<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><JUDGMENT xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.JUDGMENT><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-349/18</NO.CASE><NO.CASE>C-350/18</NO.CASE><NO.CASE>C-351/18</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62018CJ0349</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:936">EU:C:2019:936</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>15</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>15</PAGE.TOTAL><AUTHOR>CJ</AUTHOR></BIB.JUDGMENT><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">Wyrok z dnia <DATE ISO="20191107">7.11.2019 r.</DATE> – Sprawy połączone od C‑349/18 do C‑351/18</HT></P><P><HT TYPE="SC">Kanyeba i in.</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Wyrok Trybunału</HT> (piąta izba)</P><P>z dnia <DATE ISO="20191107">7 listopada 2019 r.</DATE><NOTE NUMBERING="STAR" TYPE="FOOTNOTE" NOTE.ID="E0001"><P>Język postępowania: niderlandzki.</P></NOTE></P></TI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN=""><KEYWORD>Odesłanie prejudycjalne</KEYWORD><KEYWORD>Transport kolejowy</KEYWORD><KEYWORD>Prawa i obowiązki pasażerów w ruchu kolejowym</KEYWORD><KEYWORD>Rozporządzenie (WE) nr 1371/2007</KEYWORD><KEYWORD>Artykuł 3 pkt 8</KEYWORD><KEYWORD>Umowa przewozu</KEYWORD><KEYWORD>Pojęcie</KEYWORD><KEYWORD>Pasażer bez biletu w momencie wsiadania do pociągu</KEYWORD><KEYWORD>Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich</KEYWORD><KEYWORD>Dyrektywa 93/13/EWG</KEYWORD><KEYWORD>Artykuł 1 ust. 2 i art. 6 ust. 1</KEYWORD><KEYWORD>Ogólne warunki przewozu przedsiębiorstwa kolejowego</KEYWORD><KEYWORD>Bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze</KEYWORD><KEYWORD>Warunek dotyczący kary umownej</KEYWORD><KEYWORD>Zakres uprawnień sądu krajowego</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><JUDGMENT.INIT><P>W sprawach połączonych od C‑349/18 do C‑351/18</P><P>mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczeń w trybie prejudycjalnym, złożonych przez vredegerecht te Antwerpen (sędziego pokoju w Antwerpii, Belgia) postanowieniami z dnia <DATE ISO="20180525">25 maja 2018 r.</DATE>, które wpłynęły do Trybunału w dniu <DATE ISO="20180530">30 maja 2018 r.</DATE>, w postępowaniu:</P></JUDGMENT.INIT><PARTIES><PLAINTIFS><P><HT TYPE="BOLD">Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS)</HT></P></PLAINTIFS><AGAINST>przeciwko</AGAINST><DEFENDANTS><P><HT TYPE="BOLD">Mbutuku Kanyebie</HT> (C‑349/18),</P><P><HT TYPE="BOLD">Larissie Nijs</HT> (C‑350/18),</P><P><HT TYPE="BOLD">Jeanowi-Louisowi Anicie Dedroogowi</HT> (C‑351/18),</P></DEFENDANTS></PARTIES><PREAMBLE><PREAMBLE.INIT><P>TRYBUNAŁ (piąta izba),</P><P>w składzie: E. Regan, prezes izby, I. Jarukaitis (sprawozdawca), E. Juhász, M. Ilešič i C. Lycourgos, sędziowie,</P><P>rzecznik generalny: G. Pitruzzella,</P><P>sekretarz: A. Calot Escobar,</P></PREAMBLE.INIT><GR.VISA><VISA>uwzględniając pisemny etap postępowania,</VISA></GR.VISA><GR.CONSID><CONSID><P>rozważywszy uwagi przedstawione:</P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>w imieniu rządu belgijskiego przez C. Van Lul, C. Pochet oraz J.C. Halleux, działających w charakterze pełnomocników,</P></ITEM><?PAGE NO="2"?><ITEM><P>w imieniu Komisji Europejskiej przez N. Ruiza Garcíę i P. Vandena Heedego, działających w charakterze pełnomocników,</P></ITEM></LIST></CONSID></GR.CONSID><GR.VISA><VISA>po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu <DATE ISO="20190611">11 czerwca 2019 r.</DATE>,</VISA></GR.VISA><PREAMBLE.FINAL>wydaje następujący</PREAMBLE.FINAL></PREAMBLE><CONTENTS.JUDGMENT><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Wyrok</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1</NO.P><TXT>Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 9 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="20071023">23 października 2007 r.</DATE> dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="315" PAGE.FIRST="14" DATE.PUB="2007">Dz.U. 2007, L 315, s. 14</REF.DOC.OJ>), a także art. 2 lit. a) oraz art. 3 i 6 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia <DATE ISO="19930405">5 kwietnia 1993 r.</DATE> w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="095" PAGE.FIRST="29" DATE.PUB="1993">Dz.U. 1993, L 95, s. 29</REF.DOC.OJ>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2</NO.P><TXT>Wnioski te zostały złożone w ramach sporów między Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (państwową spółką kolei belgijskich, zwaną dalej <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0001" ID="QS0001"/>NMBS<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="201D" ID="QE0001"/>) a Mbutuku Kanyebą (sprawa C‑349/18), Larissą Nijs (sprawa C‑350/18) i Jeanem‑Louisem Anitą Dedroogiem (sprawa C‑351/18), dotyczących dodatków do taryfy żądanych od tych ostatnich w związku z podróżą pociągiem bez biletu.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Prawo Unii</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Dyrektywa 93/13</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3</NO.P><TXT>Motyw trzynasty dyrektywy 93/13 stanowi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><CONSID><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0002" ID="QS0002"/>zakłada się, iż obowiązujące w państwach członkowskich przepisy ustawowe i wykonawcze, które bezpośrednio lub pośrednio ustalają warunki umów konsumenckich, nie zawierają nieuczciwych warunków; w związku z tym nie wydaje się konieczne rozpatrywanie warunków umowy, które są zgodne z obowiązującymi przepisami ustawowymi lub wykonawczymi oraz zgodne z zasadami lub postanowieniami konwencji międzynarodowych, których stronami są państwa członkowskie lub [Unia Europejska]; użyte w art. 1 ust. 2 sformułowanie <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0003" ID="QS0003"/>obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="00AB" ID="QE0003"/> obejmuje również zasady, które zgodnie z prawem będą stosowane między umawiającymi się stronami, z zastrzeżeniem, że nie dokonano żadnych innych uzgodnień<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/>.</P></CONSID></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4</NO.P><TXT>Artykuł 1 tej dyrektywy przewiduje:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="001.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0004" ID="QS0004"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Celem niniejszej dyrektywy jest zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do nieuczciwych warunków umownych w umowach zawieranych pomiędzy sprzedawcą lub dostawcą a konsumentem.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="001.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>Warunki umowy odzwierciedlające obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze oraz postanowienia lub zasady konwencji międzynarodowych, których stroną są państwa członkowskie lub [Unia], zwłaszcza w dziedzinie transportu, nie będą podlegały przepisom niniejszej dyrektywy<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="201D" ID="QE0004"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5</NO.P><TXT>Artykuł 2 lit. a) tej dyrektywy określa:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0005" ID="QS0005"/>Do celów niniejszej dyrektywy:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0006" ID="QS0006"/>nieuczciwe warunki<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="00AB" ID="QE0006"/> oznaczają warunki umowne zdefiniowane w art. 3<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><?PAGE NO="3"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6</NO.P><TXT>Artykuł 3 tej dyrektywy przewiduje:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="003.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0007" ID="QS0007"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary [i] powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="003.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.</ALINEA><ALINEA>[…]</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="003.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>Załącznik zawiera przykładowy i niewyczerpujący wykaz warunków, które mogą być uznane za nieuczciwe<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0008" ID="QS0008"/>Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8</NO.P><TXT>Artykuł 7 ust. 1 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0009" ID="QS0009"/>Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Rozporządzenie nr 1371/2007</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9</NO.P><TXT>Motywy 1–3 rozporządzenia nr 1371/2007 stanowią:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><CONSID><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0010" ID="QS0010"/>(1)</NO.P><TXT>W ramach wspólnej polityki transportowej istotne jest zapewnienie ochrony praw pasażerów w ruchu kolejowym oraz podniesienie jakości i efektywności kolejowych usług pasażerskich, aby zwiększyć udział transportu kolejowego w stosunku do innych środków transportu.</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(2)</NO.P><TXT>Komunikat Komisji: <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0011" ID="QS0011"/>Strategia polityki ochrony konsumentów na lata 2002–2006<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="00AB" ID="QE0011"/> [(<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="137" PAGE.FIRST="2" DATE.PUB="2002">Dz.U. 2002, C 137, s. 2</REF.DOC.OJ>)] stawia za cel osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów w dziedzinie przewozów, zgodnie z art. 153 ust. 2 traktatu.</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(3)</NO.P><TXT>Ponieważ pasażer w ruchu kolejowym jest słabszą stroną umowy przewozu, prawa pasażera powinny podlegać ochronie<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/>.</TXT></NP></CONSID></QUOT.S></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10</NO.P><TXT>Artykuł 1 lit. a) tego rozporządzenia przewiduje:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0012" ID="QS0012"/>Niniejsze rozporządzenie ustanawia przepisy w odniesieniu do następujących kwestii:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>informacji dostarczanych przez przedsiębiorstwa kolejowe, zawierania umów transportowych, wystawiania biletów i wdrażania komputerowego systemu informacji i rezerwacji w transporcie kolejowym<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><?PAGE NO="4"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11</NO.P><TXT>Artykuł 3 wspomnianego rozporządzenia zawiera następujące definicje:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0013" ID="QS0013"/>Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:</P><P>[…]</P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0014" ID="QS0014"/>przewoźnik<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="00AB" ID="QE0014"/> oznacza przedsiębiorstwo kolejowe, z którym pasażer zawarł umowę przewozu, lub też kilka przedsiębiorstw kolejowych, które mogą ponosić odpowiedzialność na podstawie tej umowy;</TXT></NP></ITEM></LIST><P>[…]</P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>8)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0015" ID="QS0015"/>umowa przewozu<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="00AB" ID="QE0015"/> oznacza odpłatną lub [albo] nieodpłatną umowę o przewóz pomiędzy przedsiębiorstwem kolejowym lub sprzedawcą biletów a pasażerem na wykonanie jednej lub więcej usług transportowych;</TXT></NP></ITEM></LIST><P>[…]</P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>10)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0016" ID="QS0016"/>bilet bezpośredni<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="00AB" ID="QE0016"/> oznacza bilet lub bilety będące dowodem zawarcia umowy przewozu dotyczącej wykonania następujących po sobie połączeń kolejowych obsługiwanych przez jedno lub kilka przedsiębiorstw kolejowych;</TXT></NP></ITEM></LIST><P>[…]</P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>16)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0017" ID="QS0017"/>ogólne warunki przewozu<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="00AB" ID="QE0017"/> oznaczają warunki przewoźnika w postaci ogólnych warunków umów lub taryf prawnie obowiązujących w każdym państwie członkowskim, które z chwilą zawarcia umowy o przewóz stają się jej integralną częścią;</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="201D" ID="QE0013"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12</NO.P><TXT>Rozdział II rozporządzenia nr 1371/2007, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0018" ID="QS0018"/>Umowa przewozu, informacja oraz bilety<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/>, obejmuje art. 4–10. Artykuł 4 tego rozporządzenia, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0019" ID="QS0019"/>Umowa przewozu<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="201D" ID="QE0019"/>, przewiduje:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0020" ID="QS0020"/>Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozdziału zawieranie i sposób realizacji umowy transportu oraz dostarczanie informacji i wystawianie biletów podlegają przepisom tytułu II oraz tytułu III załącznika I<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="201D" ID="QE0020"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13</NO.P><TXT>Artykuł 9 wspomnianego rozporządzenia, dotyczący dostępności biletów, biletów bezpośrednich i rezerwacji, stanowi w ust. 2–4:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="009.002"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0021" ID="QS0021"/>2.</NO.PARAG><ALINEA><P>Bez uszczerbku dla ust. 4 przedsiębiorstwa kolejowe dystrybuują wśród pasażerów bilety za pośrednictwem przynajmniej jednego z następujących sposobów sprzedaży:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>w kasach biletowych lub w automatach biletowych;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>za pośrednictwem telefonu, Internetu lub jakichkolwiek innych powszechnie dostępnych technologii informacyjnych;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>w pociągach.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="009.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA><P>Bez uszczerbku dla ust. 4 i 5 przedsiębiorstwa kolejowe w ramach umów o świadczenie usług publicznych rozprowadzają bilety w przynajmniej jeden z następujących sposobów:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>w kasach biletowych lub w automatach biletowych;</TXT></NP></ITEM><?PAGE NO="5"?><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>w pociągach.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="009.004"><NO.PARAG>4.</NO.PARAG><ALINEA>Przedsiębiorstwa kolejowe zapewniają możliwość nabycia w pociągu biletów na dane połączenie, chyba że możliwość taka jest ograniczona albo wyłączona ze względów bezpieczeństwa lub zwalczania nadużyć, z powodu obowiązku wcześniejszej rezerwacji lub z uzasadnionych względów handlowych<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="201D" ID="QE0021"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14</NO.P><TXT>Załącznik I do rozporządzenia nr 1371/2007, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0022" ID="QS0022"/>Wyciąg z przepisów ujednoliconych o umowie międzynarodowego przewozu osób i bagażu kolejami (CIV)<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/>, składa się z tytułów II–VII załącznika A do Konwencji o międzynarodowym przewozie kolejami (COTIF) z dnia <DATE ISO="19800509">9 maja 1980 r.</DATE>, zmienionej protokołem wprowadzającym zamiany COTIF z dnia <DATE ISO="19990603">3 czerwca 1999 r.</DATE> (zwanej dalej <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0023" ID="QS0023"/>COTIF<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="201D" ID="QE0023"/>). W owym załączniku I znajduje się tytuł II załącznika A do COTIF, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0024" ID="QS0024"/>Zawarcie i wykonywanie umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="201D" ID="QE0024"/>, który zawiera jego art. 6–11.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15</NO.P><TXT>Artykuł 6 załącznika A do COTIF, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0025" ID="QS0025"/>Umowa przewozu<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="201D" ID="QE0025"/>, przewiduje:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="006.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0026" ID="QS0026"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>P[op]rzez zawarcie umowy przewozu przewoźnik zobowiązuje się do przewiezienia podróżnego oraz, odpowiednio, jego bagażu i pojazdów do miejsca przeznaczenia i do wydania bagażu i pojazdów w miejscu przeznaczenia.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="006.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>Umowę przewozu potwierdza się jednym lub kilkoma biletami na przewóz wydawanymi podróżnemu. Jednak brak biletu, nieprawidłowości lub utrata biletu nie powodują nieważności umowy przewozu, która nie naruszając postanowień art. 9, podlega postanowieniom przepisów ujednoliconych.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="006.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>Z zastrzeżeniem dowodu przeciwnego bilet jest miarodajnym dowodem zawarcia oraz treści umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="201D" ID="QE0026"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16</NO.P><TXT>Artykuł 7 owego załącznika A, który dotyczy <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0027" ID="QS0027"/>[b]iletu<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="201D" ID="QE0027"/>, stanowi w ust. 1 i 2:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="007.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0028" ID="QS0028"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Ogólne warunki przewozu określają formę i treść biletu oraz języki i czcionki, które należy zastosować przy ich druku i wypełnianiu biletu.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="007.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA><P>Bilet powinien zawierać przynajmniej następujące dane:</P><P>[…]</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>wszelkie inne wskazówki niezbędne dla udowodnienia zawarcia oraz treści umowy umożliwiające podróżnemu dochodzenie swoich praw wynikających z umowy<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="201D" ID="QE0028"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17</NO.P><TXT>Artykuł 8 ust. 1 załącznika A do COTIFuściśla, że <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0029" ID="QS0029"/>[o]płatę za przejazd uiszcza się przed rozpoczęciem podróży, chyba że między podróżnym a przewoźnikiem została zawarta odmienna umowa<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="201D" ID="QE0029"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18</NO.P><TXT>Artykuł 9 tego samego załącznika A zatytułowany jest <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0030" ID="QS0030"/>Prawo przewozu. Wyłączenie z transportu<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="201D" ID="QE0030"/>. Zgodnie z jego ust. 1:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0031" ID="QS0031"/>Podróżny musi być zaopatrzony z chwilą rozpoczęcia podróży w ważny bilet na przejazd i okazać go podczas kontroli biletów. Ogólne warunki przewozu mogą stanowić, że:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>podróżny, który nie może okazać ważnego biletu, jest obowiązany oprócz opłaty za przejazd uiścić dopłatę;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>podróżnego, który odmawia natychmiastowego uiszczenia opłaty za przejazd lub dopłaty, można usunąć z pociągu;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>określać, czy i na jakich zasadach dokonuje się zwrotu [d]opłaty<QUOT.END REF.START="QS0031" CODE="201D" ID="QE0031"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><?PAGE NO="6"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Postępowania główne i pytania prejudycjalne</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19</NO.P><TXT>W 2015 r. stwierdzono cztery przypadki przejazdu przez N. Kanyebę pociągiem bez biletu (sprawa C‑349/18), z naruszeniem art. 156–160 warunków przewozu osób mających zastosowanie do przewozu osób fizycznych. W latach 2013 i 2015 pięciokrotnie dokonano podobnych ustaleń w odniesieniu do L. Nijs (sprawa C‑350/18). Podobnie, w latach 2014 i 2015 dokonano podobnych ustaleń w stosunku do J.L.A. Dedrooga (sprawa C‑351/18).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20</NO.P><TXT>NMBS zaoferowała każdej z tych osób możliwość uregulowania jej sytuacji poprzez natychmiastowe uiszczenie ceny tytułem opłaty za przejazd, powiększonej o tak zwaną <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0032" ID="QS0032"/>taryfę pokładową<QUOT.END REF.START="QS0032" CODE="201D" ID="QE0032"/> lub, w ciągu 14 dni od stwierdzenia naruszenia, zryczałtowaną kwotę 75 EUR lub, w przypadku wykroczeń sprzed 2015 r., cenę za przewóz powiększoną o 60 EUR. Po upływie 14‑dniowego terminu pozwani w postępowaniach głównych nadal mieli możliwość zapłacenia ryczałtu w wysokości 225 EUR lub, w przypadku wykroczeń sprzed 2015 r., ceny przewozu powiększonej o 200 EUR.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21</NO.P><TXT>Ponieważ żaden z pozwanych w postępowaniu głównym nie skorzystał z tych możliwości, NMBS wniosła do sądu odsyłającego, czyli do vredegerecht te Antwerpen (sędziego pokoju w Antwerpii, Belgia), o zasądzenie od nich, odpowiednio, w sprawach C‑349/18, C‑350/18 i C‑351/18, kwot w wysokości 880,20 EUR, 1103,90 EUR i 2394 EUR, powiększonych, w każdym przypadku, o koszty postępowania. W kontekście tych żądań NMBS podkreśla, że stosunki prawne między nią a każdym z pozwanych w postępowaniu głównym nie mają charakteru umownego, lecz regulacyjny, ponieważ nie nabyli oni biletu na transport. Pozwani w postępowaniu głównym nie stawili się przed sądem odsyłającym.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22</NO.P><TXT>Sąd odsyłający uważa, że w świetle orzecznictwa Trybunału jest zobowiązany do zbadania z urzędu stosowania przepisów dotyczących nieuczciwych postanowień umownych, jeżeli usługa jest świadczona na rzecz konsumenta. Sąd ten zauważa, że w rozpatrywanych przez niego sprawach chodzi z jednej strony o <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0033" ID="QS0033"/>konsumentów<QUOT.END REF.START="QS0033" CODE="201D" ID="QE0033"/> w rozumieniu teorii dotyczących nieuczciwych warunków w umowach, która jego zdaniem odnosi się do <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0034" ID="QS0034"/>każdej osoby fizycznej działającej w celach, które nie wchodzą w zakres jego działalności handlowej, przemysłowej, rzemieślniczej lub związanej z wykonywaniem wolnego zawodu<QUOT.END REF.START="QS0034" CODE="201D" ID="QE0034"/>, a z drugiej strony o <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0035" ID="QS0035"/>przedsiębiorstwo<QUOT.END REF.START="QS0035" CODE="201D" ID="QE0035"/> w rozumieniu tej samej teorii, i odsyła w tym względzie do wyroku Hof van Cassatie (trybunału kasacyjnego, Belgia). Wskazuje on zatem, że jest zobowiązany do dalszego badania stosowania tej teorii i w tym względzie stawia pytanie o charakter stosunku prawnego między NMBS a pozwanymi w postępowaniu głównym, a w konsekwencji o to, czy została zawarta umowa przewozu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23</NO.P><TXT>W tym względzie Komisja zauważa, że podstawa prawna ogólnych warunków przewozu NMBS, które określają prawa i obowiązki NMBS i pasażerów, nie jest jasna. Zgodnie z jedną z tez są to klauzule o charakterze czysto umownym. Zgodnie z drugą – są to rozporządzenia w rozumieniu prawa administracyjnego. W prawie belgijskim istnieje również kontrowersja co do charakteru stosunku prawnego między NMBS a pasażerem. Zgodnie z jedną z tez stosunek ten ma zawsze charakter umowny, nawet jeśli pasażer nie posiada ważnego biletu. Sam fakt udania się do strefy, w której konieczne jest posiadanie biletu, prowadzi do zawarcia umowy przewozu, która jest zatem umową czysto adhezyjną. Zgodnie z drugą tezą stosunek ten ma charakter umowny, gdy pasażer zakupił bilet, ale w przypadku braku takiego biletu miałby charakter regulacyjny. Wówczas brak jest zatem zgodnego oświadczenia woli, ponieważ pasażer nie zamierza uiścić zapłaty za przewóz, a przedsiębiorstwo przewozowe nie zamierza wykonywać przewozu bez wynagrodzenia. Sąd odsyłający krajowy wskazuje, że dyskusja ta wydaje się już pozbawiona istotnego charakteru w świetle prawa belgijskiego, ponieważ Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny, Belgia) i Hof van Cassatie (trybunał kasacyjny, Belgia) orzekły, że teoria nieuczciwych warunków umownych ma zastosowanie również do regulacyjnego stosunku prawnego.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="7"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24</NO.P><TXT>Sąd odsyłający zauważa jednak, że teoria nieuczciwych warunków umownych zakłada istnienie umowy, i uważa, że pojęcie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0036" ID="QS0036"/>umowy<QUOT.END REF.START="QS0036" CODE="201D" ID="QE0036"/> jest pojęciem prawa Unii. W tym względzie odnosi się on do art. 9 ust. 4 rozporządzenia nr 1371/2007 i stawia pytanie odnośnie do chwili zawarcia umowy przewozu, a dokładniej o to, czy ma to miejsce w momencie wejścia do strefy, w której zwykle konieczne jest posiadanie biletu, czy też w momencie jego nabycia.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25</NO.P><TXT>Sąd ten stoi na stanowisku ponadto, że kwestia powstania umowy przewozu powinna zostać powiązana z art. 2 lit. a) i art. 3 dyrektywy 93/13. W rozpatrywanych sprawach ogólne warunki przewozu NMBS, o charakterze umownym lub regulacyjnym, powinny być uważane za warunki, które nie zostały wynegocjowane indywidualnie w rozumieniu tego ostatniego przepisu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26</NO.P><TXT>W świetle powyższych rozważań Komisja zastanawia się, czy umowny stosunek prawny powstaje między przedsiębiorstwem przewozowym a pasażerem zawsze, nawet jeśli pasażer korzysta z usług tego przewoźnika bez uzyskania biletu. Gdyby tak nie było, to zastanawia się ona, czy teoria nieuczciwych warunków umownych ma zastosowanie do podróżnych, którzy korzystali z transportu publicznego bez zakupienia biletu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27</NO.P><TXT>Na wypadek gdyby Trybunał uznał, że ogólne warunki przewozu NMBS powinny zostać zbadane w świetle teorii nieuczciwych warunków, sąd odsyłający zauważa, że zgodnie z prawem belgijskim nieuczciwy warunek umowny poddany jest sankcji nieważności i że zgodnie z orzecznictwem Trybunału prawo Unii zasadniczo sprzeciwia się temu, aby sąd krajowy, który stwierdził nieważność nieuczciwego warunku w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, uzupełniał tę umowę poprzez zmianę treści tego warunku. Jednakże doktryna belgijska miała skrytykować ten zakaz uzupełniającego skutku prawa powszechnego jako niedostatecznie zniuansowany. Sąd odsyłający ten zastanawia się zatem, czy mogą zaistnieć okoliczności, w których przedsiębiorca ma interes w utrzymaniu danego warunku, ale w których konsument ma interes w tym, by jego zakres był zmoderowany przez sąd, i w takim wypadku – czy okoliczności te można zdefiniować w sposób abstrakcyjny.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28</NO.P><TXT>W tych okolicznościach vredegerecht te Antwerpen (sędzia pokoju w Antwerpii) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania, sformułowane w identyczny sposób w każdej ze spraw połączonych:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0037" ID="QS0037"/>1.</NO.P><TXT>Czy art. 9 pkt 4 [rozporządzenia nr 1371/2007] w zw. z art. 2 lit. a) i art. 3 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że między pasażerem a przewoźnikiem kolejowym w każdym wypadku powstaje stosunek prawny o charakterze umownym, nawet jeśli pasażer korzysta z usług świadczonych przez przewoźnika bez zakupu biletu?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>W razie udzielenia na powyższe pytanie odpowiedzi przeczącej – czy ochrona przed nieuczciwymi warunkami umownymi rozciąga się również na podróżnego, który korzysta z transportu publicznego bez zakupienia biletu i w związku z tym zachowaniem jest zobowiązany do uiszczenia dopłaty przewyższającej cenę biletu na podstawie ogólnych warunków przewoźnika, które są uważane za powszechnie obowiązujące na podstawie swojego regulacyjnego charakteru lub też z uwagi na ich opublikowanie w dzienniku urzędowym państwa?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>3)</NO.P><TXT>Czy art. 6 dyrektywy 93/13, który przewiduje, iż <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0038" ID="QS0038"/>[p]aństwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków<QUOT.END REF.START="QS0038" CODE="00AB" ID="QE0038"/> sprzeciwia się w każdym przypadku ograniczeniu warunku uznanego za nieuczciwy, jak również zastosowaniu w jego miejsce przepisów ogólnych?</TXT></NP></ITEM><?PAGE NO="8"?><ITEM><NP><NO.P>4)</NO.P><TXT>W razie udzielenia na powyższe pytanie odpowiedzi przeczącej – w jakich okolicznościach sąd odsyłający może ograniczyć warunek umowny uznany za nieuczciwy, jak również zastosować w jego miejsce przepisy ogólne?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>5)</NO.P><TXT>W razie niemożności udzielenia na powyższe pytania odpowiedzi in abstracto nasuwa się pytanie, czy w przypadku gdy państwowy przewoźnik kolejowy stosuje wobec osoby podróżującej bez ważnego biletu sankcje cywilne, zobowiązując ją do uiszczenia dopłaty równej cenie za przejazd lub ją przewyższającej, a sąd uzna poddaną kontroli dopłatę za nieuczciwą w rozumieniu art. 2 lit. a) w zw. z art. 3 dyrektywy 93/13 – art. 6 dyrektywy 93/13 sprzeciwia się stwierdzeniu przez sąd tego warunku za nieważny i zastosowaniu ogólnych przepisów regulujących zasady odpowiedzialności w celu naprawienia szkody poniesionej przez państwowego przewoźnika kolejowego<QUOT.END REF.START="QS0037" CODE="201D" ID="QE0037"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Postępowanie przed Trybunałem</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29</NO.P><TXT>Decyzją prezesa Trybunału z dnia <DATE ISO="20180711">11 lipca 2018 r.</DATE> sprawy od C‑349/18 do C‑351/18 zostały połączone do celów pisemnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">W przedmiocie pytań prejudycjalnych</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie pytania pierwszego</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30</NO.P><TXT>Na wstępie należy zauważyć z jednej strony, że poprzez pierwsze pytanie sąd odsyłający zmierza do uzyskania wykładni art. 9 ust. 4 rozporządzenia nr 1371/2007 w świetle dyrektywy 93/13. Owo rozporządzenie nie zawiera jednak żadnego odesłania do dyrektywy 93/13. Ponadto porównanie art. 1 tych rozporządzeń prowadzi do wniosku, że rozporządzenie i dyrektywa mają różny przedmiot. W związku z tym przepisy dyrektywy 93/13 nie mogą mieć znaczenia dla wykładni rozporządzenia nr 1371/2007 (zob. analogicznie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20040909">9 września 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Meiland Azewijn</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑292/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:499">EU:C:2004:499</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20111215">15 grudnia 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Møller</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑585/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:847">EU:C:2011:847</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; a także z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140911">11 września 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Niemcy</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑525/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2202">EU:C:2014:2202</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31</NO.P><TXT>Z drugiej strony o ile w tym pierwszym pytaniu sąd krajowy zastanawia się nad wykładnią art. 9 ust. 4 rozporządzenia nr 1371/2007, o tyle należy zauważyć, iż przepis ten dotyczy możliwości, jaką przedsiębiorstwa kolejowe muszą zasadniczo zaoferować w celu uzyskania biletów na dane połączenie w pociągu. Jednakże z postanowień odsyłających wynika, że nie tyle ta możliwość jest przedmiotem postępowania głównego, ile to, czy należy uznać, że w związku z wejściem przez niego do pociągu pasażer podróżujący bez biletu wstąpił w stosunek umowny z przedsiębiorstwem kolejowym w rozumieniu tego rozporządzenia. W związku z tym dla celów postępowania głównego nie chodzi wykładnię o art. 9 ust. 4 jako takiego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32</NO.P><TXT>Jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem ustanowionej na mocy art. 267 TFUE do Trybunału należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi umożliwiającej mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Okoliczność, że sąd krajowy powołał się formalnie w pytaniu prejudycjalnym na określone przepisy prawa Unii, nie stoi na przeszkodzie temu, by Trybunał przekazał temu sądowi wszelkie wskazówki dotyczące wykładni, które mogą być pomocne w rozstrzygnięciu rozpatrywanej przez niego sprawy, niezależnie od tego, czy sąd krajowy powołał się na nie w treści pytań. Do Trybunału należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, przepisów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170627">27 czerwca 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑74/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:496">EU:C:2017:496</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="9"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33</NO.P><TXT>W świetle tych rozważań oraz uzasadnienia wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy rozumieć, że sąd odsyłający w drodze pierwszego pytania zasadniczo zmierza do ustalenia, czy art. 3 ust. 8 rozporządzenia nr 1371/2007 należy interpretować w ten sposób, że sytuacja, w której pasażer wsiada do pociągu w celu odbycia podróży bez posiadania biletu, wchodzi w zakres pojęcia <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0039" ID="QS0039"/>umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0039" CODE="201D" ID="QE0039"/> w rozumieniu tego przepisu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 1371/2007 pojęcie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0040" ID="QS0040"/>umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0040" CODE="201D" ID="QE0040"/> do celów tego rozporządzenia oznacza <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0041" ID="QS0041"/>odpłatną lub [albo] nieodpłatną umowę o przewóz pomiędzy przedsiębiorstwem kolejowym lub sprzedawcą biletów a pasażerem na wykonanie jednej lub więcej usług transportowych<QUOT.END REF.START="QS0041" CODE="201D" ID="QE0041"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35</NO.P><TXT>Należy przypomnieć, że przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część przepis ten stanowi (wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20050607">7 czerwca 2005 r.</DATE>, <NAME.CASE>VEMW i in.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑17/03</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2005:362">EU:C:2005:362</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121122">22 listopada 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Westbahn Management</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑136/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:740">EU:C:2012:740</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36</NO.P><TXT>W odniesieniu do brzmienia art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 1371/2007 należy zauważyć, po pierwsze, że termin <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0042" ID="QS0042"/>umowa<QUOT.END REF.START="QS0042" CODE="201D" ID="QE0042"/> w znaczeniu powszechnym oznacza porozumienie w zgodnej woli stron, mające na celu wywołanie skutków prawnych. Po drugie, w ramach dziedziny objętej niniejszym rozporządzeniem i przy uwzględnieniu brzmienia tego przepisu, skutek ten polega głównie na obowiązku świadczenia przez przedsiębiorstwo kolejowe na rzecz pasażera jednej lub więcej usług transportowych oraz obowiązku zapłaty ceny przez pasażera, chyba że usługa transportowa jest świadczona nieodpłatnie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37</NO.P><TXT>Z ustaleń zawartych w poprzednim punkcie wynika zatem, że z jednej strony umożliwiając swobodny dostęp do swojego pociągu, a z drugiej strony wchodząc na pokład pociągu, odpowiednio, przedsiębiorstwo kolejowe i pasażer wyrażają wolę zawarcia umowy, wobec czego zasadniczo spełnione są warunki niezbędne do stwierdzenia istnienia umowy przewozu. Brzmienie art. 3 ust. 8 rozporządzenia nr 1371/2007 nie pozwala jednak ustalić, czy posiadanie biletu przez pasażera jest zasadniczym elementem pozwalającym uznać, że istnieje <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0043" ID="QS0043"/>umowa przewozu<QUOT.END REF.START="QS0043" CODE="201D" ID="QE0043"/> w rozumieniu tego przepisu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38</NO.P><TXT>W odniesieniu do kontekstu art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 1371/2007 należy przede wszystkim zauważyć, że pojęcie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0044" ID="QS0044"/>umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0044" CODE="201D" ID="QE0044"/> zawarte jest w kilku innych przepisach tego rozporządzenia.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39</NO.P><TXT>Tak więc art. 3 ust. 10 wspomnianego rozporządzenia definiuje pojęcie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0045" ID="QS0045"/>biletu bezpośredniego<QUOT.END REF.START="QS0045" CODE="201D" ID="QE0045"/> jako oznaczające <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0046" ID="QS0046"/>bilet lub bilety będące dowodem zawarcia umowy przewozu dotyczącej wykonania następujących po sobie połączeń kolejowych obsługiwanych przez jedno lub kilka przedsiębiorstw kolejowych<QUOT.END REF.START="QS0046" CODE="201D" ID="QE0046"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40</NO.P><TXT>Artykuł 4 tego samego rozporządzenia, który dotyczy konkretnie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0047" ID="QS0047"/>umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0047" CODE="201D" ID="QE0047"/>, stanowi, że <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0048" ID="QS0048"/>z zastrzeżeniem przepisów [rozdziału II rozporządzenia nr 1371/2007] zawieranie i sposób realizacji umowy przewozu oraz dostarczanie informacji i wystawianie biletów podlegają przepisom tytułu II oraz tytułu III załącznika I<QUOT.END REF.START="QS0048" CODE="201D" ID="QE0048"/> do tego rozporządzenia.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41</NO.P><TXT>W tym względzie załącznik I do rozporządzenia nr 1371/2007 powiela w szczególności tytuł II załącznika A do COTIF, dotyczący zawierania i wykonywania umowy przewozu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 tego załącznika <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0049" ID="QS0049"/>[pop]rzez zawarcie umowy przewozu przewoźnik zobowiązuje się do przewiezienia podróżnego oraz, odpowiednio, jego bagażu i pojazdów do miejsca przeznaczenia i do wydania bagażu i pojazdów w miejscu przeznaczenia<QUOT.END REF.START="QS0049" CODE="201D" ID="QE0049"/>, przy czym ust. 2 tego artykułu uściśla, że mowę przewozu potwierdza się jednym lub kilkoma biletami na przewóz wydawanymi podróżnemu i że bez uszczerbku dla postanowień art. 9 tego załącznika brak biletu, nieprawidłowości lub utrata biletu nie mają znaczenia ani dla istnienia, ani dla ważności umowy przewozu, która nadal podlega jednolitym<?PAGE NO="10"?> zasadom ustanowionym przez COTIF. Artykuł 6 ust. 3 tego samego załącznika dodaje, że z zastrzeżeniem dowodu przeciwnego bilet jest miarodajnym dowodem zawarcia oraz treści umowy przewozu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42</NO.P><TXT>Ponadto art. 7 ust. 1 załącznika A do COTIF stanowi, że ogólne warunki przewozu określają w szczególności formę i treść biletów, a ust. 2 lit. c), że bilet powinien zawierać w szczególności wszelkie wskazówki niezbędne do udowodnienia zawarcia i treści umowy przewozu oraz umożliwiające pasażerowi dochodzenie praw wynikających z tej umowy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43</NO.P><TXT>W tym względzie należy również podkreślić, że z art. 9 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1371/2007 wynika, iż bez uszczerbku dla ust. 4 tego artykułu przedsiębiorstwa kolejowe mają obowiązek wystawiania biletów pasażerom za pośrednictwem co najmniej jednego z trzech – lub dwóch w przypadku biletów na usługi świadczone w ramach umów o świadczenie usług publicznych – sposobów sprzedaży wymienionych w tych przepisach, w tym na pokładzie pociągów.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44</NO.P><TXT>Po drugie, należy zauważyć, że z art. 8 ust. 1 załącznika A do COTIF, znajdującego się w załączniku I do rozporządzenia nr 1371/2007, jasno wynika, że jedynie w przypadku braku odmiennego porozumienia między pasażerem a przewoźnikiem opłata za przewóz jest płatna z góry.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45</NO.P><TXT>Ponadto prawdą jest, że art. 9 owego załącznika A, z zastrzeżeniem stosowania art. 6 tego załącznika, stanowi w ust. 1 zdanie pierwsze, że podróżny musi być zaopatrzony z chwilą rozpoczęcia podróży w ważny bilet na przejazd i okazać go podczas kontroli biletów. Jednakże art. 9 stanowi w drugim zdaniu, odpowiednio w lit. a) i b), że ogólne warunki przewozu mogą stanowić, że podróżny, który nie okaże ważnego biletu, oprócz opłaty za przejazd jest zobowiązany uiścić dopłatę, oraz że podróżnego, który odmawia natychmiastowego uiszczenia opłaty za przejazd lub dopłaty, można usunąć z pociągu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46</NO.P><TXT>Jednakże zgodnie z art. 3 pkt 16 rozporządzenia nr 1371/2007 pojęcie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0050" ID="QS0050"/>ogólnych warunków przewozu<QUOT.END REF.START="QS0050" CODE="201D" ID="QE0050"/> do celów tego rozporządzenia oznacza <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0051" ID="QS0051"/>warunki przewoźnika w postaci ogólnych warunków umów lub taryf prawnie obowiązujących w każdym państwie członkowskim, które z chwilą zawarcia umowy o przewóz stają się jej integralną częścią<QUOT.END REF.START="QS0051" CODE="201D" ID="QE0051"/>, przy czym <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0052" ID="QS0052"/>przewoźnik<QUOT.END REF.START="QS0052" CODE="201D" ID="QE0052"/> jest zdefiniowany w art. 3 pkt 2 tego rozporządzenia jako <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0053" ID="QS0053"/>przedsiębiorstwo kolejowe, z którym pasażer zawarł umowę przewozu, lub też kilka przedsiębiorstw kolejowych, które mogą ponosić odpowiedzialność na podstawie tej umowy<QUOT.END REF.START="QS0053" CODE="201D" ID="QE0053"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47</NO.P><TXT>W zakresie, w jakim względem pasażera, który nie przedstawi ważnego biletu lub odmawia natychmiastowej zapłaty za bilet, można zatem zastosować, zgodnie z art. 9 załącznika A do COTIF, znajdującego się w załączniku I do rozporządzenia nr 1371/2007, ogólne warunki przewozu oraz w zakresie, w jakim, zgodnie z art. 3 pkt 16 tego rozporządzenia w zw. z jego art. 3 pkt 2, stają się one, do celów tego rozporządzenia, integralną częścią umowy przewozu zawartej między przedsiębiorstwem kolejowym a pasażerem poprzez zawarcie umowy przewozu, oznacza to, że przedsiębiorstwo, które daje wolny dostęp do swoich pociągów, i pasażer, który wsiada do takiego pociągu w celu odbycia podróży, należy uznać za strony <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0054" ID="QS0054"/>umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0054" CODE="201D" ID="QE0054"/> w rozumieniu tego rozporządzenia, od momentu gdy tylko pasażer znajdzie się w pociągu. W przeciwnym razie, na podstawie rozporządzenia nr 1371/2007, wobec wspomnianego pasażera nie może zastosować owych ogólnych warunków przewozu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48</NO.P><TXT>Z tych elementów kontekstu jasno wynika zatem, że bilet na przewóz, zwany również w niniejszym załączniku A <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0055" ID="QS0055"/>biletem<QUOT.END REF.START="QS0055" CODE="201D" ID="QE0055"/>, jest jedynie instrumentem stanowiący materialny wyraz umowy przewozu w rozumieniu rozporządzenia nr 1371/2007.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49</NO.P><TXT>Brzmienie art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 1371/2007 i kontekst tego przepisu prowadzą zatem do wniosku, że pojęcie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0056" ID="QS0056"/>umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0056" CODE="201D" ID="QE0056"/> w znaczeniu tego przepisu powinno być rozumiane jako niezależne od posiadania przez pasażera biletu oraz w tym znaczeniu, że obejmuje ono sytuację, w której pasażer wsiadaj do swobodnie dostępnego pociągu w celu odbycia podróży bez uzyskania biletu.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="11"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50</NO.P><TXT>Interpretację tę potwierdzają cele realizowane przez rozporządzenie nr 1371/2007. Z jednej strony, zgodnie z art. 1 lit. a) tego rozporządzenia, jego celem jest w szczególności ustanowienie zasad zawierania umów przewozu. Z drugiej strony motyw 1 tego rozporządzenia podkreśla w szczególności, że w ramach wspólnej polityki transportowej ważne jest zabezpieczenie praw pasażerów w ruchu kolejowym. Ponadto z motywu 2 tego samego rozporządzenia jasno wynika, że należy osiągnąć wysoki poziom ochrony konsumentów w dziedzinie transportu i, zgodnie z motywem 3 tego rozporządzenia, ponieważ pasażer w ruchu kolejowym jest słabszą stroną umowy przewozu, należy chronić jego prawa w tym zakresie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51</NO.P><TXT>Uznanie, że pojęcie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0057" ID="QS0057"/>umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0057" CODE="201D" ID="QE0057"/> w rozumieniu rozporządzenia nr 1371/2007 należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono sytuacji, w której pasażer wsiadający do swobodnie dostępnego pociągu w celu odbycia podróży bez zakupienia biletu, byłoby sprzeczne z tymi celami. Gdyby bowiem można było uznać, że taki podróżny, z tego tylko powodu, że nie posiada biletu w momencie wchodzenia na pokład pociągu, nie jest stroną stosunku umownego z przedsiębiorstwem kolejowym, które pozostawiło swoje pociągi do swobodnego dostępu, pasażer ten mógłby, w przypadku wystąpienia okoliczności, za które nie można mu przypisać odpowiedzialności, być pozbawiony praw, które rozporządzenie to wiąże z zawarciem umowy przewozu, co naruszałoby cel ochrony pasażerów w ruchu kolejowym realizowany przez to rozporządzenie i przypomniany w motywach 1–3 tego aktu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52</NO.P><TXT>Ponadto w przypadku braku przepisów w tym zakresie w rozporządzeniu nr 1371/2007 taka wykładnia pozostaje bez uszczerbku dla ważności tej umowy lub konsekwencji, jakie mogą być związane z niewypełnieniem zobowiązań umownych przez jedną ze stron, które w przypadku braku takich przepisów w tym rozporządzeniu nadal podlegają właściwemu prawu krajowemu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53</NO.P><TXT>W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze trzeba odpowiedzieć, że art. 3 ust. 8 rozporządzenia nr 1371/2007 należy interpretować w ten sposób, że sytuacja, w której pasażer wsiadający do swobodnie dostępnego pociągu w celu odbycia podróży bez uprzedniego zakupienia biletu, wchodzi w zakres pojęcia <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0058" ID="QS0058"/>umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0058" CODE="201D" ID="QE0058"/> w rozumieniu tego przepisu.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie pytania drugiego</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54</NO.P><TXT>Ze względu na odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie drugie.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie pytań trzeciego i piątego</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55</NO.P><TXT>W pytaniach trzecim i piątym, które należy rozpatrywać łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdzi, że postanowienie o nałożeniu kary przewidziane w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem jest nieuczciwe, złagodził kwotę kary nałożonej w drodze tego postanowienia na konsumenta lub zastąpił to postanowienie przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym. W tym kontekście sąd ten zastanawia się również, czy dyrektywę 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, w okolicznościach takich jak w sprawie w postępowaniu głównym, nie stosował ponadto w inny sposób przepisów prawa krajowego dotyczących odpowiedzialności pozaumownej.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56</NO.P><TXT>W tym względzie należy zauważyć tytułem uwagi wstępnej, że w badanych sprawach, zgodnie z informacjami zawartymi we wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, klauzula dotycząca kary, którą sąd krajowy mógłby w danym przypadku uznać za nieuczciwą, stanowi część ogólnych warunków przewozu NMBS, w odniesieniu do których sąd ten uściśla, że <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0059" ID="QS0059"/>są one uważane za mające ogólne zastosowanie ze względu na ich charakter regulacyjny<QUOT.END REF.START="QS0059" CODE="201D" ID="QE0059"/> i że są <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0060" ID="QS0060"/>opublikowanie w dzienniku urzędowym państwa<QUOT.END REF.START="QS0060" CODE="201D" ID="QE0060"/>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="12"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57</NO.P><TXT>W świetle tych wyjaśnień należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 klauzule umowne odzwierciedlające w szczególności bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze nie podlegają przepisom tej dyrektywy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58</NO.P><TXT>Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału – jak wynika z motywu trzynastego dyrektywy 93/13 – wyłączenie przewidziane w art. 1 ust. 2 tej dyrektywy rozciąga się na przepisy prawa krajowego, które są wiążące dla umawiających się stron niezależnie od ich wyboru oraz w odniesieniu do przepisów mających zastosowanie w przypadku braku odmiennych ustaleń między stronami w tym zakresie, jak również względem klauzul umownych odzwierciedlających te przepisy (zob. podobnie: wyroki z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130321">21 marca 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>RWE Vertrieb</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑92/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:180">EU:C:2013:180</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140430">30 kwietnia 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Barclays Bank</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑280/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:279">EU:C:2014:279</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0030">30</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; a także postanowienie z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171207">7 grudnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Woonhaven Antwerpen</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑446/17</NO.CASE>, niepublikowane, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:954">EU:C:2017:954</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59</NO.P><TXT>Wyłączenie to oparte jest na fakcie, że co do zasady można zasadnie przypuszczać, że ustawodawca krajowy osiągnął równowagę między wszystkimi prawami i obowiązkami stron określonych umów, którą to równowagę prawodawca unijny wyraźnie zamierzał zachować (zob. podobnie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140430">30 kwietnia 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Barclays Bank</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑280/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:279">EU:C:2014:279</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo; a także postanowienie z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171207">7 grudnia 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Woonhaven Antwerpen</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑446/17</NO.CASE>, niepublikowane, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:954">EU:C:2017:954</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60</NO.P><TXT>To wyłączenie z zakresu stosowania dyrektywy 93/13 zakłada zatem, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze, warunek umowny musi odzwierciedlać przepis ustawowy lub wykonawczy, a po drugie, przepis ten musi mieć charakter bezwzględnie wiążący (wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140910">10 września 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kušionová</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑34/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2189">EU:C:2014:2189</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0078">78</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; a także z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170920">20 września 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Andriciuc i in.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑186/16</NO.CASE>,<NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:703">EU:C:2017:703</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61</NO.P><TXT>Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że wyłączenie to obejmuje bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze inne niż dotyczące zakresu uprawnień sądu krajowego do oceny nieuczciwego charakteru warunku umownego (zob. podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140430">30 kwietnia 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Barclays Bank</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑280/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:279">EU:C:2014:279</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20180807">7 sierpnia 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Banco Santander i Escobedo Cortés</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑96/16 i C‑94/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:643">EU:C:2018:643</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0062"><NO.P>62</NO.P><TXT>Sprawdzenie, czy przesłanki te są spełnione, należy do kompetencji sądu krajowego w każdym indywidualnym przypadku (zob. podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130530">30 maja 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Asbeek Brusse i Man Garabito</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑488/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:341">EU:C:2013:341</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; a także z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170920">20 września 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Andriciuc i inni</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑186/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:703">EU:C:2017:703</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0029">29</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0063"><NO.P>63</NO.P><TXT>Dokonując tej weryfikacji, sąd ten powinien wziąć pod uwagę okoliczność, że z uwagi w szczególności na cel dyrektywy 93/13, a mianowicie ochronę konsumentów przed nieuczciwymi warunkami umieszczonymi w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z tymi ostatnimi, wyjątek przewidziany w art. 1 ust. 2 tej dyrektywy podlega wykładni ścisłej (zob. podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140910">10 września 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kušionová</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑34/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2189">EU:C:2014:2189</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0077">77</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; a także z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20180920">20 września 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>OTP Bank i OTP Faktoring</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑51/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:750">EU:C:2018:750</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0064"><NO.P>64</NO.P><TXT>W związku z tym do Trybunału należy analiza pytań trzeciego i piątego na podstawie przesłanki, której prawidłowość powinien sprawdzić sąd krajowy, że warunek, który zamierza uznać on za nieuczciwy, nie wykracza poza zakres stosowania dyrektywy 93/13 na podstawie art. 1 ust. 2 tego aktu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0065"><NO.P>65</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="13"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0066"><NO.P>66</NO.P><TXT>Trybunał zinterpretował ten przepis w ten sposób, że sąd krajowy powinien wyciągnąć wszelkie konsekwencje, które zgodnie z prawem krajowym wynikają ze stwierdzenia, że dany warunek jest nieuczciwy, w celu zapewnienia, by konsument nie był nim związany. W tym względzie Trybunał uściślił, że jeżeli sąd krajowy uzna warunek umowny za nieuczciwy, jest on zobowiązany do jego uchylenia, tak aby nie wywoływał on skutków wiążących dla konsumenta, chyba że sprzeciwi się temu konsument (zob. podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130530">30 maja 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Asbeek Brusse i Man Garabito</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑488/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:341">EU:C:2013:341</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190326">26 marca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Abanca Corporación Bancaria i Bankia</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑70/17 i C‑179/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:250">EU:C:2019:250</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0052">52</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0067"><NO.P>67</NO.P><TXT>Trybunał orzekł już również, że jeżeli sąd krajowy stwierdzi nieważność nieuczciwego warunku w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, który zezwala sądowi krajowemu na uzupełnienie umowy poprzez zmianę treści tego warunku (wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140430">30 kwietnia 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kásler i Káslerné Rábai</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑26/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:282">EU:C:2014:282</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0077">77</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190326">26 marca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Abanca Corporación Bancaria i Bankia</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑70/17 i C‑179/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:250">EU:C:2019:250</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0053">53</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). W szczególności przepis ten nie może być interpretowany jako zezwalający sądowi krajowemu, w wypadku gdy stwierdzi on nieuczciwy charakter warunku dotyczącego kary umownej w umowie zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, na obniżenie kwoty nałożonej na konsumenta kary w miejsce całkowitego wyłączenia zastosowania wobec konsumenta rzeczonego warunku (wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130530">30 maja 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Asbeek Brusse i de Man Garabito</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑488/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:341">EU:C:2013:341</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0059">59</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; a także z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150121">21 stycznia 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Unicaja Banco i Caixabank</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑482/13, C‑484/13, C‑485/13 i C‑487/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:21">EU:C:2015:21</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0029">29</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0068"><NO.P>68</NO.P><TXT>Umowa ta powinna zatem w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z usunięcia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest zgodnie z zasadami prawa krajowego prawnie możliwe (wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130530">30 maja 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Asbeek Brusse i de Man Garabito</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑488/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:341">EU:C:2013:341</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150121">21 stycznia 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Unicaja Banco i Caixabank</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑482/13, C‑484/13, C‑485/13 i C‑487/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:21">EU:C:2015:21</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0069"><NO.P>69</NO.P><TXT>Gdyby bowiem sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Kompetencja ta przyczyniłaby się bowiem do wyeliminowania skutku odstraszającego wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców (wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130530">30 maja 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Asbeek Brusse i de Man Garabito</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑488/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:341">EU:C:2013:341</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0058">58</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; a także z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190326">26 marca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Abanca Corporación Bancaria i Bankia</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑70/17 i C‑179/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:250">EU:C:2019:250</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0070"><NO.P>70</NO.P><TXT>Ponadto prawdą jest, że Trybunał zaakceptował wyjątek od tej zasady, orzekając, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, zgodnie z zasadami prawa umów, usunął nieuczciwy warunek umowny, zastępując go przepisem prawa krajowego o charakterze uzupełniającym, pod warunkiem że takie zastąpienie jest zgodne z celem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 i pozwala na przywrócenie rzeczywistej równowagi między prawami i obowiązkami umawiających się stron, aby przywrócić równość między nimi. Trybunał ograniczył jednak tę możliwość do przypadków, w których unieważnienie nieuczciwego warunku zobowiązywałoby sąd krajowy do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe konsekwencje, tak że ten ostatni zostałby w ten sposób ukarany (zob. podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150121">21 stycznia 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Unicaja Banco i Caixabank</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑482/13, C‑484/13, C‑485/13 i C‑487/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:21">EU:C:2015:21</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190326">26 marca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Abanca Corporación Bancaria i Bankia</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑70/17 i C‑179/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:250">EU:C:2019:250</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="14"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0071"><NO.P>71</NO.P><TXT>Jednakże w postępowaniach głównych, z zastrzeżeniem ustaleń, jakie powinien poczynić w tym względzie sąd odsyłający, nie wydaje się, aby jakiekolwiek unieważnienie rozpatrywanej klauzuli dotyczące kary umownej mogło prowadzić do unieważnienia umów jako całości i w ten sposób narazić konsumentów na szczególnie szkodliwe konsekwencje.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0072"><NO.P>72</NO.P><TXT>Jeżeli chodzi o kwestię, czy w okolicznościach takich jak w postępowaniach głównych sąd krajowy mógłby ponadto zastosować przepisy prawa krajowego dotyczące odpowiedzialności pozaumownej, wystarczy zauważyć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy 93/13 celem tej dyrektywy jest zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do nieuczciwych warunków w umowach zawartych między przedsiębiorcą a konsumentem i że nie zawiera ona żadnych przepisów dotyczących odpowiedzialności pozaumownej.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0073"><NO.P>73</NO.P><TXT>W konsekwencji kwestia, czy okoliczności takie jak będące przedmiotem postępowań głównych mogą ponadto wchodzić w zakres stosowania przepisów dotyczących odpowiedzialności pozaumownej, wchodzi nie w zakres stosowania dyrektywy 93/13, lecz w zakres stosowania prawa krajowego. W związku z tym nie ma potrzeby rozpatrywania jej w kontekście tych wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0074"><NO.P>74</NO.P><TXT>W świetle wszystkich powyższych rozważań na pytania trzecie i piąte należy udzielić odpowiedzi, iż art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie z jednej strony temu, aby sąd krajowy, który stwierdza nieuczciwy charakter przewidzianego w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem warunku dotyczącego kary umownej, zmniejszył kwotę kary nałożonej na tego konsumenta, a z drugiej strony – aby zastąpił tę klauzulę, na podstawie przepisu prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, zgodnie z zasadami jego prawa umów, chyba że dana umowa nie może nadal istnieć w przypadku usunięcia nieuczciwego warunku, a rozwiązanie umowy jako całości naraża konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie pytania czwartego</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0075"><NO.P>75</NO.P><TXT>Ze względu na odpowiedzi na pytania trzecie i piąte nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie czwarte.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">W przedmiocie kosztów</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0076"><NO.P>76</NO.P><TXT>Dla stron w postępowaniach głównych niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniach głównych, nie podlegają zwrotowi.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><JURISDICTION><INTRO>Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:</INTRO><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">1)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Artykuł 3 ust. 8 rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="20071023">23 października 2007 r.</DATE> dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym należy interpretować w ten sposób, że sytuacja, w której pasażer wsiada do swobodnie dostępnego pociągu w celu odbycia podróży bez uprzedniego zakupienia biletu ,wchodzi w zakres pojęcia <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0061" ID="QS0061"/>umowy przewozu<QUOT.END REF.START="QS0061" CODE="201D" ID="QE0061"/> w rozumieniu tego przepisu.</HT></TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">2)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia <DATE ISO="19930405">5 kwietnia 1993 r.</DATE> w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie z jednej strony temu, aby sąd krajowy, który stwierdza nieuczciwy charakter przewidzianego w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem warunku dotyczącego kary umownej, zmniejszył kwotę kary nałożonej na tego konsumenta,<?PAGE NO="15"?> a z drugiej strony – aby zastąpił tę klauzulę, na podstawie przepisu prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, zgodnie z zasadami jego prawa umów, chyba że dana umowa nie może nadal istnieć w przypadku usunięcia nieuczciwego warunku, a rozwiązanie umowy jako całości naraża konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki.</HT></TXT></NP></ITEM></LIST></JURISDICTION></CONTENTS.JUDGMENT><SIGNATURE.CASE><SIGNATORY><P>Podpisy</P></SIGNATORY></SIGNATURE.CASE></JUDGMENT>