De produktie en consumptie van schapevlees zijn in de Gemeenschap zeer ongelijk verdeeld.

De gemeenschappelijke ordening der markten in de sector schape- en geitevlees is ingesteld bij verordening nr. 1837/80 van 27 juni 1980 (PB L 183 van 1980, blz. 1). Deze ordening wijkt op talrijke punten af van de traditionele regelingen die in de oudere gemeenschappelijke marktordeningen worden gevonden.

In de eerste plaats is het slechts een overgangsregeling (artikel 34 van verordening nr. 1837/80), die per 1 april 1984 zo nodig zal kunnen worden gewijzigd of aangepast.

In de tweede plaats is ter bescherming van de communautaire markt een belangrijke plaats ingeruimd aan vrijwillige beperkingsovereenkomsten tussen de Gemeenschap en derde landen, waarvan de totstandkoming door artikel 35 van verordening nr. 1837/80 wordt beschouwd als een voorwaarde voor de toepassing van de marktordening binnen de Gemeenschap.

Tenslotte kent de gemeenschappelijke marktordening weliswaar één basisprijs voor het gehele gebied van de Gemeenschap, doch de regeling van de referentie- en de interventieprijs wordt gekenmerkt door de verdeling van de gemeenschappelijke markt in zes regio's

1) Italii; 2) Frankrijk; 3) Benelux, Denemarken, Bondsrepubliek Duitsland; 4) Ierland; 5) Verenigd Koninkrijk; 6) Griekenland.

De voornaamste elementen van de gemeenschappelijke marktordening voor schapevlees kunnen worden samengevat als volgt:

Verzoekster is een Duitse onderneming, sinds 1893 gespecialiseerd in de handel in vers vlees. Sedert midden 1965 heeft zij stelselmatig een afzetmarkt opgebouwd voor vers schapevlees uit de Bondsrepubliek Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Tot de inwerkingtreding van verordening nr. 1837/80 bestond haar activiteit in wezen uit de bevoorrading van de continentaal-Europese markten met geslachte Britse lammeren, door haar ingekocht tegen prijzen die zij, vergeleken met de in de continentale Lid-Staten gehanteerde gemiddelde prijzen, als voordelig bestempelt.

Verzoekster heeft in de Bondsrepubliek Duitsland een markt opgebouwd van vers lamsvlees die, gezien het Duitse consumptiepatroon èn de lage prijs die de Duitse consument bereid is voor schapevlees te betalen, berustte op de mogelijkheid om zich tegen betrekkelijk lage prijzen van vlees van goede kwaliteit te voorzien. Die mogelijkheid bood alleen de Britse markt, waar tot in 1980 de marktprijzen aanmerkelijk lager waren dan in de andere Lid-Staten.

Na de inwerkingtreding van verordening nr. 1837/80 constateerde verzoekster een aanmerkelijke stijging van de inkoopprijs van Brits exportvlees.

Deze ontwikkeling wordt door verzoekster als volgt weergegeven :

Daaruit vloeide een belangrijke omzetdaling voor verzoekster voort, daar haar afnemers niet bereid waren hun aankopen bij die prijsontwikkeling voort te zetten. Dientengevolge moest verzoekster, die geen andere, in kwaliteit en prijs vergelijkbare bronnen voor haar aankopen kon aanboren — inzonderheid niet in de Bondsrepubliek Duitsland, waar de binnenlandse produktie van te geringe omvang is —, tot werktijdverkorting voor haar personeel overgaan.

Verzoekster schrijft die ontwikkeling van haar bedrijf toe aan de inwerkingtreding van de gemeenschappelijke marktordening voor schapevlees, en in het bijzonder aan de invloed op de inkoopprijs van Britse dieren, van het bij uitvoer uit het Verenigd Koninkrijk ingevolge artikel 9, lid 3, van verordening nr. 1837/80 geheven bedrag (claw-back) ter compensering van de invloed van. de variabele slachtpremie.

Bij brief van 5 februari 1981 legde verzoekster haar problemen voor aan de Commissie en verzocht deze, de Raad onverwijld voor te stellen artikel 9 van verordening nr. 1837/80 te schorsen of althans te wijzigen. Zij gaf de Commissie in overweging, met toepassing van artikel 33 van verordening nr. 1837/80 de heffing van dat bedrag voorlopig te schorsen.

In haar brief van 3 maart 1981 toonde de Commissie een zeker begrip voor de situatie van verzoekster, doch gaf zij te kennen haar verzoek niet te kunnen inwilligen.

Bij verzoekschrift ingeschreven ter griffie van het Hof op 4 mei 1981, heeft verzoekster krachtens de artikelen 178 en 215, tweede alinea, EEG-Verdrag een beroep tot schadevergoeding ingesteld tegen de Gemeenschap.

In hun memories van antwoord, onderscheidenlijk op 21 en 22 juli 1981 ter griffie van het Hof ingeschreven, hebben de Commissie en de Raad van de Europese Gemeenschappen geconcludeerd tot verwerping van het beroep.

Verzoekster heeft op 28 september 1981 van repliek gediend, waarbij zij haar conclusies handhaafde.

De Commissie en de Raad hebben onderscheidenlijk op 30 oktober en 24 november 1981 van dupliek gediend.

Bij verzoekschrift ingeschreven ter griffie van het Hof op 25 augustus 1981, heeft de regering van de Franse republiek krachtens artikel 37 van 's Hofs Statuut verzocht om toelating tot de interventie ter ondersteuning van de conclusies van verweerders. Bij beschikking van 16 september heeft het Hof, gehoord de advocaatgeneraal, besloten de interventie toe te staan.

De regering van de Franse Republiek heeft op 3 december 1981 haar opmerkingen ingediend.

Het Hof heeft, op rapport van de rechterrapporteur en gehoord de advocaatgeneraal, besloten zonder instructie tot de mondelinge behandeling over te gaan.

Julius Kind KG zet de recente ontwikkeling van haar economische situatie uiteen en geeft een korte beschrijving van het bij verordening nr. 1837/80 ingevoerde interventiestelsel.

Zij meent dat de heffing van het in artikel 9, lid 3, van verordening nr. 1837/80 voorziene bedrag (hierna claw-back) de belangrijkste factor is waardoor haar economische situatie is verslechterd. Bovendien zijn de schadelijke gevolgen voor het intracommunautaire handelsverkeer nog versterkt door twee omstandigheden:

Verzoekster is derhalve van mening dat de Gemeenschap de interventiemaatregelen in de sector schapevleės hanteert op een wijze die discriminerend is, tot verlegging van het handelsverkeer en distorsies van de mededinging leidt en in strijd is met het beginsel van de communautaire preferentie. In haar brief van 5 februari 1981 aan de Commissie heeft verzoekster getracht een wijziging van dit beleid te bewerkstelligen. Nu deze stappen niet met succes zijn bekroond, acht verzoekster zich gerechtigd de zaak in rechte aanhangig te maken.

De litigieuze bepaling maakt op gekwalificeerde wijze inbreuk op het fundamentele beginsel, dat heffingen van gelijke werking als douanerechten in het intracommunautaire handelsverkeer verboden zijn, zoals is bepaald in de artikelen 9, 12, 13 en 16 van het Verdrag, waarvan de Raad niet mag afwijken. In het arrest van 20 april 1978 (gevoegde zaken 80 en 81/77, Les Commissionnaires Réunis, Jurispr. 1978, biz. 927) heeft het Hof hieromtrent geoordeeld, dat de inachtneming van dit beginsel op het gebied van de landbouw is te beschouwen als een noodzakelijke voorwaarde voor de verwerkelijking van één enkele markt in de Gemeenschap. In het arrest van 25 september 1979 (zaak 232/78, Commissie t. Frankrijk, Jurispr. 1979, blz. 2729) heeft het Hof er zelfs uitdrukkelijk op gewezen, dat de bijzondere maatregelen ter regulering van de markt voor schapevlees niet in de weg kunnen staan aan de volledige gelding van de verdragsbepalingen betreffende de afschaffing van beperkingen in het intracommunautaire handelsverkeer (r.o. 7). Het feit dat die heffing aan de grens juridisch als een landbouwinterventiemaatregel is ingekleed, kan de onrechtmatigheid ervan naar gemeenschapsrecht niet opheffen, gezien het feit dat de claw-back de drie kenmerken van een heffing van gelijke, werking bezit:

de heffing vindt plaats bij grensoverschrijding,

De opvatting dat de claw-back economisch gezien neutraal is, is onjuist en zonder rechtsgevolgen voor de kwalificatie van de heffing bij grensoverschrijding. Elke regionaal beperkte subsidie vervalst immers op zichzelf de concurrentievoorwaarden. Dit is in het bijzonder zo in het onderhavige geval, omdat de variabele slachtpremie — die is gedacht als een aan de producent of het slachthuis uitbetaalde consumentensubsidie — de vorming van echte marktprijzen in het Verenigd Koninkrijk belet. De claw-back op zijn beurt beoogt het voordeel van de slachtpremie uitsluitend tot de Britse markt te beperken: naast de eruit voortvloeiende afsluiting van de markt heeft de claw-back dus tot gevolg, dat de ondernemers van de andere Lid-Staten van de Gemeenschap moeten bijdragen in de financiering van interventiemaatregelen die enkel aan de Britse bevolking ten goede komen.

De onderhavige bepaling kan ook worden beschouwd als een door artikel 30 van het Verdrag verboden maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve beperking. De door de Association of British Abattoir Owners Ltd. samengestelde statistieken (bij brief van 25 augustus 1981 aan de ABAO Sheepmeat Exporters meegedeeld) laten duidelijk uitkomen dat, terwijl de Britse uitvoer naar derde landen zich op bevredigende wijze had ontwikkeld, de intracommunautaire warenstroom in juni en juli 1981 sterk was teruggevallen vergeleken bij dezelfde periode in 1980. De terugvordering van de variabele slachtpremie is derhalve wel degelijk van dien aard, dat zij het intracommunautaire handelsverkeer al dan niet rechtstreeks, werkelijk of potentieel belemmert.

De in geding zijnde bepaling miskent het in artikel 40, lid 3, van het Verdrag vervatte discriminatieverbod door een sterk verschillende behandeling van enerzijds de continentale en de Britse ondernemers, en anderzijds de Duitse en de Britse consumenten, die, door het effect van een interventiemaatregel, hetzelfde produkt tegen zeer uiteenlopende prijzen aangeboden krijgen.

Artikel 9, lid 3, van verordening nr. 1837/80 maakt inbreuk op artikel 43, lid 3, sub b, van het Verdrag, volgens hetwelk de instelling van een gemeenschappelijke marktordening aan het handelsverkeer binnen de Gemeenschap analoge voorwaarden [moet waarborgen] als op een nationale markt bestaan. In casu heeft de invoering van de claw-back de markt afgesloten en een tussen het Verenigd Koninkrijk en Duitsland bestaande markt, die tot de inwerkingtreding van verordening nr. 1837/80 uitstekend functioneerde, ernstig verstoord.

In dezelfde lijn kan men de Raad verwijten dat hij bij de totstandbrenging van de gemeenschappelijke ordening de strekking van artikel 43, lid 3, sub a, van het Verdrag heeft miskend door bijzondere, discriminerende regelingen in te voeren onder de dekmantel van naleving van de door die bepaling geëiste gelijkwaardige waarborgen ... inzake de werkgelegenheid en de levensstandaard van de ... producenten. De term gelijkwaardige waarborgen houdt niet noodzakelijkerwijs in, -dat de voorheen geldende nationaie prijzen onbeperkt gehandhaafd blijven, en in ieder geval betreffen deze waarborgen enkel de producenten en niet de consumenten. De slachtpremieregeling heeft echter kennelijk tot doel, de Britse consumenten een lage prijs bij de aankoop van lamsvlees te garanderen. Artikel 9, leden 1 en 2, van verordening nr. 1837/80 miskent dus de zin van artikel 43, lid 3, sub a, van het Verdrag, en artikel 9, lid 3, betreffende de claw-back is in zoverre in strijd met dat voorschrift, als het doel gelijkwaardige waarborgen te verzekeren, stellig niet mag worden verwezenlijkt op een wijze die leidt tot schending van het onaantastbare rechtsbeginsel dat wil dat in een gemeenschappelijke marktordening de handelsbelemmeringen worden afgeschaft.

Wat het optreden van de Commissie betreft, deze wordt verweten dat zij niet, zoals verzoekster in haar brief van 5 februari 1981 had gevraagd, de heffing van de claw-back in het intracommunautaire handelsverkeer heeft geschorst, iets waartoe zij bij artikel 33 van verordening nr. 1837/80 gemachtigd was en wat zij bij verordening nr. 3191/80 wel voor het handelsverkeer met derde landen heeft gedaan.

Een dergelijke schorsing was in dit geval een rechtsplicht van de Commissie tegenover verzoekster, gebaseerd op de beginselen van de communautaire preferentie, gelijke behandeling en voorkoming van mededingingsdistorsies. Op grond van die verplichting was de Commissie gehouden, de heffing van de claw-back in het intracommunautaire handelsverkeer te schorsen of althans, totdat het Hof de ongeldigheid van artikel 9 van verordening nr. 1837/80 zou hebben vastgesteld, het bedrag ervan zo sterk te verlagen, dat de gevolgen ervan tot een minimum beperkt zouden blijven.

Het stilzitten van de Commissie vormt een schending van het beginsel van de communautaire preferentie, doordat de niet-toepassing van de claw-back bij uitvoer naar derde landen, zowel gezien vanuit de Britse producenten als vanuit de kopers in derde landen, de uitvoer naar buiten de Gemeenschap bevoordeelt in plaats van te bevorderen dat de communautaire produktie bij voorrang op de intracommunautaire markt wordt afgezet. Die situatie verstoort niet alleen de handelsstromen, maar schept bovendien een distorsie van de mededinging ten nadele van de ondernemers van de Gemeenschap, want zij zien zich gedwongen via de claw-back de activiteiten van ondernemers uit derde landen te financieren, die zo van vroegere klanten tot concurrenten worden. De door de Commissie aangevoerde omstandigheid, dat de schorsing van de heffing van de claw-back met betrekking tot derde landen als overgangsmaatregel geboden was, omdat dit als een soort restitutie bij uitvoer fungeert, vermag aan het gedrag van de Commissie niet zijn onrechtmatig karakter ontnemen. Overeenkomstig het gelijkheidsbeginsel bepaalt artikel 17, lid 2, van verordening nr. 1837/80 immers, dat de restitutie bij uitvoer voor de gehele Gemeenschap gelijk moet zijn. De beslissing van de Commissie om de claw-back niet te heffen, heeft echter tot gevolg dat, juridisch en feitelijk, enkel ten behoeve van de Britse producenten een restitutie bij uitvoer wordt ingesteld, die hen stimuleert hun produkten op markten in derde landen af te zetten met veronachtzaming van het beginsel van de communautaire preferentie.

Op de lange termijn moet deze discriminatie tussen de ondernemers van de Gemeenschap, en als gevolg daarvan tussen de consumenten, leiden tot een daling van de communautaire consumptie, en deze weer tot een overproduktie, die dan met toepassing van het interventiemechanisme moet worden opgevangen, ten koste van een toenemend beslag op de begrotingsmiddelen van de Gemeenschap.

Verzoekster concludeert dat het beginsel van de communautaire preferentie noodzakelijkerwijs meebrengt, dat de Commissie met toepassing van artikel 33 van verordening nr. 1837/80 de ondernemers van de andere Lid-Staten in een zelfde positie had moeten brengen als de handelaren van het Verenigd Koninkrijk op de markt in derde landen is toegevallen, en daartoe de heffing van de clawback voor de intracommunautaire uitvoer had moeten schorsen.

Bij vergelijking van deze gegevens blijkt dat in de eerste drie maanden van 1981 de geïmporteerde hoeveelheden aanmerkelijk zijn gedaald en de inkoopprijzen zijn gestegen.

In het rapport wordt vervolgens het in de betrokken periode geleden verlies berekend aan de hand van

de daling van de omzet;

Verzoekster komt aldus tot een schade van DM 375000, waarbij een aftrek van 50 % van de werkelijk geleden schade is toegepast om twee schadeoorzaken uit te schakelen die verzoekster niet aan de Gemeenschap wil toerekenen: het commercieel risico en het koersrisico in verband met de ontwikkeling van de koers van het pond sterling ten opzichte van de Duitse mark.

Verzoekster concludeert dat op deze gronden haar beroep tot schadevergoeding dient te worden toegewezen.

Aangaande de subsidiaire conclusie van de Commissie, betreffende de beperking krachtens artikel 174, tweede alinea, van het Verdrag van de gevolgen van een eventuele ongeldigverklaring van artikel 9 van verordening nr. 1837/80, is verzoekster van oordeel dat artikel 174, tweede alinea, bij een beroep tot schadevergoeding niet toepasselijk is; in ieder geval moet worden gegarandeerd dat haar recht op schadevergoeding daardoor niet wordt beïnvloed.

De Raad van de Europese Gemeenschappen herinnert aan de politieke omstandigheden bij de vaststelling van verordening nr. 1837/80 en beschrijft vervolgens de bepalingen van de verordening en de werking van de gemeenschappelijke marktordening tijdens het eerste verkoopseizoen 1980/81.

In antwoord op het betoog van verzoekster gaat de Raad eerst in op de ontvankelijkheid en vervolgens op de gegrondheid van het beroep.

De enige echte rechtsvraag in deze zaak is, of een regionale steun al dan niet in het kader van een gemeenschappelijke marktordening kan worden verleend. De Raad zelf meent dat het gemeenschapsrecht dit toelaat, mits de ingevoerde regeling op objectieve criteria is gebaseerd — hetgeen in casu het geval is, gezien de bijzonderheden van de verschillende, vóór de inwerkingtreding van de gemeenschappelijke ordening bestaande nationale markten van schapevlees — en de effecten van de regionale steunregeling geografisch beperkt blijven tot de gesteunde regio alleen. Het communautaire landbouwrecht kent verscheidene regelingen die, evenals de regeling betreffende de variabele slachtpremie en de claw-back, voorzien in toekenning van een geldelijke prestatie die in bepaalde gevallen moet worden terugbetaald. Dit geldt bijvoorbeeld in de sector rundvlees : slachtpremie voor volwassen runderen, ingevoerd bij verordening nr. 870/77 van de Raad van 26 april 1977 (PB L 106 van 1977, blz. 14), die aan het nationale interventiebureau móet worden terugbetaald bij uitvoer uit het gebied waar de premie is toegekend, door betaling van een bedrag gelijk aan de premie in de omstandigheden vastgesteld bij verordening nr. 926/77 van de Commissie van 29 april 1977 (PB L 109 van 1977, blz. 4; deze bepalingen zijn sedertdien gewijzigd).

In casu was er, gelet op de uiteenlopende wijze waarop de vroegere nationale markten waren geordend, geen andere mogelijkheid dan het invoeren van een gemeenschappelijke regeling die aanvankelijk met die regionale ongelijkheid rekening hield, doch die tot doel had in een periode van vier jaar geleidelijk tot uniforme prijzen te komen.

Tot staving van zijn betoog verwijst de Raad naar artikel 39, lid 2, sub b, van het Verdrag, waarin uitdrukkelijk sprake is van een geleidelijk verloop van de dienstige aanpassingen.

Die aanpak komt duidelijk tot uitdrukking in artikel 3, lid 4, sub b, en artikel 34 van verordening nr. 1837/80; als resultaat daarvan is als eerste fase een nieuwe combinatie van marktstabilisatieregels ingevoerd, waarin elementen van een klassiek interventiestelsel samengaan met elementen van het Britse systeem van deficiency payments. In dit verband zijn de regionale prijzen ingevolge artikel 3, lid 4, sub a, van verordening nr. 1837/80 vastgesteld aan de hand van de in de loop van het peiljaar 1979 (of op grond van marktprognoses voor 1980) geconstateerde marktprijzen. Ten aanzien van het bijzondere geval van het Verenigd Koninkrijk is de referentieprijs voor regio 5 op verzoek van het Britse lid van de Raad vastgesteld op een iets hoger niveau dan volgens theoretische berekeningen zou gelden, om rekening te houden met de weerslag van de sluiting van de Franse markt voor schape-vlees op het verloop van de Britse noteringen tijdens de verkoopseizoenen vóór 1980.

Het Hof heeft overigens in zijn arrest van 25 september 1979 (zaak 232/78, Commissie t. Frankrijk, Jurispr. 1979, blz. 2729) de onwettigheid van die afsluiting van de Franse markt vastgesteld en de schadelijke gevolgen daarvan voor de vaststelling van de Britse prijzen erkend. De Raad meent dan ook het arrest van het Hof in acht te hebben genomen door de Britse prijs op een iets hoger niveau vast te stellen, en wijst erop dat die correctie naar boven in ieder geval in de lijn lag van de bij artikel 3, lid 4, sub b, van verordening nr. 1837/80 voorziene aanpassingen, waarmee een convergentie van de prijzen in het kader van de gemeenschappelijke ordening werd beoogd.

Uit het voorgaande blijkt, dat de regeling van verordening nr. 1837/80, ondanks bijzondere regionale bepalingen die als tijdelijk zijn bedoeld, het karakter van een aan alle Lid-Staten gemeenschappelijke regeling draagt en is ingegeven door een duidelijk uitgesproken streven naar convergentie. Het is dus onjuist om, zoals verzoekster doet, te beweren dat de regeling van artikel 9 van die verordening naar gemeenschapsrecht onwettig is vanwege het feit dat zij geografisch tot één of meer regio's van de Gemeenschap is beperkt.

Dienaangaande betwist de Raad in de eerste plaats, dat de claw-back beschouwd kan worden als een heffing van gelijke werking als een douanerecht, die door het Verdrag en de rechtspraak van het Hof is verboden (gevoegde zaken 80-81/77, reeds aangehaald). Integendeel, de claw-back is een economisch neutrale maatregel, die ten doel heeft de uitbetaling van de slachtpremie aan de producenten — een premie waarvan de claw-back niet los kan worden gezien — te compenseren. Daarentegen zou het niet-terugvorderen van die premie als een door artikel 92, lid 1, van het Verdrag verboden subsidie bij uitvoer werken, als gevolg waarvan de prijzen van de andere produktiegebieden een daling ondergaan, de mededinging wordt vervalst en op die markten interventieaankopen worden uitgelokt om de regionale noteringen op het de plaatselijke producenten gegarandeerde niveau te handhaven. Het is dus van wezenlijk belang, dat een voordeel, wegens bijzondere lokale omstandigheden bij uitzondering aan de Britse producenten en consumenten toegekend, niet zonder reden wordt uitgebreid tot ondernemers van andere regio's van de Gemeenschap, waar wegens de bevredigende marktontwikkeling niet is voldaan aan de voorwaarden voor de toekenning van de variabele slachtpremie.

In de eerste plaats beoogt deze bepaling niet de particulieren te beschermen, en ook wanneer schending ervan de geldigheid van de betrokken handeling zou kunnen aantasten, dan vormt dat toch geen grond om de Gemeenschap schadeplichtig te achten.

In de tweede plaats moet wel worden aangenomen dat er van zulk een schending geen sprake is. De litigieuze regeling beoogt integendeel te voldoen aan artikel 39, lid 2, sub b, van het Verdrag, dat voorschrijft dat de voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid dienstige aanpassingen geleidelijk moeten verlopen. Men bedenke nogmaals, dat de vroegere nationale regelingen zeer sterk uiteenliepen en dat de Raad voor de economische noodzaak stond om, teneinde zowel distorsies van de mededinging en ernstige economische gevolgen voor de producenten te vermijden, als met de beperkte armslag van de gemeenschapsbegroting uit te komen, een interventieregeling uit te werken die klassieke interventiemethoden paart aan elementen ontleend aan het stelsel van de deficiency payments.

De Commissie van de Europese Gemeenschappen geeft in de eerste plaats een uiteenzetting van de feitelijke en juridische situatie op de markt van schapevlees voor en na de inwerkingtreding van de gemeenschappelijke marktordening in die sector.

De regering van de Franse republiek acht het door verzoekster gekozen rechtsmiddel onjuist en concludeert in ieder geval tot ongegrondverklaring van het beroep.

De bij verordening nr. 1837/80 ingestelde gemeenschappelijke marktordening voor schapevlees is het resultaat van een compromis dat rekening houdt met sterk uiteenlopende marktsituaties, gekenmerkt door tegengestelde economische beleidskeuzen, die door de Lid-Staten vóór de invoering van de gemeenschapsregeling waren gedaan.

Onder die omstandigheden was de Raad gedwongen een keuze te doen om de wezenlijke belangen van de producenten en de consumenten op elkaar af te stemmen; daardoor moest de wetgever tijdelijk voorrang geven aan sommige van de in artikel 39 van het Verdrag neergelegde doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.

In casu heeft de Raad, om rekening te houden met de bijzondere aspecten van de vroegere nationale markten, gekozen voor een pakket — per regio aan te passen — voorzieningen tot stabilisatie van de markten, dat getemperd wordt door een geleidelijk verlopende eenmaking van de prijzen, teneinde dramatische gevolgen voor de producenten van sommige gebieden te voorkomen. Een dergelijke geleidelijke aanpak bij de uitvoering van gemeenschappelijk beleid is door het Hof overigens goedgekeurd, getuige de arresten van 5 juli 1977 (zaak 114/76, Bela-Mühle, Jurispr. 1977, blz. 1211), 2 juli 1974 (zaak 153/73, Holtz & Willemsen, Jurispr. 1974, blz. 675) en 21 februari 1979 (zaak 138/78, Stölting, Jurispr. 1979, blz. blz. 713); het Hof achtte het geoorloofd, de onderscheiden onderdelen van een gemeenschappelijke ordening — zoals de maatregelen ter stabilisering van de markten — volgens objectieve criteria tijdelijk te differentiëren en geografisch te beperken (Zaak 153/73, voornoemd).

Door ten aanzien van het Verenigd Koninkrijk een regeling tot stabilisatie van de markt in te voeren, welke aansloot bij het stelsel van deficiency payments gecombineerd met heffing van de claw-back bij uitvoer uit dat produktiegebied, heeft de Raad niet een heffing van gelijke werking als een douanerecht in het intracommunautaire handelsverkeer ingesteld. Integendeel, hij heeft willen voorkomen dat er op de belangrijkste markt van de Gemeenschap een plotselinge stijging van de consumptieprijs zou optreden, doch tegelijkertijd willen verhinderen dat dit regionaal gedifferentieerde stelsel de natuurlijke prijsvorming op de andere markten van de Gemeenschap zou verstoren.

In dit verband moet erop worden gewezen dat de twee, wegens deze objectieve verschillen in verordening nr. 1837/80 voorziene stabilisatiemethoden — te weten de interventie en de slachtpremie — elkaar wederkerig uitsluiten en een tegengestelde functie hebben. De interventie heeft immers tot gevolg dat de marktprijzen worden opgetrokken, terwijl de slachtpremie moet bewerkstelligen dat de consumptieprijzen dalen. Ter vermijding van wederzijdse verstoringen van de onderscheiden regionale markten was het dus van wezenlijk belang dat die twee stabilisatiestelsels van elkaar werden gescheiden door de heffing van de claw-back bij de uitvoer van schapevlees uit het ene produktiegebied naar heţ andere. Zou men ervan hebben afgezien de uitbetaling van de slachtpremie te compenseren door het heffen van de claw-back, dan zou dat hebben geleid tot het subsidiëren van de uitvoer uit het Verenigd Koninkrijk, met als uitvloeisel een daling van de marktprijzen — en dus een inkomensdaling van de producenten — op de continentale markten, en tot het uitlokken van voor de gemeenschapsbegroting kostbare interventiemaatregelen, die bovendien ten goede zouden zijn gekomen aan het Britse vlees, dat toch al van een door de Gemeenschap betaalde produktiepremie had geprofiteerd.

Dat de regeling als een subsidie bij uitvoer werkt, blijkt overigens ook uit de beslissing van de gemeenschapsinstellingen om de heffing van de claw-back in het handelsverkeer met derde landen te schorsen teneinde de traditionele uitvoerstromen van Brits vlees in stand te houden. In het intracommunautaire handelsverkeer is de claw-back dus een onmisbaar complement op de slachtpremie, daar deze anders de werking van de gemeenschappelijke ordening ernstig zou verstoren. De claw-back kan dan ook niet als een heffing van gelijke werking als een douanerecht worden beschouwd.

De heffing van de claw-back maakt het tenslotte mogelijk de mededingingsvoorwaarden tussen de producenten van de onderscheiden regio's van de Gemeenschap gelijk te trekken, doordat de prijs van de produkten waarvoor de variabele slachtpremie is uitgekeerd, weer wordt gebracht tot een niveau dat tenminste even hoog is als het richtniveau, te weten 85 % van de eenvormige basisprijs.

Als wezenlijk onderdeel van de nieuwe marktordening strookt de claw-back in elk geval met de bepalingen van het Verdrag. Dit geldt trouwens voor alle voorschriften van de gemeenschappelijke marktordening, die

door de intervenue (artikel 6) dan wel door de variabele premie (artikel 9) de producenten een billijk inkomen verzekert;

In dit verband moet erop worden gewezen dat de heffing van de claw-back de Britse marktsituatie niet heeft beïnvloed. Uit de statistieken over 1980-1981 blijkt namelijk dat ondanks een teruggang van de totale Britse produktie (—21000 ton ten opzichte van het voorafgaande verkoopseizoen) de uitvoer van het Verenigd Koninkrijk naar de andere markten van de Gemeenschap aanzienlijk is gestegen (4- 14 % in januari 1981, ofwel 4790 ton in plaats van 4192 ton in dezelfde periode van 1980), in het bijzonder die naar Frankrijk (5620 ton in de eerste vier maanden van 1981 in plaats van 83 ton in de overeenkomstige periode van 1980). Deze ontwikkeling is opmerkelijk, gezien de afschaffing van de deficiency payment — die bij uitvoer niet werd gecompenseerd — en de sterke opwaardering van het pond sterling in dat tijdvak. Deze ontwikkeling van de Britse markt levert het bewijs dat de claw-back ten opzichte van het intracommunautaire handelsverkeer neutraal is. Weliswaar valt vanaf februari 1981 een zekere teruggang van de Britse uitvoer te constateren, doch daarbij moet worden opgemerkt dat de uitvoer naar derde landen sterker is gedaald (— 39 %) dan de uitvoer naar de andere Lid-Staten (— 36 %), en dat die teruggang twee conjuncturele oorzaken heeft: enerzijds de vermindering van de Britse produktie en anderzijds de daling van de invoer uit Nieuw-Zeeland (minstens — 40000 ton voor het verkoopseizoen 1980/1981), met het gevolg dat de consumptie van inheems schapevlees is toegenomen.

Anderzijds moet worden erkend dat na de inwerkingtreding van de gemeenschappelijke marktordening de handelsstromen van Brits vlees binnen de Gemeenschap sterk zijn gewijzigd. Dit komt door de openstelling van de Franse markt voor rechtstreekse invoer uit het Verenigd Koninkrijk, waardoor een eind kwam aan de invoer via de omweg van de Bondsrepubliek Duitsland of de Beneluxlanden. Dit heeft negatieve gevolgen gehad voor de traditionele handelsbetrekkingen van sommige handelaren, waaronder verzoekster; maar noch het gemeenschapsrecht noch de rechtspraak van het Hof verplicht de instellingen van de Gemeenschap om bij opstelling of uitvoering van een gemeenschappelijk landbouwbeleid ervoor te zorgen dat de traditionele handelsstromen, die in de marktverhoudingen van vóór de inwerkingtreding van het gemeenschappelijk stelsel zijn ontstaan, gehandhaafd worden: arresten van 13 november 1973 (gevoegde zaken 63-69/72, Wilhelm Werhahn Hansamühle e.a., Jurispr. 1973, blz. 1229) en 2 juni 1976 (gevoegde zaken 56-60/74, Kurt Kampffmeyer Mühlenvereinigung KG e.a., Jurispr. 1976, blz. 711).

Wat de vraag betreft of verzoekster werkelijk de door haar gestelde schade heeft geleden, meent de Franse regering dat verzoekster noch het bestaan van de gestelde schade, noch het bestaan van een causaal verband tussen het aan de instellingen verweten gedrag en de gestelde schade ook maar voorshands aannemelijk heeft gemaakt. Daarom behoeft het Hof volgens zijn vaste rechtspraak de wettigheid van de aangevallen maatregelen niet te beoordelen en moet het beroep worden verworpen.

In feite verwijt verzoekster de Raad niet méér dan dat hij haar in een minder gunstige positie heeft gebracht dan zij voorheen bezat. Uit de arresten van het Hof in bovengenoemde zaken 63-69/72 en 56-60/74, alsmede uit het arrest van 4 oktober 1979 (zaak 238/78, Ireks-Arkady GmbH, Jurispr. 1979, blz. 2955) volgt evenwel dat een ondernemer niet onder het mom van. een beroep tot ongeldigverklaring van een communautaire regeling het Hof kan vragen dat een bestaande, voor hem economisch gunstige situatie, die echter voor het algemeen belang nadelig is, wordt gehandhaafd.

Daarbij komt, dat die vordering toch niet tot toekenning van schadevergoeding kan leiden, want verzoekster heeft niet aangetoond — gelijk de rechtspraak van het Hof eist (arresten van 5 december 1979, gevoegde zaken 116 en 124/77, G. R. Amylum NV en Tunnel Refineries Ltd., Jurispr. 1979, blz. 3497, en 25 mei 1978, gevoegde zaken 83 en 94/76, 4, 15 en 40/77, Bayerische HNL Vermehrungsbetriebe e.a., Jurispr. 1978, blz. 1209, en gevoegde zaken 63-69/72, reeds aangehaald) —, dat de door haar geleden schade de redelijke grenzen te boven gaat waarbinnen de particulieren bepaalde, voor hun economische belangen schadelijke gevolgen van communautaire regelingen moeten dragen zonder schadeloos gesteld te worden, en dat die schade dus onevenredig is, noch dat die onevenredigheid het algemeen belang raakt en niet enkel haar particuliere belangen.