<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.00-20081231.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="ECRCJ2005NLA.1201025301.case.xml"><NO.CASE>C-14/04</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62004C0014</NO.CELEX><NO.SEQ>0003.0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>10256</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>10278</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>23</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><LEFT>CONCLUSIE VAN ADV.-GEN. RUIZJARABO — ZAAK C-14/04</LEFT><RIGHT>DELLAS E.A.</RIGHT></CURR.TITLE><CONTENTS.CONCLUSION><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Conclusie van advocaat-generaal</HT></P><P><HT TYPE="UC">D. Ruiz-Jarabo Colomer</HT></P><P>van <DATE ISO="20050712">12 juli 2005</DATE><NOTE NOTE.ID="E0101" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Oorspronkelijke taal: Spaans.</P></NOTE></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>I —</NO.P><TXT>Inleiding</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>Bij de Franse Conseil d'État zijn verschillende beroepen aanhangig tegen een besluit dat voor de berekening van de werkelijke arbeidstijd van werknemers van verschillende sociale en medisch-sociale instellingen een stelsel van gelijkstelling invoert van de tijd die zij op hun werkplek doorbrengen.</TXT></NP><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>In geding is de vraag of het stelsel, dat op de Franse Code du travail (arbeidswet) is gebaseerd, verenigbaar is met richtlijn 93/104/EG van de Raad van <DATE ISO="19931123">23 november 1993</DATE> betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd.<NOTE NOTE.ID="E0001" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P><REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="307" DATE.PUB="1993" PAGE.FIRST="18">PB L 307, blz. 18</REF.DOC.OJ>. Na verschillende wijzigingen is de richtlijn vervangen door richtlijn 2003/88/EG van het Europees Parlement en de Raad van <DATE ISO="20031104">4 november 2003</DATE> (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="299" DATE.PUB="2003" PAGE.FIRST="9">PB L 299, blz. 9</REF.DOC.OJ>), die dezelfde titel draagt en, voorzover hier van belang, een soortgelijke, soms identieke inhoud heeft.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>Een bijkomende complicatie is dat Frankrijk bij de omzetting van de betrokken communautaire regeling voor de werknemers gunstigere maatregelen heeft genomen, waarvoor het antwoord van het Hof negatieve gevolgen kan hebben.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>II —</NO.P><TXT>Het rechtskader</TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>A —</NO.P><TXT>De gemeenschapsregeling</TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>Achtergrond</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>4.</NO.P><TXT>Sinds tientallen jaren bestaat in de Europese landen onder invloed van een gunstig<?PAGE NO="I-10257"?> internationaal klimaat<NOTE NOTE.ID="E0002" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Van bijzondere betekenis is bet werk van de Internationale Arbeidsorganisatie, wier eerste Verdrag, nr. 1/1919, de arbeidstijd in de industrie betrof. Daarop volgden vele andere verdragen, waaronder bijvoorbeeld verdrag nr. 14/1921 inzake de wekelijkse rusttijd; nr. 30/1930 met betrekking lot de arbeidstijd voor handel en kantoren; of nr. 47/1935 betreffende de veertigurige werkweek. Op een ander niveau bepaalt artikel 24 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van 1948: ,,[e]en ieder heeft recht op rust en op eigen vrije tijd, met inbegrip van een redelijke beperking van de arbeidstijd, en op periodieke vakanties met behoud van loon, en erkent artikel 7, sub d, van hel Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten van de Verenigde Naties van 1966 het recht op <QUOT.START ID="QS0001" REF.END="QE0001" CODE="201E"/>[rļustpauzen, vrije tijd en een redelijke duur van de werktijd en periodieke vakanties met behoud van loon, alsmede behoud van loon op algemeen erkende feestdagen<QUOT.END ID="QE0001" REF.START="QS0001" CODE="201D"/>.</P></NOTE> de tendens om de duur van de arbeidstijd te verkorten. Dit is van invloed op de arbeidsmarkt en bijgevolg eveneens op de daarmee samenhangende fundamentele vrijheden.</TXT></NP><NP><NO.P>5.</NO.P><TXT>Het zou echter tot de jaren zeventig duren voordat in de Europese Gemeenschap dooide Raad de eerste initiatieven werden genomen: aanbeveling 75/457/EEG van <DATE ISO="19750722">22 juli 1975</DATE><NOTE NOTE.ID="E0003" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P><REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="199" DATE.PUB="1975" PAGE.FIRST="32">PB L 199, blz. 32</REF.DOC.OJ>.</P></NOTE>, die de lidstaten aanspoorde tot invoering van de veertigurige werkweek en een jaarlijkse vakantie van vier weken; en de resolutie van <DATE ISO="19791218">18 december 1979</DATE> betreffende de aanpassing van de arbeidstijd<NOTE NOTE.ID="E0004" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P><REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="002" DATE.PUB="1980" PAGE.FIRST="1">PB 1980, C 2, blz. 1</REF.DOC.OJ>.</P></NOTE>, die de lidstaten ertoe opriep het systematisch verrichten van overwerk te beperken en het jaarlijks arbeidsvolume te verminderen, alsmede maatregelen voor flexibilisering toe te passen. Op <DATE ISO="19830923">23 september 1983</DATE> werd er een voorstel voor een tweede aanbeveling terzake ingediend<NOTE NOTE.ID="E0005" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Ontwerpaanbeveling van de Raad betreffende de beperking en herstructurering van de arbeidstijd (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="290" DATE.PUB="1983" PAGE.FIRST="4">PB C 290, biz. 4</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>, dat echter niet werd aangenomen vanwege de controversiële aard van de besproken onderwerpen in een tijdperk van sociaalpolitieke crisis.<NOTE NOTE.ID="E0006" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Over deze ontwikkeling op gemeenschapsniveau, zie Arrigo, G., Il (Urlilo del lavoro dell'Unione cuivpca, Giuffre editore, Milaan, 2001, blz. 200-205.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>6.</NO.P><TXT>Het proces dat tot de aanneming van richtlijn 93/104 leidde, werd ingeleid door de Europese Akte<NOTE NOTE.ID="E0007" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P><REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="169" DATE.PUB="1987" PAGE.FIRST="1">PB 1987, I. 169, blz. 1</REF.DOC.OJ>.</P></NOTE>, waarbij artikel 118 A in titel III van het Verdrag van Rome<NOTE NOTE.ID="E0008" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zoals advocaatgeneraal Leger in zijn conclusie In de zaak Verenigd Knnlnkriļk/Raad (arrest van <DATE ISO="19961112">12 november 1996</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-84/94" YEAR="1996" PAGE.ECR="I-5755">C-84/94, lurlspr. blz. I-5755</REF.DOC.ECR>) In herinnering brachi, bestond <QUOT.START ID="QS0002" REF.END="QE0002" CODE="201E"/>vóór de goedkeuring van de Europese Akte geen specifieke bepaling ter bescherming van de veiligheid en de gezondheid van werknemers<QUOT.END ID="QE0002" REF.START="QS0002" CODE="201D"/> (punt 28). liet Verdrag bevatte enkel Iwce uitdrukkelijke verwijzingen naar arbeidsomstandigheden in de arlikclcn 117 en 118, doch het eerste artikel schiep geen communautaire bevoegdheid op sociaal gebied, terwijl liet tweede artikel volgens hel arresi van <DATE ISO="19870709">9 juli 1987</DATE>, Duitsland, Frankrijk, Nederland, Denemarken en Verenigd Koninkrijk/Commissie (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="281/85+283/85+284/85+285/85+287/85" YEAR="1987" PAGE.ECR="3203">281/85, 283/85, 284/85, 285/85 en 287/85, lurispr. blz. 3203, punt 14</REF.DOC.ECR>) een beperkte strekking linci (voetnoot 8 van voormelde conclusie).</P></NOTE> werd opgenomen, en door het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden, dat tijdens de Europese Raad van Straatsburg van <DATE ISO="19891209">9 december 1989</DATE> werd aangenomen<NOTE NOTE.ID="E0009" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>COM(89) 471 def.</P></NOTE>, waarin werd erkend dat de duur en de organisatie van de arbeidstijd een grote rol spelen bij de onderlinge aanpassing van de levensomstandigheden van de werknemers.<NOTE NOTE.ID="E0010" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Niettemin benadrukte richtlijn 91/533/ĽEG van de Raad van <DATE ISO="19911014">14 oktober 1991</DATE> betreffende de verplichting van de werkgever de werknemer te informeren over de voorwaarden die op zijn arbeidsovereenkomst of -verhouding van toepassing zijn (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="288" DATE.PUB="1991" PAGE.FIRST="32">PB I. 288, blz. 32</REF.DOC.OJ>) hel wezenlijke karakter van hel tijdsaspect van de verhouding, door te bepalen dal de <QUOT.START ID="QS0003" REF.END="QE0003" CODE="201E"/>dagelijkse of wekelijkse arbeidstijd von de werknemer<QUOT.END ID="QE0003" REF.START="QS0003" CODE="201D"/> 1er kennis van de werknemers moet worden gebracht (arlikc) 2, lid 2, sub i).</P></NOTE></TXT></NP></GR.SEQ><?PAGE NO="I-10258"?><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Het primaire recht</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>7.</NO.P><TXT>Volgens artikel 118 A EG-Verdrag<NOTE NOTE.ID="E0011" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Ingevoegd bij artikel 21 van de Europese Akte.</P></NOTE> (de artikelen 117 tot en met 120 EG-Verdrag zijn vervangen door de artikelen 136 EG tot en met 143 EG) waren de lidstaten gehouden <QUOT.START ID="QS0004" REF.END="QE0004" CODE="201E"/>de verbetering van met name het arbeidsmilieu te bevorderen, teneinde de veiligheid en de gezondheid van werknemers te beschermen<QUOT.END ID="QE0004" REF.START="QS0004" CODE="201D"/> en zich <QUOT.START ID="QS0005" REF.END="QE0005" CODE="201E"/>de harmonisatie bij de verbetering van de op dit gebied bestaande omstandigheden<QUOT.END ID="QE0005" REF.START="QS0005" CODE="201D"/> ten doel te stellen (lid 1).</TXT></NP><NP><NO.P>8.</NO.P><TXT>Te dien einde machtigde de bepaling de Raad om met gekwalificeerde meerderheid, met inachtneming van de nationale omstandigheden en technische voorschriften, richtlijnen met minimumvoorschriften vast te stellen (lid 2), die zich er niet tegen verzetten dat <QUOT.START ID="QS0006" REF.END="QE0006" CODE="201E"/>een lidstaat maatregelen voor een hogere graad van bescherming van de arbeidsomstandigheden handhaaft en treft<QUOT.END ID="QE0006" REF.START="QS0006" CODE="201D"/>.</TXT></NP><NP><NO.P>9.</NO.P><TXT>Het huidige artikel 136 EG strekt tot <QUOT.START ID="QS0007" REF.END="QE0007" CODE="201E"/>verbetering van de levensomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden<QUOT.END ID="QE0007" REF.START="QS0007" CODE="201D"/> en artikel 137 EG bepaalt dat de Gemeenschap het optreden van de lidstaten ondersteunt en aanvult op het gebied van <QUOT.START ID="QS0008" REF.END="QE0008" CODE="201E"/>de verbetering van met name het arbeidsmilieu, om de veiligheid en de gezondheid van de werknemers te beschermen<QUOT.END ID="QE0008" REF.START="QS0008" CODE="201D"/> (lid 1, eerste gedachtestreepje), alsmede van <QUOT.START ID="QS0009" REF.END="QE0009" CODE="201E"/>de arbeidsvoorwaarden<QUOT.END ID="QE0009" REF.START="QS0009" CODE="201D"/> (lid 1, tweede gedachtestreepje).</TXT></NP><NP><NO.P>10.</NO.P><TXT>Artikel 137 EG handhaaft de bevoegdheid van de Raad om op de betrokken gebieden minimumvoorschriften vast te stellen die geleidelijk van toepassing zullen worden (lid 2, eerste volzin), zonder dat dit belet dat op nationaal niveau <QUOT.START ID="QS0010" REF.END="QE0010" CODE="201E"/>maatregelen met een hogere graad van bescherming [...] welke met dit Verdrag verenigbaar zijn<QUOT.END ID="QE0010" REF.START="QS0010" CODE="201D"/> worden gehandhaafd of ingevoerd (lid 5).</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>Richtlijn 93/104</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>11.</NO.P><TXT>Op <DATE ISO="19890612">12 juni 1989</DATE> nam de Raad richtlijn 89/391/EEG betreffende de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk<NOTE NOTE.ID="E0012" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P><REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="183" DATE.PUB="1989" PAGE.FIRST="1">PB L 183, biz. 1</REF.DOC.OJ>.</P></NOTE> aan. Volgens het arrest BECTU<NOTE NOTE.ID="E0013" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest van <DATE ISO="20010626">26 juni 2001</DATE> (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-173/99" YEAR="2001" PAGE.ECR="I-4881">C-173/99, Jurispr. biz. I-4881, punt 5</REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> stelt deze richtlijn de algemene beginselen op dit terrein vast, die nadien zijn uitgewerkt in<?PAGE NO="I-10259"?> een reeks bijzondere richtlijnen, waaronder richtlijn 93/104<NOTE NOTE.ID="E0014" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Als bijzondere richtlijnen kunnen worden genoemd richtlijn 96/34/EG van de Raad van <DATE ISO="19960603">3 juni 1996</DATE> betreffende de door de UNICE, het CEEP en het EW gesloten raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="145" DATE.PUB="1996" PAGE.FIRST="4">PB L 145, blz. 4</REF.DOC.OJ>) en richtlijn 97/81/EG van de Raad van <DATE ISO="19971215">15 december 1997</DATE> betreffende de door de UNICE, het CEEP en het EW gesloten raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="014" DATE.PUB="1998" PAGE.FIRST="9">PB 1998, L 14, blz. 9</REF.DOC.OJ>). Tot de sectorale richtlijnen behoren richtlijn 1999/63/EG van de Raad van <DATE ISO="19990621">21 juni 1999</DATE> inzake de overeenkomst betreffende de organisatie van de arbeidstijd van zeevarenden, gesloten door de Associatie van reders van de Europese Gemeenschap (ECSA) en de Federatie van de bonden voor het vervoerspersoneel in de Europese Unie (FST) (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="167" DATE.PUB="1999" PAGE.FIRST="33">PB L 167, blz. 33</REF.DOC.OJ>); richtlijn 2000779/EG van de Raad van <DATE ISO="20001127">27 november 2000</DATE> inzake de inwerkingstelling van de Europese Overeenkomst betreffende de organisatie van de arbeidstijd van mobiel personeel in de burgerluchtvaart gesloten door de Association of European Airlines (AEA), de European Transport Workers' Association (ETF), de European Cockpit Association (ECA), de European Regions Airline Association (ERA) en de International Air Carrier Association (IACA) (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="302" DATE.PUB="2000" PAGE.FIRST="57">PB L 302, blz. 57</REF.DOC.OJ>) en richtlijn 2002/15/EG van het Europees Parlement en de Raad van <DATE ISO="20020311">11 maart 2002</DATE> betreffende de organisatie van de arbeidstijd van personen die mobiele werkzaamheden in het wegvervoer uitoefenen (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="080" DATE.PUB="2002" PAGE.FIRST="35">PB L 80, biz. 35</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>, waarvan het normatieve kader en de regeling bespreking verdienen.</TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>Rechtsgrondslag</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>12.</NO.P><TXT>De rechtsgrondslag van de richtlijn is artikel 118 A EG-Verdrag, dat, vanwege het feit dat het op een compromis berustte, grote onzekerheid schiep ten aanzien van de uitlegging van de grenzen aan het communautaire optreden.<NOTE NOTE.ID="E0015" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Banks, K., <QUOT.START ID="QS0011" REF.END="QE0011" CODE="201E"/>L'article 118 A, élément dynamique de la politique sociale communautaire<QUOT.END ID="QE0011" REF.START="QS0011" CODE="201D"/>, Cahiers de droit européen, nr. 5-6, 1993, blz. 537.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>13.</NO.P><TXT>De richtlijn werd met gekwalificeerde meerderheid aangenomen. Het Verenigd Koninkrijk stemde tegen en stelde bij het Hof van Justitie beroep in tot nietigverklaring van de richtlijn en, subsidiair, van de artikelen 4, 5, eerste en tweede alinea, 6, lid 2, en 7 ervan. Zijn eerste middel betrof de keuze van de verkeerde rechtsgrondslag. Voorts stelde het Verenigd Koninkrijk dat sprake was van schending van het evenredigheidsbeginsel, misbruik van bevoegdheid en schending van verschillende wezenlijke vormvoorschriften. De richtlijn had naar zijn mening moeten worden vastgesteld op basis van artikel 100 EG-Verdrag (thans artikel 94 EG), of artikel 235 EG-Verdrag (thans artikel 308 EG), die eenparigheid van stemmen binnen de Raad vereisen.</TXT></NP><NP><NO.P>14.</NO.P><TXT>Het Hof verwierp het beroep bij arrest van <DATE ISO="19961112">12 november 1996</DATE>, Verenigd Koninkrijk/Raad<NOTE NOTE.ID="E0016" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Aangehaald in voetnoot 9.</P></NOTE>, maar verklaarde artikel 5, tweede alinea<NOTE NOTE.ID="E0017" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Deze bepaling luidde: <QUOT.START ID="QS0012" REF.END="QE0012" CODE="201E"/>[d]e in de eerste alinea bedoelde minimumrusttijd omvat in beginsel de zondag<QUOT.END ID="QE0012" REF.START="QS0012" CODE="201D"/>. De ongeldigheid ervan vloeide voort uit het feit dat de Raad had verzuimd uit te leggen waarom de zondag als wekelijkse rustdag belangrijker is voor de gezondheid en de veiligheid van de werknemers dan een andere dag van de week (punt 37).</P></NOTE>, ervan nietig op grond dat de organisatie van de arbeidstijd het voorwerp van een richtlijn in de zin van de bepalingen van artikel 118 A EG-Verdrag zou moeten zijn, aangezien de daarin genoemde begrippen <QUOT.START ID="QS0013" REF.END="QE0013" CODE="201E"/>arbeidsmilieu<QUOT.END ID="QE0013" REF.START="QS0013" CODE="201D"/>, <QUOT.START ID="QS0014" REF.END="QE0014" CODE="201E"/>veiligheid<QUOT.END ID="QE0014" REF.START="QS0014" CODE="201D"/> en <QUOT.START ID="QS0015" REF.END="QE0015" CODE="201E"/>gezondheid<QUOT.END ID="QE0015" REF.START="QS0015" CODE="201D"/> ruim moeten worden uitgelegd in die<?PAGE NO="I-10260"?> zin dat zij <QUOT.START ID="QS0016" REF.END="QE0016" CODE="201E"/>alle factoren, fysieke of andere<QUOT.END ID="QE0016" REF.START="QS0016" CODE="201D"/> die relevant zijn, omvatten (punt 15).<NOTE NOTE.ID="E0018" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Alonso Olea, M,, <QUOT.START ID="QS0017" REF.END="QE0017" CODE="201E"/>¿Es de seguridad y salud del medio de trabajo la regulación de la jornada?<QUOT.END ID="QE0017" REF.START="QS0017" CODE="201D"/>, Revista española de derecho del trabajo, nr. 93, januari/februari, 1999, blz. 5 e.v., beantwoordt de gestelde vraag ontkennend en wijkt daarmee af van het genoemde arrest. Kritiek hebben eveneens Ellis, E., <QUOT.START ID="QS0018" REF.END="QE0018" CODE="201E"/>Case C-84/94 United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v. Council, Judgment of <DATE ISO="19961112">12 November 1996</DATE>, not yet reported<QUOT.END ID="QE0018" REF.START="QS0018" CODE="201D"/>, Common Market Law Review, nr. 34, 1997, blz. 1057; en Poulpiquet, V., <QUOT.START ID="QS0019" REF.END="QE0019" CODE="201E"/>La flexibilité de l'emploi et la Communauté européenne<QUOT.END ID="QE0019" REF.START="QS0019" CODE="201D"/>, Revue trimestrielle de droit européen, nr. 4, oktober/december, 1999, blz. 726 e.v. Steun voor de opvatting van het Hof, omdat aldus de autonomie van de sociale politiek in de Verdragen wordt erkend, vindt men bij Kenner, J., <QUOT.START ID="QS0020" REF.END="QE0020" CODE="201E"/>A distinctive legal base for social policy? The Court of Justice answers a.delicate question'<QUOT.END ID="QE0020" REF.START="QS0020" CODE="201D"/>, European Law Review, nr. 22, 1997, blz. 586.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>15.</NO.P><TXT>Het arrest stoelt op de gedachte dat <QUOT.START ID="QS0021" REF.END="QE0021" CODE="201E"/>de organisatie van de arbeidstijd niet noodzakelijkerwijs [behoeft] te worden opgevat als een instrument van het werkgelegenheidsbeleid<QUOT.END ID="QE0021" REF.START="QS0021" CODE="201D"/> (punt 28), maar dat het wordt bezien in termen van de gunstige invloed die zij kan hebben op het arbeidsmilieu (punt 29).</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>Inhoud</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>16.</NO.P><TXT>De richtlijn voert een ogenschijnlijk eenvoudige en algemene, maar in wezen complexe regeling in.<NOTE NOTE.ID="E0019" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrigo, G., op. cit., blz. 233.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>17.</NO.P><TXT>Volgens artikel 1 bepaalt zij minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid (lid 1) en is zij van toepassing op <QUOT.START ID="QS0022" REF.END="QE0022" CODE="201E"/>de minimale dagelijkse en wekelijkse rusttijden en de minimale jaarlijkse vakantie, alsmede op de pauzes en de maximale wekelijkse arbeidstijd<QUOT.END ID="QE0022" REF.START="QS0022" CODE="201D"/> (lid 2, sub a) en <QUOT.START ID="QS0023" REF.END="QE0023" CODE="201E"/>bepaalde aspecten van nacht- en ploegenarbeid en van het werkrooster<QUOT.END ID="QE0023" REF.START="QS0023" CODE="201D"/> (lid 2, sub b).</TXT></NP><NP><NO.P>18.</NO.P><TXT>Artikel 2 bepaalt dat voor de toepassing van de richtlijn <QUOT.START ID="QS0024" REF.END="QE0024" CODE="201E"/>wordt verstaan onder:</TXT><P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>1)</NO.P><TXT>arbeidstijd: de tijd waarin de werknemer werkzaam is, ter beschikking van de werkgever staat en zijn werkzaamheden of functie uitoefent, overeenkomstig de nationale wetten en/of gebruiken;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>rusttijd: de tijd die geen arbeidstijd is;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>3)</NO.P><TXT>nachttijd: een tijdvak van ten minste zeven uren, als vastgesteld bij de nationale wetgeving, dat in ieder geval de periode tussen vierentwintig uur en vijf uur omvat;</TXT></NP></ITEM></LIST></P><P>[...]<QUOT.END ID="QE0024" REF.START="QS0024" CODE="201D"/>.</P></NP><?PAGE NO="I-10261"?><NP><NO.P>19.</NO.P><TXT>Vervolgens geeft de richtlijn een aantal regels die de duur van die tijdvakken betreffen, rekening houdend met de relevante referentieperiode:</TXT><P><LIST TYPE="DASH"><ITEM><P>De dagelijkse rusttijd is geregeld in artikel 3:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0025" REF.END="QE0025" CODE="201E"/>De lidstaten treffen de nodige maatregelen opdat alle werknemers in elk tijdvak van vierentwintig uur een rusttijd van ten minste elf aaneengesloten uren genieten<QUOT.END ID="QE0025" REF.START="QS0025" CODE="201D"/>.<NOTE NOTE.ID="E0020" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Teyssié, B., Droit européen du travail, Éditions Litec, Parijs, 2001, blz. 184, merkt op dat geen feestdagen worden vastgesteld, die nauw samenhangen met de religieuze praktijk en de geschiedenis van elke lidstaat.</P></NOTE></P></QUOT.S></P></ITEM><ITEM><P>De week wordt op twee manieren benaderd:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0026" REF.END="QE0026" CODE="201E"/>De lidstaten treffen de nodige maatregelen opdat alle werknemers voor elk tijdvak van zeven dagen een ononderbroken minimumrusttijd van vierentwintig uren genieten waaraan de in artikel 3 bedoelde elf uren dagelijkse rusttijd worden toegevoegd.</P><P>De in de eerste alinea bedoelde minimumrusttijd omvat in beginsel de zondag.</P><P>Indien objectieve, technische of arbeidsorganisalorische omstandigheden dit rechtvaardigen, kan voor een minimumrusttijd van vierentwintig uren worden gekozen<QUOT.END ID="QE0026" REF.START="QS0026" CODE="201D"/> (artikel 5).</P></QUOT.S></P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0027" REF.END="QE0027" CODE="201E"/>De lidstaten treffen de nodige maatregelen opdat in verband met de noodzakelijke bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers:</P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>1)</NO.P><TXT>de wekelijkse arbeidstijd via wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen of via collectieve overeenkomsten of bedrijfsakkoorden tussen de sociale partners wordt beperkt;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>de gemiddelde arbeidstijd in elk tijdvak van zeven dagen, inclusief overwerk, niet meer dan achtenveertig uren bedraagt<QUOT.END ID="QE0027" REF.START="QS0027" CODE="201D"/> (artikel 6).</TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></ITEM><?PAGE NO="I-10262"?><ITEM><P>De jaarlijkse vakantie is in artikel 7 geregeld:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0028" REF.END="QE0028" CODE="201E"/>1.</NO.P><TXT>De lidstaten treffen de nodige maatregelen opdat aan alle werknemers jaarlijks een vakantie met behoud van loon van ten minste vier weken wordt toegekend, overeenkomstig de in de nationale wetten en/of gebruiken geldende voorwaarden voor het recht op en de toekenning van een dergelijke vakantie.</TXT></NP><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>De minimumperiode van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon kan niet door een financiële vergoeding worden vervangen, behalve in geval van beëindiging van het dienstverband.<QUOT.END ID="QE0028" REF.START="QS0028" CODE="201D"/></TXT></NP></QUOT.S></P></ITEM></LIST></P></NP><NP><NO.P>20.</NO.P><TXT>De artikelen 8 tot en met 12 betreffen vervolgens de nachtarbeid, en artikel 13 het werkrooster.</TXT></NP><NP><NO.P>21.</NO.P><TXT>Dat de richüijn als <QUOT.START ID="QS0029" REF.END="QE0029" CODE="201E"/>flexibel<QUOT.END ID="QE0029" REF.START="QS0029" CODE="201D"/><NOTE NOTE.ID="E0021" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Riberio, M. de F., <QUOT.START ID="QS0030" REF.END="QE0030" CODE="201E"/>O tempo de trabalho no direito comunitário<QUOT.END ID="QE0030" REF.START="QS0030" CODE="201D"/>, in Oliveira Pais, S., en Ribeiro, M. de F., Dois temas de direito comunitário do trabalho (Incumprimento das directivas comunitárias/O tempo de trabalho no direito comunitário), Publicações Universidade Católica, Porto, 2000, blz- 120 en 121.</P></NOTE> of <QUOT.START ID="QS0031" REF.END="QE0031" CODE="201E"/>te elastisch<QUOT.END ID="QE0031" REF.START="QS0031" CODE="201D"/><NOTE NOTE.ID="E0022" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Rocella, M, Aimo, M, en lzzi, D., Diritto Comunitario del Lavoro, 2de druk, Giappichelli, Turijn, 1999, blz. 906.</P></NOTE> is omschreven, is mede te wijten aan de artikelen 15, 16 en 17<NOTE NOTE.ID="E0023" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Supiot. A., <QUOT.START ID="QS0032" REF.END="QE0032" CODE="201E"/>Alla ricerca della concordanza dei tempi (le disavventure europee del <QUOT.START ID="QS0033" REF.END="QE0033" CODE="201E"/>tempo di lavoro<QUOT.END ID="QE0033" REF.START="QS0033" CODE="201D"/>)<QUOT.END ID="QE0032" REF.START="QS0032" CODE="201D"/>, Lavoro e Diritto, jaargang 11, nr. 1, winter 1997, blz. 16, stelt dat de richtlijn in het eerste deel (artikelen 1 tot en met 16) bepaalde regels vaststelt waaraan het tweede deel (artikelen 17 en 18) elk dwingend karakter ontneemt</P></NOTE></TXT><P><LIST TYPE="DASH"><ITEM><P>Artikel 15 luidt: <QUOT.START ID="QS0034" REF.END="QE0034" CODE="201E"/>[d]eze richtlijn staat er niet aan in de weg dat de lidstaten wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen toepassen of invoeren die gunstiger zijn voor de bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers, dan wel de toepassing bevorderen of mogelijk maken van collectieve overeenkomsten of bedrijfsakkoorden tussen de sociale partners die gunstiger zijn voor de bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers<QUOT.END ID="QE0034" REF.START="QS0034" CODE="201D"/>.</P></ITEM><ITEM><P>Artikel 16 omschrijft de referentieperioden en machtigt de lidstaten een referentieperiode vast te stellen die:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0035" REF.END="QE0035" CODE="201E"/>1)</NO.P><TXT>voor de toepassing van artikel 5 (wekelijkse rusttijd), niet langer is dan veertien dagen;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>voor de toepassing van artikel 6 (maximale wekelijkse arbeidstijd), niet langer is dan vier maanden;</TXT><P>De perioden van overeenkomstig artikel 7 toegekende jaarlijkse vakantie en de perioden van ziekteverlof worden niet meegerekend of zijn neutraal voor de berekening van het gemiddelde;</P></NP></ITEM><?PAGE NO="I-10263"?><ITEM><NP><NO.P>3)</NO.P><TXT>voor de toepassing van artikel 8 (duur van de nachtarbeid), is vastgesteld na raadpleging van de sociale partners of in collectieve overeenkomsten of bedrijfsakkoorden op nationaal of regionaal niveau tussen de sociale partners.</TXT><P>Indien de bij artikel 5 vereiste wekelijkse minimumrusttijd van vierentwintig uren in de referentieperiode valt, wordt daarmee geen rekening gehouden voor de berekening van het gemiddelde.<QUOT.END ID="QE0035" REF.START="QS0035" CODE="201D"/></P></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></ITEM><ITEM><P>Op grond van artikel 17 mogen de nationale autoriteiten onder bepaalde voorwaarden van de communautaire bepalingen afwijken. Meer concreet kan volgens lid 2 <QUOT.START ID="QS0036" REF.END="QE0036" CODE="201E"/>bij wettelijke of bestuursrechtelijke bepaling, bij collectieve overeenkomst of bedrijfsakkoord tussen de sociale partners<QUOT.END ID="QE0036" REF.START="QS0036" CODE="201D"/> worden afgeweken van de artikelen 3, 4, 5, 8 en 16:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0037" REF.END="QE0037" CODE="201E"/>b)</NO.P><TXT>voor bewakings-, surveillance- en wachtdiensten die verband houden met de noodzakelijke bescherming van goederen en personen, met name wanneer het gaat om bewakers, conciërges of bewakingsfirma's;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>voor werkzaamheden waarbij de continuïteit van de dienst of de productie moet worden gewaarborgd, met name in geval van:</TXT><P><LIST TYPE="roman"><ITEM><NP><NO.P>i)</NO.P><TXT>opvang, behandeling en/of verzorging in ziekenhuizen of soortgelijke instellingen, tehuizen en gevangenissen.</TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP></ITEM></LIST><P>[...]<QUOT.END ID="QE0037" REF.START="QS0037" CODE="201D"/></P></QUOT.S></P></ITEM></LIST></P></NP><NP><NO.P>22.</NO.P><TXT>Tot slot wijs ik erop dat een lidstaat volgens artikel 18 afwijkingen van de maximale duur van achtenveertig uur per week mag toestaan, mits daaraan specifieke voorwaarden zijn verbonden, waaronder de verplichting van de werkgever om van de betrokken werknemer toestemming te verkrijgen (lid 1, sub b, punt i, eerste gedachtestreepje).</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>B —</NO.P><TXT>De Franse wetgeving</TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>De Code du travail</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>23.</NO.P><TXT>Een deel van de tekst van de Code du travail is gewijd aan de duur van de<?PAGE NO="I-10264"?> arbeidsprestatie, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen arbeidstijd en rusttijd.<NOTE NOTE.ID="E0024" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Over de meest recente Franse regeling op dit gebied, zie Favennec-Héry, F., <QUOT.START ID="QS0038" REF.END="QE0038" CODE="201E"/>L'évolution de la réglementation du temps de travail en France<QUOT.END ID="QE0038" REF.START="QS0038" CODE="201D"/>, Yota Kravaritou (ed.), The Regulation of Working Time in the European Union (Gender Approach)/La réglementation du temps de travail dans l'Union européenne (Perspective selon le genre), Presses Interuniversitaires Européennes, Brussel, 1999, blz. 221-228. Voor de vroegere bepalingen, die in hun geheel bezien een zeer complex beeld opleverden, zie Barthélémy, J., La durée et l'aménagement du temps de travail, Parijs, 1989, blz. 11 e.v.</P></NOTE> De bepalingen ervan zijn bij wet nr. 98-461 van <DATE ISO="19980613">13 juni 1998</DATE><NOTE NOTE.ID="E0025" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>JORF van <DATE ISO="19980614">14 juni 1998</DATE>, blz. 9029.</P></NOTE> en wet nr. 2000-37 van <DATE ISO="20000119">19 januari 2000</DATE><NOTE NOTE.ID="E0026" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>JORF van <DATE ISO="20000120">20 januari 2000</DATE>, blz. 975. Deze wet beantwoordt aan de noodzaak om de bepalingen van richtlijn 93/104 om te zetten, aangezien dit blijkens het arrest van <DATE ISO="20000608">8 juni 2000</DATE>, Commissie/Frankrijk (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-46799" YEAR="2000" PAGE.ECR="I-4379">C-46/99, Jurispr. blz. I-4379</REF.DOC.ECR>) na afloop van de gestelde termijn nog niet was geschied.</P></NOTE> gewijzigd.</TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>Arbeidstijd</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>24.</NO.P><TXT>Volgens artikel L. 212-1 wordt voor de in artikel L. 200-1 bedoelde instellingen of beroepen alsmede voor ambachtelijke en coöperatieve instellingen en de dependances daarvan, de wettelijke duur van de werkelijk verrichte arbeid van werknemers vastgesteld op vijfendertig uur per week (eerste alinea) en mag de dagelijkse arbeidstijd niet meer bedragen dan tien uur, behoudens afwijkingen in bij besluit vastgestelde omstandigheden (tweede alinea).</TXT></NP><NP><NO.P>25.</NO.P><TXT>Artikel L. 212-2 staat de ministerraad toe, bij besluit te bepalen hoe artikel L. 212-1 wordt toegepast, en met name onder meer de organisatie van de arbeidstijd, de rusttijden, de afwijkingen en de maatregelen voor toezicht te regelen (eerste alinea).</TXT></NP><NP><NO.P>26.</NO.P><TXT>De eerste alinea van artikel L. 212-4 omschrijft het begrip werkelijke arbeidstijd als de tijd waarin de werknemer ter beschikking staat van de werkgever en aan diens aanwijzingen gevolg moet geven, zonder deze aan persoonlijke zaken te kunnen besteden. De tweede alinea bepaalt dat de tijd voor het nuttigen van maaltijden en het houden van pauzes wordt aangemerkt als werkelijke arbeidstijd wanneer is voldaan aan de in de eerste alinea genoemde criteria. Zo niet, dan kan deze tijd op grond van een individuele of collectieve arbeidsovereenkomst worden vergoed. De derde alinea betreft de tijd voor het omkleden, terwijl de vierde alinea voorziet in de invoering van <QUOT.START ID="QS0039" REF.END="QE0039" CODE="201E"/>een met de wettelijke arbeidstijd gelijkgestelde tijd voor bepaalde beroepen en betrekkingen waarbij sprake is van tijdvakken van inactiviteit<QUOT.END ID="QE0039" REF.START="QS0039" CODE="201D"/>, die overeenkomstig de gebruiken of de collectieve overeenkomsten worden vergoed.</TXT></NP><NP><NO.P>27.</NO.P><TXT>Volgens artikel L. 212-4 bis wordt onder een tijdvak van bereikbaarheidsdienst verstaan een tijdvak waarin de werknemer, zonder voortdurend en onmiddellijk ter beschikking van de werkgever te staan, verplicht is in zijn woonplaats of in de nabijheid te verblijven teneinde in voorkomend<?PAGE NO="I-10265"?> geval een werkzaamheid voor de onderneming te kunnen verrichten, waarbij enkel de duur van deze werkzaamheid wordt beschouwd als werkelijke arbeidstijd.</TXT></NP><NP><NO.P>28.</NO.P><TXT>Volgens artikel L. 212-7, tweede alinea, mag de wekelijkse arbeidstijd berekend over een periode van twaalf aaneengesloten weken, niet meer dan vierenveertig uur bedragen. In een week mag de arbeidstijd niet meer dan achtenveertig uur bedragen.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>Rusttijd</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>29.</NO.P><TXT>Artikel L. 220-1 bepaalt dat de dagelijkse rusttijd ten minste elf aaneengesloten uren moet bedragen (eerste alinea), hoewel bij bepaalde werkzaamheden een zeker onderscheid mogelijk is (tweede alinea).</TXT></NP><NP><NO.P>30.</NO.P><TXT>De wekelijkse rusttijd moet volgens artikel L. 221-4 ten minste vierentwintig aaneengesloten uren bedragen, waaraan de uren dagelijkse rusttijd worden toegevoegd (eerste alinea).</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Besluit nr. 2001-1384</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>31.</NO.P><TXT>Dit besluit is op <DATE ISO="20011231">31 december 2001</DATE> vastgesteld ter uilvoering van artikel L. 212-4 van de Code du travail met het oog op de invoering van een met de wettelijke arbeidstijd gelijkgesteld tijdvak in particuliere sociale en medisch-sociale instellingen zonder winstoogmerk.<NOTE NOTE.ID="E0027" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>JORF van <DATE ISO="20020103">3 Januari 2002</DATE>, blz. 149.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>32.</NO.P><TXT>Het bevat vier bepalingen:</TXT><P><LIST TYPE="DASH"><ITEM><P>Artikel 1 bakent het toepassingsgebied van de regeling af, dat zich uitstrekt tot 1) de in de punten 1, 2, 4, 5 en 8 van artikel L. 312-1 van de Code de l'action sociale et des families bedoelde instellingen met een nachtverblijf die worden beheerd door particulieren zonder winstoogmerk en 2) voltijdse betrekkingen van opvoedkundig personeel, verplegers of ziekenverzorgers of personeel met dezelfde kwalificaties dat hen vervangt, waarbij zij die deze betrekkingen bekleden in een waakkamer in de instelling nachtelijk toezicht houden.</P></ITEM><?PAGE NO="I-10266"?><ITEM><P>Volgens artikel 2 gelden voor de berekening van de wettelijke arbeidstijd in de in artikel 1 van dit besluit bedoelde instellingen en betrekkingen de eerste negen uren van elk tijdvak van nachtelijk toezicht in een waakkamer als drie werkelijke arbeidsuren en elk volgend uur als een half arbeidsuur.</P></ITEM><ITEM><P>Volgens artikel 3 loopt de periode van aanwezigheid in de waakkamer van de tijd waarop de opgevangen personen naar bed gaan tot de tijd waarop zij opstaan, zoals bepaald in de dienstroosters, met dien verstande dat deze periode niet meer dan twaalf uur mag bedragen.</P></ITEM><ITEM><P>Tot slot rust volgens artikel 4 de bevoegdheid tot uitvoering van de voorgaande bepalingen bij de ministers van Arbeid en Solidariteit, Justitie en Binnenlandse Zaken.</P></ITEM></LIST></P></NP></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>III —</NO.P><TXT>De feiten, het hoofdgeding en de prejudiciële vragen</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>33.</NO.P><TXT>Abdelkader Dellas, de Confédération générale du travail, de Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services sociaux CFDT en de Fédération nationale de l'action sociale Force Ouvrière hebben bij de Section du contentieux (Afdeling Bestuursrechtspraak) van de Conseil d'État beroep ingesteld tegen besluit nr. 2001-1384 op grond dat artikel L. 212-4 van de Code du travail onjuist is toegepast, een kennelijke beoordelingsfout is gemaakt, de wettelijke doelstelling van verkorting van de arbeidstijd en het beginsel van gelijkheid met openbare instellingen zijn geschonden, artikel 6, lid 1, van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden is geschonden en dat met de invoering van een stelsel van gelijkstelling de doelstellingen van richtlijn 93/104 zijn miskend.</TXT></NP><NP><NO.P>34.</NO.P><TXT>De Union des fédérations et syndicats nationaux d'employeurs sans but lucratif du secteur sanitaire, social et médico-social (UNIFED) is in de procedure tot nietigverklaring toegelaten tot interventie aan de zijde van het bestuur.</TXT></NP><NP><NO.P>35.</NO.P><TXT>De Conseil d'État heeft de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen voorgelegd:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0040" REF.END="QE0040" CODE="201E"/>1)</NO.P><TXT>Moet, gelet op het doel van richtlijn 93/104 van de Raad van <DATE ISO="19931123">23 november 1993</DATE> — dat er volgens artikel 1, lid 1, in bestaat, minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid op het gebied van de organisatie van de arbeidstijd te bepalen — de definitie van het begrip arbeidstijd die deze richtlijn geeft enkel worden geacht te gelden voor de daarin neergelegde communautaire drempels, of heeft deze definitie een algemene<?PAGE NO="I-10267"?> draagwijdte en heeft zij derhalve ook betrekking op de drempels waarin de nationale regelingen voorzien, in het bijzonder ter omzetting van de betrokken richtlijn, ook al zijn deze laatste, zoals in Frankrijk is geschied ter bescherming van de werknemers, wellicht op een hoger niveau van bescherming vastgesteld dan die van de richtlijn?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>In hoeverre kan een strikt proportioneel stelsel van gelijkstelling, waarbij alle uren aanwezigheid in aanmerking worden genomen, zij het met toepassing van een wegingsmechanisme op basis van de geringere arbeidsintensiteit gedurende de tijdvakken van inactiviteit, als verenigbaar met de doelstellingen van richtlijn 93/104 van de Raad van <DATE ISO="19931123">23 november 1993</DATE> worden beschouwd?<QUOT.END ID="QE0040" REF.START="QS0040" CODE="201D"/></TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>IV —</NO.P><TXT>De procedure voor het Hof</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>36.</NO.P><TXT>Schriftelijke opmerkingen zijn binnen de in artikel 20 van 's Hofs Statuut-EG gestelde termijn ingediend door Dellas, de Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services sociaux CFDT, UNIFED, de Duitse, de Belgische, de Nederlandse en de Franse regering, alsook de Commissie.</TXT></NP><NP><NO.P>37.</NO.P><TXT>Ter terechtzitting van <DATE ISO="20050512">12 mei 2005</DATE> hebben de vertegenwoordigers van de Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services sociaux CFDT, van de Franse en de Nederlandse regering en van de Commissie hun standpunt mondeling toegelicht.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>V —</NO.P><TXT>Beoordeling van de prejudiciële vragen</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>38.</NO.P><TXT>De Conseil d'État verzoekt het Hof twee aspecten van richtlijn 93/104 te onderzoeken: hebben de in de richtlijn vervatte begrippen betrekking op de drempels die in de richtlijn zijn voorzien of op die welke in de nationale uitvoeringsregelingen zijn bepaald, en is de invoering van een stelsel van gelijkstelling dat rekening houdt met de intensiteit van de arbeid verenigbaar met de richtlijn.</TXT></NP><NP><NO.P>39.</NO.P><TXT>Voorafgaand aan het onderzoek van de rechtstreeks toepasselijke rechtspraak wil ik enkele overwegingen wijden aan de invloed van de tijd op de arbeid en de berekening ervan, omdat deze elementen het onderzoek van de prejudiciële vragen vergemakkelijken. Ik zal mijn onderzoek aanvangen met de tweede vraag, aangezien de grenzen van het proportionele stelsel enkel behoeven te worden onderzocht, indien vaststaat dat dit stelsel met de richtlijn verenigbaar is; in het tegengestelde geval zou een onderzoek van deze vraag zinloos zijn.<NOTE NOTE.ID="E0028" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Om met Johansson, A., en Meyer, F., in <QUOT.START ID="QS0041" REF.END="QE0041" CODE="201E"/>La légalité des heures d'équivalence en question (À propos de l'arrêt du Conseil d'Etat du <DATE ISO="20031203">3 decembre 2003</DATE>)<QUOT.END ID="QE0041" REF.START="QS0041" CODE="201D"/>, Droit ouvrier, april 2004, blz.. 157, te spreken: de eerste vraag is slechts zijdelings van belang.</P></NOTE></TXT></NP><?PAGE NO="I-10268"?><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>A —</NO.P><TXT>Arbeidstijd</TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>De begrenzing van de dagelijkse arbeidstijd</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>40.</NO.P><TXT><QUOT.START ID="QS0042" REF.END="QE0042" CODE="201E"/>Er bestaat een fundamentele gelijkheid. Onafhankelijk van de sociale omstandigheden heeft de dag voor iedereen vierentwintig uur. Technisch bezien is tijd iets wat onmogelijk kan worden gefabriceerd<QUOT.END ID="QE0042" REF.START="QS0042" CODE="201D"/>.<NOTE NOTE.ID="E0029" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Anisi, D. ( Creadores de escasez, Alianza Ed., Madrid, 1995.</P></NOTE> Deze gedachte geeft uitdrukking aan de bijzondere betekenis die de factor tijd heeft in het kader van de arbeidsovereenkomst en de daarmee verbonden werkzaamheden, daar de tijd de duur van beide bepaalt en tegelijkertijd vorm geeft aan belangrijke aspecten van de rechtspositie van de arbeider, zowel individueel als collectief.<NOTE NOTE.ID="E0030" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Supiot, A., merkt in <QUOT.START ID="QS0043" REF.END="QE0043" CODE="201E"/>À la recherche de la concordance des temps (à propos de la directive européenne <QUOT.START ID="QS0044" REF.END="QE0044" CODE="201E"/>Temps de travail<QUOT.END ID="QE0044" REF.START="QS0044" CODE="201D"/> n° 93/104 du <DATE ISO="19931123">23 novembre 1993</DATE>)<QUOT.END ID="QE0043" REF.START="QS0043" CODE="201D"/>, The Regulation, op. cit, biz, 108-111, op, dat tijd het mogelijk maakt de bevoegdheden van de werkgever met betrekking tot de werknemer te beperken en het rendement van de werknemer te beoordelen; in het algemeen dient tijd ertoe om het arbeidsritme te bepalen.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>41.</NO.P><TXT>Arbeid wordt net als alle andere activiteiten in de tijd verricht. De begrenzing van de dagelijkse of wekelijkse duur ervan gebeurt op grond van economische criteria: zij moet lang genoeg moet zijn om een loon te ontvangen waarmee de werknemer zijn <QUOT.START ID="QS0045" REF.END="QE0045" CODE="201E"/>natuurlijke behoeften<QUOT.END ID="QE0045" REF.START="QS0045" CODE="201D"/> kan bevredigen.<NOTE NOTE.ID="E0031" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Marx, K., Das Kapital, eerste deel, derde afdeling, hoofdstuk VIII: <QUOT.START ID="QS0046" REF.END="QE0046" CODE="201E"/>De arbeidsdag<QUOT.END ID="QE0046" REF.START="QS0046" CODE="201D"/>. Het derde deel, zevende afdeling, hoofdstuk XLVIII bevestigt deze gedachte: <QUOT.START ID="QS0047" REF.END="QE0047" CODE="201E"/>Zoals de wilde tegen de natuur moet strijden om zijn behoeften te bevredigen, om zijn middelen van bestaan te vinden en te reproduceren, moet ook de geciviliseerde mens dit doen, en wel onder alle sociale omstandigheden en bij alle mogelijke productiewijzen<QUOT.END ID="QE0047" REF.START="QS0047" CODE="201D"/>.</P></NOTE> De werkgever daarentegen neemt werknemers aan om winst te maken, omdat hij de markt van goederen en diensten moet voorzien.</TXT></NP><NP><NO.P>42.</NO.P><TXT>Gelet op deze twee tegengestelde belangen dient de werkdag zo lang te duren als nodig is om met het resultaat van de verrichte inspanning, tezamen met de overige productiefactoren, het voortbestaan van de ene partij zeker te stellen en in de financiering en winst van de andere partij te voorzien.</TXT></NP><NP><NO.P>43.</NO.P><TXT>Terwijl het echter in economisch opzicht essentieel lijkt een minimum vast te stellen waaronder de werkgever minder of zelfs in het geheel geen winst meer maakt, moet vanuit sociaal en juridisch oogpunt een maximum worden bepaald om de gezondheid van de werknemers te beschermen.</TXT></NP><NP><NO.P>44.</NO.P><TXT>Verschillende aspecten spelen daarbij een rol: financiële aspecten, waaronder de werkgelegenheid en het loonniveau; technische aspecten, zoals de automatiseringsgraad van industrieën, en institutionele aspecten, die voortvloeien uit collectieve overeenkomsten<?PAGE NO="I-10269"?> of wettelijke regelingen.<NOTE NOTE.ID="E0032" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Montoya Melgar, A., Derecho del Trabajo, 22ste druk., Tecnos, Madrid, 2001, blz. 342.</P></NOTE> In dit laatste verband heeft een van de eerste voorbeelden van staatsinterventionisme in de arbeidsverhoudingen geleid tot de vaststelling van een bovengrens voor de arbeidstijd door de invoering van een gemeenschappelijke regeling, van bijzondere regelingen en van een reeks uitzonderingen. Historisch heeft de arbeidstijd zich ontwikkeld van ruim <FT TYPE="NUMBER">4000</FT> uur arbeid per persoon per jaar in de eerste decennia van de negentiende eeuw, naar thans gemiddeld <FT TYPE="NUMBER">1600</FT> tot <FT TYPE="NUMBER">1900</FT> uur.<NOTE NOTE.ID="E0033" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Uiechmann, ]., y Recio, A., Quien parte y reparle... (cl debate sobre la reducción del tiempo de trabajo), Icaria, Barcelona, 1997, blz. 10.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>45.</NO.P><TXT>Dankzij de vaststelling van deze grens is tevens een onderscheid mogelijk tussen gewone en buitengewone activiteiten, wat belangrijke gevolgen heeft, omdat voor ongebruikelijke werkzaamheden bijzondere regels gelden.<NOTE NOTE.ID="E0034" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Merino Senovllla, H., El trabajo... a tiempo parcial, Lex Nova, Valladolid, 1994, blz. 166 en 167.</P></NOTE></TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>De berekening van de arbeidstijd</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>46.</NO.P><TXT>Nu het belang van de afbakening van de periode waarin de werknemer zich van zijn verplichtingen kwijt duidelijk is, moet worden vastgesteld welke momenten deze periode begrenzen.</TXT></NP><NP><NO.P>47.</NO.P><TXT>Van oudsher werd arbeidstijd berekend in ononderbroken tijdvakken van verschillende duur tijdens welke <QUOT.START ID="QS0048" REF.END="QE0048" CODE="201E"/>werkelijk<QUOT.END ID="QE0048" REF.START="QS0048" CODE="201D"/> arbeid werd verricht. Dit werd aangeduid met productiviteit, waarvan ook de beloning afhankelijk was.</TXT></NP><NP><NO.P>48.</NO.P><TXT>Vervolgens werden de pauzes voor het nuttigen van maaltijden of voor het omkleden meegeteld, evenals de loutere aanwezigheid op de werkplek of de uren dat men ter beschikking van de werkgever stond, hoewel de kenmerken van deze omstandigheden niet precies waren gedefinieerd.<NOTE NOTE.ID="E0035" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>García Ninet, J.L, <QUOT.START ID="QS0049" REF.END="QE0049" CODE="201E"/>1.a Jornada de trabajo<QUOT.END ID="QE0049" REF.START="QS0049" CODE="201D"/>, in Borrajo Dacruz, Iv. (dir.), El Estatuta de los trabajadores, Comentarios a las leyes laborales, deel Vil, Kdersn, Madrid, 1982, blz. 90 e.v.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>49.</NO.P><TXT>De berekening beperken tot de perioden waarin de werkzaamheden van de werknemer rendement voor de werkgever genereren, leidt tot talrijke moeilijkheden vanwege de diversiteit in de wijze waarop de arbeid kan worden verricht, de verschillende manieren waarop de arbeid kan worden georganiseerd en de voortdurende veranderingen in de technische middelen die de werkwijze beïnvloeden en wijzigen.</TXT></NP><NP><NO.P>50.</NO.P><TXT>Dit is ook het geval wanneer bij de berekening de male van ondergeschiktheid aan de werkgever of de aanwezigheid op de werkplek in aanmerking wordt genomen.</TXT></NP><?PAGE NO="I-10270"?><NP><NO.P>51.</NO.P><TXT>Geschikter lijkt derhalve een ruim beoordelingsmechanisme dat gedetailleerde classificaties vermijdt, niet iedere activiteit of functie definieert en de toepassing van onevenredige en onrechtvaardige oplossingen uitsluit.<NOTE NOTE.ID="E0036" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Merino Senovilla, H., op. cit., blz. 168-170.</P></NOTE></TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>B —</NO.P><TXT>De toepasselijke rechtspraak</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>52.</NO.P><TXT>Het Hof heeft reeds enkele aspecten van richtlijn 93/104 onderzocht: naast de uitspraak over de rechtsgrondslag van de richtlijn in het eerder besproken arrest Verenigd Koninkrijk/Raad, heeft het ook het doel van de richtlijn gepreciseerd en de begrippen <QUOT.START ID="QS0050" REF.END="QE0050" CODE="201E"/>arbeidstijd<QUOT.END ID="QE0050" REF.START="QS0050" CODE="201D"/> en <QUOT.START ID="QS0051" REF.END="QE0051" CODE="201E"/>rusttijd<QUOT.END ID="QE0051" REF.START="QS0051" CODE="201D"/> van artikel 2 uitgelegd.<NOTE NOTE.ID="E0037" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Het Hof heeft ook andere begrippen onderzocht. Zo heeft het zich bijvoorbeeld de afgelopen jaren, in het arrest van <DATE ISO="20011004">4 oktober 2001</DATE>, Bowden e.a. (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-133/00" YEAR="2001" PAGE.ECR="I-7031">C-133/00, Jurispr. blz. I-7031</REF.DOC.ECR>), uitgesproken over artikel 1, lid 3, met betrekking tot werknemers in de sector wegvervoer; in het reeds aangehaalde arrest BECTU, dat artikel 7, lid 1, betrof, dat de jaarlijkse vakantie regelt, stelde het vast dat het om een recht gaat waar niet van mag worden afgeweken en achtte het een nationale regeling volgens welke dat recht eerst wordt verworven na een minimumtijdvak van ononderbroken tewerkstelling bij dezelfde werkgever, onverenigbaar met het gemeenschapsrecht (punten 43 e.V.). Het arrest van <DATE ISO="20011025">25 oktober 2001</DATE>, Finalarte e.a. (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-49/98+C-50/98+C-52/98—C-54/98+C-68/98—C-71/91" YEAR="2001" PAGE.ECR="I-7831">C-49/98, C-50/98, C-52/98—C-54/98 en C-68/98—C-71/98, Jurispr. blz. I-7831</REF.DOC.ECR>) betrof eveneens de duur van de jaarlijkse vakantie. En volgens het arrest van <DATE ISO="20040318">18 maart 2004</DATE>, Merino Gómez (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-342/01" YEAR="2004" PAGE.ECR="I-2605">C-342/01, Jurispr. blz. I-2605</REF.DOC.ECR>) diende het begrip <QUOT.START ID="QS0052" REF.END="QE0052" CODE="201E"/>aldus [te worden uitgelegd] dat wanneer de periode van het zwangerschapsverlof van een werkneemster samenvalt met de periode van de jaarlijkse vakantie voor het gehele personeel, niet aan de eisen van de richtlijn inzake de jaarlijkse vakantie met behoud van loon is voldaan<QUOT.END ID="QE0052" REF.START="QS0052" CODE="201D"/> (punt 33).</P></NOTE> Van bijzondere betekenis zijn de arresten BECTU, reeds aangehaald, SIMAP<NOTE NOTE.ID="E0038" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest van <DATE ISO="20001003">3 oktober 2000</DATE> (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-303/98" YEAR="2000" PAGE.ECR="I-7963">C-303/98, Jurispr. blz. I-7963</REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>, Jaeger<NOTE NOTE.ID="E0039" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest van <DATE ISO="20030909">9 september 2003</DATE> (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-151/02" YEAR="2003" PAGE.ECR="I-8389">C-151/02, Jurispr. blz. I-8389</REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> en in mindere mate Wippel.<NOTE NOTE.ID="E0040" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest van <DATE ISO="20041012">12 oktober 2004</DATE> (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-313/02" YEAR="2004" PAGE.ECR="I-9483">C-313/02, Jurispr. blz. I-9483</REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>Het doel van richtlijn 93/104</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>53.</NO.P><TXT>In het algemeen beoogt richtlijn 93/104 de levens- en arbeidsomstandigheden van werknemers te verbeteren door middel van harmonisatie van de nationale regelingen met betrekking tot met name de duur van de arbeidstijd. Dit blijkt uit de eerste, de vierde, de zevende en de achtste overweging van de considerans van de richtlijn, alsmede uit artikel 118 A EG-Verdrag, dat de rechtsgrondslag ervan vormt.<NOTE NOTE.ID="E0041" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arresten BECTU, punt 37; Jaeger, punt 45, en Wippel, punt 46.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>54.</NO.P><TXT>De onderlinge afstemming moet een betere bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers garanderen door hen dagelijkse, wekelijkse en jaarlijkse minimumrusttijden en voldoende pauzes te waarborgen en door een maximumduur van de werkweek te bepalen.<NOTE NOTE.ID="E0042" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arresten SIMAP, punt 49; BECTU, punt 38; Jaeger, punt 46, en Wippel, punt 47.</P></NOTE> Deze bescherming is een sociaal recht dat aan alle werknemers is toegekend als een ter bescherming van hun veiligheid en hun gezondheid noodzakelijk minimumvoorschrift<NOTE NOTE.ID="E0043" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arresten BECTU, punt 47, en Wippel, punt 47.</P></NOTE> en dat zonder onderscheid van toepassing is op voltijdwerkers en deeltijdwerkers.<NOTE NOTE.ID="E0044" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest Wippel, punt 48.</P></NOTE></TXT></NP></GR.SEQ><?PAGE NO="I-10271"?><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>De begrippen <QUOT.START ID="QS0053" REF.END="QE0053" CODE="201E"/>arbeidstijd<QUOT.END ID="QE0053" REF.START="QS0053" CODE="201D"/> en <QUOT.START ID="QS0054" REF.END="QE0054" CODE="201E"/>rusttijd<QUOT.END ID="QE0054" REF.START="QS0054" CODE="201D"/></TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>55.</NO.P><TXT>De activiteiten van artsen van ploegen voor eerstelijnszorg, die hetzij fysiek aanwezig moeten zijn in de gezondheidscentra, hetzij oproepbaar moeten zijn, waren voor het Hof aanleiding om een aantal criteria te formuleren met betrekking tot de draagwijdte van de in richtlijn 93/104 gegeven definities.</TXT></NP><NP><NO.P>56.</NO.P><TXT>In het arrest SIMAP verklaarde het Hof enerzijds dat de begrippen van de eerste twee leden van artikel 2 tegenover elkaar staan (punt 47) en dat er anderzijds een onderscheid moet worden gemaakt tussen de situatie van artsen die fysiek in het ziekenhuis aanwezig zijn om wachtdiensten te verrichten, welke diensten <QUOT.START ID="QS0055" REF.END="QE0055" CODE="201E"/>in hun geheel<QUOT.END ID="QE0055" REF.START="QS0055" CODE="201D"/> als arbeidstijd moeten worden beschouwd (punten 48, 49 en 52), en de situatie van artsen die weliswaar bereikbaar moeten zijn, maar wier aanwezigheid in het ziekenhuis niet is vereist, in welk geval enkel de tijd telt die is <QUOT.START ID="QS0056" REF.END="QE0056" CODE="201E"/>verbonden met het werkelijk verrichten van diensten<QUOT.END ID="QE0056" REF.START="QS0056" CODE="201D"/> (punt 50).</TXT></NP><NP><NO.P>57.</NO.P><TXT>Het Hof heeft deze criteria voor het eerst algemeen toegepast in beschikking CIG van <DATE ISO="20010703">3 juli 2001</DATE>,<NOTE NOTE.ID="E0045" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P><REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-241/99" YEAR="2001" PAGE.ECR="I-5139">C-241/99, Jurispr. blz. I-5139, punten 33 en 34</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> waarin het vaststelde dat het medisch en verplegend personeel dat diensten verricht in de wachtdiensten, de ploegen voor eerstelijnszorg en andere diensten die buiten het ziekenhuis dringend medische bijstand verlenen, subjectief gezien onder de werkingssfeer van de richtlijn vallen, zodat deze diensten <QUOT.START ID="QS0057" REF.END="QE0057" CODE="201E"/>in hun geheel als arbeidstijd moeten worden beschouwd en eventueel als overuren in de zin van richtlijn 93/104<QUOT.END ID="QE0057" REF.START="QS0057" CODE="201D"/>.</TXT></NP><NP><NO.P>58.</NO.P><TXT>In het arrest Jaeger heeft het Hof deze criteria herhaald mei betrekking tot beschikbaarheidsdiensten die in ziekenhuizen worden verricht door artsen die mogen slapen wanneer hun diensten niet nodig zijn. Na een aantal punten van het arrest SIMAP te hebben weergegeven en de overeenkomsten tussen de onderzochte activiteiten in beide gevallen te hebben vastgesteld, verklaarde het Hof dat de betrokken begrippen <QUOT.START ID="QS0058" REF.END="QE0058" CODE="201E"/>niet [moeten] worden uitgelegd op basis van de voorschriften van de verschillende nationale regelingen van de lidstaten. Het zijn begrippen van gemeenschapsrecht die op basis van het stelsel en de doelstelling van die richtlijn moeten worden omschreven<QUOT.END ID="QE0058" REF.START="QS0058" CODE="201D"/>. Slechts <QUOT.START ID="QS0059" REF.END="QE0059" CODE="201E"/>een dergelijke autonome uitlegging<QUOT.END ID="QE0059" REF.START="QS0059" CODE="201D"/> kan de volle werking en een uniforme toepassing verzekeren (punt 58); afwijkingen zijn niet toegestaan (punten 81 en 91). <QUOT.START ID="QS0060" REF.END="QE0060" CODE="201E"/>De omstandigheid dal de definitie van hel begrip <QUOT.START ID="QS0061" REF.END="QE0061" CODE="201A"/>arbeidstijd<QUOT.END ID="QE0061" REF.START="QS0061" CODE="2019"/> naar de <QUOT.START ID="QS0062" REF.END="QE0062" CODE="201A"/>nationale wetten en/of gebruiken<QUOT.END ID="QE0062" REF.START="QS0062" CODE="2019"/> verwijst, betekent [derhalve] niet dat de lidstaten eenzijdig de strekking van dit begrip kunnen bepalen<QUOT.END ID="QE0060" REF.START="QS0060" CODE="201D"/>. De lidstaten mogen dan ook <QUOT.START ID="QS0063" REF.END="QE0063" CODE="201E"/>geen enkele voorwaarde verbinden aan<?PAGE NO="I-10272"?> het recht van de werknemers op inaanmerkingneming van de arbeidstijd en van de desbetreffende rusttijd<QUOT.END ID="QE0063" REF.START="QS0063" CODE="201D"/> (punten 59 en 82).</TXT></NP><NP><NO.P>59.</NO.P><TXT>Het Hof vervolgde dat, aangezien voor de conclusie dat de perioden van beschikbaarheidsdienst de kenmerken van het begrip arbeidstijd vertonen, <QUOT.START ID="QS0064" REF.END="QE0064" CODE="201E"/>beslissend<QUOT.END ID="QE0064" REF.START="QS0064" CODE="201D"/> is dat de arts fysiek aanwezig moet zijn op de door de werkgever aangewezen plek en zich daar ter beschikking van deze laatste moet houden om, indien nodig, onmiddellijk zijn diensten te kunnen verlenen (punt 63), kan niet worden gesteld dat hij rust gedurende de perioden waarin hij niet daadwerkelijk zijn beroepswerkzaamheden uitoefent (punt 65). Bovendien kenmerken de <QUOT.START ID="QS0065" REF.END="QE0065" CODE="201E"/>gelijkwaardige compenserende rusttijden<QUOT.END ID="QE0065" REF.START="QS0065" CODE="201D"/> in de zin van artikel 17, leden 2 en 3, van de richtlijn zich door het feit dat op de werknemer gedurende die tijden ten aanzien van zijn werkgever <QUOT.START ID="QS0066" REF.END="QE0066" CODE="201E"/>geen enkele verplichting rust die hem kan belemmeren om zich vrijelijk en ononderbroken met zijn eigen zaken bezig te houden<QUOT.END ID="QE0066" REF.START="QS0066" CODE="201D"/> (punt 94).</TXT></NP><NP><NO.P>60.</NO.P><TXT>Het Hof heeft deze lijn voortgezet in het arrest Pfeiffer e.a.<NOTE NOTE.ID="E0046" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest van <DATE ISO="20041005">5 oktober 2004</DATE> (<REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-397/01—C-403/01" YEAR="2004" PAGE.ECR="I-8835">C-397/01—C-403/01, Jurispr. blz. I-8835</REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> In geding waren aldaar de perioden van dienstwaarneming/permanentie die ambulancehulpverleners verrichten in het kader van een dienst voor medische spoedhulp, die tussen de spoedinterventies meer of minder lange perioden omvat waarin geen werkzaamheden worden verricht. Het Hof heeft verklaard dat dergelijke perioden <QUOT.START ID="QS0067" REF.END="QE0067" CODE="201E"/>bij de bepaling van de maximale dagelijkse en wekelijkse arbeidstijd [...] volledig [moeten] worden meegerekend<QUOT.END ID="QE0067" REF.START="QS0067" CODE="201D"/> (punten 93 tot en met 95).</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>Conclusie</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>61.</NO.P><TXT>Volgens het Hof heeft richtlijn 93/104 tot doel de veiligheid en de gezondheid van de werknemers te verbeteren. Om dat doel te bereiken, gaat zij uit van een binair tijdsbegrip: arbeidstijd en rusttijd. Het eerste begrip verlangt dat bepaalde criteria cumulatief zijn vervuld, te weten de werknemer moet fysiek op de werkplek aanwezig zijn, hij moet ter beschikking van de werkgever staan en hij moet zijn werkzaamheden verrichten.<NOTE NOTE.ID="E0047" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>In Frankrijk bestaan uiteenlopende meningen over de vraag of de Cour de cassation hetzelfde begrip heeft overgenomen (Barthélémy, J., La notion de durée du travail et la civilisation de l'information, JCP éd. G 1998 — I — 114, blz. 375-379) dan wel een ruimer begrip hanteert, waarbij de drie criteria niet cumulatief behoeven te zijn vervuld (Bélier, B., <QUOT.START ID="QS0068" REF.END="QE0068" CODE="201E"/>Temps de travail effectif et permanence du lien de subordination<QUOT.END ID="QE0068" REF.START="QS0068" CODE="201D"/>, Droit social, 1998, blz. 5340 e.V.; Moizard, N., Droit du travail communautaire et protection nationale renforcée (L'exemple du droit du travail français), deel II, Presses universitaires d'Aix-Marseille, Marseille, 2000, blz. 583).</P></NOTE> Het tweede begrip is gedefinieerd als het tegendeel van het eerste.</TXT></NP><NP><NO.P>62.</NO.P><TXT>Met betrekking tot de arbeidstijd is van belang, dat het hier om een regeling gaat die in de eerste plaats doch niet uitsluitend<NOTE NOTE.ID="E0048" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrigo, G., op. cit., blz. 216.</P></NOTE> is geënt op de hiervoor genoemde waarden,<?PAGE NO="I-10273"?> teneinde bescherming te bieden tegen de gevaren van onvoldoende rust, een excessieve duur van de activiteit of een ongeoorloofde wijze van organisatie daarvan.</TXT></NP><NP><NO.P>63.</NO.P><TXT>De rusttijd kenmerkt zich daarentegen door het ontbreken van ondergeschiktheid aan de werkgever.</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>C —</NO.P><TXT>Het stelsel van gelijkstelling in het licht van de rechtspraak</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>64.</NO.P><TXT>Volgens het Franse wegingssysteem<NOTE NOTE.ID="E0049" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Sommige auteurs schrijven de oorsprong ervan toe aan de 40-uren-wet van <DATE ISO="19360621">21 juni 1936</DATE>, zoals bijvoorbeeld Morand, M., <QUOT.START ID="QS0069" REF.END="QE0069" CODE="201E"/>Temps de présence, temps d'équivalence et droit communautaire<QUOT.END ID="QE0069" REF.START="QS0069" CODE="201D"/>, Semaine sociale Lamy, nr. 1138, <DATE ISO="20031006">6 oktober 2003</DATE>, blz. 6; anderen, waaronder Johansson, A., en Meyer, F., op. cit., blz. 154, voeren het systeem terug op een initiatief van de Vichy-regcring van 1942 en stellen dal een stelsel van gelijkstelling in overeenstemming met de definitie van werkelijke arbeid in de zin van de Code du travail (blz. 155 en 156) naar nationaal recht onmogelijk kan worden gerechtvaardigd.</P></NOTE> kunnen bepaalde wachtperioden die op bepaalde werkplekken worden doorgebracht, in beperkte mate als <QUOT.START ID="QS0070" REF.END="QE0070" CODE="201E"/>werkelijke arbeidstijd<QUOT.END ID="QE0070" REF.START="QS0070" CODE="201D"/> worden aangemerkt.<NOTE NOTE.ID="E0050" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Morel, F., Temps de travail — Durée, réduction et aménagement, Revue fiduciaire, Parijs, 2003, blz. 58 e.v.</P></NOTE> Dit wordt gerechtvaardigd door het bestaan van aan het werk inherente perioden van inactiviteit<NOTE NOTE.ID="E0051" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zie in deze zin Gatumel, D., Le droit du travail en France (principes et approche pratique du droit du travail), Édition Francis Lefebvre, 4 <HT TYPE="SUP">de</HT> druk., Parijs, 1993, blz. 215.</P></NOTE> of, in de woorden van de Conseil d'État, doordat het werk in sommige sectoren met onderbrekingen of geringere intensiteit wordt verricht.<NOTE NOTE.ID="E0052" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Morand, M., op. cit., blz. 6, stelt dal het Franse stelsel van gelijkstelling op hel Duitse recht lijkt, in die zin dal het wachtdiensten afhankelijk van de gemiddelde duur van de verlangde diensten niet arbeid gelijkstelt, zoals dit in het arrest Jaeger ís onderzocht (blz. 8).</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>65.</NO.P><TXT>De indeling arbeidstijd/rusttijd wordt hierdoor derhalve niet miskend, omdat de in de waakkamers doorgebrachte perioden juridisch niet als rusttijd worden aangemerkt, maar tot de werkdag worden gerekend, zij het in mindere mate.</TXT></NP><NP><NO.P>66.</NO.P><TXT>Deze wijze van berekening van de op de werkplek doorgebrachte tijd strookt niet met de uitlegging die in de rechtspraak aan richtlijn 93/104 is gegeven, omdat de uren die aan het verrichten van de werkzaamheden zijn besteed, zonder korting in hun geheel als arbeidstijd zijn aan te merken.<NOTE NOTE.ID="E0053" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Deze mening wordt onder meer gedeeld door Morel, F., op. cit., blz. 342; Morand, M., op. cit, blz. 144, en Johansson, A. en Meyer, F., op. cit., blz. 157 en 158.</P></NOTE></TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>D —</NO.P><TXT>Voorgestelde oplossing</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>67.</NO.P><TXT>Dat de op de werkplek doorgebrachte uren niet naar gelang van het rendement van<?PAGE NO="I-10274"?> de werknemer gedifferentieerd kunnen worden berekend, is het gevolg van de eis van het Hof dat aan de drie cumulatieve criteria van artikel 2, lid 1, van richtlijn 93/104 moet zijn voldaan, wil men van arbeidstijd kunnen spreken. Deze eis leidt tot een bipolaire tegenstelling die aan de invoering van nieuwe begrippen in de weg staat en aan de laatste ontwikkelingen in de arbeidsverhoudingen voorbijgaat. En dit leidt weer tot andere problemen, zoals de lidstaten in hun schriftelijke opmerkingen hebben toegelicht, omdat perioden van inactiviteit tijdens het werk daardoor buiten beschouwing blijven, het resultaat van de arbeidsprestatie niet in aanmerking wordt genomen en andere categorieën niet worden toegestaan, wat de invoering van een derde tijdsbegrip, namelijk de zogeheten gemengde of <QUOT.START ID="QS0071" REF.END="QE0071" CODE="201E"/>grijze<QUOT.END ID="QE0071" REF.START="QS0071" CODE="201D"/> tijd, belet.<NOTE NOTE.ID="E0054" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Waquet, P., <QUOT.START ID="QS0072" REF.END="QE0072" CODE="201E"/>Le temps de repos<QUOT.END ID="QE0072" REF.START="QS0072" CODE="201D"/>, Droit social, 2000, blz. 288, spreekt van een <QUOT.START ID="QS0073" REF.END="QE0073" CODE="201E"/>derde tijd<QUOT.END ID="QE0073" REF.START="QS0073" CODE="201D"/>; zie tevens Ray, V.J.-E., <QUOT.START ID="QS0074" REF.END="QE0074" CODE="201E"/>Les astreintes, un temps du troisième type<QUOT.END ID="QE0074" REF.START="QS0074" CODE="201D"/>, Droit social, 1999, blz. 250. Barthélémy, J., <QUOT.START ID="QS0075" REF.END="QE0075" CODE="201E"/>Temps de travail et de repos: l'apport du droit communautaire<QUOT.END ID="QE0075" REF.START="QS0075" CODE="201D"/> , Droit social, 2001, blz. 78, heeft het over een <QUOT.START ID="QS0076" REF.END="QE0076" CODE="201E"/>grijze tijd<QUOT.END ID="QE0076" REF.START="QS0076" CODE="201D"/>.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>68.</NO.P><TXT>Met deze uitlegging week het Hof af van de door de advocatengeneraal in de zaken SIMAP en Jaeger voorgestelde oplossing om de in de betrokken bepaling genoemde elementen afzonderlijk te bezien.</TXT></NP><NP><NO.P>69.</NO.P><TXT>Advocaatgeneraal Saggio stelde in de eerstgenoemde zaak<NOTE NOTE.ID="E0055" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Volgens Baron, F., <QUOT.START ID="QS0077" REF.END="QE0077" CODE="201E"/>La notion de temps de travail en droit communautaire<QUOT.END ID="QE0077" REF.START="QS0077" CODE="201D"/>, Droit social, 2001, blz. 1098, heeft hij <QUOT.START ID="QS0078" REF.END="QE0078" CODE="201E"/>zeer gewichtige<QUOT.END ID="QE0078" REF.START="QS0078" CODE="201D"/> argumenten aangevoerd. Deze auteur bekritiseert het feit dat het Hof niet de door de advocaatgeneraal voorgestelde benadering heeft gevolgd, die vanwege haar duidelijkheid de voorkeur genoot, omdat richtlijn 93/104 met name op de bescherming van werknemers is gericht. Zie, in dezelfde zin, Morel, F., <QUOT.START ID="QS0079" REF.END="QE0079" CODE="201E"/>Travail et repos: quelle articulation entre le droit communautaire et le droit national?<QUOT.END ID="QE0079" REF.START="QS0079" CODE="201D"/>, Droit social, 2004, blz. 143, die eveneens de voorkeur geeft aan de stelling van de advocaatgeneraal.</P></NOTE> dat, hoewel de formule van artikel 2 tot de conclusie zou moeten leiden dat voor de berekening van de arbeidstijd alleen de tijdvakken in aanmerking komen waarin aan de drie criteria is voldaan, een andere conclusie zich opdringt wanneer men aan de in dat artikel gebruikte algemene uitdrukkingen concrete betekenis wil toekennen, daar de gelijktijdige toepassing van de drie criteria nauwelijks verenigbaar is met de doelstellingen van de richtlijn (punt 34). Voorts heeft de advocaatgeneraal op de praktische consequenties van de cumulatie van de criteria gewezen (punt 35).</TXT></NP><NP><NO.P>70.</NO.P><TXT>In mijn conclusie in de zaak Jaeger heb ik dezelfde opvatting verdedigd (punt 28), met dien verstande dat de vervulling van slechts één van de criteria mijns inziens niet volstaat om bepaalde perioden als arbeidstijd aan te merken (punt 29). Ik heb uiteengezet, dat de perioden waarin de werknemer op de werkplek verblijft en ter beschikking van de werkgever staat, arbeidstijd vormen, ook wanneer hij geen werkzaamheden verricht, aangezien de werkgever op elk moment taken onder het personeel kan verdelen. Hetzelfde geldt voor de tijdstippen waarop een werknemer op het werk zijn werkzaamheden verricht, maar niet ter beschikking van<?PAGE NO="I-10275"?> de werkgever staat omdat hij een ruime zelfstandigheid geniet om een concreet resultaat te bereiken, alsook voor de tijdstippen waarop hij wel ter beschikking van de werkgever staat en zijn werkzaamheden verricht, maar dit niet op de werkplek doet (punt 30).<NOTE NOTE.ID="E0056" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Deze redenering had volgens Morel, F., op. cit., blz. 143, het voordeel dat zij flexibel en logisch is.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>71.</NO.P><TXT>De rechtspraak van het Hof heeft bovendien tot onrust geleid bij de gemeenschapswetgever, die tot wijziging van de geldende bepalingen heeft besloten.<NOTE NOTE.ID="E0057" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zie de mededeling van de Commissie aan de Rand, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's en de sociale partners op communautair niveau over de herziening van richtlijn 93/104/EG betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd [COM(2003) 843 def.], in het bijzonder punt 3.2, <QUOT.START ID="QS0080" REF.END="QE0080" CODE="201E"/>Gevolgen van de jurisprudentie van hel Hof<QUOT.END ID="QE0080" REF.START="QS0080" CODE="201D"/> (blz. 22 en 23). Het Economisch en Sociaal Comité schrijft in zijn advies over die mededeling (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="302" DATE.PUB="2004" PAGE.FIRST="74">PB 2004, C 302, blz. 74</REF.DOC.OJ>) de reden dat <QUOT.START ID="QS0081" REF.END="QE0081" CODE="201E"/>de arresten zo'n verrassing zijn geweest voor zowel de Europese instellingen als de lidstaten <QUOT.END ID="QE0081" REF.START="QS0081" CODE="201D"/> toe aan het feit dat <QUOT.START ID="QS0082" REF.END="QE0082" CODE="201E"/>het ernaar [uilziclj dat voordal lot de richtlijn [93/104) werd besloten, niet grondig genoeg is nagedaan noch voldoende is gediscussieerd over de reikwijdte van de definitie van arbeidstijd<QUOT.END ID="QE0082" REF.START="QS0082" CODE="201D"/> (punt 3.2.4).</P></NOTE> Zo wil het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van richtlijn 2003/88<NOTE NOTE.ID="E0058" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>COM(2004) 607 dcf. Volgens de toelichting <QUOT.START ID="QS0083" REF.END="QE0083" CODE="201E"/>werden hel begrip <QUOT.START ID="QS0100" REF.END="QE0100" CODE="201A"/>arbeidstijd<QUOT.END ID="QE0100" REF.START="QS0100" CODE="2019"/> en dus ook de belangrijkste bepalingen van de richtlijn sterk beïnvloed door de wijze waarop het Hof van Justitie de bepalingen van deze richtlijn in een aantal prejudiciële zaken op grond van artikel 234 van het Verdrag interpreteerde. Bijgevolg heeft de Commissie het nuttig en nodig gevonden de gevolgen van deze jurisprudentie te bestuderen, met name van de arresten in de zaken SIMAP en Jaeger, volgens welke aanwezigheidsdiensten van artsen als arbeidstijd moeten worden aangemerkt wanneer hun fysieke aanwezigheid in het gezondheidscentrum vereist is<QUOT.END ID="QE0083" REF.START="QS0083" CODE="201D"/> (punt 3). Dit laat onverlet dat, zoals de gemachtigde van de Commissie ter terechtzitting heeft verklaard, de voorgestelde wijzigingen een politieke wil weerspiegelen: de lidstaten de hand reiken om hen meer handelingsvrijheid te geven. Bij de voordracht van deze conclusie had het Europees Parlement het voorstel in eerste lezing gewijzigd, zodat ik mij baseer op de tekst die deze instelling op <DATE ISO="20050511">11 mei 2005</DATE> heeft goedgekeurd [wetgevingsresolutie van het Europees Parlement over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad lot wijziging van richtlijn 2003/88/EG betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd (COM(2004) 0607 — C6-0122/2004 - 2004/0209(COD)], te raadplegen via www.europarl.eu.int.</P></NOTE> twee nieuwe begrippen introduceren: <QUOT.START ID="QS0084" REF.END="QE0084" CODE="201E"/>aanwezigheidsdienst<QUOT.END ID="QE0084" REF.START="QS0084" CODE="201D"/>, gedurende welke de werknemer op zijn werkplek of enige andere door de werkgever aangewezen werkplek beschikbaar blijft voor het verrichten van zijn gebruikelijke werkzaamheden en/of bepaalde werkzaamheden en taken die verband houden met zijn dienst (artikel 2, punt 1 bis), en <QUOT.START ID="QS0085" REF.END="QE0085" CODE="201E"/>wacht- of slaapuren tijdens de aanwezigheidsdienst<QUOT.END ID="QE0085" REF.START="QS0085" CODE="201D"/>, gedurende welke de werknemer aanwezigheidsdienst in genoemde zin heeft, maar geen enkele werkzaamheid in verband met zijn dienst verricht (artikel 2, punt 1 ter). <QUOT.START ID="QS0086" REF.END="QE0086" CODE="201E"/>De totale aanwezigheidsdienst<QUOT.END ID="QE0086" REF.START="QS0086" CODE="201D"/> wordt als arbeidstijd beschouwd, maar <QUOT.START ID="QS0087" REF.END="QE0087" CODE="201E"/>[d]oor middel van collectieve overeenkomsten of andere bedrijfsakkoorden lussen de sociale partners, wetgeving of regelingen<QUOT.END ID="QE0087" REF.START="QS0087" CODE="201D"/> kunnen de wachten slaapuren <QUOT.START ID="QS0088" REF.END="QE0088" CODE="201E"/>op een specifieke wijze worden berekend om te voldoen aan de gemiddelde maximale arbeidstijd per week, die is vastgelegd in artikel 6<QUOT.END ID="QE0088" REF.START="QS0088" CODE="201D"/> (artikel 2 bis).<NOTE NOTE.ID="E0059" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>In dezelfde zin, Barthélémy, J., <QUOT.START ID="QS0089" REF.END="QE0089" CODE="201E"/>Temps de travnll [...]<QUOT.END ID="QE0089" REF.START="QS0089" CODE="201D"/>, op. cit., blz. 77 en 78.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>72.</NO.P><TXT>De mogelijkheid om via wetgeving of overeenkomsten toe te slaan, dat de <QUOT.START ID="QS0090" REF.END="QE0090" CODE="201E"/>inactieve<QUOT.END ID="QE0090" REF.START="QS0090" CODE="201D"/> uren op specifieke wijze worden berekend, zou bewerkstelligen dat het stelsel van gelijkstelling verenigbaar met het gemeenschapsrecht wordt.</TXT></NP><NP><NO.P>73.</NO.P><TXT>Op grond van al deze beschouwingen blijf ik bij het standpunt dat ik in eerdere conclusies heb verdedigd en geef ik het Hof in overweging de begrippen flexibeler in te vullen, zodat een bepaalde periode als arbeidstijd kan worden aangemerkt zonder dat cumulatief aan alle in artikel 2, lid 1, van richtlijn 93/104 genoemde criteria is voldaan, zij het dat de vervulling van één enkel criterium evenmin volstaat.</TXT></NP><?PAGE NO="I-10276"?><NP><NO.P>74.</NO.P><TXT>Aanvaardt het Hof dit voorstel, dan heeft dit voor de berekening van de arbeidstijd tot gevolg dat het proportionele stelsel met de gemeenschapsregeling verenigbaar wordt en de aangekondigde wetswijziging niet behoeft te worden afgewacht.</TXT></NP><NP><NO.P>75.</NO.P><TXT>De door mij aangevoerde argumenten nemen niet weg, dat aan het stelsel van gelijkstelling bepaalde nadelen kleven, want aangezien het een juridische fictie inhoudt (bedoeld om de waarde van de loutere aanwezigheid van de werknemer op de werkplek in afwachting van de door hem te verrichten werkzaamheden te verminderen wegens de vermoedelijk geringere productiviteit), moeten er richtsnoeren worden vastgesteld voor het percentage waarmee de duur van de arbeidstijd wordt verkort.</TXT></NP><NP><NO.P>76.</NO.P><TXT>Anderzijds leidt een te vergaande flexibilisering van de begrippen tot een grote vervaging van het onderscheid tussen deze begrippen en bevordert het overeenkomsten tot verlenging van de arbeidstijd, want ondanks het feit dat de gestelde grenzen formeel zouden worden nageleefd — de werkelijke arbeidstijd, hoe ruim ook geformuleerd<NOTE NOTE.ID="E0060" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Favennec-Héry, F., <QUOT.START ID="QS0091" REF.END="QE0091" CODE="201E"/>Les 35 heures: injonction ou incitation<QUOT.END ID="QE0091" REF.START="QS0091" CODE="201D"/>, Droit social, 1997, blz. 1073 e.V.</P></NOTE>, zou binnen deze grenzen blijven — zouden zij in werkelijkheid worden overschreden, hetgeen de bescherming van de betrokken werknemers zou aantasten. In dit verband heeft de gemachtigde van de Franse regering zelf ter terechtzitting erkend, dat de in de richtlijn voorziene wekelijkse bovengrens af en toe wordt overschreden.</TXT></NP><NP><NO.P>77.</NO.P><TXT>Bovendien beschikt de betrokkene niet vrijelijk over de tijd die hij in de waakkamer doorbrengt. De uitvoering van de arbeidsovereenkomst zal immers naar gelang van het geval één, twee of meer prestaties verlangen; dit aantal is niet bij voorbaat bekend. Zo zal het ook voorkomen dat de nacht rustig verloopt, zonder dat de betrokkene in actie hoeft te komen. De verschillende mogelijkheden en relevante factoren laten zich moeilijk in een billijke en proportionele formule vatten.</TXT></NP><NP><NO.P>78.</NO.P><TXT>Vanuit dit oogpunt is de berekening van de arbeidstijd méér dan een simpele rekensom. Met de definitie van arbeidstijd wordt een garantiekader voor de zwakkere partij geboden en een rechtsregeling in het leven geroepen die de ontwikkeling van een voortdurende verbetering van de arbeidsomstandigheden weerspiegelt. Door equivalente aspecten vast te leggen, verlaat men een protectionistische houding en beoordeelt men de verrichte werkzaamheden op een civielrechtelijke wijze, die uitgaat van materiële gelijkheid.<NOTE NOTE.ID="E0061" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zie, over deeltijdarbeid, Merino Senovilla, H. op. cit., blz. 173 en 174.</P></NOTE></TXT></NP><NP><NO.P>79.</NO.P><TXT>Ten slotte acht ik het vanwege de beperkte werkingssfeer van richtlijn 93/104 niet raadzaam op andere geschilpunten in te<?PAGE NO="I-10277"?> gaan, zoals het nut van het proportionele stelsel voor de bepaling van de hoogte van de beloning<NOTE NOTE.ID="E0062" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zie, over de verenigbaarheid in dat opzicht, Morand, M., op. cit, biz. 9, en Morel, F., op. cit, biz. 144, die hel begrip uitbreiden tot andere gebieden als overuren of compenserende rusttijd. Volgens deze auteurs houdt artikel 212-4 van de Code du travail geen verplichting in alle gelijkgestelde uren te vergoeden en voor het minimumloon in aanmerking te nemen.</P></NOTE>, waaraan in enkele van de in deze prejudiciële procedure ingediende schriftelijke opmerkingen is gerefereerd. De bevoegdheid tot regulering van de berekeningswijzen van de beloning van minder arbeidsintensieve perioden staat niet ter discussie.<NOTE NOTE.ID="E0063" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zoals de Nederlandse gemachtigde ter terechtzitting heeft opgemerkt, gaat het om een aspect dat voor de discussie niet relevant is.</P></NOTE> Hoe dan ook staan financiële gevolgen, zoals het Hof in de aangehaalde arresten heeft uitgemaakt, niet in de weg aan de uitvoering van de gemeenschapsbepalingen; de vijfde overweging van de considerans van de richtlijn stelt duidelijk <QUOT.START ID="QS0092" REF.END="QE0092" CODE="201E"/>dat de verbetering van de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid van de werknemers [...] niet aan overwegingen van zuiver economische aard ondergeschikt mag worden gemaakt<QUOT.END ID="QE0092" REF.START="QS0092" CODE="201D"/>.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>E —</NO.P><TXT>De toepassing van de communautaire begrippen</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>80.</NO.P><TXT>Richtlijn 93/104 bepaalt dat de wekelijkse arbeidstijd maximaal achtenveertig umin zeven dagen mag bedragen (artikel 6). De overige bepalingen zien op de dagelijkse rusttijd (artikel 3), pauzes (artikel 4), de wekelijkse rusttijd (artikel 5) en de jaarlijkse vakantie (artikel 7), hetgeen voortvloeit uit de noodzaak werknemers tegen zichzelf te beschermen, daar zij van nature ertoe neigen meer te werken om meer te verdienen.<NOTE NOTE.ID="E0064" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Waquel, P., <QUOT.START ID="QS0093" REF.END="QE0093" CODE="201E"/>En marge de la loi Aubry: travail effectif et vie personnelle du salarie<QUOT.END ID="QE0093" REF.START="QS0093" CODE="201D"/>, Droit social, 1998, blz. 963-969.</P></NOTE> Nachtarbeid is strenger geregeld, want deze mag niet langer zijn dan <QUOT.START ID="QS0094" REF.END="QE0094" CODE="201E"/>acht uren per tijdvak van vierentwintig uur<QUOT.END ID="QE0094" REF.START="QS0094" CODE="201D"/> en daarvoor gelden andere garanties (artikelen 8 lot en met 11).</TXT></NP><NP><NO.P>81.</NO.P><TXT>De nationale regelingen mogen bij de omzetting van de richtlijn een hoger beschermingsniveau bieden, dat algemeen en niet analytisch — bepaling voor bepaling — moet worden beoordeeld, omdat anders het systeem zou worden verstoord als gevolg van een wijziging van de elementen ervan.</TXT></NP><NP><NO.P>82.</NO.P><TXT>Hieruit blijkt dat de wekelijkse arbeidstijd volledig is gebaseerd op de communautaire begrippen, die structureel van aard zijn. Het kan niet worden toegestaan dat een lidstaat deze wekelijkse arbeidstijd verkort via een achterdeurtje dat deze begrippen schendt.</TXT></NP><NP><NO.P>83.</NO.P><TXT>Weliswaar kan van bepaalde gemeenschapsbepalingen worden afgeweken<NOTE NOTE.ID="E0065" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Algemeen (bij wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen) collectief (door middel van collectieve overeenkomsten) en individueel (door overeenkomsten met werknemers) — artikel 17.</P></NOTE>, doch<?PAGE NO="I-10278"?> niet van artikel 2, zodat de lidstaten geen speelruimte hebben om aan de in dat artikel genoemde begrippen invulling te geven. Ook de bevoegdheid om een hoger beschermingsniveau te bieden, betekent niet dat zij de basiselementen van de regeling mogen verstoren.</TXT></NP><NP><NO.P>84.</NO.P><TXT>Kortom, de definities van <QUOT.START ID="QS0095" REF.END="QE0095" CODE="201E"/>arbeidstijd<QUOT.END ID="QE0095" REF.START="QS0095" CODE="201D"/> en <QUOT.START ID="QS0096" REF.END="QE0096" CODE="201E"/>rusttijd<QUOT.END ID="QE0096" REF.START="QS0096" CODE="201D"/> zijn van fundamentele aard, algemeen toepasselijk en liggen ten grondslag aan de overige bepalingen van de richtlijn. Zij staan daarom niet ter vrije beschikking van de nationale wetgevers, die weliswaar bevoegd zijn bepaalde aspecten van de arbeidstijd te regelen, maar de fundamentele eisen van het communautaire acquis moeten eerbiedigen.</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>VI —</NO.P><TXT>Conclusie</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>85.</NO.P><TXT>Gelet op het voorgaande, geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Conseil d'État (Frankrijk) te beantwoorden als volgt:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0097" REF.END="QE0097" CODE="201E"/>1)</NO.P><TXT>Richtlijn 93/104/EG van de Raad van <DATE ISO="19931123">23 november 1993</DATE> betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, verzet zich niet tegen een stelsel van gelijkstelling dat in het belang van de veiligheid en de gezondheid op het werk alle uren die de werknemer op de werkplek aanwezig is in aanmerking neemt, maar daarbij de geringere intensiteit van de gedurende de perioden van inactiviteit verrichte arbeid laat meewegen.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>Nationale bepalingen ter omzetting van deze richtlijn moeten hoe dan ook de in artikel 2 van de richtlijn omschreven begrippen eerbiedigen.<QUOT.END ID="QE0097" REF.START="QS0097" CODE="201D"/></TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>