Edizzjoni Provviżorja

SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Seba’ Awla)

9 ta’ Lulju 2026 (*)

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali – Artikolu 3 – Għażla tal-partijiet – Artikolu 6 – Kuntratt ta’ xogħol – Dispożizzjonijiet imperattivi tal-liġi li tkun applikabbli fin-nuqqas ta’ għażla – Determinazzjoni ta’ din il-liġi – Rabtiet eqreb tal-kuntratt ta’ xogħol ma’ pajjiż ieħor – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Rabtiet eqreb li jirriżultaw, fl-eżekuzzjoni ta’ kuntratt ta’ xogħol, mill-għażla, mill-partijiet, tal-liġi applikabbli għal dan il-kuntratt”

Fil-Kawża C‑768/24,

li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), permezz ta’ deċiżjoni tat‑23 ta’ Ottubru 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑6 ta’ Novembru 2024, fil-proċedura

Hortis GRC SA,

vs

JA,

France Travail Île‑de‑France, li kienet Pôle emploi Île-de-France,

IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is‑Seba’ Awla),

komposta minn F. Schalin, President tal-Awla, M. Gavalec u Z. Csehi (Relatur), Imħallfin,

Avukat Ġenerali: N. Emiliou,

Reġistratur: A. Calot Escobar,

wara li rat il-proċedura bil-miktub,

wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:

–        għal Hortis GRC SA, minn J.-J. Gatineau u V. Rebeyrol, avocats,

–        għal JA, minn I. Goulet u F. Rocheteau, avocats,

–        għal Franza Travail Île-de-France, li kienet Pôle emploi Île-de-Franza, minn N. Boullez, avocat,

–        għall-Gvern Franċiż, minn B. Dourthe, F. du Couëdic u T. Lechevallier, bħala aġenti,

–        għall-Gvern Ċek, minn A. Pagáčová, M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,

–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn J. Hottiaux u S. Noë, bħala aġenti,

wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,

tagħti l-preżenti

Sentenza

1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali, miftuħa għall-firma f’Ruma fid‑19 ta’ Ġunju 1980 (ĠU 2005, C 169, p. 10, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Ruma”).

2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Hortis GRC SA, kumpannija pubblika b’responsabbiltà limitata rregolata mid-dritt Żvizzeru li għandha s-sede tagħha fl-Iżvizzera, u JA, wieħed mill-impjegati tagħha, kif ukoll France Travail Île-de-France, li kienet Pôle emploi Île-de-France, dwar it-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol li jorbot lil din il-kumpannija ma’ JA.

 Il-kuntest ġuridiku

 Id-dritt tal-Unjoni

 Il-Konvenzjoni ta’ Ruma

3        L-Artikolu 3(1) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma jiddikjara:

“Kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi magħżula mill-partijiet. L-għażla għandha tkun espressa jew murija b’ċertezza raġjonevoli mill-klawsoli tal-kuntratt jew miċ-ċirkostanzi tal-każ. Permezz ta’ l-għażla tagħhom il-partijiet jistgħu jiftiehmu fuq il-liġi applikabbli għall-kuntratt kollu jew għal parti minnu.”

4        L-Artikolu 6 ta’ din il-Konvenzjoni, intitolat “Kuntratti individwali ta’ impjieg”, jipprevedi:

“1.      Minkejja d-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 3, f’kuntratt ta’ impjieg għażla ta’ liġi magħmula mill-partijiet m’għandhiex ikollha r-riżultat li ċċaħħad lill-impjegat mill-protezzjoni mogħtija lilu mir-regoli mandatarji tal-liġi li tkun applikabbli skond il-paragrafu 2 fin-nuqqas ta’ għażla.

2.      Minkejja d-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 4, kuntratt ta’ impjieg għandu, fin-nuqqas ta’ għażla skond l-Artikolu 3, jkun regolat:

a)      bil-liġi tal-pajjiż li fih l-impjegat issoltu jagħmel ix-xogħol tiegħu fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt, ukoll jekk ikun temporanjament impjegat f’pajjiż ieħor;

jew

b)      jekk l-impjegat mhux soltu jagħmel ix-xogħol tiegħu f’pajjiż wieħed, skond il-liġi tal-pajjiż fejn il-post tan-negozju li minnu jkun tqabbad ikun jinsab;

sakemm ma jkunx jidher miċ-ċirkostanzi kollha li l-kuntratt ikollu rabta eqreb ma’ pajjiż ieħor, f’liema każ il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi ta’ dak il-pajjiż.”

 Ir-Regolament Ruma I

5        Ir-Regolament (KE) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 593/2008 tas‑17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) (ĠU 2008, L 177, p. 6, rettifika fil-ĠU 2009, L 309, p. 87, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma I”), issostitwixxa l-Konvenzjoni ta’ Ruma. Skont l-Artikolu 28 ta’ dan ir-regolament, dan ir-regolament għandu japplika għal kuntratti konklużi sa mis‑17 ta’ Diċembru 2009.

6        L-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I, intitolat “Kuntratti individwali ta’ impjieg”, jipprovdi:

“1.      Kuntratt individwali ta’ impjieg għandu jkun regolat mil-liġi magħżula mill-partijiet skond l-Artikolu 3. Madankollu, tali għażla ma tistax twassal li ċċaħħad l-impjegat mill-protezzjoni mogħtija lilu permezz ta’ dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim taħt il-liġi li, fin-nuqqas ta’ għażla, kienet tkun applikabbli skond il-paragrafi 2, 3 u 4 ta’ dan l-Artikolu.

2.      Sa fejn il-liġi applikabbli għall-kuntratt individwali ta’ l-impjieg ma ntgħażlitx mill-partijiet, il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż li fih jew, fin-nuqqas ta’ dan, li minnu l-impjegat abitwalment jeżerċita l-impjieg tiegħu fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt. Il-pajjiż li fih ix-xogħol abitwalment jitwettaq m’għandux jitqies li nbidel jekk il-persuna tiġi impjegata temporanjament f’pajjiż ieħor.

3.      Fejn il-liġi applikabbli ma tkunx tistà tiġi determinata skond il-paragrafu 2, il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż fejn ikun jinsab in-negozju li fih ġie impjegat.

4.      Fejn mit-totalità taċ-ċirkostanzi jirriżulta li l-kuntratt ta’ impjieg ikun aktar marbut ma’ pajjiż divers minn dak indikat fil-paragrafu 2 jew 2a, għandha tapplika l-liġi ta’ dak il-pajjiż l-ieħor.”

 Id-dritt Franċiż

7        L-Artikolu L1232‑1 tal-Kodiċi tax-Xogħol jipprevedi:

“Kull tkeċċija għal raġunijiet personali għandha tkun motivata fil-kundizzjonijiet iddefiniti minn dan il-kapitolu.

Hija għandha tkun iġġustifikata minn kawża reali u serja.”

8        L-Artikolu L1232‑2 ta’ dan il-kodiċi huwa fformulat kif ġej:

“Il-persuna li timpjega li għandha l-intenzjoni tkeċċi impjegat għandha tlaqqgħu, qabel ma tittieħed kwalunkwe deċiżjoni, għal intervista qabel.

Il-konvokazzjoni għandha ssir permezz ta’ ittra rreġistrata jew permezz ta’ ittra kkunsinnata fl-idejn b’konferma tar-riċevuta. Din l-ittra tindika s-suġġett tal-konvokazzjoni.

L-intervista qabel ma tistax issir inqas minn ħamest ijiem ta’ xogħol wara l-preżentazzjoni tal-ittra rreġistrata jew il-kunsinna fl-idejn tal-ittra ta’ konvokazzjoni.”

9        L-Artikolu L1232‑3 tal-imsemmi kodiċi jipprevedi:

“Matul l-intervista qabel, il-persuna li timpjega tindika r-raġunijiet għad-deċiżjoni maħsuba u tiġbor l-ispjegazzjonijiet tal-impjegat.”

10      L-Artikolu L1232‑6 tal-istess kodiċi jipprovdi:

“Meta l-persuna li timpjega tiddeċiedi li tkeċċi impjegat, hija għandha tinnotifikah bid-deċiżjoni tagħha permezz ta’ ittra rreġistrata b’avviż ta’ riċevuta.

Din l-ittra għandha tinkludi d-dikjarazzjoni tar-raġuni jew tar-raġunijiet invokati mill-persuna li timpjega.

Din l-ittra ma tistax tintbagħat inqas minn jumejn xogħol wara d-data prevista tal-intervista qabel it-tkeċċija li għaliha l-impjegat kien ikkonvokat.

[...]”

 Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

11      Hortis, li l-attività tagħha tikkonsisti fil-provvista ta’ servizzi informatiċi lill-impriżi, irreklutat lil JA, li jirrisjedi fi Franza, bħala direttur, mill‑1 ta’ Settembru 2007.

12      Matul l-eżekuzzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol li kien jorbot lil Hortis ma’ JA, li kien suġġett għal-liġi Żvizzera, JA kien jirrisjedi u kien jeżerċita l-attivitajiet professjonali tiegħu fi Franza. Permezz ta’ ittra tal‑25 ta’ Jannar 2012, huwa tkeċċa skont il-formalitajiet ta’ terminazzjoni stabbiliti mid-dritt Żvizzeru, li la jipprevedi intervista qabel it-terminazzjoni ta’ kuntratt ta’ xogħol u lanqas obbligu ta’ motivazzjoni tal-ittra ta’ tkeċċija.

13      JA kkontesta l-proċedura segwita u l-fondatezza ta’ din it-tkeċċija quddiem il-conseil de prud’ hommes de Paris (il-Qorti Industrijali ta’ Pariġi, Franza), li, wara li ddikjarat li kellha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawża, ċaħdet it-talbiet tiegħu permezz ta’ sentenza tas‑7 ta’ Ġunju 2016.

14      Adita b’appell minn JA, il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza), permezz ta’ sentenza tad‑29 ta’ Jannar 2020, b’mod partikolari, iddikjarat id-dritt Franċiż biss applikabbli għat-tilwima, skont l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, iddeċidiet li t-tkeċċija kienet mingħajr kawża reali u serja u kkundannat lil Hortis tħallas lil JA somom ta’ kumpens.

15      Sabiex tiddikjara l-liġi Franċiża applikabbli għat-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi) iddeċidiet li ma setgħetx issir deroga permezz ta’ kuntratt mid-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi dwar l-intervista qabel it-tkeċċija u l-obbligu ta’ motivazzjoni tal-ittra ta’ tkeċċija, sa fejn, essenzjalment, il-post ta’ eżekuzzjoni tax-xogħol kien Franza. Fil-fatt, peress li d-dritt Żvizzeru ma jipprevedi la intervista qabel it-tkeċċija u lanqas motivazzjoni bil-miktub tal-ittra ta’ tkeċċija, JA għandu jibbenefika mill-protezzjoni tad-dispożizzjonijiet imperattivi tal-liġi Franċiża, iktar favorevoli fil-qasam tat-tkeċċija fid-dawl tal-garanziji proċedurali li dawn joffru.

16      Hortis appellat mis-sentenza tal-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi) tad‑29 ta’ Jannar 2020 quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), li hija l-qorti tar-rinviju. F’dan il-kuntest, hija ssostni li l-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi) naqset, b’mod żbaljat, milli tistħarreġ jekk il-liġi Żvizzera kinitx applikabbli minħabba rabtiet eqreb li l-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali kellu mal-Iżvizzera, b’mod partikolari minħabba l-fatt li JA rċieva remunerazzjoni vantaġġuża fi franki Żvizzeri (CHF) imħallsa f’kont bankarju Żvizzeru, l-affiljazzjoni ta’ JA mal-fondi soċjali Żvizzeri, l-issuġġettar tiegħu għas-sistema fiskali vantaġġuża applikabbli għall-impjegati li jaħdmu fl-Iżvizzera kif ukoll iż-żamma, minn JA, ta’ indirizz elettroniku u ta’ numru mobile Żvizzeru.

17      F’dan ir-rigward, Hortis tinvoka ġurisprudenza tal-Cour de cassation (Il-Qorti tal-Kassazzjoni) li tipprovdi li, meta l-partijiet ikunu għażlu l-liġi applikabbli għall-kuntratt ta’ xogħol u meta l-qrati li jiddeċiedu fuq il-mertu jiddeċiedu li jeskluduha, dawn tal-aħħar għandhom jistabbilixxu, minn naħa, li l-liġi li huma jqisu applikabbli hija dik tal-post ta’ eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt u, min-naħa l-oħra, li l-imsemmi kuntratt ma jkollux rabtiet eqreb ma’ pajjiż differenti minn dak fejn abitwalment jitwettaq ix-xogħol.

18      Fil-kuntest ta’ dan l-appell, JA isostni, min-naħa tiegħu, li l-fatt li l-ħaddiem ikkonċernat iwettaq abitwalment ix-xogħol tiegħu fl-istess pajjiż huwa element ta’ konnessjoni tal-kuntratt ma’ dan il-pajjiż partikolarment sinjifikattiv, li jista’ jiġi eskluż biss jekk jeżistu elementi ta’ konnessjoni ma’ pajjiż ieħor ħafna iktar sinjifikattivi. Skont JA, il-ġurisprudenza tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) invokata minn Hortis għandha tiġi interpretata fis-sens li l-qrati li jiddeċiedu fuq il-mertu għandhom jeżaminaw ukoll jekk il-kuntratt ta’ xogħol għandux rabtiet eqreb ma’ pajjiż li ma huwiex Franza, meta l-impjegat jaħdem abitwalment f’diversi pajjiżi.

19      Il-qorti tar-rinviju tesprimi dubji fir-rigward tal-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet imperattivi tal-liġi Franċiża, li huma iktar protettivi minn dawk tal-liġi Żvizzera, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tat-tilwima li hija adita biha, li fihom, minn naħa, Hortis u JA speċifikament għażlu l-liġi Żvizzera sabiex jirregolaw il-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali u, min-naħa l-oħra, JA kien iwettaq abitwalment ix-xogħol tiegħu fi Franza. F’dan ir-rigward, hija tixtieq tkun taf jekk hija għandhiex, skont l-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, tfittex l-eżistenza ta’ rabtiet eqreb ta’ dan il-kuntratt mal-Iżvizzera, billi tieħu inkunsiderazzjoni wkoll rabtiet li jirriżultaw, fl-eżekuzzjoni tal-imsemmi kuntratt, mill-għażla, mill-partijiet, tal-liġi applikabbli għalih. Jekk dan ikun il-każ, hija tixtieq tkun taf jekk hija għandhiex teskludi d-dispożizzjonijiet tal-liġi Franċiża.

20      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

“1)      L-Artikolu 6 in fine tal-[Konvenzjoni ta’ Ruma] għandu jiġi interpretat fis-sens li, fil-każ tal-għażla mill-partijiet tal-liġi li tirregola l-kuntratt tax-xogħol, il-qorti nazzjonali għandha twarrab, b’applikazzjoni tal-aħħar parti ta’ dak it-test, id-dispożizzjonijiet obbligatorji, iktar protettivi minn dawk tal-liġi ta’ awtonomija, tal-liġi li l-ħaddiem jitlob l-applikazzjoni tagħha u li tkun applikabbli fin-nuqqas ta’ għażla, skont il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu, meta mis-sett ta’ ċirkostanzi jirriżulta li teżisti rabta iktar stretta bejn l-imsemmi kuntratt u l-pajjiż li liġi tiegħu ntgħażlet mill-partijiet sabiex tirregola l-kuntratt tax-xogħol?

2)      Fl-affermattiv, il-qorti nazzjonali hija marbuta li tieħu inkunsiderazzjoni r-rabtiet iktar stretti li jirriżultaw, fl-eżekuzzjoni ta’ kuntratt ta’ xogħol, mill-għażla tal-liġi applikabbli mill-partijiet jew l-istess qorti nazzjonali għandha twarrab lil dawn tal-aħħar sabiex tiddetermina jekk id-dispożizzjonijiet obbligatorji tal-liġi ta’ pajjiż ieħor, mitluba mill-ħaddiem, humiex applikabbli, skont l-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma?”

 Fuq id-domandi preliminari

 Fuq l-ewwel domanda

21      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma għandhiex tiġi interpretata fis-sens li, meta l-partijiet jagħżlu l-liġi applikabbli għall-kuntratt ta’ xogħol, il-qorti nazzjonali għandha tagħti prevalenza lil din il-liġi billi teskludi d-dispożizzjonijiet imperattivi, iktar protettivi li jirriżultaw mil-liġi li tagħha l-ħaddiem jitlob l-applikazzjoni, filwaqt li din tal-aħħar tkun applikabbli, fin-nuqqas ta’ għażla, skont dan l-Artikolu 6(2)(a) u (b), fl-ipoteżi fejn, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha, dan il-kuntratt ta’ xogħol ikollu rabtiet eqreb mal-pajjiż li l-liġi tiegħu kienet intgħażlet mill-partijiet bħala l-liġi applikabbli għall-imsemmi kuntratt.

22      Għandu jitfakkar li, konformement mar-regola ġenerali prevista fl-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, kuntratt għandu jiġi rregolat mil-liġi magħżula mill-partijiet.

23      Madankollu, l-Artikolu 6 ta’ din il-Konvenzjoni jistabbilixxi regoli dwar il-kunflitt speċjali fir-rigward tal-kuntratt ta’ xogħol individwali li jidderogaw minn din ir-regola ġenerali, minn naħa, fil-kuntest tal-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu 6, billi jillimita l-libertà ta’ għażla tal-partijiet tal-liġi applikabbli u, min-naħa l-oħra, fil-kuntest tal-paragrafu 2 tal-imsemmi Artikolu 6, billi jistabbilixxi l-kriterji għad-determinazzjoni tagħha fl-assenza ta’ tali għażla (sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2025, Locatrans, C‑485/24, EU:C:2025:955, punt 34).

24      B’hekk, skont il-paragrafu 1 tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, fil-kuntratt ta’ xogħol, l-għażla mill-partijiet tal-liġi applikabbli konformement mal-Artikolu 3 ta’ din il-Konvenzjoni ma tistax ikollha bħala riżultat li ċċaħħad lill-ħaddiem mill-protezzjoni li jiżgurawlu d-dispożizzjonijiet imperattivi tal-liġi li kienet tkun applikabbli, fin-nuqqas ta’ għażla, skont il-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 6 (sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2025, Locatrans, C‑485/24, EU:C:2025:955, punt 35).

25      Dan il-paragrafu 2 jistabbilixxi l-kriterji ta’ konnessjoni tal-kuntratt ta’ xogħol li fuq il-bażi tagħhom għandha tiġi ddeterminata l-lex contractus, fin-nuqqas ta’ għażla mill-partijiet. Madankollu, mir-riferiment magħmul mill-paragrafu 1 tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma għall-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 6 jirriżulta li l-kriterji msemmija f’dan il-paragrafu tal-aħħar huma wkoll rilevanti meta l-partijiet ikunu għażlu l-liġi applikabbli għall-kuntratt. Fil-fatt, inkluż f’din l-ipoteżi, dawn il-kriterji jippermettu, sabiex tiġi ggarantita lill-ħaddiem, konformement mal-imsemmi Artikolu 6(1), il-protezzjoni tad-dispożizzjonijiet imperattivi tal-liġi li tkun applikabbli skont l-imsemmija kriterji, li jiġi ddeterminat liema hija din il-liġi tal-aħħar. L-applikazzjoni tagħhom tista’ għalhekk twassal għall-applikazzjoni ta’ liġi differenti minn dik magħżula mill-partijiet fil-kuntratt (sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2025, Locatrans, C‑485/24, EU:C:2025:955, punt 36).

26      B’mod partikolari, iż-żewġ kriterji ta’ konnessjoni tal-kuntratt ta’ xogħol previsti fl-Artikolu 6(2)(a) u fl-Artikolu 6(2)(b) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma huma rispettivament, fl-ewwel lok, dak tal-pajjiż fejn il-ħaddiem “issoltu jagħmel ix-xogħol tiegħu”, u sussidjarjament, fl-assenza ta’ tali post, dak tas-sede ta’ “il-post tan-negozju li minnu jkun tqabbad [il-ħaddiem]” (sentenza tal‑15 ta’ Diċembru 2011, Voogsgeerd, C‑384/10, EU:C:2011:842, punt 26).

27      Barra minn hekk, konformement mal-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, meta miċ-ċirkustanzi kollha jirriżulta li l-kuntratt ta’ xogħol għandu rabtiet eqreb ma’ pajjiż differenti minn dak identifikat abbażi ta’ dawn iż-żewġ kriterji, hija l-qorti nazzjonali li għandha teskludihom u li tapplika l-liġi ta’ dan il-pajjiż l-ieħor (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2013, Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, punt 36).

28      Fil-fatt, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-qorti nazzjonali tista’ tieħu inkunsiderazzjoni elementi oħra tar-relazzjoni ta’ xogħol, meta jidher li dawk li jirrigwardaw wieħed jew l-ieħor miż-żewġ kriterji ta’ konnessjoni stabbiliti fl-Artikolu 6(2)(a) u (b) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, iwasslu sabiex jiġi kkunsidrat li l-kuntratt għandu rabtiet eqreb ma’ Stat differenti minn dak li jirriżulta mill-applikazzjoni ta’ dawn iż-żewġ kriterji (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2013, Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).

29      Din l-interpretazzjoni hija konsistenti mal-formulazzjoni tad-dispożizzjoni l-ġdida dwar ir-regoli dwar il-kunflitt relatati mal-kuntratti ta’ xogħol, introdotta bir-Regolament Ruma I, li madankollu ma hijiex applikabbli fil-kawża prinċipali ratione temporis. Fil-fatt, skont l-Artikolu 8(4) ta’ dan ir-regolament, jekk miċ-ċirkustanzi kollha jirriżulta li l-kuntratt għandu rabtiet eqreb ma’ pajjiż differenti minn dak previst fil-paragrafi 2 jew 3 ta’ dan l-Artikolu 8, tapplika l-liġi ta’ dan il-pajjiż l-ieħor (sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2013, Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).

30      Għandu jiġi rrilevat li, għalkemm il-kontenut tal-Artikolu 8(2) sa (4) tar-Regolament Ruma I huwa ftit differenti minn dak tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, l-istruttura tiegħu tirrifletti r-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jiċċara, permezz tal-użu ta’ paragrafi distinti, id-diversi stadji tar-raġunament li għandhom jiġu segwiti mill-qorti nazzjonali sabiex tiġi ddeterminata l-liġi applikabbli fin-nuqqas ta’ għażla eżerċitata mill-partijiet.

31      F’dan il-każ, l-ewwel domanda tirrigwarda, b’mod iktar partikolari, il-punt dwar jekk il-qorti nazzjonali għandhiex tapplika d-dispożizzjonijiet tal-liġi ta’ pajjiż li miegħu l-kuntratt ta’ xogħol ikkonċernat għandu rabtiet eqreb, f’ċirkustanzi fejn din il-liġi hija wkoll dik magħżula mill-partijiet bħala l-liġi applikabbli għal dan il-kuntratt.

32      F’dan ir-rigward, għandu, minn naħa, jiġi osservat li l-kliem “pajjiż ieħor”, li jinsabu fl-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, għandhom jitqiesu b’riferiment għall-“pajjiż” iddeterminat abbażi ta’ wieħed miż-żewġ kriterji ta’ konnessjoni previsti f’dan l-Artikolu 6(2)(a) u (b). Għalhekk, il-formulazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ma tippermettix li jiġi eskluż li dan il-“pajjiż ieħor” ikun dak li l-partijiet ikunu għażlu l-liġi tiegħu konformement mal-Artikolu 3 ta’ din il-Konvenzjoni.

33      Min-naħa l-oħra, fil-punt 63 tas-sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2025, Locatrans (C‑485/24, EU:C:2025:955), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li “il-qorti tar-rinviju għandha tiddetermina jekk, konformement mal-aħħar frażi [parti] tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, miċ-ċirkustanzi kollha jirriżultax li l-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandu rabtiet eqreb ma’ Franza milli mal-Lussemburgu, li l-liġi tiegħu kienet intgħażlet mill-partijiet bħala l-liġi applikabbli għal dan il-kuntratt”. Minn dan jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat speċifikament li din id-dispożizzjoni tista’ tobbliga lill-qorti tar-rinviju tagħti prevalenza lil-liġi magħżula mill-partijiet bħala l-liġi applikabbli għall-kuntratt ta’ xogħol ikkonċernat, meta dan tal-aħħar ikollu rabtiet eqreb mal-pajjiż li l-liġi tiegħu kienet intgħażlet b’dan il-mod.

34      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ukoll li, sa fejn l-għan tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma huwa li jiżgura protezzjoni adegwata għall-ħaddiem, dan l-Artikolu 6 għandu jiggarantixxi li tiġi applikata, għall-kuntratt ta’ xogħol, il-liġi tal-pajjiż li miegħu dan il-kuntratt jistabbilixxi l-eqreb konnessjonijiet. Issa, din l-interpretazzjoni ma għandhiex neċessarjament twassal għall-applikazzjoni, fil-każijiet kollha, tal-liġi l-iktar favorevoli għall-ħaddiem (sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2013, Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, punt 34). Fi kliem ieħor, l-applikazzjoni tal-liġi tal-pajjiż li miegħu l-kuntratt jistabbilixxi rabtiet eqreb tippermetti li tiġi żgurata protezzjoni adegwata tal-ħaddiem, mingħajr ma din il-liġi tkun neċessarjament l-iktar favorevoli għalih.

35      Għalhekk, hawnhekk, fil-każ fejn miċ-ċirkustanzi kollha jirriżulta li l-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandu rabtiet eqreb mal-Iżvizzera, li l-liġi tagħha ntgħażlet mill-partijiet bħala l-liġi applikabbli għal dan il-kuntratt, milli ma’ Franza, fejn JA, fl-eżekuzzjoni tal-imsemmi kuntratt, kien abitwalment iwettaq ix-xogħol tiegħu, il-qorti tar-rinviju għandha teskludi, skont l-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, id-dispożizzjonijiet imperattivi tal-liġi Franċiża, li huma iktar protettivi minn dawk tal-liġi Żvizzera.

36      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma għandha tiġi interpretata fis-sens li, meta l-partijiet jagħżlu l-liġi applikabbli għall-kuntratt ta’ xogħol, il-qorti nazzjonali għandha tagħti prevalenza lil din il-liġi billi teskludi d-dispożizzjonijiet imperattivi, iktar protettivi li jirriżultaw mil-liġi li l-ħaddiem jitlob l-applikazzjoni tagħha u li tkun applikabbli, fin-nuqqas ta’ għażla, skont dan l-Artikolu 6(2)(a) u (b), fl-ipoteżi fejn, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha, dan il-kuntratt ta’ xogħol ikollu rabtiet eqreb mal-pajjiż li l-liġi tiegħu kienet intgħażlet mill-partijiet bħala l-liġi applikabbli għall-imsemmi kuntratt.

 Fuq it-tieni domanda

37      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma għandhiex tiġi interpretata fis-sens li, sabiex jiġi ddeterminat jekk id-dispożizzjonijiet imperattivi tal-liġi ta’ pajjiż differenti minn dak previst f’dan l-Artikolu 6(2)(a) u (b) humiex applikabbli, il-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni r-rabtiet eqreb li, fl-eżekuzzjoni ta’ kuntratt ta’ xogħol, jirriżultaw mill-għażla, mill-partijiet, tal-liġi applikabbli għal dan il-kuntratt, jew jekk għandhiex teskludihom.

38      Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, sabiex jiġu evalwati r-rabtiet li kuntratt ta’ xogħol għandu ma’ pajjiż differenti minn dak li fih il-ħaddiem ikkonċernat iwettaq abitwalment ix-xogħol tiegħu jew dak tas-sede tal-istabbiliment li jkun irrekluta l-ħaddiem, il-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi kollha li jistabbilixxu r-relazzjoni ta’ xogħol. F’dan ir-rigward, hija għandha tevalwa dak jew dawk minn dawn l-elementi li, fil-fehma tagħha, huma l-iktar sinjifikattivi. Madankollu, din il-qorti ma tistax tiddeduċi awtomatikament li r-regola stabbilita fl-Artikolu 6(2)(a) jew (b) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma għandha tiġi eskluża mis-sempliċi fatt li, minħabba n-numru tagħhom, iċ-ċirkustanzi rilevanti l-oħra, barra mill-post tax-xogħol effettiv jew mill-pajjiż fejn jinsab l-istabbiliment li jkun irrekluta l-ħaddiem, jindikaw pajjiż ieħor (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2013, Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, punt 40).

39      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonstatat li, fost l-elementi sinjifikattivi ta’ konnessjoni, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni b’mod partikolari l-pajjiż fejn l-impjegat ikkonċernat iħallas taxxi u taxxi relatati mad-dħul mill-attività tiegħu kif ukoll dak li fih huwa affiljat mas-sigurtà soċjali u mad-diversi skemi ta’ rtirar, ta’ assigurazzjoni għall-mard u ta’ invalidità. Barra minn hekk, il-qorti nazzjonali għandha wkoll tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha tal-kawża, bħalma huma, b’mod partikolari, il-parametri marbuta mal-iffissar tas-salarju jew mal-kundizzjonijiet oħra ta’ xogħol (sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2013, Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, punt 41).

40      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, b’mod iktar partikolari, jekk l-elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi identifikat il-pajjiż li għandu rabtiet eqreb mal-kuntratt ta’ xogħol, fis-sens tal-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, għandhomx jinkludu wkoll dawk li jirriżultaw, fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol, mill-għażla tal-partijiet tal-liġi applikabbli għal dan il-kuntratt.

41      Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, hemm lok, qabelxejn, li jiġi indikat li minn din id-dispożizzjoni jirriżulta li, sabiex jiġi evalwat jekk kuntratt ta’ xogħol għandux rabtiet eqreb ma’ pajjiż ieħor, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-“ċirkustanzi kollha”. Il-formulazzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni inkwistjoni għalhekk ma tippermettix li jiġu esklużi minn din l-evalwazzjoni l-elementi li jirriżultaw, fl-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt ta’ xogħol, mil-liġi magħżula mill-partijiet bħala l-liġi applikabbli għalih.

42      Sussegwentement, għandu jitfakkar li, sa fejn l-għan tal-Konvenzjoni ta’ Ruma fl-intier tagħha huwa li tgħolli l-livell ta’ ċertezza legali billi ssaħħaħ il-fiduċja fl-istabbiltà tar-relazzjonijiet bejn il-partijiet f’kuntratt ta’ xogħol, li jippreżupponi li s-sistema ta’ determinazzjoni tal-liġi applikabbli tkun ċara u li din tal-aħħar tkun prevedibbli b’ċertu grad ta’ ċertezza, l-applikazzjoni tal-kriterju ta’ konnessjoni previst fl-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) ta’ din il-Konvenzjoni għandha, konformement ma’ dan ir-rekwiżit ta’ ċertezza legali u ta’ prevedibbiltà, tkun ibbażata fuq elementi oġġettivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2025, Locatrans, C‑485/24, EU:C:2025:955, punti 61 u 62).

43      Għalhekk, l-għażla, mill-partijiet f’kuntratt ta’ xogħol, tal-liġi applikabbli għalih ma tistax tikkostitwixxi bħala tali kriterju li jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat jekk dan il-kuntratt għandux ir-rabtiet eqreb ma’ pajjiż differenti minn dak fejn il-ħaddiem ikkonċernat iwettaq abitwalment ix-xogħol tiegħu jew differenti minn dak tas-sede tal-istabbiliment li kienet irreklutah.

44      Fl-aħħar nett, fir-rigward b’mod iktar partikolari tal-għan tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, dan jikkonsisti f’li tiġi żgurata protezzjoni adegwata lill-ħaddiem, ikkunsidrat tradizzjonalment bħala l-parti l-iktar dgħajfa mill-perspettiva soċjoekonomika fil-kuntest ta’ relazzjoni ta’ xogħol, fid-dawl tar-rabta ta’ subordinazzjoni li tikkaratterizza tali relazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2011, Koelzsch, C‑29/10, EU:C:2011:151, punt 40). L-għan ta’ dan l-Artikolu 6 huwa għalhekk li jiġi evitat ir-riskju li persuna li timpjega timponi fuq ħaddiem l-applikazzjoni ta’ liġi ta’ pajjiż li ma għandhiex relazzjoni oġġettiva mar-realtà tar-relazzjoni kuntrattwali li torbothom.

45      Issa, sabiex jiġi żgurat li liġi ta’ pajjiż li tirrifletti bl-aħjar mod ir-realtà tar-relazzjoni kuntrattwali tal-partijiet f’kuntratt ta’ xogħol tirregola din ir-relazzjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-elementi oġġettivi kollha li jikkaratterizzaw tali relazzjoni, inklużi dawk li jirriżultaw mill-għażla, mill-partijiet f’dan il-kuntratt, tal-liġi applikabbli għalih.

46      Min-naħa l-oħra, fil-kuntest ta’ tali evalwazzjoni globali, il-piż mogħti lil kull wieħed mill-elementi tar-relazzjoni ta’ xogħol ikkonċernata jista’ jvarja. Għalhekk hija l-qorti nazzjonali li għandha tiżen, skont l-importanza tagħhom u r-rilevanza tagħhom, kull wieħed minn dawn l-elementi li jitressqu quddiemha u li tevalwa dak jew dawk minnhom li jidhru bħala li huma l-iktar sinjifikattivi, indipendentement min-numru tagħhom. F’dan ir-rigward, sabiex tiġi evitata l-istrumentalizzazzjoni, mill-persuna li timpjega, tal-kriterji ta’ konnessjoni tal-kuntratt ta’ xogħol, il-qorti nazzjonali għandha b’mod partikolari teżamina jekk l-imsemmija elementi jirriżultawx minn ftehim komuni jew jekk il-ħaddiem ġiex impost bihom fuqu mill-persuna li timpjega.

47      F’dan il-każ, hija għalhekk il-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina jekk, konformement mal-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, miċ-ċirkustanzi kollha jirriżulta li l-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandu rabtiet eqreb ma’ Franza jew mal-Iżvizzera. Fil-kuntest ta’ dan l-eżami, din il-qorti għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi oġġettivi kollha li jikkaratterizzaw ir-relazzjoni ta’ xogħol ikkonċernata u tipproċedi sabiex tiżinhom sabiex tistabbilixxi l-pajjiż li l-liġi tiegħu tirrifletti bl-aħjar mod ir-realtà ta’ din ir-relazzjoni.

48      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma għandha tiġi interpretata fis-sens li, sabiex jiġi ddeterminat jekk kuntratt ta’ xogħol għandux rabtiet eqreb ma’ pajjiż differenti minn dak previst f’dan l-Artikolu 6(2)(a) u (b), il-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fil-kuntest ta’ evalwazzjoni globali, l-elementi oġġettivi kollha li jikkaratterizzaw ir-relazzjoni ta’ xogħol ikkonċernata, inklużi dawk li jirriżultaw, fl-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt, tal-għażla, mill-partijiet tal-liġi applikabbli għall-imsemmi kuntratt. Fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni globali, hija din il-qorti li għandha tiżen b’mod adegwat dawn l-elementi.

 Fuq l-ispejjeż

49      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il‑Qorti tal-Ġustizzja (Is‑Seba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)      L-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali, miftuħa għall-firma f'Ruma fid-19 ta’ Ġunju 1980,

għandha tiġi interpretata fis-sens li:

meta l-partijiet jagħżlu l-liġi applikabbli għall-kuntratt ta’ xogħol, il-qorti nazzjonali għandha tagħti prevalenza lil din il-liġi billi teskludi d-dispożizzjonijiet imperattivi iktar protettivi li jirriżultaw mil-liġi li l-ħaddiem jitlob l-applikazzjoni tagħha u li tkun applikabbli, fin-nuqqas ta’ għażla, skont dan l-Artikolu 6(2)(a) u (b), fl-ipoteżi fejn, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha, dan il-kuntratt ta’ xogħol ikollu rabtiet eqreb mal-pajjiż li l-liġi tiegħu kienet intgħażlet mill-partijiet bħala l-liġi applikabbli għall-imsemmi kuntratt.

2)      L-aħħar parti tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali, miftuħa għall-firma f'Ruma fid-19 ta’ Ġunju 1980,

għandha tiġi interpretata fis-sens li:

sabiex jiġi ddeterminat jekk kuntratt ta’ xogħol għandux rabtiet eqreb ma’ pajjiż differenti minn dak previst f’dan l-Artikolu 6(2)(a) u (b), il-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fil-kuntest ta’ evalwazzjoni globali, l-elementi oġġettivi kollha li jikkaratterizzaw ir-relazzjoni ta’ xogħol ikkonċernata, inklużi dawk li jirriżultaw, fl-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt, tal-għażla, mill-partijiet, tal-liġi applikabbli għall-imsemmi kuntratt. Fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni globali, hija din il-qorti li għandha tiżen b’mod adegwat dawn l-elementi.

Firem


*      Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.