In de zaak 4-68 :
betreffende een door het Verwaltungsgericht te Frankfurt am Main, IIIe Kamer, in het voor die rechterlijke instantie aanhangig geding tussen
FIRMA SCHWARZWALDMILCH GmbH
EINFUHR- UND VORRATSSTELLE FÜR FETTE
ingevolge artikel 177 van het E.E.G.-Verdrag tot het Hof van Justitie gericht verzoek, strekkende tot het bekomen van een prejudiciële beslissing betreffende de uitlegging van Verordening no. 136/64 der E.E.G.-Commissie van
wijst
HET HOF VAN JUSTITIE,
samengesteld als volgt :
R. Lecourt, President,
A. M. Donner en W. Strauß, Kamerpresidenten,
A. Trabucchi (Rapporteur), R. Monaco, J. Mertens de Wilmars
en P. Pescatore, Rechters,
Advocaat-Generaal : J. Gand,
Griffier : A. Van Houtte,
het navolgende
Overwegende dat van de aan het geding ten grondslag liggende feiten en het procesverloop de navolgende samenvatting kan worden gegeven:
De Firma Schwarzwaldmilch te Offenburg had, overeenkomstig artikel 5 van Verordening no. 136/64/EEG ter verzekering van de nakoming harer verplichting
Toen zij niet vóór het verstrijken van de geldigheidsduur van het certificaat (
De firma Schwarzwaldmilch kwam hiertegen bij het Verwaltungsgericht te Frankfurt am Main in beroep.
In de loop van het geding voor de Duitse rechter betoogde zij, dat invoer onmogelijk was geweest als gevolg van overmacht in de zin van artikel 6, lid 2, der verordening. In de afdeling
Verzoekster stelt dat zij toen, vooral wegens de korte termijn, de waren alleen tegen betaling van een veel hogere prijs bij een andere Franse leverancier had kunnen betrekken, terwijl haar bovendien geen kwaliteitsgarantie kon worden verstrekt. Zij zou dan een schade hebben geleden ten bedrage van DM
Verweerster betwijfelt of het optreden van machineschade en de omstandigheid, dat de Laiterie Centrale te Straatsburg geen uitvoering aan de bestelling heeft gegeven als overmacht opleverende omstandigheden zijn te beschouwen; al ware zulks het geval, dan nog zou daarin volgens haar niet de oorzaak van het achterwege blijven van de invoer mogen worden gezocht, nu verzoekster — zij het op ongunstiger condities — de waren elders had kunnen betrekken.
Artikel 6 van Verordening no. 136/64/EEG luidt als volgt:
De IIIe Kamer van het Verwaltungsgericht te Frankfurt am Main besloot bij gemotiveerde beschikking van
Ten aanzien van vraag 1 merkt het Verwaltungsgericht op, dat de bepaling als geheel tot een enge uitlegging van de daarin voorkomende term
Naar aanleiding van vraag 2 vraagt de Duitse rechter zich af, of voor erkenning van andere omstandigheden dan in artikel 6, lid 3, genoemd wetgevende maatregelen
In verband met vraag 3 merkt hij op, dat in de rechtsorden der Lid-Staten aan de. term
Voor wat vraag 4 betreft heeft het Verwaltungsgericht erop gewezen dat niet de machineschade, doch de niet-nakoming van het leveringscontract door de Laiterie Centrale te Straatsburg als de rechtstreekse oorzaak van het achterwege blijven van de invoer dient te worden beschouwd.
In de vijfde plaats wenst de Duitse rechter ten slotte te weten, of artikel 6, lid 2, alleen kan worden toegepast wanneer de invoer absoluut — voor wie dan ook — onmogelijk is geworden dan wel of het voldoende is, dat de betrokken importeur niet tot invoer in staat was.
De verwijzingsbeschikking werd op
Ingevolge artikel 20 van het Statuut van het Hof zijn door de Einfuhr- und Vorratsstelle für Fette, door de Firma Schwarzwaldmilch en door de Commissie van de Europese Gemeenschappen opmerkingen ingediend.
De Einfuhr- und Vorratsstelle für Fette werd ten deze vertegenwoordigd door de heer Euler, de Firma Schwarzwaldmilch door Mrs. F. Morstadt en W. Morstadt en de Commissie door de heren B. Paulin en P. Kalbe.
De Firma Schwarzwaldmilch en de Commissie hebben ter terechtzitting van
De Advocaat-Generaal heeft ter terechtzitting van
Overwegende dat de krachtens artikel 20 van het Statuut gemaakte opmerkingen kunnen worden samengevat als volgt:
De
Alvorens tot bespreking van de verschillende vragen over te gaan merkt de
Over deze gegevens moeten de Lid-Staten en de Commissie beschikken om, zonodig, tijdig vrijwaringsmaatregelen als bedoeld in artikel 16 van Verordening no. 13/64/EEG te kunnen nemen. Het gaat hier derhalve om het openbaar belang, zodat men op grond van een afgegeven invoercertificaat niet slechts bevoegd is tijdens de geldigheidsduur van het certificaat tot invoer van de opgegeven kwanta over te gaan, doch daartoe verplicht is. Daarom is in de artikelen 11, lid 2, van Verordening no. 13/64/EEG en 5 van Verordening no. 136/64/EEG — ter verzekering van de nakoming dezer verplichting — het storten van een waarborgsom voorgeschreven.
Tijdens de mondelinge behandeling trok de
Zij stelt het Hof voor dit punt — dat met de door de verwijzende rechter gestelde vragen samenhangt — mede in haar overwegingen te betrekken.
Zij heeft er voorts op gewezen, dat de met de inning der waarborgsom belaste staatsinstellingen in hun beleid rekening hebben te houden met de positie welke de importeur contractueel jegens zijn leverancier inneemt. Anders zouden gebeurtenissen welke invoer voorshands onmogelijk maken, ertoe kunnen leiden dat een importeur zijn waarborgsom verliest, ook al blijft hij contractueel aan zijn leverancier gebonden;
De
De
De
De
De nationale rechter beoogt echter met zijn vraag te zien uitgemaakt, of de bestuursorganen of de tot kennisneming der zaak geroepen rechterlijke instanties in ieder afzonderlijk geval, zónder dat een wetgevende maatregel
Geen der Lid-Staten heeft tot nu toe de in artikel 6, lid 3, gegeven opsomming door een eigen uitputtende lijst aangevuld. Daarentegen hebben de bevoegde bestuursautoriteiten, wier optreden aan de gewone controle van de nationale rechter onderworpen is, in alle gevallen waarin zij op grond van bijzondere omstandigheden een opgeworpen exceptie van overmacht gegrond achtten, zulks aan de Commissie medegedeeld.
Op grond van artikel 6, lid 4, behoeft de Commissie niet van de beslissing van de rechter, doch alleen van toelating ener exceptie van overmacht door de betrokken administratie in kennis te worden gesteld;
De
In casu wordt evenwel in artikel 6, lid 4, duidelijk naar een aan het nationale recht te ontlenen begripsbepaling verwezen.
Nochtans meent de Commissie, dat de vraag wanneer van overmacht in de zin dezer bepaling sprake is niet uitsluitend aan de hand van het nationale recht mag worden beantwoord. De in concreto aan deze term te hechten betekenis kan immers eerst in het kader van een specifiek-gemeenschapsrechtelijke bepaling worden vastgesteld, in het raam namelijk van het invoercertificatensysteem, dat voor alle Lid-Staten hetzelfde is en waarin aan eigen besluitvorming dier Staten slechts een geringe marge is ingeruimd.
Uit artikel 6 blijkt bovendien dat de door de Commissie aan de Lid-Staten toegekende bevoegdheid om, nevens de in dat artikel met zoveel woorden genoemde, nog andere omstandigheden als gevallen van overmacht te erkennen niet impliceert, dat zij het beginsel van controle op uniforme toepassing dezer uitzonderingsbepalingen door de gemeenschapsinstellingen heeft willen laten varen. Door de Lid-Staten tot kennisgeving aan de Commissie te verplichten heeft men deze laatste kennelijk in staat willen stellen in ieder afzonderlijk geval voor een uniforme en juiste toepassing van het begrip overmacht door de Lid-Staten te waken en zonodig in te grijpen, met name wanneer de door de Staten gevolgde gedragslijn van land tot land aanmerkelijk blijkt te verschillen. Daarbij komt dat de Commissie in andere verordeningen betreffende de gemeenschappelijke ordening der landbouwmarkten de bewoordingen van artikel 6 nagenoeg ongewijzigd heeft overgenomen, op een gebied derhalve waar de noodzaak van een uniforme toepassing van het invoercertificatenstelsel — en derhalve ook die van het begrip overmacht — binnen de gehele Gemeenschap zich in nog sterkere mate doet gevoelen.
De Commissie concludeert dat de bepaling van het begrip overmacht in de zin van artikel 6 van Verordening no. 136/64/EEG een autonoom uit-leggingsvraagstuk van gemeenschappelijke aard is.
Aan de autoriteiten en rechterlijke instanties der Lid-Staten dient derhalve telkens een ruime marge te worden gelaten, binnen welke zij in hun beoordeling in feite vrij zijn; men bedenke met name, dat de ten deze op te stellen uitleggingsregels niet zeer scherp omlijnd zijn en dat de daaraan toe te kennen betrekkelijke waarde afhangt van de eigen aard van het betrokken rechtsgebied en de in concreto rijzende vragen — welke medebrengen dat bij de beoordeling de ene dan wel de andere maatstaf moet worden aangelegd.
Naar aanleiding van verzoeksters stelling dat volgens het Duitse recht geen straf mag worden opgelegd wanneer niet van schuld sprake is, heeft de Commissie opgemerkt dat dit beginsel volgens het Duitse Bundesverfas-sungsgericht alleen op eigenlijke straffen of soortgelijke maatregelen betrekking heeft, niet op alle dwangmiddelen waarmede men een schuldenaar tot zeker gedrag zou willen bewegen. Verbeurdverklaring der betrokken waarborgsom betekent niet, dat men tot betrokkene het verwijt richt zich op ongeoorloofde wijze te hebben gedragen. Wanneer de tot invoer verplichte importeur de belemmering niet zelf in leven heeft geroepen, gaat het erom of hij, in commercieel opzicht en ten aanzien van het vervoer de grootst mogelijke zorgvuldigheid in acht nemende, de gebeurtenis en haar gevolgen had kunnen voorzien en verhinderen. Verstoringen als bij voorbeeld vertraging bij de fabricage en tijdens het vervoer der waren kunnen in het algemeen niet als onvoorziene omstandigheden worden beschouwd, aangezien met zodanige vertraging steeds rekening dient te worden gehouden;
De
De Commissie merkt op dat wanneer van meerdere oorzaken sprake is, degene die tot invoer gehouden is van nakoming zijner verplichting alleen is vrijgesteld wanneer omstandigheden die geacht kunnen worden overmacht op te leveren — niet ook andere oorzaken — tot het achterwege blijven van de invoer hebben geleid.
Deze omstandigheden moeten derhalve voor wat het achterwege blijven der invoer betreft als
Wat dit laatste punt betreft merkt de
De
De
De
In casu heeft verzoekster de machineschade en de niet-uitvoering van het contract niet veroorzaakt noch ook daarvan vóór de afgifte van het invoercertificaat of het sluiten van het contract kennis kunnen dragen. Met bijzondere zorg ware evenwel na te gaan of zij zich van de komende moeilijkheden niet reeds voor
Overwegende dat het Verwaltungsgericht te Frankfurt am Main bij op
dat het geding betrekking heeft op een waarborgsom, die moest worden voldaan bij afgifte van een invoervergunning voor melkprodukten, waarvan binnen de gestelde termijn geen gebruik kon worden gemaakt, hebbende de importeur vervolgens met een beroep op overmacht teruggave van de gestorte waarborgsom gevorderd;
Overwegende dat het Verwaltungsgericht in de eerste plaats vraagt, of onder
Overwegende dat de in dit voorschrift voorkomende term
dat voorts de in lid 3, sub c), d) en g), gegeven voorschriften uitsluitend de scheepvaart betreffen;
dat de term
dat de term in artikel 6, lid 3, sub e), van Verordening no. 136/64/EEG wordt gebezigd in een samenhang welke wezenlijk gelijkenis vertoont met die van artikel 8 van Verordening no. 87/62/EEG;
dat onder machineschade derhalve schade aan produktiemachines niet begrepen dient te worden geacht;
Overwegende dat het Verwaltungsgericht vraagt, hoe de term
dat het bovendien wenst te weten of artikel 6, lid 2, dier verordening een rechtstreeks causaal verband eist tussen het als overmacht te beschouwen feit en het achterwege blijven van de invoer en, zo ja, of de niet-uitvoering van de door de importeur gedane bestelling als overmacht mag worden beschouwd;
dat het Verwaltungsgericht ten slotte vraagt of het voor de toepassing van laatstgenoemd voorschrift voldoende is
dat deze verschillende vragen te zamen dienen te worden onderzocht;
Overwegende dat artikel 6, lid 2, bepaalt dat de invoerverplichting vervalt, wanneer zij
dat de term
dat zo bij de uitlegging van deze term in de litigieuze verordening rekening moet worden gehouden met de bijzondere aard der tussen de importeurs en de nationale administratie bestaande publiekrechtelijke betrekkingen en met de doelstellingen van de verordening;
dat het algemeen belang — medebrengende dat omtrent de te verwachten ontwikkeling van de invoer in iedere Lid-Staat een zo nauwkeurig mogelijke prognose dient te kunnen worden opgesteld, hetgeen heeft geleid tot de eis, dat bij afgifte van een invoervergunning een waarborgsom moet worden gestort — in overeenstemming dient te worden gebracht met de noodzaak om, wederom in het algemeen belang, de handel tussen de Staten niet door het opleggen van al te zware verplichtingen te belemmeren;
dat de dreiging van verlies der waarborgsom dient om importeurs, aan wie een vergunning is uitgereikt, tot naleving van hun invoerverplichting aan te sporen en aldus een nauwkeurige prognose van de ontwikkeling van de invoer, zoals het algemeen belang die eist, te verzekeren;
Overwegende dat hieruit volgt dat een importeur, die voldoende diligent is geweest, in beginsel van de in artikel 6 van Verordening no. 136/ 64/EEG bedoelde invoerverplichting is vrijgesteld wanneer van buiten komende oorzaken het hem onmogelijk maken tijdig tot invoer over te gaan;
dat zulks zich voordoet wanneer, in geval van een overeenkomst welke de importeur normaliter in staat had moeten stellen zijn invoerverplichting na te komen, levering onmogelijk wordt als gevolg van een gebeurtenis die een abnormaal karakter droeg in die zin, dat een verstandig en voorzichtig handelaar haar als onwaarschijnlijk moest beschouwen;
dat in sommige in lid 3 genoemde gevallen eveneens van dit criterium schijnt te worden uitgegaan, voor zoveel daarin namelijk niet verwezen wordt naar situaties waarin van overmacht in de zin van een absolute onmogelijkheid kan worden gesproken, doch naar abnormale omstandigheden, welke zich tijdens de uitvoering van de overeenkomsten onafhankelijk van de wil van de importeur voordoen;
dat voorts voor het erkennen van een geval van overmacht niet reeds plaats is wanneer zich een abnormale gebeurtenis voordoet, doch alleen wanneer ook de gevolgen dier gebeurtenis niet voorzienbaar zijn (bij voorbeeld doordat de importeur de waren tijdig elders had kunnen betrekken);
dat ook in dit opzicht van de importeur alle nodige diligentie mag worden verwacht;
dat dan van overmacht sprake is, wanneer tijdige invoer der elders betrokken waren de importeur slechts ten koste van buitensporige zware offers mogelijk ware geweest, hem eventueel openstaande rechtsmiddelen in aanmerking genomen;
dat het er op grond van een en ander voor moet worden gehouden, dat tussen de beweerdelijk overmacht opleverende omstandigheid en het achterwege blijven van de invoer in beginsel voldoende oorzakelijk verband bestaat wanneer tijdige levering door de leverancier in voormelde zin onmogelijk is geworden en de importeur de waren elders slechts tegen buitensporige offers had kunnen betrekken;
Overwegende ten slotte dat het stelsel van artikel 6 der verordening medebrengt, dat de importeur heeft te bewijzen, dat de voorwaarden waaronder overmacht mag worden aangenomen, vervuld zijn;
Overwegende dat de verwijzende rechter vraagt, of de rechterlijke instanties der Lid-Staten krachtens artikel 6, lid 4, van Verordening no. 136/ 64/EEG bevoegd zijn ook andere dan de in lid 3 genoemde omstandigheden als gevallen van overmacht aan te merken;
Overwegende dat in artikel 6, lid 3, een aantal omstandigheden worden opgesomd, welke als overmacht
dat blijkens lid 4 van hetzelfde artikel door de Lid-Staten andere dan de in lid 3 vermelde omstandigheden als gevallen van overmacht kunnen worden erkend;
dat de geest dezer voorschriften wordt toegelicht in de zesde overweging van de considerans, volgens welke
dat uit de structuur van artikel 6, leden 2, 3 en 4, volgt, dat tot opheffing der invoerverplichting wegens overmacht ook buiten de in lid 3 uitdrukkelijk voorziene gevallen kan worden overgegaan, aangezien bedoelde opsomming geen uitputtend karakter draagt;
dat de nationale rechter, binnen de grenzen van zijn rechtsmacht, het bestaan van overmacht niet slechts mag aannemen wanneer de ingeroepen omstandigheden onder de opsomming van lid 3 van artikel 6 vallen of voor dezelve door de nationale autoriteiten voorzieningen zijn getroffen als in lid 4 bedoeld, doch ook in andere casusposities, welke overmacht in voormelde zin opleveren en daarom opheffing der invoerverplichtingen in voege als in artikel 6, lid 2, voorzien rechtvaardigen.
dat lid 4 van artikel 6, dat op de bevoegdheid der Lid-Staten in het algemeen betrekking heeft, geen beperking van de rechtsmacht van de nationale rechter inhoudt;
Overwegende dat ten aanzien van de door de Commissie van de Europese Gemeenschappen wegens indiening harer opmerkingen aan het Hof gemaakte kosten geen last tot terugbetaling kan worden gegeven;
dat de procedure voor zoveel de betrokken partijen betreft als een in de loop van het geding voor het Verwaltungsgericht te Frankfurt am Main (IIIe Kamer) gerezen incident moet worden beschouwd, zodat deze rechterlijke instantie over de kosten zal hebben te beslissen;
HET HOF VAN JUSTITIE,
rechtdoende inzake de prejudiciële vragen, bij beschikking van het Verwaltungsgericht te Frankfurt am Main (IHe Kamer) van
Verstaat voorts, dat het Verwaltungsgericht te Frankfurt am Main over de kosten van dit geding zal hebben te beslissen.
Aldus gewezen te Luxemburg op elf juli negentienhonderdachtenzestig.
Lecourt
Donner
Strauß
Trabucchi
Monaco
Menens de Wilmars
Pescatore
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op elf juli negentienhonderdachtenzestig.
De Griffier,
A. Van Houtte
De President,
R. Lecourt