebenden Gesellschaft als andersartig betrachtet wird’ (béim curtha leis).
( 12 ) Féach, ina leith sin, EUAA, Guide sur l’appartenance à un certain groupe social, Márta 2020, go háirithe cuid dar teideal ‘Anailís bhreithiúnach’, Teideal C, maidir le ‘[f]éiniúlacht ar leith’, lch. 14.
( 13 ) Féach, breithiúnas an 11 Meitheamh 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Mná a shainaithníonn le luach an chomhionannais inscne) (C‑646/21, EU:C:2024:487, mír 50 agus an cásdlí dá dtagraítear).
( 14 ) Féach Bonnet, C., ‘Les trois étapes de la perception’, Le cerveau et la pensée, Le nouvel âge des sciences cognitives, Éditions Sciences Humaines, Auxerre, 2014, lch. 213-221.
( 15 ) Féach Girandola, F., Demarque, C., agus Lo Monaco, G., ‘La perception sociale: formation d’impression, stéréotypes, préjugés et discrimination’, Psychologie sociale, Armand Colin, Páras, 2019, lch. 198-219.
( 16 ) Ní úsáidtear an téarma ‘difríocht’ sa leagan Gearmáinise den dara fleasc den chéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/95, ina sonraítear go measann an cumann máguaird nach bhfuil an grúpa den chineál/nádúr céanna (‘von der sie umgebenden Gesellschaft als andersartig betrachtet wird’), arb ionann é agus difríocht.
( 17 ) Féach foclóir Le Robert.
( 18 ) De réir fhoclóir Trésor de la langue française, is féidir an téarma ‘eile’‘idirdhealú a dhéanamh ar eilimint nó duine amháin nó níos mó laistigh den dara cuid [...] chun idirdhealú a dhéanamh eatarthu, ó chéad chuid ar leith nó ó chéad chuid aitheanta a fheidhmíonn mar phointe tagartha’.
( 19 ) Ba chóir a shainiú gur féidir an ghéarleanúint a mheas, de réir an cháis, ó dhearcadh bunchúise eile de ghéarleanúintí dá leagtar síos in Airteagal 10 de Threoir 2011/95, amhail an reiligiún nó dearcthaí polaitiúla.
( 20 ) Féach breithiúnas an 16 Eanáir 2024, Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Íospartaigh ban an fhoréigin teaghlaigh) (C‑621/21, EU:C:2024:47, mír 55).
( 21 ) Féach breithiúnas an 16 Eanáir 2024, Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Íospartaigh ban an fhoréigin teaghlaigh) (C‑621/21, EU:C:2024:47, mír 56).
( 22 ) Féach, breithiúnas an 11 Meitheamh 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Mná a shainaithníonn luach an chomhionannais inscne) (C‑646/21, EU:C:2024:487, mír 49 agus an cásdlí dá dtagraítear).
( 23 ) C‑199/12 go C‑201/12, EU:C:2013:720.
( 24 ) Féach breithiúnas an 7 Samhain 2013, X agus páirtithe eile (C‑199/12 go C‑201/12, EU:C:2013:720, mír 48).
( 25 ) Goodwin‑Gill, G. S., agus McAdam, J., op. cit., lch. 85.
( 26 ) I mo thuairimse, mar shampla, de mhná agus de chailíní atá faoi réir ciorrú ball giniúna ban, ar cleachtais fhorleathana iad i roinnt tíortha nó réigiún.
( 27 ) Chun léiriú a fháil ar mheasúnú cás ar chás os comhair na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine, féach an cinneadh maidir le neamh-inghlacthacht an 20 Meán Fómhair 2007, Elezaj v. an tSualainn (CE:ECHR:2007:0920DEC001765405), maidir le dlíthiúlacht dhíbir údaráis na Sualainne náisiúnaigh de chuid na hAlbáine a bhfuil baint acu le teaghlach vendetta de thionscnamh na 1950idí.
( 28 ) Féach Rouland, N., Aux confins du droit, Anthropologie juridique de la modernité, Foil. Odile Jacob, Páras, 1991, go háirithe an chuid dar teideal “Le corset du droit de la vengeance”, lch. 84 et seq.
( 29 ) Féach, go háirithe, Acheson, B., The Pashtun Tribes in Afghanistan, Pen and Sword Books, Barnsley, 2023, agus EUAA, Country of Origin Information Report: Afghanistan – Individuals targeted under societal and legal, Nollaig 2017, mír 7 ‘Vendettas and murders committed by vengeance’.
( 30 ) Féach, mar shampla, EUAA, Country of Origin Information Report: Albania –Country focus, Samhain 2016, mír 5.3.3; Oifig na Fraince um Chosaint Dídeanaithe agus Daoine gan Stát (OFPRA), Rapport de mission en République d’Albanie ón 3 go dtí an 13 Iúil 2013, 2014, mír 1, agus Gjeloshaj Hysaj, K., ‘“Cúiteamh na fola” de chuid na nAlbánach, Conas na Meánaoiseanna a fhágáil?’ Meascán na Meánmhara, L’Harmattan, Páras, 2007, Imleabhar 3, Uimh. 62, lch. 87 go 94.
( 31 ) EUAA, Country guidance: Afghanistan, op. cit., go háirithe, mír 3.18.1, dar teideal “Vendettas”: Mar shampla, d’fhéadfadh eagla a bhfuil bunús maith léi a bheith ar bhaill teaghlaigh a bhfuil baint acu le vendetta roimh ghéarleanúint mar gheall ar a mballraíocht i ngrúpa sóisialta áirithe, bunaithe ar a saintréithe dúchasacha (i.e. a bheith ina mball teaghlaigh) agus toisc go bhfuil eolas ar na teaghlaigh agus go bhféadfadh a bhféiniúlacht féin a bheith acu sa tsochaí mórthimpeall’ (lch. 90), agus mír 3.18.2, dar teideal “Díospóidí talún”: ‘Léirítear leis an eolas atá ar fáil, i gcás foréigin a thagann chun cinn i gcómthéacs díospóidí talún, níl aon nasc go ginearálta le cúis géarleanúna de réir bhrí an Choinbhinsiúin [Ginéive]. Tá an méid sin gan dochar do chásanna aonair ina bhféadfaí nasc a bhunú ar bhonn imthosca eile (e.g. eitneacht i bhfianaise go nglacann an Talaban taobhanna ar bhonn thionscnamh eitneach an duine, díospóid talún a bhaineann le vendetta, etc.) (lch. 92).
( 32 ) Féach Ellenberger, H. F., ‘La vendetta’, Revue Internationale de Criminologie et de Police Technique et Scientifique, vol. XXXIV, no 2, Polymedia, Morges, 1981, lch. 125 go 142, go háirithe lch. 125.
( 33 ) Féach Acheson B., op. cit., lch. 88 go 93.
( 34 ) Féach Bardhoshi, N., ‘De l’anthropologie de la vendetta en temps de “crise totale”, Ethnologie française, Iml. 47, Uimh. 2, Presses Universitaires de France, Páras, 2017, lch. 331 go 340. Dá bhrí sin, ina sheasamh i dtaobh an mbaineann duine aonair le teaghlach nó le clann a bhfuil baint aige le vendetta, cuireann UNHCR in iúl, áfach, le déanaí ‘díríodh vendettas ar mhná agus leanaí freisin. Féadfar iad a mharú nó a ghortú freisin i gcás ionsaí ar bhaill teaghlaigh fireanna’ (mír 3).
( 35 ) Féach EUAA, Country of Origin Information Report: Albania, Samhain 2016, mír 5.3.3, dar teideal ‘Iospáirtigh d’achrann fola’: ‘Fo-iarmhairt atá ag vendettas is ea cinniúint na dteaghlach atá i mbaol agus a fhanann scoite amach ar feadh tréimhse fada go leor chun foréigean a sheachaint. Bíonn tionchar aige seo freisin ar leanaí, nach féidir leo dul ar scoil. In 2013, bhí 67 teaghlach scoite ann mar gheall ar vendettas agus 33 leanbh, an chuid is mó acu sna réigiúin thuaidh, nach raibh in ann dul ar scoil ar an gcúis seo.’ (saoraistriúchán).
( 36 ) Ina sheasamh maidir le ballraíocht duine aonair i dteaghlach nó i gclann a bhfuil baint acu le vendetta, cuireann UNHCR in iúl ‘go bhféadfar leanaí a choinneáil sa bhaile agus gan cead a thabhairt dóibh dul arscoil ar feadh tréimhsí fada, toisc go bhfuil eagla ar a dteaghlaigh go marófar, go n‑ionsófar nó go bhfuadófar iad. Dá bhrí sin, cé gurb iad fir fhásta príomhsprioc vendetta, d’fhéadfadh baill teaghlaigh eile a bheith i mbaol báis nó sáruithe ar chearta an duine’ (mír 3). Féach, leis an éifeacht chéanna, COI Focus – Albania, Blood Feud in contemporary Albania: Characterisation, Prevalence and Response by the State’, an Ard-Choimisinéara um Dhídeanaithe agus Daoine gan Stát (an Bheilg) an 29 Meitheamh 2017.
( 37 ) Féach, mar shampla, an Tríú tuarascáil eatramhach arna cur isteach ag an Albáin faoi Airteagal 19 de [Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe in aghaidh Céastóireachta agus in aghaidh Íde nó Pionóis eile atá Cruálach, Mídhaonna nó Táireach (Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe in aghaidh Céastóireachta agus in aghaidh Íde nó Pionóis eile atá Cruálach, Mídhaonna nó Táireach, arna ghlacadh i Nua-Eabhrac ag Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 10 Nollaig 1984, Sraith Chonarthaí na Náisiún Aontaithe, Iml. 1465 lch. 85, Uimh. 24841 (1987)], 19 Iúil 2021, de Choiste na Náisiún Aontaithe in aghaidh na Céastóireachta, inar thuairiscigh Rialtas na hAlbáine go raibh baint ag 75 theaghlach le vendetta, as ar eascair gaibhniú 159 nduine, lena n‑áirítear 25 leanbh (mír 194).
( 38 ) Ba mhaith liom a chur in iúl, de réir chásdlí na Cúirte Breithiúnais, nach mór ballraíocht i ngrúpa sóisialta áirithe a bhunú gan beann ar na gníomhartha géarleanúna, de réir bhrí Airteagal 9 de Threoir 2011/95, a bhféadfadh baill an ghrúpa sin a bheith ina n‑íospartaigh sa tír thionscnaimh [féach breithiúnas an 16 Eanáir 2024, Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Íospartaigh ban an fhoréigin teaghlaigh) (C‑621/21, EU:C:2024:47, mír 55)].
( 39 ) Dá bhrí sin, ina sheasamh i dtaobh an mbaineann duine aonair le teaghlach nó le clann a bhfuil baint aige le vendetta, cuireann UNHCR in iúl ‘nach ndéantar ionsaí randamach ar dhuine aonair; a mhalairt ar fad, tá sé dírithe air nó uirthi toisc gur ball de theaghlach ar leith é nó í agus ar bhonn an chóid sheanbhunaithe. I gcomparáid le cásanna eile ina bhfuil eagla ar dhuine go ndéanfar ionsaí air nó fiú go marófar é, mar shampla, má tá airgead dlite dó nó di nó má dhéanann an Mafia é a ionchúiseamh, ní dhírítear ar dhaoine a bhfuil eagla orthu go ndéanfar géarleanúint orthu i gcomhthéacs vendettas mar gheall ar a ngníomhartha féin, ach mar gheall ar fhreagrachtaí a mheastar a bheith gafa ag baill teaghlaigh eile (beo nó marbh). Dá bhrí sin, ní hamháin go bhfuil siad ina n‑íospartaigh de vendetta scoite, ach den chód a rialaíonn an traidisiún seo de vendetta’ (mír 14).
( 40 ) Féach breithiúnas an 16 Eanáir 2024, Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Íospartaigh ban an fhoréigin teaghlaigh) (C‑621/21, EU:C:2024:47, míreanna 64 agus 65).
( 41 ) Féach breithiúnas an 16 Eanáir 2024, Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Íospartaigh ban an fhoréigin teaghlaigh) (C-621/21, EU:C:2024:47, míreanna 66 go 69).