<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-819/19</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62019CC0819</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:373">EU:C:2021:373</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>23</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>23</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">Opinia M. Bobeka – Sprawa C‑819/19</HT></P><P><HT TYPE="SC">Stichting Cartel Compensation i in.</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Opinia rzecznika generalnego</HT></P><P><HT TYPE="UC">Michala Bobeka</HT></P><P>przedstawiona w dniu <DATE ISO="20210506">6 maja 2021 r.</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Język oryginału: angielski.</P></NOTE></P></TI><STI><P>Sprawa C‑819/19</P><P>Stichting Cartel Compensation,</P><P>Equilib Netherlands BV</P><P>przeciwko</P><P>Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV,</P><P>Martinair Holland NV,</P><P>Deutsche Lufthansa AG,</P><P>Lufthansa Cargo AG,</P><P>British Airways plc,</P><P>Société Air France SA,</P><P>Singapore Airlines Ltd,</P><P>Singapore Airlines Cargo Pte Ltd,</P><P>Swiss International Air Lines AG,</P><P>Air Canada,</P><P>Cathay Pacific Airways Ltd,</P><P>Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden SAS AB,<BR/>SAS Cargo Group A/S</P><P><HT TYPE="NORMAL">[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie, Niderlandy)]</HT></P></STI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN=""><KEYWORD>Odesłanie prejudycjalne</KEYWORD><KEYWORD>Artykuł 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG</KEYWORD><KEYWORD>Przepisy wykonawcze dotyczące art. 103 TFUE</KEYWORD><KEYWORD>System przejściowy w art. 104 i 105 TFUE</KEYWORD><KEYWORD>Porozumienia i uzgodnione praktyki w zakresie wielu składników cen za usługi lotniczego przewozu towarów (ustanowienie dopłat paliwowych i dopłat z tytułu bezpieczeństwa, odmowa zapłaty prowizji od dopłat)</KEYWORD><KEYWORD>Powództwo o odszkodowanie</KEYWORD><KEYWORD>Bezpośrednia skuteczność</KEYWORD><KEYWORD>Właściwość sądów krajowych</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><?PAGE NO="2"?><CONTENTS.CONCLUSION><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">I.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Wprowadzenie</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1.</NO.P><TXT>Fundacja Stichting Cartel Compensation i spółka Equilib Netherlands BV (zwane dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0001" REF.END="QE0001"/>powódkami<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="201D" ID="QE0001"/>) wnoszą o wydanie wyroku deklaratoryjnego i zasądzenie odszkodowania od pozwanych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0002"><P>Przewoźnicy lotniczy Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV, Martinair Holland NV, Deutsche Lufthansa AG, Lufthansa Cargo AG, British Airways Plc, Société Air France SA, Singapore Airlines Ltd, Singapore Airlines Cargo Pte Ltd, Swiss International Air Lines AG, Air Canada, Cathay Pacific Airways Ltd, Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden, SAS AB oraz SAS Cargo Group A/S (zwani dalej łącznie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0002" REF.END="QE0002"/>pozwanymi<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/>).</P></NOTE> za naruszenie art. 101 ust. 1 TFUE i art. 53 ust. 1 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (zwanego dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0003" REF.END="QE0003"/>porozumieniem EOG<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/>) w wyniku koordynacji różnych składników cen pobieranych za usługi lotniczego przewozu towarów na trasach między portami lotniczymi w Unii Europejskiej i na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego (zwanego dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0004" REF.END="QE0004"/>EOG<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="201D" ID="QE0004"/>) oraz z Unii Europejskiej i EOG.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2.</NO.P><TXT>Praktyka ta miała mieć miejsce w okresie, w którym Rada nie przyjęła jeszcze przepisów wykonawczych dla niektórych części sektora transportu lotniczego w celu nadania <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0005" REF.END="QE0005"/>pełnej skuteczności<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/> regułom ustanowionym w art. 101 TFUE. Z tego względu pozwani twierdzą, że właściwe do wykonania art. 101 TFUE pozostają wyłącznie organy administracyjne państw członkowskich i Komisja Europejska w ramach <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0006" REF.END="QE0006"/>systemu przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/> przewidzianego w art. 104 i 105 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3.</NO.P><TXT>Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia właściwości sądów krajowych w zakresie stosowania art. 101 ust. 1 TFUE i art. 53 ust. 1 porozumienia EOG do praktyk antykonkurencyjnych, do których dochodziło w okresie obowiązywania <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0007" REF.END="QE0007"/>systemu przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/>. Z tej być może technicznej i ograniczonej pod względem czasowym kwestii wyłania się jednak bardziej fundamentalna kwestia dotycząca (wzajemnej) zależności między publicznym (administracyjnym) i prywatnym (sądowym) egzekwowaniem reguł konkurencji UE.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">II.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Ramy prawne</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">A.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Traktat FUE</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4.</NO.P><TXT>W art. 101–105 TFUE określono reguły konkurencji. Dla niniejszej sprawy istotne są następujące postanowienia:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0008" REF.END="QE0008"/>Artykuł 101</P><P>(dawny artykuł 81 TWE)</P><P>1. Niezgodne z rynkiem wewnętrznym i zakazane są wszelkie porozumienia między przedsiębiorstwami, wszelkie decyzje związków przedsiębiorstw i wszelkie praktyki uzgodnione, które mogą wpływać na handel między państwami członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz rynku wewnętrznego, a w szczególności te, które polegają na:</P><P>[…]</P><P>2. Porozumienia lub decyzje zakazane na mocy niniejszego artykułu są nieważne z mocy prawa.</P><?PAGE NO="3"?><P>3. Jednakże postanowienia ustępu 1 mogą zostać uznane za niemające zastosowania do:</P><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>każdego porozumienia lub kategorii porozumień między przedsiębiorstwami,</P></ITEM><ITEM><P>każdej decyzji lub kategorii decyzji związków przedsiębiorstw,</P></ITEM><ITEM><P>każdej praktyki uzgodnionej lub kategorii praktyk uzgodnionych,</P></ITEM></LIST></P><P>które przyczyniają się do polepszenia produkcji lub dystrybucji produktów bądź do popierania postępu technicznego lub gospodarczego, przy zastrzeżeniu dla użytkowników słusznej części zysku, który z tego wynika, oraz bez:</P><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>nakładania na zainteresowane przedsiębiorstwa ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia tych celów;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>dawania przedsiębiorstwom możliwości eliminowania konkurencji w stosunku do znacznej części danych produktów.</TXT></NP></ITEM></LIST></P><P>[…]</P><P>Artykuł 103</P><P>(dawny artykuł 83 TWE)</P><P>1. Rada, na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim, wydaje rozporządzenia lub dyrektywy w celu zastosowania zasad ustanowionych w artykułach 101 i 102.</P><P>2. Przepisy, o których mowa w ustępie 1, mają na celu w szczególności:</P><P>[…]</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>ustanowienie szczegółowych zasad stosowania artykułu 101 ustęp 3, przy uwzględnieniu potrzeby, z jednej strony, zapewnienia skutecznego nadzoru, a z drugiej – uproszczenia w największym możliwym stopniu kontroli administracyjnej;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>określenie, w razie potrzeby, w różnych gałęziach gospodarki, zakresu postanowień artykułów 101 i 102;</TXT></NP></ITEM></LIST><P>[…]</P><P>Artykuł 104</P><P>(dawny artykuł 84 TWE)</P><P>Do chwili wejścia w życie przepisów przyjętych w wykonaniu artykułu 103 władze państw członkowskich rozstrzygają o dopuszczalności porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych oraz w sprawie nadużywania pozycji dominującej na rynku wewnętrznym, zgodnie z prawem ich krajów i z postanowieniami artykułu 101, zwłaszcza ustępu 3, i artykułu 102.</P><P>Artykuł 105</P><?PAGE NO="4"?><P>(dawny artykuł 85 TWE)</P><P>1. Bez uszczerbku dla artykułu 104, Komisja czuwa nad stosowaniem zasad określonych w artykułach 101 i 102. Na wniosek państwa członkowskiego lub z urzędu oraz we współpracy z właściwymi władzami państw członkowskich, które udzielają jej pomocy, Komisja wszczyna postępowanie w przypadkach podejrzenia naruszenia tych zasad. Jeśli stwierdzi, że doszło do naruszenia, proponuje środki właściwe do jego zaprzestania.</P><P>2. Jeśli nie zaprzestano naruszania, Komisja stwierdza takie naruszenie zasad w uzasadnionej decyzji. Może ona opublikować tę decyzję i upoważnić państwa członkowskie do przyjęcia środków niezbędnych w celu zaradzenia sytuacji, których warunki i szczegóły określa.</P><P>3. Komisja może przyjmować rozporządzenia dotyczące kategorii porozumień, w odniesieniu do których Rada przyjęła rozporządzenie lub dyrektywę zgodnie z artykułem 103 ustęp 2 litera b)<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/>.</P></ALINEA></QUOT.S></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">B.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Porozumienie EOG</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5.</NO.P><TXT>Celem porozumienia EOG jest <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0009" REF.END="QE0009"/>wspieranie stałego i zrównoważonego wzmacniania stosunków handlowych i gospodarczych między Umawiającymi się Stronami na równych warunkach konkurencji oraz przestrzegania tych samych zasad, w celu stworzenia jednorodnego [EOG]<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0003"><P>Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="001" PAGE.FIRST="3" DATE.PUB="1994">Dz.U. 1994, L 1, s. 3</REF.DOC.OJ>), art. 1 ust. 1.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6.</NO.P><TXT>Artykuł 6 porozumienia EOG stanowi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0010" REF.END="QE0010"/>Bez uszczerbku dla przyszłego rozwoju orzecznictwa, postanowienia niniejszego Porozumienia, w zakresie, w jakim są one co do istoty tożsame z odpowiednimi zasadami Traktatu [o funkcjonowaniu Unii Europejskiej], Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali oraz aktami przyjętymi w zastosowaniu tych dwóch Traktatów, podlegają w zakresie ich wykonania i stosowania wykładni zgodnej z odpowiednimi orzeczeniami Trybunału Sprawiedliwości [Unii Europejskiej] wydanymi przed datą podpisania niniejszego Porozumienia<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7.</NO.P><TXT>Artykuł 53 porozumienia EOG jest zasadniczo tożsamy z art. 101 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8.</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 55 porozumienia EOG:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="055.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0011" REF.END="QE0011"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Bez uszczerbku dla postanowień wprowadzających w życie artykuły 53 i 54, zawartych w Protokole 21 oraz załączniku XIV do niniejszego Porozumienia, Komisja WE oraz Urząd Nadzoru EFTA przewidziany w artykule 108 ustęp 1 zapewniają stosowanie reguł ustanowionych w artykułach 53 i 54.</ALINEA><ALINEA>Właściwy organ nadzoru, przewidziany w artykule 56, bada przypadki podejrzeń o naruszenie tych reguł, z własnej inicjatywy, na wniosek Państwa, na terytorium którego mogło dojść do takiego naruszenia, lub innych organów nadzoru. Właściwy organ nadzoru przeprowadza te badania we współpracy z właściwymi dla danego terytorium władzami krajowymi oraz we współpracy z innym właściwym organem nadzoru, które udzielają pomocy zgodnie z ich przepisami wewnętrznymi.</ALINEA><ALINEA>Jeśli stwierdzą, że doszło do naruszenia, proponują środki właściwe do jego zaprzestania.</ALINEA></PARAG><?PAGE NO="5"?><PARAG IDENTIFIER="055.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>Jeżeli nie zaprzestano naruszenia, właściwy organ nadzoru stwierdza takie naruszenie reguł w uzasadnionej decyzji.</ALINEA><ALINEA>Właściwy organ nadzoru może opublikować swoją decyzję i upoważnić Państwa do przyjęcia, na danym terytorium, niezbędnych w celu zaradzenia sytuacji środków, których warunki i szczegóły określa. Może też zwrócić się do innego organu nadzoru o upoważnienie Państw do podjęcia środków tego rodzaju na danym terytorium<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="201D" ID="QE0011"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">III.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9.</NO.P><TXT>W dniu <DATE ISO="20101109">9 listopada 2010 r.</DATE> Komisja Europejska przyjęła decyzję C(2010) 7694 wersja ostateczna dotyczącą postępowania przewidzianego w art. 101 TFUE, art. 53 porozumienia EOG oraz art. 8 umowy między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie transportu lotniczego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0004"><P>Zwaną dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0012" REF.END="QE0012"/>umową ze Szwajcarią<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/>.</P></NOTE> (sprawa COMP/39258 – Towarowy transport lotniczy) (zwaną dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0013" REF.END="QE0013"/>decyzją z 2010 r.<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="201D" ID="QE0013"/>)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0005"><P>Sprawa C.39258 – Towarowy transport lotniczy (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="371" PAGE.FIRST="11" DATE.PUB="2014">Dz.U. 2014, C 371, s. 11</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10.</NO.P><TXT>W art. 1–4 decyzji z 2010 r. stwierdzono że wielu przewoźników brało udział w koordynacji różnych składników cen pobieranych za usługi lotniczego przewozu towarów na trasach między portami lotniczymi w Unii Europejskiej lub na terenie EOG, między portami lotniczymi w Unii lub na terenie EOG a portami lotniczymi w państwach trzecich oraz między portami lotniczymi w Unii a portami lotniczymi w Szwajcarii, z naruszeniem art. 101 TFUE, art. 53 porozumienia EOG i art. 8 umowy ze Szwajcarią w różnych okresach (zachowanie zwane dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0014" REF.END="QE0014"/>przedmiotowym zachowaniem<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="201D" ID="QE0014"/>). Zgodnie z decyzją z 2010 r. całkowity czas trwania tego naruszenia obejmował okres od grudnia 1999 r. do lutego 2006 r.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11.</NO.P><TXT>W wyrokach z dnia <DATE ISO="20151216">16 grudnia 2015 r.</DATE> Sąd Unii Europejskiej stwierdził częściową nieważność decyzji z 2010 r. w odniesieniu do powódek w zawisłych przed nim sprawach<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0006"><P>Wyroki z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151216">16 grudnia 2015 r.</DATE>: <NAME.CASE>Air Canada/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑9/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:994">EU:T:2015:994</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Koninklijke Luchtvaart Maatschappij/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑28/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:995">EU:T:2015:995</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Japan Airlines/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑36/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:992">EU:T:2015:992</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Cathay Pacific Airways/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑38/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:985">EU:T:2015:985</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Cargolux Airlines/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑39/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:991">EU:T:2015:991</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Latam Airlines Group i Lan Cargo/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑40/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:986">EU:T:2015:986</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Singapore Airlines i Singapore Airlines Cargo/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑43/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:989">EU:T:2015:989</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Deutsche Lufthansa i in./Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑46/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:987">EU:T:2015:987</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>British Airways/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑48/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:988">EU:T:2015:988</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>SAS Cargo Group i in./Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑56/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:990">EU:T:2015:990</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Air France-KLM/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑62/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:996">EU:T:2015:996</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Air France/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑63/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:993">EU:T:2015:993</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Martinair Holland/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑67/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:984">EU:T:2015:984</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Zasadniczo Sąd uznał, że decyzja z 2010 r. była wadliwa z powodu sprzeczności między jej uzasadnieniem a sentencją<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0007"><P>Zobacz na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151216">16 grudnia 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Air Canada/Komisja</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑9/11</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:994">EU:T:2015:994</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0060">60</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12.</NO.P><TXT>W dniu <DATE ISO="20170317">17 marca 2017 r.</DATE> Komisja przyjęła decyzję C(2017) 1742 final dotyczącą postępowania na podstawie art. 101 TFUE, art. 53 porozumienia EOG oraz art. 8 umowy ze Szwajcarią (sprawa AT.39258 – Lotniczy transport towarowy) (zwaną dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0015" REF.END="QE0015"/>decyzją z 2017 r.<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="201D" ID="QE0015"/>)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0008"><P>Decyzji z 2017 r. nie podano do wiadomości publicznej. Dostępne jest jednak jej streszczenie. Zobacz streszczenie decyzji Komisji z dnia <DATE ISO="20170317">17 marca 2017 r.</DATE> dotyczącej postępowania na podstawie art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, art. 53 Porozumienia EOG oraz art. 8 Umowy między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie transportu lotniczego (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="188" PAGE.FIRST="14" DATE.PUB="2017">Dz.U. 2017, C 188, s. 14</REF.DOC.OJ>) (zwane dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0016" REF.END="QE0016"/>streszczeniem decyzji z 2017 r.<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="201D" ID="QE0016"/>).</P></NOTE>. W decyzji z 2017 r. utrzymano zasadniczo treść decyzji z 2010 r. Potwierdzono w niej również całkowity czas trwania naruszenia od grudnia 1999 r. do lutego 2006 r.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="6"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13.</NO.P><TXT>Zgodnie ze streszczeniem decyzji z 2017 r. Komisja stwierdziła, że wielu przewoźników brało udział w kartelu dotyczącym przedmiotowego zachowania. Zachowanie to skutkowało naruszeniem art. 101 TFUE, art. 53 porozumienia EOG i art. 8 umowy ze Szwajcarią. Dotyczyło ono: (i) tras między portami lotniczymi w Unii Europejskiej (zwanych dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0017" REF.END="QE0017"/>trasami wewnątrzunijnymi<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="201D" ID="QE0017"/>); (ii) tras między portami lotniczymi w Unii a portami lotniczymi poza EOG (zwanych dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0018" REF.END="QE0018"/>trasami UE–państwa trzecie<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/>); (iii) tras między portami lotniczymi na terenie EOG (zwanych dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0019" REF.END="QE0019"/>trasami wewnątrz EOG<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="201D" ID="QE0019"/>); (iv) tras między portami lotniczymi w krajach będących umawiającymi się stronami porozumienia EOG, ale niebędących państwami członkowskimi UE, a portami lotniczymi w państwach trzecich (zwanych dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0020" REF.END="QE0020"/>trasami między państwami EOG niebędącymi państwami członkowskimi UE a państwami trzecimi<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="201D" ID="QE0020"/>); oraz (v) tras między portami lotniczymi w Unii a portami lotniczymi w Szwajcarii (zwanych dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0021" REF.END="QE0021"/>trasami UE–Szwajcaria<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="201D" ID="QE0021"/>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14.</NO.P><TXT>W streszczeniu decyzji z 2017 r. w następujący sposób sprecyzowano naruszenie i kwestię nałożenia grzywien za różne okresy w odniesieniu do różnych tras:</TXT><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>w przypadku tras wewnątrzunijnych Komisja była uprawniona do stwierdzenia naruszenia i nałożenia grzywien za zachowanie dotyczące transportu lotniczego między portami lotniczymi w UE przed dniem <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE> Powodem tego był fakt, że <HT TYPE="ITALIC">przed</HT> dniem <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE> rozporządzenie (EWG) nr 3975/87<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0009"><P>Rozporządzenie Rady z dnia <DATE ISO="19871214">14 grudnia 1987 r.</DATE> ustanawiające procedurę stosowania reguł konkurencji do przedsiębiorstw w sektorze transportu lotniczego (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="374" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="1987">Dz.U. 1987, L 374, s. 1</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> przyznawało Komisji uprawnienia wykonawcze do stosowania art. 101 TFUE w odniesieniu do transportu lotniczego wyłącznie między portami lotniczymi w UE. Transport lotniczy między portami lotniczymi w UE a portami lotniczymi w państwach trzecich był natomiast wyłączony z zakresu tego rozporządzenia;</P></ITEM><ITEM><P>w przypadku tras UE–państwa trzecie z tych samych względów właściwość Komisji była ograniczona do zachowania występującego <HT TYPE="ITALIC">po</HT> dniu <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE>;</P></ITEM><ITEM><P>w przypadku tras wewnątrz EOG Komisja była uprawniona do stwierdzenia naruszenia i nałożenia grzywien za cały okres od 1999 r. do 2006 r.;</P></ITEM><ITEM><P>w przypadku tras między państwami EOG niebędącymi państwami członkowskimi UE a państwami trzecimi decyzja nr 130/2004<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0010"><P>Decyzja Wspólnego Komitetu EOG z dnia <DATE ISO="20040924">24 września 2004 r.</DATE> zmieniająca załącznik XIV (<QUOT.START CODE="201E" ID="QS0022" REF.END="QE0022"/>Konkurencja<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/>), protokół 21 (w sprawie wdrażania zasad konkurencji mających zastosowanie do przedsiębiorstw) oraz protokół 23 (dotyczący współpracy między organami nadzoru) do porozumienia EOG (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="064" PAGE.FIRST="57" DATE.PUB="2005">Dz.U. 2005, L 64, s. 57</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> oraz decyzja nr 40/2005<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0011"><P>Decyzja Wspólnego Komitetu EOG z dnia <DATE ISO="20050311">11 marca 2005 r.</DATE> zmieniająca załącznik XIII (<QUOT.START CODE="201E" ID="QS0023" REF.END="QE0023"/>Transport<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="201D" ID="QE0023"/>) i protokół 21 (w sprawie wdrażania zasad konkurencji mających zastosowanie do przedsiębiorstw) do porozumienia EOG (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="198" PAGE.FIRST="38" DATE.PUB="2005">Dz.U. 2005, L 198, s. 38</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> weszły w życie w dniu <DATE ISO="20050519">19 maja 2005 r.</DATE> Od tej daty rozporządzenie (WE) nr 411/2004<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0012"><P>Rozporządzenie Rady z dnia <DATE ISO="20040226">26 lutego 2004 r.</DATE> uchylające rozporządzenie (EWG) nr 3975/87 oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 3976/87 i (WE) nr 1/2003 w związku z transportem lotniczym między Wspólnotą a państwami trzecimi (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="068" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2004">Dz.U. 2004, L 68, s. 1</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> oraz rozporządzenie (WE) nr 1/2003<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0013"><P>Rozporządzenie Rady z dnia <DATE ISO="20021216">16 grudnia 2002 r.</DATE> w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="001" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2003">Dz.U. 2003, L 1, s. 1</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> zaczęły obowiązywać w ramach porozumienia EOG. Wobec tego Komisja nie stwierdziła naruszenia ani nie nałożyła grzywien za zachowanie dotyczące tras między państwami EOG, które nie były państwami członkowskimi UE, a państwami trzecimi przed dniem <DATE ISO="20050519">19 maja 2005 r.</DATE></P></ITEM></LIST></P></NP.ECR><?PAGE NO="7"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15.</NO.P><TXT>Decyzję z 2017 r. również zaskarżono przed Sądem<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0014"><P>Sprawy: Air Canada/Komisja (T‑326/17); Koninklijke Luchtvaart Maatschappij/Komisja (T‑325/17); Japan Airlines/Komisja (T‑340/17); Cathay Pacific Airways/Komisja (T‑343/17); Cargolux Airlines/Komisja (T‑334/17); Latam Airlines Group i Lan Cargo/Komisja (T‑344/17); Singapore Airlines i Singapore Airlines Cargo PTE/Komisja (T‑350/17); Deutsche Lufthansa i in./Komisja (T‑342/17); British Airways/Komisja (T‑341/17); SAS Cargo Group i in./Komisja (T‑324/17); Air France – KLM/Komisja (T‑337/17), Air France/Komisja (T‑338/17); Martinair Holland/Komisja (T‑323/17).</P></NOTE>. Przedmiotowe sprawy nadal są w toku.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16.</NO.P><TXT>W tym samym czasie powódki wszczęły przeciwko pozwanym postępowanie cywilne przed Rechtbank Amsterdam (sądem rejonowym w Amsterdamie, Niderlandy). Sąd ten wyjaśnił, że spółki będące powódkami utworzono specjalnie w celu dochodzenia przeniesionych na nie w drodze cesji roszczeń odszkodowawczych wynikających ze stwierdzonych przez Komisję naruszeń prawa konkurencji.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17.</NO.P><TXT>Powódki wnoszą o wydanie wyroku deklaratoryjnego i zasądzenie odszkodowania. Po pierwsze, żądają ustalenia, że pozwani działali niezgodnie z prawem w okresie od 1999 r. do 2006 r., to znaczy również przed: (i) dniem <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE> (w przypadku tras UE–państwa trzecie); (ii) dniem <DATE ISO="20050519">19 maja 2005 r.</DATE> (w przypadku tras między państwami EOG niebędącymi państwami członkowskimi UE a państwami trzecimi); oraz (iii) dniem <DATE ISO="20020601">1 czerwca 2002 r.</DATE> w przypadku tras UE–Szwajcaria (okresy zwane dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0024" REF.END="QE0024"/>spornymi okresami<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="201D" ID="QE0024"/>). Po drugie, wnoszą do sądu odsyłającego o zasądzenie od pozwanych na zasadzie odpowiedzialności solidarnej zapłaty odszkodowania i odsetek za przedmiotowe zachowanie antykonkurencyjne.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18.</NO.P><TXT>Zdaniem sądu odsyłającego powódki opierają się w swoich żądaniach na bezpośredniej skuteczności art. 101 TFUE celem wykazania właściwości sądu krajowego w odniesieniu do spornych okresów niezależnie od egzekwowania prawa konkurencji na drodze administracyjnej.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19.</NO.P><TXT>W swym postanowieniu sąd odsyłający stwierdza, że jest właściwy do zastosowania art. 101 TFUE do przedmiotowego zachowania i do spornych okresów. Sąd odsyłający zauważa jednak wyraźnie, że stanowisko to odbiega od wyroku High Court of Justice (England and Wales) [sądu wyższej instancji (Anglia i Walia)] w sprawie Emerald Supplies Ltd przeciwko British Airways Plc<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0015"><P>Wyrok High Court of Justice of England and Wales (Chancery Division) [sądu wyższej instancji dla Anglii i Walii (wydział kanclerski)] z dnia <DATE ISO="20171004">4 października 2017 r.</DATE> w sprawie Emerald Supplies Ltd przeciwko British Airways Plc, [2017] EWHC 2420 (Ch).</P></NOTE>, utrzymanego w mocy przez Court of Appeal (England and Wales) [sąd apelacyjny (Anglia i Walia)] w sprawie La Gaitana Farms SA i in. przeciwko British Airways Plc<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0016"><P>Wyrok Court of Appeal of England and Wales (sądu apelacyjnego dla Anglii i Walii) z dnia <DATE ISO="20190129">29 stycznia 2019 r.</DATE> w sprawie La Gaitana Farms SA i in. przeciwko British Airways Plc, [2019] EWCA Civ 37.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20.</NO.P><TXT>Powziąwszy wątpliwość co do swojej właściwości w zakresie zastosowania art. 101 ust. 1 TFUE i art. 53 ust. 1 porozumienia EOG do spornych okresów, Rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości z następującym pytaniem prejudycjalnym:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0025" REF.END="QE0025"/>Czy sąd krajowy jest w ramach sporu pomiędzy stronami poszkodowanymi (w tym przypadku spedytorami, odbiorcami usług przewozu lotniczego) a przewoźnikami lotniczymi właściwy – czy to z uwagi na bezpośredni skutek art. 101 TFUE, a przynajmniej art. 53 [porozumienia EOG], czy to na podstawie (bezpośredniego zastosowania) art. 6 rozporządzenia nr 1/2003 – upoważniony do pełnego zastosowania art. 101 TFUE, a przynajmniej art. 53 [porozumienia EOG] do porozumień / uzgodnionych praktyk przewoźników lotniczych dotyczących usług przewozu towarowego odnoszących się do lotów zrealizowanych przed dniem <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE> na trasach pomiędzy lotniskami położonymi w obrębie [Unii] a lotniskami położonymi poza EOG i odpowiednio do lotów zrealizowanych przed dniem <DATE ISO="20050519">19 maja 2005 r.</DATE> na trasach pomiędzy<?PAGE NO="8"?> Islandią, Księstwem Liechtensteinu, Norwegią a lotniskami położonymi poza EOG i odpowiednio do lotów, które miały miejsce przed dniem <DATE ISO="20020601">1 czerwca 2002 r.</DATE> pomiędzy lotniskami położonymi wewnątrz [Unii] a Szwajcarią, również w okresie, kiedy obowiązywał system przejściowy ustanowiony w art. 104 i 105 TFUE, czy też system ten stoi temu na przeszkodzie?<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="201D" ID="QE0025"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21.</NO.P><TXT>Uwagi na piśmie przedstawili: powódki, pozwani, rząd norweski, Urząd Nadzoru EFTA, jak również Komisja. Wszystkie te strony, z wyjątkiem rządu norweskiego, przedstawiły także swoje stanowiska ustnie podczas rozprawy, która odbyła się w dniu <DATE ISO="20210121">21 stycznia 2021 r.</DATE></TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">IV.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Analiza</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22.</NO.P><TXT>Niniejsza opinia ma następującą strukturę. Po pierwsze, rozpocznę od omówienia kontekstu prawnego niniejszej sprawy (A). Następnie przejdę do kwestii zastosowania art. 101 ust. 1 TFUE przez sąd odsyłający (B). W dalszej kolejności przeanalizuję równoważne zasady w ramach porozumienia EOG (C). Na koniec przedstawię bardziej ogólne uwagi na temat sądowego egzekwowania reguł konkurencji (D).</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">A.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Ramy traktatowe i <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0026" REF.END="QE0026"/>system przejściowy<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="201D" ID="QE0026"/></HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23.</NO.P><TXT>Biorąc pod uwagę znaczenie ram traktatowych dotyczących reguł konkurencji w niniejszej sprawie, uważam, że niniejszą opinię należy rozpocząć od przedstawienia różnych elementów art. 101 TFUE i dokładnego zbadania wskazywanej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0027" REF.END="QE0027"/>przejściowości<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="201D" ID="QE0027"/> systemu egzekwowania przepisów ustanowionego w art. 104 i 105 TFUE (1). Następnie pokrótce podsumuję argumenty stron i umieszczę je w kontekście pytania postawionego przez sąd odsyłający (2).</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC"><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0028" REF.END="QE0028"/>Przejściowość<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="201D" ID="QE0028"/> w odniesieniu do czego?</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24.</NO.P><TXT>Artykuł 101 TFUE ma prostą strukturę. W jego ust. 1 zakazano <HT TYPE="ITALIC">wszelkich</HT> porozumień, których celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji. W ust. 2 wyjaśniono konsekwencję tego zakazu: <HT TYPE="ITALIC">wszystkie</HT> porozumienia objęte zakresem ust. 1 są nieważne z mocy prawa. Następnie w ust. 3 przewidziano wyjątek od zakazu zawartego w ust. 1: w niektórych przypadkach postanowienia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0029" REF.END="QE0029"/>ustępu 1 mogą zostać uznane za niemające zastosowania<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="201D" ID="QE0029"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25.</NO.P><TXT>Artykuł 101 TFUE jest zasadniczo kompletnym i samodzielnym postanowieniem. Jest on sformułowany w sposób ogólny. Nie odnosi się do żadnych środków wykonawczych i nie ma w nim żadnego elementu, który sugerowałby, że art. 101 TFUE ma ograniczony zakres lub ograniczone zastosowanie. Co najważniejsze dla niniejszej sprawy, art. 101 TFUE nie przewiduje jakichkolwiek preferencji w kontekście instytucjonalnym. Nie faworyzuje się w nim jednej (jednego rodzaju) instytucji kosztem innej. W tym względzie brzmienie tego postanowienia można zestawić z art. 65 ust. 4 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. W tym ostatnim określono, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0030" REF.END="QE0030"/>Wysoka Władza ma wyłączną właściwość<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="201D" ID="QE0030"/> do stwierdzenia, czy zakazane porozumienie jest zgodne z tym postanowieniem.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26.</NO.P><TXT>Na podstawie samego brzmienia tego postanowienia trudno zatem wysnuć wniosek, że art. 101 TFUE należy stosować inaczej niż <HT TYPE="ITALIC">jakiekolwiek inne</HT> postanowienie traktatu odnoszące się do instytucji stosującej prawo Unii, niezależnie od tego, czy jest to instytucja państw członkowskich czy Unii Europejskiej.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="9"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27.</NO.P><TXT>Dopiero na mocy art. 103–105 TFUE do stosowania art. 101 TFUE wprowadza się elementy zróżnicowania i <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0031" REF.END="QE0031"/>przejściowości<QUOT.END REF.START="QS0031" CODE="201D" ID="QE0031"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28.</NO.P><TXT>Otóż w art. 103 ust 1 TFUE wyjaśniono, że do Rady należy wydawanie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0032" REF.END="QE0032"/>rozporządze[ń] lub dyrekty[w] w celu zastosowania zasad ustanowionych<QUOT.END REF.START="QS0032" CODE="201D" ID="QE0032"/> w art. 101 TFUE. Ustęp 2 zawiera niewyczerpujący wykaz przykładów korzystania z tego uprawnienia. Dla celów niniejszej sprawy najistotniejsze są lit. b) i c). Dotyczą one, odpowiednio, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0033" REF.END="QE0033"/>szczegółowych zasad stosowania artykułu 101 ustęp 3, przy uwzględnieniu potrzeby […] zapewnienia skutecznego nadzoru [oraz] uproszczenia […] kontroli administracyjnej<QUOT.END REF.START="QS0033" CODE="201D" ID="QE0033"/> oraz określenia, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0034" REF.END="QE0034"/>w różnych gałęziach gospodarki, zakresu postanowień<QUOT.END REF.START="QS0034" CODE="201D" ID="QE0034"/> art. 101 TFUE. Innymi słowy, art. 103 TFUE nakłada na Radę ciężar określenia zakresu stosowania art. 101 TFUE i nadzoru administracyjnego w odniesieniu do tego postanowienia.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29.</NO.P><TXT>Mając na uwadze powyższe, co się dzieje do czasu, gdy Rada postanowi skorzystać ze swoich uprawnień, jak przewidziano w art. 103 TFUE?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30.</NO.P><TXT>Na tym właśnie etapie istotne są art. 104 i 105 TFUE. Owe postanowienia ustanawiają <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0035" REF.END="QE0035"/>system przejściowy<QUOT.END REF.START="QS0035" CODE="201D" ID="QE0035"/>. W ramach tego systemu organy (administracyjne) państw członkowskich były odpowiedzialne za stosowanie reguł (obecnie) zawartych w art. 101 TFUE. Działania te obejmowały przyznawanie wyłączeń na podstawie art. 101 ust. 3 TFUE. W okresie stosowania tego systemu Komisja odgrywała jedynie niewielką rolę w egzekwowaniu reguł konkurencji – i to jedynie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0036" REF.END="QE0036"/>bez uszczerbku<QUOT.END REF.START="QS0036" CODE="201D" ID="QE0036"/> dla zadań organów krajowych państw członkowskich.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31.</NO.P><TXT>W świetle tych ram konstytucyjnych pojęcie systemu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0037" REF.END="QE0037"/>przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0037" CODE="201D" ID="QE0037"/> jest w pewnym sensie niewłaściwe. Prawdą jest, że w swoim <HT TYPE="ITALIC">pierwotnym</HT> brzmieniu art. 87 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (zwanego dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0038" REF.END="QE0038"/>traktatem EWG<QUOT.END REF.START="QS0038" CODE="201D" ID="QE0038"/>) stanowił, iż Rada musi wykonać swoje uprawnienia wynikające z (obecnego) art. 103 TFUE <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">ciągu trzech lat</HT>. Okres ten upłynął, a Rada nie skorzystała z owych uprawnień. Niemniej jednak traktat z Amsterdamu zastąpił (nieaktualne już wówczas) odniesienie do trzyletniego terminu wykonania ogólnym obowiązkiem Rady polegającym na wydawaniu rozporządzeń i dyrektyw w celu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0039" REF.END="QE0039"/>zastosowania<QUOT.END REF.START="QS0039" CODE="201D" ID="QE0039"/> (obecnego) art. 101 TFUE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0017"><P>Artykuł 6 ust. 46 Traktatu z Amsterdamu zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej, traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie i niektóre związane z nimi akty (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="340" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="1997">Dz.U. 1997, C 340, s. 1</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>. W ten sposób potwierdzono de iure to, co już od pewnego czasu miało miejsce de facto, przez co zniknęła wskazywana <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0040" REF.END="QE0040"/>przejściowość<QUOT.END REF.START="QS0040" CODE="201D" ID="QE0040"/> systemu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0041" REF.END="QE0041"/>przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0041" CODE="201D" ID="QE0041"/> ustanowionego na podstawie (obecnych) art. 104 i 105 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32.</NO.P><TXT>Artykuł 104 TFUE, rozpatrywany w tym świetle, faktycznie przewidział <HT TYPE="ITALIC">domyślną zasadę</HT> dotyczącą sposobu postępowania w kontekście dopuszczalności porozumień objętych zakresem art. 101 TFUE. Zgodnie z tym postanowieniem organy państw członkowskich posiadają kompetencje do zapewnienia przez czas nieokreślony przestrzegania reguł konkurencji zawartych w traktacie, <HT TYPE="ITALIC">dopóki</HT> Rada nie podejmie działania poprzez wprowadzenie innego rozwiązania administracyjnego dotyczącego egzekwowania reguł konkurencji zawartych w traktacie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33.</NO.P><TXT>Innymi słowy, chociaż system <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0042" REF.END="QE0042"/>przejściowy<QUOT.END REF.START="QS0042" CODE="201D" ID="QE0042"/> ustanowiono pierwotnie na ograniczony okres, system ten tracił z czasem swój <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0043" REF.END="QE0043"/>przejściowy charakter<QUOT.END REF.START="QS0043" CODE="201D" ID="QE0043"/>, ponieważ nie było <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0044" REF.END="QE0044"/>przejścia<QUOT.END REF.START="QS0044" CODE="201D" ID="QE0044"/> w zwykłym znaczeniu tego słowa z jednej sytuacji do drugiej. Zamiast tego ów system był raczej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0045" REF.END="QE0045"/>potencjalnie modułowy<QUOT.END REF.START="QS0045" CODE="201D" ID="QE0045"/> w odniesieniu do konkretnych elementów decentralizacji (i ponownego przydziału) kompetencji wykonawczych w zakresie niektórych części art. 101 TFUE. Tę ostatnią kwestię potwierdza rozwój całego systemu, który przez lata zmieniał się w tę i z powrotem: od<?PAGE NO="10"?> całkowitej decentralizacji do centralizacji niektórych elementów, a następnie ponownie do częściowej decentralizacji, przy czym postanowienia kompetencyjne zawarte w art. 103 ust. 2 TFUE bez problemu uwzględniały w sferze tekstowej owe zmiany.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Rola sądów krajowych w <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0046" REF.END="QE0046"/>systemie przejściowym<QUOT.END REF.START="QS0046" CODE="201D" ID="QE0046"/></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34.</NO.P><TXT>Artykuły 103–105 TFUE milczą na temat roli sądów krajowych w stosowaniu art. 101 TFUE, czy to w kontekście systemu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0047" REF.END="QE0047"/>przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0047" CODE="201D" ID="QE0047"/>, czy w jakimkolwiek innym. To właśnie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Sąd odsyłający zmierza bowiem do ustalenia, czy zakaz zawarty w art. 101 ust. 1 TFUE może być stosowany przez sądy krajowe w sytuacji, gdy sporne praktyki antykonkurencyjne miały miejsce w przeważającej części w okresie stosowania <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0048" REF.END="QE0048"/>systemu przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0048" CODE="201D" ID="QE0048"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35.</NO.P><TXT>Na pierwszy rzut oka dyskusja ta może się odnosić do minionej epoki. Wszystkie strony w niniejszej sprawie są zgodne co do tego, że rozporządzenie (WE) nr 1/2003 albo przyznało sądom krajowym uprawnienie do stosowania całego art. 101 TFUE, albo przynajmniej potwierdziło istnienie tego uprawnienia. Jednakże w praktyce rozstrzygnięcie kwestii podniesionej przez Rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie) będzie miało wpływ na szersze dochodzenie praw prywatnych służących zapewnieniu przyznania odszkodowania za szkodę spowodowaną zachowaniem, które może ograniczać lub zakłócać konkurencję – niezależnie od tego, kiedy owo zachowanie miało miejsce, i bez względu na to, który organ administracyjny je badał.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36.</NO.P><TXT>Powódki w postępowaniu głównym próbują dochodzić praw prywatnych w ten właśnie sposób. W decyzji z 2017 r. Komisja stwierdziła bowiem istnienie dowodów na stosowane w ciągły sposób praktyki polegające na koordynacji cen w latach 1999–2006 w sektorze lotniczego przewozu towarów. Jednakże ze względu na system prawa wtórnego wprowadzony przez Radę na podstawie art. 103 TFUE Komisja ograniczyła swoje ustalenia dotyczące naruszenia art. 101 ust. 1 TFUE i art. 53 ust. 1 porozumienia EOG, odpowiednio, w przypadku tras UE–państwa trzecie do okresu od dnia <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE> i w przypadku tras między państwami EOG niebędącymi państwami członkowskimi UE a państwami trzecimi do okresu od dnia <DATE ISO="20050519">19 maja 2005 r.</DATE> W związku z tym, w razie uwzględnienia zastrzeżeń pozwanych co do właściwości sądu krajowego, okres poprzedzający te daty byłby w rzeczywistości wykluczony z zakresu powództwa prywatnego o naprawienie szkody spowodowanej antykonkurencyjnym zachowaniem na podstawie art. 101 ust. 1 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37.</NO.P><TXT>W dużej mierze zasadnicze i ogólne pytanie, które nasuwa się w niniejszej sprawie, dotyczy zatem tego, czy prawo wtórne ograniczające egzekwowanie reguł konkurencji Unii na drodze administracyjnej może ograniczyć lub całkowicie wyłączyć stosowanie art. 101 ust. 1 TFUE przez sądy krajowe.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38.</NO.P><TXT>W uwagach zainteresowanych stron odpowiedź na to pytanie kryje się pod wieloma warstwami orzecznictwa i prawa wtórnego. Zasadniczo powódki, Urząd Nadzoru EFTA i rząd norweski wyjaśniają, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0049" REF.END="QE0049"/>system przejściowy<QUOT.END REF.START="QS0049" CODE="201D" ID="QE0049"/> ograniczał egzekwowanie zasad leżących u podstaw art. 101 ust. 1 TFUE jedynie na <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0050" REF.END="QE0050"/>drodze administracyjnej<QUOT.END REF.START="QS0050" CODE="201D" ID="QE0050"/>. Nie ograniczyło to jednak bezpośredniej skuteczności art. 101 ust. 1 TFUE i art. 53 ust. 1 porozumienia EOG w przypadku powołania się na nią przed sądami krajowymi, czyli niezależnej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0051" REF.END="QE0051"/>drogi sądowej<QUOT.END REF.START="QS0051" CODE="201D" ID="QE0051"/>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="11"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39.</NO.P><TXT>Pozwani, popierani w przeważającej części przez Komisję, nie zgadzają się z tym stanowiskiem. Ich zdaniem sądy krajowe nie były właściwe do stosowania art. 101 ust. 1 TFUE z dwóch powodów. Po pierwsze, Rada, działając na podstawie art. 103 TFUE, ograniczyła zakres stosowania ratione materiae art. 101 TFUE. W związku z tym sektor transportu lotniczego nie był w pełni objęty <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0052" REF.END="QE0052"/>zasadami<QUOT.END REF.START="QS0052" CODE="201D" ID="QE0052"/> zawartymi w tym postanowieniu przed datą rozpoczęcia stosowania rozporządzenia nr 1/2003. Po drugie, zgodnie z <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0053" REF.END="QE0053"/>systemem przejściowym<QUOT.END REF.START="QS0053" CODE="201D" ID="QE0053"/> jedynie krajowe organy ochrony konkurencji, a w niektórych przypadkach Komisja, mogły zająć stanowisko w przedmiocie zgodności antykonkurencyjnego porozumienia z art. 101 TFUE. Biorąc pod uwagę te ograniczenia art. 101 ust. 1 TFUE, zasada jednorodności wymaga podobnego ograniczenia bezpośredniej skuteczności art. 53 ust. 1 porozumienia EOG.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40.</NO.P><TXT>Moim zdaniem prawidłowa odpowiedź na to stanowisko wynika bezpośrednio z art. 101 TFUE, z art. 53 porozumienia EOG i ogólnie pojmowanych reguł konkurencji. Dlatego też zajmę się teraz tą kwestią.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">B.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Zastosowanie art. 101 ust. 1 TFUE przez sąd odsyłający w niniejszej sprawie</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41.</NO.P><TXT>Ogólnie rzecz ujmując, co się tyczy stosowania art. 101 ust. 1 TFUE przez sądy krajowe, należy omówić trzy kwestie. Po pierwsze, ewentualny ograniczający wpływ <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0054" REF.END="QE0054"/>systemu przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0054" CODE="201D" ID="QE0054"/> przewidzianego w art. 104 i 105 TFUE na art. 101 TFUE w odniesieniu do standardowej właściwości sądów krajowych (1). Po drugie, zakres, w jakim strona dochodząca swoich praw przed sądami krajowymi może powoływać się na bezpośrednią skuteczność zasad zawartych obecnie w art. 101 ust. 1 TFUE (2). Po trzecie, zakres zastosowania ratione materiae art. 101 ust. 1 TFUE do konkretnej sprawy będącej przedmiotem postępowania, mianowicie do dziedziny transportu lotniczego (3). Zajmę się każdą z tych kwestii po kolei.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Wpływ <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0055" REF.END="QE0055"/>systemu przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0055" CODE="201D" ID="QE0055"/> na art. 101 TFUE</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42.</NO.P><TXT>W swoich uwagach pozwani podnoszą zasadniczo, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0056" REF.END="QE0056"/>system przejściowy<QUOT.END REF.START="QS0056" CODE="201D" ID="QE0056"/> przewidziany w art. 104 i 105 TFUE pozbawia sądy krajowe właściwości do stosowania art. 101 TFUE. W odpowiedzi na pytanie skierowane przez Trybunał Komisja zajęła takie samo stanowisko. Jej zdaniem art. 104 i 105 TFUE mogą skutkować <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0057" REF.END="QE0057"/>wstrzymaniem<QUOT.END REF.START="QS0057" CODE="201D" ID="QE0057"/> właściwości sądów krajowych do stosowania art. 101 TFUE w pewnych okolicznościach.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43.</NO.P><TXT>Nie zgadzam się z tą opinią.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44.</NO.P><TXT>W treści art. 104 i 105 TFUE nie dostrzegam niczego, co można by uznać za <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0058" REF.END="QE0058"/>przycisk pauzy<QUOT.END REF.START="QS0058" CODE="201D" ID="QE0058"/> w odniesieniu do właściwości sądów krajowych. W rzeczywistości żadne z tych postanowień nie ogranicza stosowania art. 101 TFUE w stosunku do sądów krajowych. Artykuły 104 i 105 TFUE określają jedynie, w jaki sposób powinno przebiegać egzekwowanie art. 101 TFUE na drodze administracyjnej w okresie do czasu podjęcia przez Radę decyzji w sprawie działań na podstawie art. 103 TFUE. Działania te nie dotyczą jednak <HT TYPE="ITALIC">sądowego</HT> stosowania art. 101 TFUE przez sądy krajowe.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45.</NO.P><TXT>W bardziej szczegółowym ujęciu: moim zdaniem sądowe stosowanie art. 101 ust. 1 TFUE naturalnie <HT TYPE="ITALIC">nie ogranicza się do sądowej kontroli</HT> decyzji administracyjnych, w których wcześniej zastosowano i egzekwowano reguły konkurencji Unii. Kontrola decyzji administracyjnej w sprawie zastosowania art. 101 ust. 1 TFUE to z pewnością jeden ze sposobów, w jakie sądy krajowe mogą stosować to postanowienie. Istnieją jednak inne dziedziny prawa lub inne środki<?PAGE NO="12"?> dochodzenia roszczeń, w ramach których sądy krajowe mogłyby ewentualnie, na mocy prawa Unii lub prawa krajowego, stosować to samo postanowienie: weźmy na przykład inne rodzaje kontroli administracyjnej, powództwa cywilne czy nawet postępowania karne.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46.</NO.P><TXT>Uważam, że ważne jest, aby podkreślić tę kwestię na samym początku. Wynika to z faktu, że – jak się wydaje – w uwagach pozwanych i Komisji zarysowuje się w tym względzie wyraźna tendencja redukcjonistyczna. Uważają oni zasadniczo, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0059" REF.END="QE0059"/>stosowanie<QUOT.END REF.START="QS0059" CODE="201D" ID="QE0059"/> art. 101 TFUE oznacza <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0060" REF.END="QE0060"/>egzekwowanie<QUOT.END REF.START="QS0060" CODE="201D" ID="QE0060"/> tego postanowienia, co z kolei wiąże się z <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0061" REF.END="QE0061"/>dochodzeniem i nakładaniem kar administracyjnych<QUOT.END REF.START="QS0061" CODE="201D" ID="QE0061"/>. Zadanie to powierzono wyłącznie Komisji lub krajowym organom administracyjnym. Zgodnie z tą logiką sądy krajowe uzyskałyby, w sposób dorozumiany, właściwość w ramach <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0062" REF.END="QE0062"/>systemu przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0062" CODE="201D" ID="QE0062"/> tylko wtedy, gdyby zwrócono się do nich o dokonanie sądowej kontroli egzekwowania przepisów na drodze administracyjnej przez krajowy organ administracyjny.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47.</NO.P><TXT>Nie podzielam tego stanowiska. Gdyby sąd krajowy miał zastosować art. 101 ust. 1 TFUE w ramach swego zakresu właściwości i istniejącego postępowania, zanim Rada wprowadziła prawo wtórne w celu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0063" REF.END="QE0063"/>wykonania<QUOT.END REF.START="QS0063" CODE="201D" ID="QE0063"/> zasad leżących u podstaw art. 101 TFUE, wówczas ów sąd krajowy musiałby <HT TYPE="ITALIC">oczywiście</HT> zapewnić pełną skuteczność temu postanowieniu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0018"><P>Zgodnie z wyrokiem z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19761216">16 grudnia 1976 r.</DATE>, <NAME.CASE>Rewe-Zentralfinanz i Rewe-Zentral</NAME.CASE> (<NO.CASE>33/76</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1976:188">EU:C:1976:188</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0005">5</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48.</NO.P><TXT>Ilustruje to wspólną cechę, którą art. 101 TFUE dzieli z wieloma innymi postanowieniami traktatu, na przykład z art. 45 i 46 TFUE (swobodny przepływ pracowników), art. 49 i art. 50 ust. 2 TFUE (swoboda przedsiębiorczości) oraz art. 157 TFUE (zasada równości wynagrodzeń za taką samą pracę). We wszystkich tych przypadkach, jak również w innych, w przedmiotowym postanowieniu traktatu najpierw określono zasadę, a następnie wyznaczono właściwą instytucję (właściwe instytucje) Unii do <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0064" REF.END="QE0064"/>uszczegółowienia<QUOT.END REF.START="QS0064" CODE="201D" ID="QE0064"/> tej zasady poprzez przyjęcie dodatkowych, szczegółowych przepisów, które czasem nawet dokładnie wskazują, co powinny obejmować te przepisy <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0065" REF.END="QE0065"/>wykonawcze<QUOT.END REF.START="QS0065" CODE="201D" ID="QE0065"/>. Jednakże przez dziesięciolecia Trybunał stał na stanowisku, że nawet jeśli nie przyjęto jeszcze wymaganych przepisów <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0066" REF.END="QE0066"/>wykonawczych<QUOT.END REF.START="QS0066" CODE="201D" ID="QE0066"/>, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0067" REF.END="QE0067"/>zasada podstawowa<QUOT.END REF.START="QS0067" CODE="201D" ID="QE0067"/> określona w postanowieniu traktatu – jeśli sama jest bezpośrednio skuteczna – powinna być stosowana niezależnie przez wszystkie właściwe organy krajowe, w tym w szczególności przez sądy krajowe, gdy mają one stosować te przepisy w rozpatrywanych przez nie sprawach.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49.</NO.P><TXT>Artykuł 157 TFUE i zasada równości wynagrodzeń za taką samą pracę mogą stanowić w tym względzie przykład: nawet zanim prawodawca Unii wprowadził w tym celu prawo wtórne, było jasne, że sądy krajowe były odpowiedzialne za zapewnienie pełnej skuteczności tej zasady i miały ją stosować niezależnie od wszelkiego <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0068" REF.END="QE0068"/>egzekwowania na drodze administracyjnej<QUOT.END REF.START="QS0068" CODE="201D" ID="QE0068"/> w zawisłych przed nimi sprawach (cywilnych)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0019"><P>Zobacz już wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19760408">8 kwietnia 1976 r.</DATE>, <NAME.CASE>Defrenne</NAME.CASE> (<NO.CASE>43/75</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1976:56">EU:C:1976:56</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0012">12</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0024">24</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Wniosek ten nie powinien dziwić: Trybunał konsekwentnie orzekał, że brak środków wykonawczych, niezależnie od ich formy, nie stanowi przeszkody w powołaniu się przez jednostkę na bezpośrednio skuteczne przepisy prawa Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0020"><P>Zobacz tytułem ilustracji wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19780309">9 marca 1978 r.</DATE>, <NAME.CASE>Simmenthal</NAME.CASE> (<NO.CASE>106/77</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1978:49">EU:C:1978:49</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0019">19</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20020917">17 września 2002 r.</DATE>, <NAME.CASE>Baumbast i R</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑413/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2002:493">EU:C:2002:493</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0080">80</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160204">4 lutego 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Ince</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑336/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:72">EU:C:2016:72</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0059">59</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50.</NO.P><TXT>W związku z tym, ze strukturalnego punktu widzenia traktatu, możliwość stosowania (obecnego) art. 101 TFUE przez sądy krajowe istniała od momentu wejścia w życie traktatu EWG. Ponadto (obecny) art. 101 ust. 1 i 2 TFUE był w pełni skuteczny jeszcze przed podjęciem przez Radę działań na podstawie jej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0069" REF.END="QE0069"/>uprawnienia<QUOT.END REF.START="QS0069" CODE="201D" ID="QE0069"/> przewidzianego w art. 103 ust. 1 TFUE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0021"><P>Jak wyjaśniono również poniżej w pkt 58 i 70–78 niniejszej opinii, Rada nigdy nie ograniczała tych skutków.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="13"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51.</NO.P><TXT>W tym kontekście należy jednak zbadać, w jakim stopniu art. 101 ust. 1 TFUE był rzeczywiście <HT TYPE="ITALIC">bezpośrednio skuteczny</HT> przed ustanowieniem przez Radę <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0070" REF.END="QE0070"/>szczegółowych zasad stosowania art. 101 ust. 3 TFUE<QUOT.END REF.START="QS0070" CODE="201D" ID="QE0070"/>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Bezpośrednia skuteczność art. 101 ust. 1 TFUE</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52.</NO.P><TXT>W odpowiedzi na pytanie zadane przez Trybunał pozwani i Komisja uznali, że art. 101 ust. 1 TFUE nie był bezpośrednio skuteczny przed podjęciem przez Radę działań na podstawie art. 103 ust. 2 lit. b) TFUE. Odmienny wniosek nie jest możliwy, ponieważ już w 1962 r. Trybunał dokonał wykładni art. 101 TFUE, zgodnie z którą przepis ten stanowi <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0071" REF.END="QE0071"/>niepodzielną całość<QUOT.END REF.START="QS0071" CODE="201D" ID="QE0071"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0022"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19620406">6 kwietnia 1962 r.</DATE>, <NAME.CASE>de Geus</NAME.CASE> (<NO.CASE>13/61</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1962:11">EU:C:1962:11</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, s. 52).</P></NOTE>. Ponadto wyrok Trybunału w sprawie Courage i Crehan<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0023"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20010920">20 września 2001 r.</DATE>, <NAME.CASE>Courage i Crehan</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑453/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:465">EU:C:2001:465</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>) (zwany dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0072" REF.END="QE0072"/>wyrokiem Courage<QUOT.END REF.START="QS0072" CODE="201D" ID="QE0072"/>).</P></NOTE> jest dowodem na konieczność uprzedniego działania Rady, ponieważ w sprawie tej faktycznie uznano istnienie skutku bezpośredniego dopiero <HT TYPE="ITALIC">po</HT> wprowadzeniu przez Radę środków wykonawczych w odniesieniu do art. 101 TFUE. Postanowienie to nie mogłoby być zatem samo w sobie bezpośrednio skuteczne.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53.</NO.P><TXT>Powódki podważają natomiast to stanowisko, powołując się przede wszystkim na wyrok SABAM<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0024"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19740130">30 stycznia 1974 r.</DATE>, <NAME.CASE>BRT i Société belge des auteurs</NAME.CASE>, compositeurs et éditeurs (<NO.CASE>127/73</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1974:6">EU:C:1974:6</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>) (zwany dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0073" REF.END="QE0073"/>wyrokiem SABAM<QUOT.END REF.START="QS0073" CODE="201D" ID="QE0073"/>).</P></NOTE> i twierdząc, że bezpośrednia skuteczność art. 101 ust. 1 TFUE nie wymaga uprzednich środków wykonawczych.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54.</NO.P><TXT>Zgadzam się z powódkami. Moim zdaniem stanowisko pozwanych i Komisji, obrazowo rzecz ujmując, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0074" REF.END="QE0074"/>stawia wszystko na głowie<QUOT.END REF.START="QS0074" CODE="201D" ID="QE0074"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55.</NO.P><TXT>Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem bezpośrednią skuteczność należy badać z uwzględnieniem charakteru, ogólnej systematyki i brzmienia danego przepisu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0025"><P>Zobacz na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19741204">4 grudnia 1974 r.</DATE>, <NAME.CASE>Van Duyn</NAME.CASE> (<NO.CASE>41/74</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1974:133">EU:C:1974:133</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0012">12</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Przepis będzie miał bezpośrednią skuteczność, jeżeli jest wystarczająco jasny i precyzyjny<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0026"><P>Zobacz na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100701">1 lipca 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Gassmayr</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑194/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:386">EU:C:2010:386</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170907">7 września 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>H.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑174/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:637">EU:C:2017:637</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0069">69</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20181106">6 listopada 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>Bauer i Willmeroth</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑569/16 i C‑570/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:871">EU:C:2018:871</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> oraz bezwarunkowy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0027"><P>Zobacz na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140515">15 maja 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Almos Agrárkülkereskedelmi</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑337/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:328">EU:C:2014:328</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0032">32</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171012">12 października 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Lombard Ingatlan Lízing</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:759">EU:C:2017:759</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210114">14 stycznia 2021 r.</DATE>, <NAME.CASE>RTS infra i Aannemingsbedrijf Norré-Behaegel</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑387/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:13">EU:C:2021:13</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0046">46</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. W związku z tym nie ma potrzeby, aby cały przepis był bezpośrednio skuteczny lub miał bezpośrednie zastosowanie w dosłownym brzmieniu. Trybunał postępuje bowiem na zasadzie ekstrakcji: mianowicie dąży do ustalenia, czy konkretną mającą zastosowanie normę postępowania może wyodrębnić z (być może dłuższego i bardziej złożonego) przepisu prawa Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0028"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19760408">8 kwietnia 1976 r.</DATE>, <NAME.CASE>Defrenne</NAME.CASE> (<NO.CASE>43/75</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1976:56">EU:C:1976:56</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0030">30</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zobacz także opinia rzecznika generalnego A. Trabucchiego w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Defrenne</NAME.CASE> (<NO.CASE>43/75</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1976:39">EU:C:1976:39</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, sentencja); a także moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Klohn</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑167/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:387">EU:C:2018:387</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56.</NO.P><TXT>Wyroki SABAM oraz Courage to dobre przykłady tego <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0075" REF.END="QE0075"/>relacyjnego<QUOT.END REF.START="QS0075" CODE="201D" ID="QE0075"/> podejścia do bezpośredniej skuteczności. W wyroku SABAM Trybunał orzekł, że zakaz zawarty w art. 85 ust. 1 traktatu EWG (obecnie art. 101 ust. 1 TFUE) można wykorzystać jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0076" REF.END="QE0076"/>tarczę ochronną<QUOT.END REF.START="QS0076" CODE="201D" ID="QE0076"/> <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">odniesieniu do</HT> szczególnych praw autora piosenek do tego, by klauzula wyłącznego przeniesienia zawarta w umowie z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi nie była wobec niego egzekwowana<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0029"><P>Wyrok SABAM, pkt 16.</P></NOTE>. Podobnie w wyroku Courage Trybunał uznał, że to samo<?PAGE NO="14"?> postanowienie można wykorzystać jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0077" REF.END="QE0077"/>miecz<QUOT.END REF.START="QS0077" CODE="201D" ID="QE0077"/> <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">odniesieniu do</HT> roszczenia odszkodowawczego wynikającego z klauzuli umownej sprzecznej z art. 85 traktatu EWG (obecnie art. 101 TFUE)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0030"><P>Wyrok Courage, pkt 24–26.</P></NOTE>. W obu przypadkach Trybunał wyodrębnił w ten sposób z art. 101 TFUE <HT TYPE="ITALIC">jako całości</HT> tę część przepisu, która wywiera bezpośredni skutek między jednostkami: zakaz pewnych porozumień antykonkurencyjnych zawarty w ust. 1 tego postanowienia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0031"><P>Wyroki: SABAM, pkt 16; Courage, pkt 23, 24.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57.</NO.P><TXT>Zakaz ten jest jednoznaczny, ustanawia jasne i egzekwowalne zobowiązanie prawne: <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0078" REF.END="QE0078"/>nie twórz karteli<QUOT.END REF.START="QS0078" CODE="201D" ID="QE0078"/>. Z nakazem tym nie wiąże się żaden warunek: <HT TYPE="ITALIC">wszelkie</HT> takie porozumienia między przedsiębiorstwami są <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0079" REF.END="QE0079"/>niezgodne z rynkiem wewnętrznym<QUOT.END REF.START="QS0079" CODE="201D" ID="QE0079"/>. Jest to właśnie owo samowykonalne prawo, które jednostki wywodzą bezpośrednio z traktatu, na które mogą się one powoływać w celu dochodzenia swoich roszczeń i które sądy krajowe są zobowiązane chronić<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0032"><P>Zobacz w tym względzie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140605">5 czerwca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kone i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑557/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:1317">EU:C:2014:1317</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58.</NO.P><TXT>Wbrew temu, co Komisji podniosła podczas rozprawy, na charakter praw chronionych przez art. 101 ust. 1 TFUE nie ma wpływu <HT TYPE="ITALIC">proceduralne przypisanie</HT> na podstawie art. 103 ust. 2 lit. b) TFUE, wskazujące, która instytucja mogłaby pod względem proceduralnym <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0080" REF.END="QE0080"/>oczyścić<QUOT.END REF.START="QS0080" CODE="201D" ID="QE0080"/> porozumienie na podstawie art. 101 ust. 3 TFUE. Oczywiste jest bowiem, że w niektórych przypadkach sąd musi jedynie zastosować art. 101 ust. 1 TFUE, aby zasądzić odszkodowanie w sprawie cywilnej w przypadku antykonkurencyjnego działania<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0033"><P>Zobacz na przykład wyrok Courage, pkt 26.</P></NOTE>. Podobnie sąd musi powołać się jedynie na art. 101 ust. 2 TFUE, aby ustalić zerwanie niezgodnych z prawem klauzul umownych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0034"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19861218">18 grudnia 1986 r.</DATE>, <NAME.CASE>VAG France</NAME.CASE> (<NO.CASE>10/86</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1986:502">EU:C:1986:502</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0015">15</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Innymi słowy, zważywszy na <HT TYPE="ITALIC">szczególny charakter niektórych roszczeń</HT> przed sądem krajowym, poszczególne elementy art. 101 TFUE mogą być z powodzeniem <HT TYPE="ITALIC">rozdzielone</HT>. W takich okolicznościach sądy krajowe nie muszą odwoływać się do art. 101 ust. 3 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59.</NO.P><TXT>Wyroki SABAM oraz Courage rzeczywiście doskonale dowodzą niezależnego związku między art. 101 ust. 1 TFUE i art. 101 ust. 3 TFUE. Okoliczności obu spraw zaistniały w okresie, w którym Rada wykonywała swoje uprawnienia na podstawie art. 103 ust. 2 lit. b) TFUE i przyznała Komisji wyłączne uprawnienie do podejmowania decyzji na podstawie art. 85 ust. 3 traktatu EWG (obecnie art. 101 ust. 3 TFUE). Fakt, że inna instytucja, mianowicie Komisja, była odpowiedzialna za podejmowanie decyzji w przedmiocie możliwości zastosowania ówczesnego art. 85 ust. 3 traktatu EWG, nie miał znaczenia dla wykonalności praw zawartych w art. 85 ust. 1 traktatu EWG<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0035"><P>Zobacz także wyroki: SABAM, pkt 21; Courage, pkt 22, 28.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60.</NO.P><TXT>Na wniosek ten nie ma wpływu zawarty w wyroku de Geus<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0036"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19620406">6 kwietnia 1962 r.</DATE>, <NAME.CASE>de Geus</NAME.CASE> (<NO.CASE>13/61</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1962:11">EU:C:1962:11</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, s. 52); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19690709">9 lipca 1969 r.</DATE>, <NAME.CASE>Portelange</NAME.CASE> (<NO.CASE>10/69</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1969:36">EU:C:1969:36</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0010">10</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0013">13</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> opis art. 85 traktatu EWG jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0081" REF.END="QE0081"/>niepodzielnej całości<QUOT.END REF.START="QS0081" CODE="201D" ID="QE0081"/>. W owej sprawie niemiecki dystrybutor chłodziarek Boscha powołał się w ramach swojej obrony na art. 85 traktatu EWG w celu stwierdzenia nieważności klauzuli <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0082" REF.END="QE0082"/>zakazu wywozu<QUOT.END REF.START="QS0082" CODE="201D" ID="QE0082"/> w umowie wyłącznej dystrybucji zawartej przez niego z Boschem. Jednakże okoliczności faktyczne tej sprawy miały miejsce przed wejściem w życie rozporządzenia nr 17/62. Oznacza to, że nie istniała <HT TYPE="ITALIC">żadna procedura administracyjna</HT> dotycząca skutków wynikających z art. 85 ust. 1 i 2 traktatu EWG (obecnie art. 101 ust. 1 i 2 TFUE). W tym kontekście<?PAGE NO="15"?> Trybunałowi nie pozostało nic innego, jak tylko utrzymać skuteczność spornej umowy <HT TYPE="ITALIC">do momentu ustanowienia jakiejkolwiek procedury administracyjnej</HT> umożliwiającej zajęcie się ewentualnym zastosowaniem art. 85 ust. 3 traktatu EWG (obecnie art. 101 ust. 3 TFUE)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0037"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19620406">6 kwietnia 1962 r.</DATE>, <NAME.CASE>de Geus</NAME.CASE> (<NO.CASE>13/61</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1962:11">EU:C:1962:11</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, s. 51–53).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61.</NO.P><TXT>To właśnie w tych okolicznościach faktycznych Trybunał uznał, że art. 85 traktatu EWG stanowi <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0083" REF.END="QE0083"/>niepodzielną całość<QUOT.END REF.START="QS0083" CODE="201D" ID="QE0083"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0038"><P>Ibidem, s. 52.</P></NOTE>. Przeciwna wykładnia prowadziłaby do niedopuszczalnego rezultatu: <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0084" REF.END="QE0084"/>nieważności pewnych porozumień z mocy prawa, zanim jeszcze w ogóle możliwe byłoby określenie, do których porozumień art. 85 ma zastosowanie jako całość<QUOT.END REF.START="QS0084" CODE="201D" ID="QE0084"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0039"><P>Ibidem.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0062"><NO.P>62.</NO.P><TXT>Wyrok de Geus wydano zatem w świetle instytucjonalnego uchybienia polegającego na braku zapewnienia rozwiązania administracyjnego, które pozwoliłoby na zajęcie się skutkami <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0085" REF.END="QE0085"/>stosowania [art. 85 traktatu EWG] od momentu wejścia w życie traktatu<QUOT.END REF.START="QS0085" CODE="201D" ID="QE0085"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0040"><P>Ibidem, s. 51.</P></NOTE>. Jak słusznie stwierdza Urząd Nadzoru EFTA, w owym czasie kwestia bezpośredniej skuteczności (a zatem indywidualnego powoływania się na art. 85 ust. 1 traktatu EWG przed sądami krajowymi) nie pojawiła się, ponieważ wyrok de Geus wydano, <HT TYPE="ITALIC">zanim</HT> Trybunał wyjaśnił pojęcie bezpośredniej skuteczności postanowień traktatu EWG<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0041"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19630205">5 lutego 1963 r.</DATE>, <NAME.CASE>van Gend &amp; Loos</NAME.CASE> (<NO.CASE>26/62</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1963:1">EU:C:1963:1</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, s. 13).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0063"><NO.P>63.</NO.P><TXT>Ze wszystkich wskazanych powodów uważam, że wyrok Trybunału z 1962 r., wydany w bardzo odmiennych okolicznościach prawnych i konstytucyjnych, może być źródłem jedynie bardzo ograniczonych wskazówek. W szczególności, przy braku jakiejkolwiek bezpośredniej skuteczności postanowień traktatu, naturalnie jedynie kwestia wyraźnie przypisanej właściwości w zakresie egzekwowania na drodze administracyjnej, a raczej jej braku, byłaby rzeczywiście rozstrzygająca.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0064"><NO.P>64.</NO.P><TXT>Nie przekonują mnie również uwagi pozwanych w odniesieniu do wyroków Asjes i in.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0042"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19860430">30 kwietnia 1986 r.</DATE>, <NAME.CASE>Asjes</NAME.CASE> i in. (od <NO.CASE>209/84 do 213/84</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1986:188">EU:C:1986:188</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>) (zwany dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0086" REF.END="QE0086"/>wyrokiem Asjes<QUOT.END REF.START="QS0086" CODE="201D" ID="QE0086"/>).</P></NOTE> oraz Saeed Flugreisen i Silver Line Reisebüro<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0043"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19890411">11 kwietnia 1989 r.</DATE>, <NAME.CASE>Saeed Flugreisen i Silver Line Reisebüro</NAME.CASE> (<NO.CASE>66/86</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1989:140">EU:C:1989:140</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>) (zwany dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0087" REF.END="QE0087"/>wyrokiem Saeed<QUOT.END REF.START="QS0087" CODE="201D" ID="QE0087"/>).</P></NOTE>, które pozwani powołują na poparcie swojego stanowiska w kwestii bezpośredniej skuteczności art. 101 ust. 1 TFUE. Spraw tych nie rozstrzygnięto w kontekście powołania się przez stronę na bezpośrednią skuteczność owego postanowienia. Kwestią sporną w owych sprawach była natomiast <HT TYPE="ITALIC">nieważność</HT> z mocy prawa na podstawie art. 85 ust. 2 traktatu EWG taryf lotniczych zatwierdzonych przez rząd przed podjęciem przez organ administracyjny decyzji w przedmiocie ich zgodności z art. 85 ust. 3 traktatu EWG, czy to zgodnie z systemem mającym zastosowanie w ramach <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0088" REF.END="QE0088"/>okresu przejściowego<QUOT.END REF.START="QS0088" CODE="201D" ID="QE0088"/>, o którym mowa w art. 88 i 89 traktatu EWG (obecnie art. 104 i 105 TFUE), czy to zgodnie z rozporządzeniem (EWG) nr 3975/87<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0044"><P>Wyroki: Saeed, pkt 29; Asjes, pkt 52–56, 59.</P></NOTE>. Ponieważ ani <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0089" REF.END="QE0089"/>organy państw członkowskich<QUOT.END REF.START="QS0089" CODE="201D" ID="QE0089"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0045"><P>Wyroki: Saeed, pkt 4, 29; Asjes, pkt 57.</P></NOTE>, ani Komisja<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0046"><P>Wyroki: Saeed, pkt 4, 29; Asjes, pkt 59.</P></NOTE> nie rozstrzygnęły w przedmiocie możliwości zastosowania art. 85 traktatu EWG do odnośnych porozumień, Trybunał orzekł, że nie można domniemywać nieważności takich porozumień z mocy prawa tylko dlatego, że art. 85 traktatu EWG mógłby mieć do nich zastosowanie.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="16"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0065"><NO.P>65.</NO.P><TXT>Tak więc wyroki Asjes oraz Saeed również tkwią w logice swoich czasów: w sytuacji, gdy organy państw członkowskich lub Komisja nie wydały żadnej decyzji administracyjnej w odniesieniu do rzekomo antykonkurencyjnego porozumienia lub antykonkurencyjnej praktyki na podstawie art. 85 ust. 3 traktatu EWG, ale <HT TYPE="ITALIC">przyszłe rozliczenie z mocą wsteczną było możliwe</HT> w ramach systemu obowiązującego w tamtym czasie, podmioty gospodarcze ewidentnie musiały mieć możliwość przyjęcia założenia w dobrej wierze, że ich stosunki handlowe nie zostaną automatycznie zakończone <HT TYPE="ITALIC">do czasu</HT> wydania przez odnośne organy administracyjne decyzji w przedmiocie ich porozumień czy praktyk<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0047"><P>Zobacz analogicznie tok rozumowania przyjęty przez Trybunał w wyroku z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19610322">22 marca 1961 r.</DATE>, <NAME.CASE>Snupat/Wysoka Władza</NAME.CASE> (<NO.CASE>42/59 i 49/59</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1961:5">EU:C:1961:5</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, s. 87).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0066"><NO.P>66.</NO.P><TXT>W niniejszej sprawie, co najważniejsze, pozwani <HT TYPE="ITALIC">nie mogą powoływać się na ryzyko konfliktu</HT> wynikające z ewentualnego zatwierdzenia przedmiotowego zachowania z mocą wsteczną. System <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0090" REF.END="QE0090"/>wyłączenia<QUOT.END REF.START="QS0090" CODE="201D" ID="QE0090"/> przewidziany w zmienionym rozporządzeniu nr 1/2003, którym uchylono poprzedni system przewidziany w rozporządzeniach nr 17/62 i nr 3975/87, nie pozwala bowiem na działanie z mocą wsteczną. Ponadto, jak wynika z art. 34 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003, porozumienia, które rzeczywiście były objęte zakresem stosowania rozporządzeń nr 17/62 i nr 3975/87 i które <HT TYPE="ITALIC">zostały</HT> zgłoszone Komisji, stały się bezskuteczne z dniem <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE> Innymi słowy, nawet gdyby pozwani zgłosili Komisji swoje porozumienia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0048"><P>Czemu powódki w postępowaniu głównym zaprzeczają, a co ostatecznie będzie przedmiotem weryfikacji przez sąd odsyłający.</P></NOTE>, owe zgłoszenia w żadnym wypadku nie działałyby jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0091" REF.END="QE0091"/>zabezpieczenie<QUOT.END REF.START="QS0091" CODE="201D" ID="QE0091"/> przed rozpatrzeniem tych porozumień w ramach systemu wprowadzonego rozporządzeniem nr 1/2003.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0067"><NO.P>67.</NO.P><TXT>W związku z tym należy jeszcze raz zwrócić szczególną uwagę na fakt, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie występują kluczowa wewnętrzna spójność <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0092" REF.END="QE0092"/>imperatywu art. 101 TFUE<QUOT.END REF.START="QS0092" CODE="201D" ID="QE0092"/> ani wymóg pewności prawa dla podmiotów gospodarczych. To okno od jakiegoś czasu pozostaje zamknięte.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0068"><NO.P>68.</NO.P><TXT>Podsumowując: jest zatem jasne, że art. 101 ust. 1 TFUE i obowiązujące przed nim postanowienia miały bezpośrednie zastosowanie od momentu wejścia w życie traktatu EWG. Postanowienia te pozostawały bezpośrednio skuteczne przez cały ten okres, umożliwiając jednostkom egzekwowanie ich praw przed właściwymi sądami krajowymi. Co najważniejsze, ta niezależna przyznana sądom krajowym właściwość w zakresie stosowania art. 101 ust. 1 TFUE zgodnie z tą właściwością i stosownie do rodzaju postępowań wszczętych przed nimi na podstawie prawa krajowego w rzeczywistości nigdy nie została ograniczona przez Radę poprzez zastosowanie obecnego art. 103 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0069"><NO.P>69.</NO.P><TXT>Pozostaje jednak pytanie, czy istnieją lub istniały jakiekolwiek ograniczenia co do stosowania ratione materiae art. 101 ust. 1 TFUE do szczególnego przypadku sektora transportu lotniczego.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">3.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Zakres ratione materiae art. 101 ust. 1 TFUE</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0070"><NO.P>70.</NO.P><TXT>Pozwani i Komisja twierdzą, że ponieważ Rada nie skorzystała z przysługującego jej na podstawie art. 103 ust. 2 lit. c) TFUE uprawnienia do objęcia całego sektora transportu lotniczego regułami konkurencji przewidzianymi w traktacie, sądy krajowe nie mogły działać w ramach powództwa wniesionego na podstawie art. 101 ust. 1 TFUE w celu stwierdzenia niezgodności takich porozumień z rynkiem wewnętrznym, i to nawet gdyby występował skutek bezpośredni. Strony te wskazują na szczególne wyłączenie całego sektora transportu lotniczego z zakresu stosowania rozporządzenia nr 17/62 oraz na ograniczone objęcie regułami konkurencji <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0093" REF.END="QE0093"/>tras<?PAGE NO="17"?> wewnątrzunijnych<QUOT.END REF.START="QS0093" CODE="201D" ID="QE0093"/> w transporcie lotniczym na podstawie rozporządzenia nr 3975/87. Dopiero od dnia <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE>, tj. od daty wejścia w życie zmienionego rozporządzenia nr 1/2003, sektor transportu lotniczego objęto regułami prawa konkurencji Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0049"><P>Zobacz art. 45 rozporządzenia nr 1/2003.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0071"><NO.P>71.</NO.P><TXT>Nie zgadzam się z tymi argumentami.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0072"><NO.P>72.</NO.P><TXT>Na podstawie art. 103 ust. 1 TFUE Rada wydaje <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0094" REF.END="QE0094"/>rozporządzenia lub dyrektywy w celu zastosowania zasad ustanowionych<QUOT.END REF.START="QS0094" CODE="201D" ID="QE0094"/> w art. 101 TFUE. Następnie w art. 103 ust. 2 TFUE wymieniono przykłady tego, w jaki sposób Rada może zrealizować to zadanie. W lit. c) stwierdzono, że Rada może <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0095" REF.END="QE0095"/>określ[ić], w razie potrzeby, w różnych gałęziach gospodarki<QUOT.END REF.START="QS0095" CODE="201D" ID="QE0095"/> zakres zastosowania art. 101 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0073"><NO.P>73.</NO.P><TXT>Wyraźnie <HT TYPE="ITALIC">fakultatywny</HT> charakter tego działania jest tym, co odróżnia art. 103 ust. 2 lit. c) TFUE od art. 103 ust. 2 lit. b) TFUE i <HT TYPE="ITALIC">wymogu</HT> <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0096" REF.END="QE0096"/>uszczegółowienia<QUOT.END REF.START="QS0096" CODE="201D" ID="QE0096"/> art. 101 ust. 3 TFUE. Zastosowane w art. 103 ust. 2 lit. c) TFUE sformułowania <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0097" REF.END="QE0097"/>w razie potrzeby<QUOT.END REF.START="QS0097" CODE="201D" ID="QE0097"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0050"><P>W podobnym duchu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0098" REF.END="QE0098"/>v případě potřeby<QUOT.END REF.START="QS0098" CODE="201D" ID="QE0098"/> w czeskiej wersji językowej, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0099" REF.END="QE0099"/>in voorkomende gevallen<QUOT.END REF.START="QS0099" CODE="201D" ID="QE0099"/> w niderlandzkiej wersji językowej, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0100" REF.END="QE0100"/>eventualmente<QUOT.END REF.START="QS0100" CODE="201D" ID="QE0100"/> we włoskiej wersji językowej, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0101" REF.END="QE0101"/>le cas échéant<QUOT.END REF.START="QS0101" CODE="201D" ID="QE0101"/> we francuskiej wersji językowej, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0102" REF.END="QE0102"/>gegebenfalls<QUOT.END REF.START="QS0102" CODE="201D" ID="QE0102"/> w niemieckiej wersji językowej czy <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0103" REF.END="QE0103"/>eventualmente<QUOT.END REF.START="QS0103" CODE="201D" ID="QE0103"/> w hiszpańskiej wersji językowej.</P></NOTE> wyraźnie wskazuje bowiem, że zakres stosowania zasad zawartych w art. 101 TFUE miał <HT TYPE="ITALIC">domyślnie</HT> obejmować całą gospodarkę, a Rada miała decydować, czy odejść od tego domyślnego stanu rzeczy w odniesieniu do określonych gałęzi gospodarki.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0074"><NO.P>74.</NO.P><TXT>Imperatyw jednolitego rynku stojący za tym rozwiązaniem jest osobliwy: oczywiście zakres stosowania art. 101 TFUE mógł zostać opracowany z myślą o stopniowym rozszerzaniu, w <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0104" REF.END="QE0104"/>łatwo przyswajalnych<QUOT.END REF.START="QS0104" CODE="201D" ID="QE0104"/> kawałkach, zakresu stosowania prawa konkurencji Unii. W ten sposób w odniesieniu do konkretnego obszaru transportu, podobnie jak w przypadku wspólnej polityki rolnej, można było przyznać pierwszeństwo (szczególnym) podejściom sektorowym przed (ogólnymi) regułami konkurencji<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0051"><P>Zobacz w tym względzie art. 42 TFUE i wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171114">14 listopada 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>APVE i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑671/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:860">EU:C:2017:860</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0075"><NO.P>75.</NO.P><TXT>Rzecz ma się jednak inaczej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0052"><P>Wyrok Asjes, pkt 45.</P></NOTE>. W związku z tym moim zdaniem, w szczególności w świetle struktury art. 101 i 103 TFUE, traktat wychodzi z perspektywy pełnego stosowania reguł konkurencji do wszystkich gałęzi gospodarki. Aby zrealizować to zadanie, ustanowiono w nim w interesie osiągnięcia funkcjonującego jednolitego rynku<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0053"><P>Zobacz w tym względzie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990601">1 czerwca 1999 r.</DATE>, <NAME.CASE>Eco Swiss</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑126/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:269">EU:C:1999:269</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> ogólnie nieograniczone ratione materiae art. 101 TFUE, z zastrzeżeniem jedynie możliwości – <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0105" REF.END="QE0105"/>w razie potrzeby<QUOT.END REF.START="QS0105" CODE="201D" ID="QE0105"/> – szczególnego wyłączenia sektorowego przewidzianego w art. 103 ust. 2 lit. c) TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0076"><NO.P>76.</NO.P><TXT>Wbrew twierdzeniom pozwanych i Komisji z rozporządzeń nr 17/62 i nr 3975/87 nie wynika, że Rada usiłowała ograniczyć zakres ratione materiae art. 101 ust. 1 TFUE. W rozporządzeniu nr 17/62 ustanowiono bowiem przede wszystkim system <HT TYPE="ITALIC">proceduralny</HT> służący stosowaniu przez Komisję (ówczesnego) art. 85 ust. 1 i 3 traktatu EWG (obecnie art. 101 ust. 1 i 3 TFUE)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0054"><P>Zobacz na przykład motywy drugi, szósty i ósmy rozporządzenia nr 17/62. Zobacz także art. 2, art. 6 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 9 ust. 3 tego rozporządzenia.</P></NOTE>. Rozporządzenie to nie zawierało żadnego wskazania na temat zakresu ratione materiae art. 101 ust. 1 TFUE. Podobnie rozporządzenie Rady (EWG) nr 141/62 zmieniające rozporządzenie nr 17/62 stanowiło jedynie, że system <HT TYPE="ITALIC">administracyjny</HT> ustanowiony rozporządzeniem nr 17/62<?PAGE NO="18"?> nie powinien mieć zastosowania do sektora transportu (a zatem do transportu lotniczego)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0055"><P>Jak wyjaśniono w motywie pierwszym rozporządzenia nr 141/62. Zobacz także art. 1 tego rozporządzenia.</P></NOTE>. Wyłączenie to nie dotyczy jednak zakresu ratione materiae art. 101 ust. 1 TFUE, gdy stosują go sądy krajowe w odniesieniu do sektora transportu lotniczego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0077"><NO.P>77.</NO.P><TXT>Wreszcie, w rozporządzeniu nr 3975/87 <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0106" REF.END="QE0106"/>uwzględniono<QUOT.END REF.START="QS0106" CODE="201D" ID="QE0106"/> częściowo sektor transportu lotniczego wyłącznie w odniesieniu do <HT TYPE="ITALIC">administracyjnego</HT> stosowania reguł konkurencji Unii. Jak wyjaśniono w motywie drugim tego rozporządzenia, to częściowe uwzględnienie było konieczne, ponieważ <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0107" REF.END="QE0107"/>Komisja nie posiada[ła] […] środków, aby przeprowadzać bezpośrednie kontrole w przypadku podejrzenia naruszenia art. 85 i 86 traktatu w transporcie lotniczym<QUOT.END REF.START="QS0107" CODE="201D" ID="QE0107"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0056"><P>Motyw drugi rozporządzenia nr 3975/87.</P></NOTE>. Również w tym przypadku rozporządzenie to nie zawierało jednak żadnego ograniczenia zakresu stosowania art. 101 ust. 1 TFUE w ramach prywatnego powództwa o odszkodowanie przed sądami krajowymi.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0078"><NO.P>78.</NO.P><TXT>Innymi słowy, cały system polegający na podnoszonym wyłączeniu dziedziny transportu lotniczego z zakresu stosowania (obecnego) art. 101 TFUE ograniczał się do egzekwowania <HT TYPE="ITALIC">na drodze administracyjnej</HT> zasad zawartych w tym postanowieniu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0057"><P>Jak Komisja sama wyjaśniła w swoich uwagach w sprawie Asjes, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0108" REF.END="QE0108"/>brak środków wykonawczych, o których mowa w art. 87 [odnoszących się do ratione materiae art. 85 traktatu EWG], nie oznacza, że sądy krajowe nie mogą, w razie potrzeby, orzekać w przedmiocie zgodności porozumienia lub określonej praktyki z regułami konkurencji, ponieważ reguły te mają bezpośredni skutek<QUOT.END REF.START="QS0108" CODE="201D" ID="QE0108"/>.</P></NOTE>. Rozporządzenia nr 17/62 i nr 3975/87 nie miały wpływu na <HT TYPE="ITALIC">sądowe</HT> stosowanie zasad zawartych obecnie w art. 101 ust. 1 TFUE przez sądy krajowe w ramach przysługujących im odpowiednich kompetencji, które sądy te posiadały niezależnie na podstawie prawa krajowego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0058"><P>Jak już wyjaśniono powyżej w pkt 43–47 niniejszej opinii, rozporządzenia te, przyznając jedynie uprawnienie o charakterze administracyjnym do przeprowadzenia dochodzenia w sprawie ewentualnych naruszeń prawa konkurencji, pośrednio przyznały również właściwość do przeprowadzania kontroli sądowej tych decyzji administracyjnych (zob. odpowiednio art. 9 rozporządzenia nr 17/62 i art. 7 rozporządzenia nr 3975/87). Niemniej jednak tu także przepisy te nie miały oczywiście żadnego wpływu na inne możliwe przypadki stosowania art. 101 TFUE przez sądy w żadnym <HT TYPE="ITALIC">innym rodzaju postępowania</HT>, w którym stosowanie to mogło mieć miejsce przed sądami krajowymi.</P></NOTE>. W tym względzie zgadzam się bowiem z powódkami i Urzędem Nadzoru EFTA: prawodawstwo wtórne wprowadzone przez Radę nie miało wpływu na <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0109" REF.END="QE0109"/>równoległą drogę<QUOT.END REF.START="QS0109" CODE="201D" ID="QE0109"/> ewentualnego egzekwowania zakazu ustanowionego w art. 101 ust. 1 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0079"><NO.P>79.</NO.P><TXT>W związku z tym brak w prawie krajowym szczególnych przepisów regulujących sądowe stosowanie art. 101 TFUE nie może stać na przeszkodzie stosowaniu przez Rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie) art. 101 ust. 1 TFUE do sektora transportu lotniczego, w sytuacji gdy na postanowienie to powołano się w toczącym się przed tym sądem postępowaniu w celu uzyskania wyroku deklaratoryjnego i zasądzenia odszkodowania w związku z antykonkurencyjnym zachowaniem pozwanych na trasach UE–państwa trzecie przed dniem <DATE ISO="20040501">1 maja 2004 r.</DATE></TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">C.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Związek pomiędzy art. 53 porozumienia EOG a regułami konkurencji w prawie pierwotnym Unii</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0080"><NO.P>80.</NO.P><TXT>Rząd norweski i Urząd Nadzoru EFTA twierdzą, że ponieważ art. 53 porozumienia EOG jest zasadniczo identyczny z art. 101 TFUE, zasada jednorodności wymaga jednolitej wykładni obu tych postanowień. Podczas rozprawy Urząd Nadzoru EFTA wyjaśnił też, że brak w porozumieniu EOG postanowienia równoważnego z art. 104 TFUE nie ma wpływu na taką jednolitą interpretację art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG, ponieważ art. 104 TFUE w żadnym wypadku nie ogranicza art. 101 TFUE.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="19"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0081"><NO.P>81.</NO.P><TXT>Komisja przyznaje, że art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG należy interpretować w sposób harmonijny. Podczas rozprawy Komisja zastanawiała się jednak, czy brak postanowienia równoważnego z art. 104 TFUE nie miałby wpływu na to zadanie, tym bardziej że skutkiem art. 104 i 105 TFUE byłoby odebranie sądom krajowym właściwości do bezpośredniego stosowania art. 101 ust. 1 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0082"><NO.P>82.</NO.P><TXT>Zasadniczo pozwani zgadzają się w tym względzie ze stanowiskiem Komisji. Ich zdaniem <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0110" REF.END="QE0110"/>system przejściowy<QUOT.END REF.START="QS0110" CODE="201D" ID="QE0110"/> przewidziany w art. 104 i 105 TFUE stanął na przeszkodzie bezpośredniej skuteczności art. 101 ust. 1 TFUE, wobec czego art. 53 ust. 1 porozumienia EOG również należy interpretować jako postanowienie niemające bezpośredniego skutku przed uznaniem przez Wspólny Komitet, że rozporządzenie nr 1/2003 miało zastosowanie na terenie EOG od dnia <DATE ISO="20050519">19 maja 2005 r.</DATE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0083"><NO.P>83.</NO.P><TXT>W świetle moich wniosków przedstawionych w sekcji B niniejszej opinii zgadzam się z uwagami rządu norweskiego i Urzędu Nadzoru EFTA.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0084"><NO.P>84.</NO.P><TXT>Bezsporne jest, że porozumienie EOG stanowi integralną część prawa Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0059"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990615">15 czerwca 1999 r.</DATE>, <NAME.CASE>Andersson i Wåkerås-Andersson</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑321/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:307">EU:C:1999:307</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0027">27</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20200402">2 kwietnia 2020 r.</DATE>, <NAME.CASE>Ruska Federacija</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑897/19 PPU</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:262">EU:C:2020:262</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</P></NOTE>. Gdy jego postanowienia są bezwarunkowe i wystarczająco precyzyjne, wywierają one bezpośredni skutek w państwach członkowskich<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0060"><P>Zobacz w tym względzie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19760205">5 lutego 1976 r.</DATE>, <NAME.CASE>Conceria Bresciani</NAME.CASE> (<NO.CASE>87/75</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1976:18">EU:C:1976:18</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19821026">26 października 1982 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kupferberg</NAME.CASE> (<NO.CASE>104/81</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1982:362">EU:C:1982:362</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0023">23</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). W odniesieniu do porozumienia EOG zob. wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19970122">22 stycznia 1997 r.</DATE>, <NAME.CASE>Opel Austria/Rada</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑115/94</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:1997:3">EU:T:1997:3</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0101">101</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0102">102</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Trybunał orzekł również, że zgodnie z zasadą jednorodności<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0061"><P>Zobacz art. 6, 105 i 106 porozumienia EOG oraz art. 3 Porozumienia między państwami EFTA w sprawie ustanowienia Urzędu Nadzoru i Trybunału Sprawiedliwości.</P></NOTE> postanowienia porozumienia EOG, które są zasadniczo identyczne z postanowieniami traktatu, należy interpretować w sposób jednolity<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0062"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030923">23 września 2003 r.</DATE>, <NAME.CASE>Ospelt i Schlössle Weissenberg</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑452/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:493">EU:C:2003:493</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0029">29</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20091006">6 października 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Hiszpania</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑153/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:618">EU:C:2009:618</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0048">48</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0085"><NO.P>85.</NO.P><TXT>W art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG przewidziano, odpowiednio, zakaz, skutek tego zakazu oraz możliwe odstępstwo od niego. Ze względu na zasadę jednorodności te dwa postanowienia należy zatem interpretować w sposób jednolity<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0063"><P>Zobacz analogicznie wyrok Trybunału EFTA z dnia <DATE ISO="20180530">30 maja 2018 r.</DATE> w sprawie E-6/17, Fjarskipti przeciwko Síminn (<HT TYPE="ITALIC">Report ot the EFTA Court</HT>, 2018, s. 81), pkt 28.</P></NOTE>. W związku z tym, podobnie jak w przypadku art. 101 ust. 1 TFUE, należy również uznać, że art. 53 ust. 1 porozumienia EOG ma skutek bezpośredni i tworzy prawa w odniesieniu do zainteresowanych osób, które to prawa powinny być chronione przez sądy krajowe<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0064"><P>Ibidem, pkt 29, 32 i przytoczone tam orzecznictwo. Zobacz także wyrok Trybunału EFTA z dnia <DATE ISO="20180917">17 września 2018 r.</DATE> w sprawie E-10/17, Nye Kystlink AS przeciwko Color Group AS i Color Line AS (<HT TYPE="ITALIC">Report of the EFTA Court</HT>, 2018, s. 293), pkt 71.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0086"><NO.P>86.</NO.P><TXT>W świetle równoważności skutków art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG nie widzę powodu, aby moje wnioski zawarte w pkt 55–68 niniejszej opinii w przedmiocie art. 101 ust. 1 TFUE miały być inne w odniesieniu do art. 53 ust. 1 porozumienia EOG. Sądy krajowe mogą zatem stosować art. 53 ust. 1 porozumienia EOG w celu stwierdzenia niezgodności określonego zachowania antykonkurencyjnego z tym postanowieniem.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0087"><NO.P>87.</NO.P><TXT>Ze względów podobnych do tych, które odnoszą się do art. 101 TFUE, muszę również odrzucić argumenty pozwanych dotyczące ograniczonego zakresu ratione materiae art. 53 ust. 1 porozumienia EOG. Prawdą jest, że w art. 1 protokołu 21 do porozumienia EOG wyjaśniono, iż obowiązkiem Urzędu Nadzoru EFTA jest przede wszystkim <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0111" REF.END="QE0111"/>nadanie mocy prawnej regułom<?PAGE NO="20"?> ustanowionym<QUOT.END REF.START="QS0111" CODE="201D" ID="QE0111"/> w art. 53 porozumienia EOG. Przynajmniej w tym zakresie odzwierciedla on art. 103 TFUE. W aktach sprawy nie ma jednak nic, co sugerowałoby, że art. 1 protokołu 21 do porozumienia EOG wykorzystano w celu ograniczenia zakresu stosowania art. 53 porozumienia EOG lub właściwości sądów krajowych do stosowania tego postanowienia. Jak wyjaśniłem bowiem w pkt 76–78 niniejszej opinii, różne akty prawa wtórnego przyjęte przez Radę na podstawie art. 103 ust. 2 lit. c) TFUE i włączone do porozumienia EOG od daty jego notyfikacji nigdy nie skutkowały ograniczeniem zakresu ratione materiae art. 53 porozumienia EOG.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0088"><NO.P>88.</NO.P><TXT>Brak w porozumieniu EOG postanowienia równoważnego z art. 104 TFUE nie wpływa na ten wniosek. Jak wyjaśniłem w pkt 44 niniejszej opinii, skutkiem art. 104 TFUE nie jest ograniczenie zakresu strukturalnego lub stosowania art. 101 TFUE. Jego brak nie może zatem wpłynąć na zakres lub stosowanie art. 53 porozumienia EOG. W każdym razie art. 104 TFUE miał stanowić pomost między wejściem w życie reguł konkurencji zawartych w traktacie a chwilą, w której Rada podejmie działania w celu wprowadzenia rozwiązania administracyjnego dotyczącego art. 101 TFUE, w szczególności jego ust. 3<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0065"><P>Zobacz pkt 30–33 niniejszej opinii.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0089"><NO.P>89.</NO.P><TXT>Jednakże taki okres przejściowy nigdy nawet nie wystąpił w przypadku porozumienia EOG. Rozporządzenia nr 17/62, nr 141/62 i nr 3975/87 włączono do porozumienia EOG na mocy załącznika XIV od daty notyfikacji tego porozumienia. Podobnie art. 56 porozumienia EOG pozostaje bez wpływu na ten wniosek, ponieważ określa on jedynie dzielone (wyłącznie) między Komisję i Urząd Nadzoru EFTA kompetencje w zakresie stosowania art. 53 porozumienia EOG<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0066"><P>Zobacz pkt 29 obwieszczenia w sprawie współpracy między sądami krajowymi a Urzędem Nadzoru EFTA w zakresie stosowania art. 53 i 54 porozumienia EOG (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="112" PAGE.FIRST="7" DATE.PUB="1995">Dz.U. 1995, C 112, s. 7</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0090"><NO.P>90.</NO.P><TXT>W związku z tym moim zdaniem nie istnieją też ograniczenia zakresu stosowania ratione materiae art. 53 ust. 1 porozumienia EOG, które utrudniałyby powódkom powołanie się przed sądem odsyłającym na bezpośrednią skuteczność art. 53 ust. 1 porozumienia EOG w celu uzyskania wyroku deklaratoryjnego i odszkodowania w związku z koordynowaniem przez pozwanych różnych składników cen za usługi lotniczego przewozu towarów na trasach między państwami EOG niebędącymi państwami członkowskimi UE a państwami trzecimi przed dniem <DATE ISO="20050519">19 maja 2005 r.</DATE></TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">D.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Szersza perspektywa: publiczne i prywatne egzekwowanie reguł konkurencji</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0091"><NO.P>91.</NO.P><TXT>Chociaż jest to również część pytania prejudycjalnego, w świetle wniosków przedstawionych już w niniejszej opinii nie uważam, by konieczne było odrębne zbadanie charakteru art. 6 rozporządzenia nr 1/2003. Jak zasugerowałem bowiem w poprzednich sekcjach, sądy państw członkowskich zawsze były właściwe do stosowania (materialnego zakazu z) art. 101 ust. 1 TFUE <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">ramach swoich odpowiednich kompetencji</HT> i <HT TYPE="ITALIC">do celów toczących się przed nimi postępowań</HT>. W związku z tym w kontekście niniejszej sprawy Trybunał nie ma potrzeby rozważać, czy i od jakiego dokładnie momentu istniało również wywodzące się z prawa wtórnego <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0112" REF.END="QE0112"/>źródło<QUOT.END REF.START="QS0112" CODE="201D" ID="QE0112"/> uprawnienia na podstawie art. 6 rozporządzenia nr 1/2003.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0092"><NO.P>92.</NO.P><TXT>Odnośnie do <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0113" REF.END="QE0113"/>odpowiednich kompetencji<QUOT.END REF.START="QS0113" CODE="201D" ID="QE0113"/> raz jeszcze pragnę podkreślić, że owe sądy krajowe posiadają już te kompetencje na podstawie prawa krajowego. Jak słusznie zauważają pozwani i Komisja, <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0114" REF.END="QE0114"/>system przejściowy<QUOT.END REF.START="QS0114" CODE="201D" ID="QE0114"/> przewidziany w art. 103 i 104 TFUE nie przyznał sądom krajowym żadnych wyraźnych kompetencji. W braku wyraźnego przepisu prawa krajowego w tym względzie sądy krajowe nie mogą bowiem wywodzić z art. 101 ust. 1 TFUE lub z art. 53<?PAGE NO="21"?> ust. 1 porozumienia EOG uprawnień kontrolnych czy prokuratorskich podobnych do tych, jakie przysługują właściwym organom administracyjnym państw członkowskich, których zadaniem jest zazwyczaj badanie naruszeń prawa konkurencji w ramach specjalnego postępowania administracyjnego czy nawet karnego. Jednakże z tego samego powodu ramy te <HT TYPE="ITALIC">nie mogły również odebrać czegokolwiek</HT> sądom krajowym. Prościej rzecz ujmując, owe ramy konstytucyjne ani niczego nie przyznały sądom krajowym, ani niczego im nie odebrały. W żadnym akcie pierwotnego ani wtórnego prawa Unii nie próbowano ograniczyć właściwości sądów krajowych w zakresie bezpośredniego stosowania art. 101 ust. 1 TFUE lub art. 53 ust. 1 porozumienia EOG w przypadku powołania się na te postanowienia w toczącej się przed nimi sprawie, w celu ochrony praw podmiotowych wynikających z prawa Unii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0093"><NO.P>93.</NO.P><TXT>Kwestię tę ilustruje powództwo o stwierdzenie odpowiedzialności wniesione przez powódki w niniejszej sprawie. Podobnie jak każdy inny sąd krajowy w Unii Europejskiej, sąd odsyłający jest właściwy do ustalenia takiej odpowiedzialności na podstawie odpowiednich przepisów krajowych. Dla celów oceny czynu niedozwolonego skutkującego taką odpowiedzialnością kwestia, czy przedsiębiorstwo dopuściło się naruszenia swoich obowiązków prawnych, jest zazwyczaj pierwszym elementem, który należy w tym względzie ustalić. Ocena ta jest jednak naturalnie częścią (prywatnoprawnej) decyzji w sprawie ewentualnej odpowiedzialności, a nie (kierowanego przez organ administracyjny) publicznego systemu egzekwowania prawa.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0094"><NO.P>94.</NO.P><TXT>Gdyby tak nie było, takie działania w zakresie egzekwowania prawa miałyby jedynie charakter <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0115" REF.END="QE0115"/>następczy<QUOT.END REF.START="QS0115" CODE="201D" ID="QE0115"/>, zasadniczo zależny od wcześniejszej (i prawdopodobnie identycznej pod względem zakresu) deklaracji w tym względzie na gruncie prawa publicznego. We wszystkich innych przypadkach <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0116" REF.END="QE0116"/>samodzielne<QUOT.END REF.START="QS0116" CODE="201D" ID="QE0116"/> powództwa byłyby wyłączone z zakresu stosowania art. 101 ust. 1 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0095"><NO.P>95.</NO.P><TXT>Jednakże taki pogląd (lub z pewnością taki wynik) jest po prostu niezgodny z charakterem systemu i z orzecznictwem Trybunału<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0067"><P>Zobacz między innymi wyroki: Courage; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20060713">13 lipca 2006 r.</DATE>, <NAME.CASE>Manfredi i in</NAME.CASE>. (od <NO.CASE>C‑295/04 do C‑298/04</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2006:461">EU:C:2006:461</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0060">60</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121106">6 listopada 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Otis i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑199/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:684">EU:C:2012:684</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130606">6 czerwca 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Donau Chemie i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑536/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:366">EU:C:2013:366</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0021">21</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110614">14 czerwca 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Pfleiderer</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑360/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:389">EU:C:2011:389</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140605">5 czerwca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kone i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑557/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:1317">EU:C:2014:1317</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0021">21</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190314">14 marca 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Skanska Industrial Solutions i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑724/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:204">EU:C:2019:204</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191212">12 grudnia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Otis Gesellschaft i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑435/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:1069">EU:C:2019:1069</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Niewątpliwie ze względu na dość duże obciążenie dowodowe, z jakim prawdopodobnie będzie musiał się zmierzyć każdy powód w przypadku <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0117" REF.END="QE0117"/>samodzielnego<QUOT.END REF.START="QS0117" CODE="201D" ID="QE0117"/> powództwa prywatnego o naruszenie prawa konkurencji, w praktyce powództwa tego rodzaju będą prawdopodobnie rzadkie. W związku z tym decyzja organu publicznego, takiego jak Komisja, podjęta w ramach równoległego lub wcześniejszego dochodzenia będzie prawdopodobnie miała pierwszorzędne znaczenie w przypadku powództw <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0118" REF.END="QE0118"/>samodzielnych<QUOT.END REF.START="QS0118" CODE="201D" ID="QE0118"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0068"><P>Również w celu uniknięcia wszelkiego ryzyka sprzecznych decyzji – zob. ogólnie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20001214">14 grudnia 2000 r.</DATE>, <NAME.CASE>Masterfoods i HB</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑344/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2000:689">EU:C:2000:689</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0059">59</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0060">60</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), w razie potrzeby jako podstawę do złożenia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0119" REF.END="QE0119"/>wniosku Zwartveld<QUOT.END REF.START="QS0119" CODE="201D" ID="QE0119"/>– zob. postanowienie z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900713">13 lipca 1990 r.</DATE>, <NAME.CASE>Zwartveld i in</NAME.CASE>. (<NO.CASE>C‑2/88-IMM</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:315">EU:C:1990:315</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>. Błędne pod względem prawnym jest jednak twierdzenie, że potrzeba spójności i koordynacji w tej dziedzinie prawa oznacza uniemożliwienie sądom krajowym wykonywania ich obowiązków wynikających z prawa Unii i prawa krajowego: ochrony praw jednostki wynikających również z bezpośrednio skutecznych przepisów prawa Unii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0096"><NO.P>96.</NO.P><TXT>Szczególny charakter takiej tezy staje się jeszcze bardziej oczywisty, jeśli weźmie się pod uwagę standardowy sposób egzekwowania przepisów w każdej innej dziedzinie prawa administracyjnego, na przykład w zakresie prawa ochrony środowiska, zdrowia publicznego, bezpieczeństwa publicznego czy zasad dotyczących bezpieczeństwa pracy. W tych dziedzinach istnieje prawdopodobnie szczególny, wyspecjalizowany organ publiczny na szczeblu krajowym,<?PAGE NO="22"?> którego zadaniem jest nadzorowanie i egzekwowanie odpowiednich norm materialnych. Czy jednak ktokolwiek sugeruje, że tylko dlatego, iż dany organ publiczny nie przeprowadził dochodzenia lub nie podjął ścigania (lub faktycznie to uczynił, ale z jakiegoś powodu przerwał lub ograniczył postępowanie administracyjne), to samo zachowanie nie może stanowić podstawy dochodzenia na gruncie prawa prywatnego roszczeń odszkodowawczych przez potencjalnie poszkodowaną osobę?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0097"><NO.P>97.</NO.P><TXT>Z tych wszystkich względów nie mogę zgodzić się z wnikliwą analizą High Court of Justice of England and Wales (sądu wyższej instancji dla Anglii i Walii) w wyroku w sprawie Emerald Supplies Ltd przeciwko British Airways Plc<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0069"><P>Wyrok High Court of Justice of England and Wales (Chancery Division) [sądu wyższej instancji dla Anglii i Walii (wydział kanclerski)] z dnia <DATE ISO="20171004">4 października 2017 r.</DATE> w sprawie Emerald Supplies Ltd przeciwko British Airways Plc [2017] EWHC 2420 (Ch), utrzymany wyrokiem Court of Appeal of England and Wales (sądu apelacyjnego dla Anglii i Walii) z dnia <DATE ISO="20190129">29 stycznia 2019 r.</DATE> w sprawie La Gaitana Farms SA i in. przeciwko British Airways Plc [2019] EWCA Civ 37.</P></NOTE>, na którą powołał się sąd odsyłający i którą strony omówiły w niniejszym postępowaniu. Jak starałem się podkreślić w poprzednich sekcjach niniejszej opinii, po pierwsze, właściwość sądów krajowych do stosowania treści art. 101 ust. 1 TFUE w niezależny sposób, w ramach ich odpowiednich kompetencji przewidzianych już w prawie krajowym, takich jak powództwo o odszkodowanie, nie wymagała – w przeciwieństwie do egzekwowania prawa na drodze administracyjnej – żadnej wyraźnej klauzuli upoważniającej w prawie Unii<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0070"><P>Porównaj wyrok w sprawie Emerald Supplies Ltd przeciwko British Airways Plc [2017] EWHC 2420 (Ch), [41]–[52].</P></NOTE>. Po drugie, wyroki de Geus, Asjes i Saeed są moim zdaniem częściowo przestarzałe. Nie można ich zastosować do szczególnych okoliczności w postępowaniu głównym, ponieważ żadna z kwestii, które warunkowały przyjęte w tych wyrokach podejście, nie występuje tak naprawdę w sprawie będącej przedmiotem postępowania głównego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0071"><P>Porównaj wyrok w sprawie Emerald Supplies Ltd przeciwko British Airways Plc [2017] EWHC 2420 (Ch), [53]–[63].</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0098"><NO.P>98.</NO.P><TXT>Innymi słowy, chociaż w pełni uznaję potrzebę zachowania wewnętrznej spójności art. 101 TFUE, po prostu nie podpisuję się w szczególnym kontekście niniejszej sprawy pod redukcją pars pro toto sugerowaną przez niektóre z zainteresowanych stron. Fakt, że <HT TYPE="ITALIC">część procedury</HT> dotyczącej stosowania art. 101 TFUE na drodze administracyjnej była na pewnym etapie <HT TYPE="ITALIC">scentralizowana</HT>, nie może oznaczać, że <HT TYPE="ITALIC">nikt inny</HT> nie mógł zastosować <HT TYPE="ITALIC">treści</HT> wynikającej z tego postanowienia, w tym w sprawach, w których wyłączenia lub wyjątki są wyraźnie niemożliwe.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0099"><NO.P>99.</NO.P><TXT>Niniejsze postępowanie było w istocie intrygującą podróżą w przeszłość, jeśli nie wręcz ćwiczeniem z archeologii prawnej, aż do1962 r. O ile jednak niniejsza opinia jest w znacznym stopniu ograniczona tymi przestarzałymi już ramami prawnymi, o tyle logika, która leży u jej podstaw, już nie. Na poziomie strukturalnym przepisy prawa Unii, które mają bezpośredni skutek, są z definicji wykonalne przed sądami krajowymi, niezależnie od ewentualnej centralizacji (części) kompetencji administracyjnych w zakresie ich egzekwowania w niektórych organach administracyjnych. W szczególnym kontekście prawa konkurencji oznacza to, że przedsiębiorstwa naruszające reguły uczciwej konkurencji nie mogą zasłaniać się brakiem egzekwowania przepisów na drodze administracyjnej i muszą spodziewać się tego, że strony, które twierdzą, iż poniosły szkodę, będą wnosić powództwa odszkodowawcze bezpośrednio do właściwych sądów państw członkowskich.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><?PAGE NO="23"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">V.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Wnioski</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0100"><NO.P>100.</NO.P><TXT>Proponuję, aby na pytanie prejudycjalne skierowane przez Rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie, Niderlandy) Trybunał odpowiedział w sposób następujący:</TXT><P>Strona, która twierdzi, że poniosła szkodę w wyniku koordynacji różnych składników cen pobieranych przez przewoźników lotniczych za usługi lotniczego przewozu towarów na trasach między portami lotniczymi w Unii Europejskiej lub na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz między portami lotniczymi na tych terytoriach a portami lotniczymi w państwach trzecich, może powołać się przed sądem krajowym na naruszenie art. 101 ust. 1 TFUE i art. 53 ust. 1 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, aby uzyskać od tych przewoźników odszkodowanie, nawet za okres, w którym art. 104 i 105 TFUE miały jeszcze zastosowanie.</P></NP.ECR></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>