ARREST VAN HET HOF (Vijfde kamer)
28 november 2024 ( *1 )
„Prejudiciële verwijzing – Economisch en monetair beleid – Europees systeem van nationale en regionale rekeningen – Statistische rapportagevereisten die van toepassing zijn op pensioenfondsen – Bijzondere pensioenstelsels voor vrije beroepen – Verplichte deelname en premies”
In de gevoegde zaken C‑758/22 en C‑759/22,
betreffende verzoeken om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het Bundesverwaltungsgericht (hoogste federale bestuursrechter, Duitsland) bij beslissingen van 27 september 2022, ingekomen bij het Hof op 15 december 2022, in de procedures
Bayerische Ärzteversorgung,
Bayerische Architektenversorgung,
Bayerische Apothekerversorgung,
Bayerische Rechtsanwalts‑ und Steuerberaterversorgung,
Bayerische Ingenieurversorgung-Bau m. Psychotherapeutenversorgung (C‑758/22),
Sächsische Ärzteversorgung (C‑759/22)
tegen
Deutsche Bundesbank,
wijst
HET HOF (Vijfde kamer),
samengesteld als volgt: I. Jarukaitis, president van de Vierde kamer, waarnemend voor de president van de Vijfde kamer, E. Regan en Z. Csehi (rapporteur), rechters,
advocaat-generaal: M. Campos Sánchez-Bordona,
griffier: M. Siekierzyńska, administrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 13 december 2023,
gelet op de opmerkingen van:
|
– |
de Bayerische Ärzteversorgung, de Bayerische Architektenversorgung, de Bayerische Apothekerversorgung, de Bayerische Rechtsanwalts‑ und Steuerberaterversorgung en de Bayerische Ingenieurversorgung-Bau m. Psychotherapeutenversorgung, vertegenwoordigd door S. Altenschmidt en P. Müller, Rechtsanwälte, |
|
– |
de Sächsische Ärzteversorgung, vertegenwoordigd door C. Köhler, Rechtsanwalt, |
|
– |
de Deutsche Bundesbank, vertegenwoordigd door L. Luyken, M. Mogendorf en W. Spoerr, Rechtsanwälte, |
|
– |
de Europese Commissie, vertegenwoordigd door F. Blanc, S. Delaude en L. Mantl als gemachtigden, |
|
– |
de Europese Centrale Bank (ECB), vertegenwoordigd door S. J. Hlásková Murphy, K. Kaiser en B. van der Eem als gemachtigden, |
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 29 februari 2024,
het navolgende
Arrest
|
1 |
De verzoeken om een prejudiciële beslissing betreffen de uitlegging van verordening (EU) 2018/231 van de Europese Centrale Bank van 26 januari 2018 voor wat betreft statistische rapportagevereisten voor pensioenfondsen (PB 2018, L 45, blz. 3), gelezen in samenhang met verordening (EU) nr. 549/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2013 betreffende het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie (PB 2013, L 174, blz. 1). |
|
2 |
Deze verzoeken zijn ingediend in het kader van twee gedingen tussen enerzijds verschillende beroepspensioenverenigingen – te weten, in zaak C‑758/22, de Bayerische Ärzteversorgung (Beierse beroepspensioenvereniging voor artsen, Duitsland), de Bayerische Architektenversorgung (Beierse beroepspensioenvereniging voor architecten), de Bayerische Apothekerversorgung (Beierse beroepspensioenvereniging voor apothekers), de Bayerische Rechtsanwalts‑ und Steuerberaterversorgung (Beierse beroepspensioenvereniging voor advocaten en boekhouders) en de Bayerische Ingenieurversorgung-Bau m. Psychotherapeutenversorgung (Beierse beroepspensioenvereniging voor civiel ingenieurs en psychotherapeuten), en voorts, in zaak C‑759/22, de Sächsische Ärzteversorgung (Saksische beroepspensioenvereniging voor artsen, Duitsland) – en anderzijds de Deutsche Bundesbank (Duitse federale bank) over de vraag of deze beroepspensioenverenigingen onderworpen zijn aan statistische rapportagevereisten voor pensioenfondsen. |
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
Verordening nr. 549/2013
|
3 |
De overwegingen 1, 3, 12 en 14 van verordening nr. 549/2013 luiden:
[…]
[…]
[…]
|
|
4 |
In artikel 1, lid 2, van deze verordening wordt bepaald: „Het ESR 2010 voorziet in:
[…]” |
|
5 |
Hoofdstuk 1 („Algemene kenmerken en grondbeginselen”) van bijlage A bij die verordening bevat de punten 1.34, 1.35, 1.37 en 1.57. Daarin staat te lezen:
Tabel 1.1
[…]
[…]
|
|
6 |
Bijlage A bij verordening nr. 549/2013 bevat in hoofdstuk 2 („Eenheden en indeling van eenheden”) de punten 2.32 tot en met 2.35, 2.38, 2.40, 2.43, 2.105 tot en met 2.110 en 2.117, die luiden:
Schema 2.1 – Indeling van eenheden in sectoren
[…]
[…]
[…]
Tabel 2.2 – Type producent en hoofdactiviteiten of -functies per sector
[…] Pensioenfondsen (S.129)
[…] Socialezekerheidsfondsen (S.1314)
Gewoonlijk is er geen rechtstreeks verband tussen de hoogte van een door een individu betaalde premie en het risico waaraan hij is blootgesteld.” |
|
7 |
Bijlage A bij deze verordening bevat een hoofdstuk 3 („Transacties in producten en niet-geproduceerde activa”), waarvan de punten 3.17 tot en met 3.19, 3.24 en 3.26 tot en met 3.28 luiden als volgt:
[…]
[…]
[…]
Institutionele eenheden: onderscheid tussen ‚markt’, ‚voor eigen finaal gebruik’ en ‚niet-markt’
Tabel 3.1 – Onderscheid tussen marktproducenten, producenten voor eigen finaal gebruik en niet-marktproducenten voor institutionele eenheden
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
8 |
Bijlage A bij die verordening bevat een hoofdstuk 17, waarvan punt 17.43 het volgende bepaalt: „Definitie: pensioenregelingen sociale zekerheid zijn bij overeenkomst gesloten verzekeringsregelingen waarbij de begunstigden als deelnemers aan een socialeverzekeringsregeling door de overheid worden verplicht zich te verzekeren tegen de gevolgen van ouderdom en andere leeftijdsgerelateerde risico’s, zoals invaliditeit, ziekte enz. De begunstigden ontvangen de pensioenen sociale zekerheid van de overheid.” |
|
9 |
Hoofdstuk 20 van bijlage A heeft als opschrift „Overheidsrekeningen” en bevat onder meer de punten 20.05, 20.15, 20.32 tot en met 20.34, 20.38, 20.39, 20.306, 20.309 en 20.310, die luiden: „DEFINITIE VAN DE SECTOR OVERHEID
[…] Bij de sector overheid ingedeelde izw’s […]
[…]
[…]
Een enkele indicator kan voldoende zijn om zeggenschap vast te stellen. Indien een izw die hoofdzakelijk door de overheid wordt gefinancierd, echter in staat blijft haar beleid of programma tot op aanzienlijke hoogte zelf te bepalen terwijl aan de criteria van de andere indicatoren wordt voldaan, wordt zij niet als onder zeggenschap van de overheid beschouwd. In de meeste gevallen wijst een combinatie van indicatoren op zeggenschap door de overheid. Een besluit op basis van deze indicatoren houdt een beoordeling in. […] Financiële intermediairs en afbakening van de overheid
[…] Pensioenfondsen
[…] DE PUBLIEKE SECTOR […]
[…] Zeggenschap in de publieke sector
[…]
|
Verordening 2018/231
|
10 |
In overweging 2 van verordening 2018/231 staat te lezen: „Het opleggen van statistische rapportageverplichtingen aan [pensioenfondsen (hierna: ‚PF’)] beoogt de [Europese Centrale Bank (ECB)] te voorzien van adequate statistieken betreffende de financiële werkzaamheden van de subsector PF in de als één economisch gebied beschouwde lidstaten die de euro als munt hebben […]. Het verzamelen van statistische gegevens betreffende PF’s is noodzakelijk om in reguliere en ad hoc analytische behoeftes te voorzien om de ECB te ondersteunen bij de uitvoering van monetaire en financiële analyses, en opdat het [Europees Stelsel van centrale banken (ESCB)] kan bijdragen aan de stabiliteit van het financiële stelsel.” |
|
11 |
Artikel 1 van deze verordening bepaalt: „In deze verordening wordt bedoeld met: 1) ‚pensioenfondsen’ (subsector S.129 van ESR 2010): een financiële vennootschap of quasi‑vennootschap die zich hoofdzakelijk bezighoudt met financiële intermediatie als gevolg van het poolen van sociale risico’s en behoeften van verzekerden (sociale verzekering). Een pensioenfonds als socialeverzekeringsregeling verschaft een inkomen aan gepensioneerden en kan uitkeren bij overlijden en invaliditeit. De volgende ondernemingen vallen niet onder deze definitie: […]
[…]” |
Duits recht
VersoG
|
12 |
In Beieren worden de beroepspensioenverenigingen onder meer geregeld in artikel 1 („Rechtsvorm, zetel, werkingssfeer, regelgevende bevoegdheid”) van het Gesetz über das öffentliche Versorgungswesen (wet betreffende publiekrechtelijke beroepspensioenregelingen) van 16 juni 2008 (BayGVBl. blz. 182), in de versie die van toepassing is op de feiten van zaak C‑758/22 (hierna: „VersoG”). |
|
13 |
Artikel 9 VersoG heeft als opschrift „Beginselen inzake commerciële activiteiten” en bepaalt in de leden 1 tot en met 3: „(1) De beroepspensioenverenigingen oefenen hun werkzaamheden uit op basis van wederkerigheid en uitsluitend voor doelen van algemeen nut. Zij zijn verplicht een economisch en behoedzaam beheer te voeren. De activa van de beroepspensioenverenigingen moeten gescheiden gehouden worden. (2) De beroepspensioenverenigingen dekken hun administratieve kosten, met inbegrip van de bezoldigingen van ambtenaren, bedienden en arbeiders, alsook de aan rechthebbenden met eigen middelen toegekende uitkeringen. De verdeling tussen de verschillende beroepspensioenverenigingen geschiedt op basis van de daadwerkelijk gedragen kosten. (3) De middelen en het vermogen van beroepspensioenverenigingen mogen uitsluitend worden gebruikt voor de vervulling van hun uitvoeringstaak. In geval van ontbinding van een beroepspensioenvereniging komen de resterende fondsen overeenkomstig de bepalingen van de statuten ten goede aan de leden, polishouders en begunstigden.” |
|
14 |
Artikel 10 VersoG heeft als opschrift „Statuten” en bepaalt in de leden 1 tot en met 3: „(1) De beroepspensioenverenigingen regelen hun zaken bij statuten, overeenkomstig deze wet. (2) Naast de aspecten die specifiek in deze wet worden genoemd, moeten de statuten bepalingen bevatten over
(3) De statuten en hun wijzigingen worden na prudentiële goedkeuring vastgesteld door de voorzitter van de raad van bestuur en bekendgemaakt in de Bayerische Staatsanzeiger. Zij treden in werking op de dag volgende op die van hun bekendmaking, tenzij een andere datum wordt vastgesteld.” |
|
15 |
Het tweede deel van het VersoG heeft als opschrift „Beierse beroepspensioenvereniging voor artsen, Beierse beroepspensioenvereniging voor apothekers, Beierse beroepspensioenvereniging voor architecten, Beierse beroepspensioenvereniging voor civiel ingenieurs en psychotherapeuten en Beierse beroepspensioenvereniging voor advocaten en boekhouders” en bevat een hoofdstuk 1 betreffende „Gemeenschappelijke bepalingen”, waarin artikel 28 („Taken”) is opgenomen. Dit artikel bepaalt in de derde volzin dat „de beroepspensioenverenigingen moeten voldoen aan de voorwaarden zodat hun leden worden vrijgesteld van de verplichting zich bij de wettelijke pensioenverzekering te verzekeren”. |
|
16 |
Artikel 30 VersoG, met als opschrift „Deelname”, bepaalt in de leden 1 tot en met 3: „(1) Deelname aan beroepspensioenverenigingen is verplicht. (2) De statuten kunnen voorzien in uitzonderingen op en vrijstellingen van de verplichte deelname, in het bijzonder wanneer de beroepsbeoefenaar
[…] (3) Verplichte leden die niet langer deelnemen, kunnen vrijwillig lid blijven overeenkomstig de bepalingen van de statuten.” |
|
17 |
Artikel 31 VersoG, met als opschrift „Premies, overgang”, bepaalt in de leden 1 en 4: „(1) De leden moeten premies betalen overeenkomstig de bepalingen van de statuten. De statuten kunnen voorzien in minimumpremies die losstaan van het inkomen. Zij kunnen bepalen dat, om de bescherming van het pensioen te handhaven, passende premies moeten worden betaald voor tijdvakken waarin geen beroepsactiviteit of winstgevende activiteit werd uitgeoefend of geen inkomen werd verworven. De verplichte bijdrage mag niet hoger zijn dan de grens die bepalend is voor de vrijstelling van vennootschapsbelasting die de beroepspensioenvereniging geniet. […] (4) De statuten kunnen vrijwillige aanvullende betalingen toestaan om extra pensioenrechten op te bouwen. Deze mogen, samen met de verplichte premie, de in lid 1, vierde volzin, gestelde grens niet overschrijden.” |
|
18 |
De artikelen 33 tot en met 36 en artikel 38 VersoG bevatten de regels inzake de verplichte deelname bij de betrokken beroepspensioenverenigingen. |
Wet met betrekking tot de beroepsorganisatie van gezondheidswerkers van de deelstaat Saksen
|
19 |
§ 6, met als opschrift „Beroepspensioenvereniging”, van het Sächsische Heilberufekammergesetz (wet met betrekking tot de beroepsorganisatie van gezondheidswerkers van de deelstaat Saksen) van 24 mei 1994 (SächsGVBl., blz. 935), in de versie die van toepassing is op zaak C‑759/22, bepaalde: „(1) De kamers kunnen bij hun statuten een beroepspensioenvereniging oprichten ten behoeve van hun leden en hun gezinsleden. […] De leden van de kamers zijn lid van de beroepspensioenvereniging overeenkomstig de statuten. […] (3) In de statuten worden voorschriften vastgesteld met betrekking tot:
[…] De statuten kunnen de voorwaarden bepalen waaronder een deelnemer de premies die hij aan de pensioenvereniging heeft betaald, kan overdragen aan een andere publiekrechtelijke verzekeringsinstelling of aan een andere pensioenvereniging van zijn beroepsgroep (beroepspensioenvereniging), alsmede de voorwaarden en de hoogte van het recht op terugbetaling van de betaalde bijdragen na beëindiging van de deelname. (4) De activa van de beroepspensioenvereniging vormen een speciaal vermogen dat alleen beschikbaar is om aan de verplichtingen van de beroepspensioenvereniging te voldoen. Het moet gescheiden van de overige activa van de kamer worden beheerd. Het mag alleen worden gebruikt voor doeleinden die bij wet zijn toegestaan, met inbegrip van de vergoeding van de noodzakelijke administratiekosten.” |
Hoofdgedingen en prejudiciële vragen
|
20 |
In 2018 en 2019 hebben verzoeksters in de hoofdgedingen kennisgevingen van de Deutsche Bundesbank ontvangen dat zij krachtens de artikelen 1 en 2 van verordening 2018/231 als pensioenfondsen onderworpen waren aan statistische rapportageverplichtingen op grond waarvan zij vanaf 30 september 2019 nadere gegevens over hun financiële situatie aan de Deutsche Bundesbank moesten verstrekken, voor sommige verzoeksters driemaandelijks en voor andere op jaarbasis. |
|
21 |
Verzoeksters in de hoofdgedingen hebben bij het Verwaltungsgericht Frankfurt am Main (bestuursrechter in eerste aanleg Frankfurt am Main, Duitsland) beroepen ingesteld primair tot nietigverklaring van deze kennisgevingen en subsidiair tot vaststelling dat zij niet onderworpen zijn aan de genoemde statistische rapportageverplichtingen. |
|
22 |
Deze rechter heeft deze beroepen verworpen op grond dat verzoeksters in de hoofdgedingen pensioenfondsen zijn in de zin van artikel 1, punt 1, van verordening 2018/231 en bijgevolg onderworpen zijn aan rapportagevereisten krachtens artikel 2, lid 1, van die verordening. Volgens die rechter maken beroepspensioenverenigingen als verzoeksters in de hoofdgedingen als marktproducenten deel uit van financiële kapitaalvennootschappen en vallen zij dus onder subsector pensioenfondsen (S.129) van ESR 2010 als bedoeld in verordening nr. 549/2013. In het kader van hun hoofdactiviteit bieden zij pensioendiensten aan. Daartoe stellen zij prijzen vast die economisch significant zijn. Hetzelfde geldt voor de verplichte uitkeringen. Bij gebrek aan staatssteun zijn de beroepspensioenverenigingen verplicht de premies en uitkeringen zo te regelen dat hun draagkracht wordt gewaarborgd, aldus de rechter. In elk geval vloeit de indeling van de verplichte uitkeringen als marktoutput onder meer voort uit punt 3.19 van bijlage A bij verordening nr. 549/2013 omdat verzoeksters in de hoofdgedingen over meerdere jaren ten minste 50 % van hun kosten hebben gedekt door de verkoop van hun producten. Punt 1.37 van bijlage A bij deze verordening verzet zich niet tegen een dergelijke indeling, aangezien die bepaling enkel van toepassing is op publiekrechtelijke lichamen, waartoe verzoeksters in de hoofdgedingen niet behoren omdat zij niet onder zeggenschap van de staat staan. Volgens die rechter is een indeling onder subsector socialezekerheidsfondsen (S.1314) van ESR 2010, waarop de informatieplicht niet van toepassing is, dan ook uitgesloten. Punt 20.39 van bijlage A bij die verordening bevestigt zijns inziens deze indeling als pensioenfonds. Volgens deze bepaling wordt een door een openbare entiteit beheerd stelsel van vooraf vastgestelde bijdragen niet als een socialezekerheidsregeling behandeld indien het, zoals verzoeksters in de hoofdgedingen, functioneert zonder staatsgarantie voor het bedrag van de uitkeringen en dit bedrag, afhankelijk van de rentabiliteit van het beheerde vermogen, noodzakelijkerwijs onzeker is. |
|
23 |
Verzoeksters in de hoofdgedingen hebben tegen dat arrest beroep in Revision ingesteld bij het Bundesverwaltungsgericht (hoogste federale bestuursrechter, Duitsland), de verwijzende rechter. Zij voeren aan dat zij geen marktproducenten zijn. De door hen verplicht te verstrekken uitkeringen, die het grootste deel van hun output uitmaken, worden niet tegen economisch significante prijzen verkocht. In dit verband wordt betoogd dat deelnemers die verplicht zijn tot deelname niet vrijelijk kunnen kiezen om de beroepspensioenuitkeringen aan te kopen op basis van de gevraagde premies. Dit druist in tegen een van de voorwaarden om van economisch significante prijzen te kunnen spreken, te weten de voorwaarde die is opgelegd in punt 3.19, eerste alinea, onder b), van bijlage A bij verordening nr. 549/2013 en die stelt dat „consumenten […] de vrijheid [hebben] wel of niet te kopen, en [te] kiezen op basis van de gevraagde prijzen”. Het 50 %-criterium van punt 3.19, derde alinea, van bijlage A bij die verordening – op basis waarvan een institutionele eenheid als marktproducent kan worden gekwalificeerd indien zij op duurzame en ononderbroken wijze ten minste 50 % van haar kosten door verkopen dekt – is volgens hen niet relevant, daar deze regel alleen dient om de output te bepalen. In elk geval vallen de beroepspensioenverenigingen, net als de wettelijke pensioenverzekering, onder de sociale zekerheid. |
|
24 |
De Deutsche Bundesbank voert aan dat het arrest van het Verwaltungsgericht Frankfurt am Main geen blijk geeft van de gestelde onjuiste rechtsopvattingen. |
|
25 |
De verwijzende rechter heeft twijfels over de kwalificatie van verzoeksters in de hoofdgedingen, met name gelet op artikel 1, punt 1, onder f), van verordening 2018/231 en bijlage A, punten 1.37, 2.107, 2.117, 3.17 tot en met 3.19, 3.24, 3.26, 17.43, 20.10, 20.12 en 20.39, bij verordening nr. 549/2013. Hij vraagt zich af of zij moeten worden aangemerkt als pensioenfondsen of als socialezekerheidsfondsen, dan wel of zij nog anders moeten worden gekwalificeerd. |
|
26 |
Deze rechter benadrukt dat verzoeksters in de hoofdgedingen publiekrechtelijke instellingen met rechtspersoonlijkheid zijn. Zij mogen slechts een activiteit van algemeen belang uitoefenen en hun middelen en vermogen uitsluitend gebruiken voor de vervulling van hun publieke taak. Zij moeten hun administratieve lasten, met inbegrip van de bezoldiging van werknemers en uitkeringen aan rechthebbenden, uit eigen middelen dragen. |
|
27 |
De verwijzende rechter zet uiteen dat naar Duits recht de overgrote meerderheid van de deelnemers aan de stelsels van verzoeksters in de hoofdgedingen verplicht deelneemt wegens de uitoefening van hun beroep in Beieren of Saksen. Na beëindiging van deze verplichte deelname is het mogelijk om vrijwillig lid te blijven om pensioenrechten te kunnen blijven opbouwen. Verzoeksters in de hoofdgedingen regelen bij statuten de inning van premies of heffingen voor de financiering van de vervulling van hun taken alsmede de voorwaarden voor en de aard, het bedrag en het verval van pensioenrechten. Vrijwillige aanvullende betalingen zijn ook mogelijk, maar zijn beperkt tot een maximaal toegestaan bedrag. Verzoeksters in de hoofdgedingen verstrekken meer dan 50 % van hun uitkeringen aan hun leden die verplicht lid zijn. |
|
28 |
In die omstandigheden heeft het Bundesverwaltungsgericht de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld, die in de zaken C‑758/22 en C‑759/22 in identieke bewoordingen zijn geformuleerd:
|
Beantwoording van de prejudiciële vragen
|
29 |
Met zijn vragen wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de bepalingen van bijlage A bij verordening nr. 549/2013 aldus moeten worden uitgelegd dat beroepspensioenverenigingen die bij pensionering, overlijden en invaliditeit uitkeringen verstrekken aan deelnemers van wie de meerderheid vanwege de uitoefening van een bepaald beroep een deelnameplicht heeft, onder het begrip „pensioenfondsen” in de zin van punt 2.105 van die bijlage vallen en bijgevolg moeten voldoen aan de statistische rapportageverplichtingen van verordening 2018/231. |
|
30 |
Er moet aan worden herinnerd dat uit overweging 14 van verordening nr. 549/2013 blijkt dat met het ESR 2010 een referentiekader wordt vastgesteld dat bestemd is voor de opstelling van de rekeningen van de lidstaten ten behoeve van de doelstellingen van de Unie, en met name ten behoeve van de vorming van en het toezicht op haar sociaal en economisch beleid. In dit verband staat in overweging 3 van die verordening te lezen dat die rekeningen moeten worden opgesteld op basis van dezelfde, niet voor verschillende uitleggingen vatbare beginselen, zodat resultaten kunnen worden verkregen die vergelijkbaar zijn (arrest van 13 juli 2023, Ferrovienord, C‑363/21 en C‑364/21, EU:C:2023:563, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak). |
|
31 |
Zoals blijkt uit artikel 1, lid 2, onder a), van die verordening, voorziet het ESR 2010 in methoden, opgenomen in bijlage A, betreffende de gemeenschappelijke normen, definities, classificaties en registratieregels die moeten worden gebruikt om ten behoeve van de Unie statistische rekeningen en tabellen op vergelijkbare grondslagen op te stellen. |
|
32 |
Volgens punt 1.01 van die bijlage is het ESR 2010 „een internationaal compatibel boekhoudkundig raamwerk voor een systematische en uitvoerige beschrijving van een totale economie (een regio, land of groep landen), de elementen waaruit deze economie is opgebouwd en haar betrekkingen met andere totale economieën”. |
|
33 |
Bijlage A, die opgevat is als een handleiding, bestaat uit 24 hoofdstukken, die in de punten 1.03 en 1.04 ervan kort worden toegelicht. Hoofdstuk 1 gaat over het begrippenapparaat dat ten grondslag ligt aan het ESR, en beschrijft de beginselen ervan alsook de fundamentele statistische eenheden en hun indeling. Voorts bevat dit hoofdstuk een overzicht van het rekeningenstelsel. Hoofdstuk 2 beschrijft de institutionele eenheden die bij het meten van de economie worden gebruikt, en de manier waarop deze eenheden in sectoren en andere groepen worden ingedeeld om analysen mogelijk te maken. Hoofdstuk 20 heeft betrekking op de rekeningen van de sector overheid. |
|
34 |
De punten 1.34 en 1.57 van bijlage A bij verordening nr. 549/2013 bepalen dat elke institutionele eenheid – die wordt gedefinieerd als een economische entiteit die zelfstandig goederen en activa kan bezitten, verplichtingen kan aangaan en economische activiteiten en transacties met andere eenheden kan verrichten – wordt ingedeeld in een van de zes in het ESR 2010 geïdentificeerde hoofdsectoren, te weten de niet-financiële vennootschappen, de financiële instellingen, de overheid, de huishoudens, de instellingen zonder winstoogmerk ten behoeve van huishoudens, en het buitenland (zie in die zin arrest van 13 juli 2023, Ferrovienord, C‑363/21 en C‑364/21, EU:C:2023:563, punt 66 en aldaar aangehaalde rechtspraak). |
|
35 |
Uit deze bepalingen en uit punt 2.41 van die bijlage blijkt dat deze sectoren elkaar wederzijds uitsluiten, zodat een institutionele eenheid slechts onder één sector of subsector kan vallen. Volgens punt 2.32 van die bijlage brengt elke sector en subsector de institutionele eenheden samen die worden gekenmerkt door een gelijksoortig economisch gedrag. |
|
36 |
De subsector pensioenfondsen behoort tot de sector financiële instellingen, zoals is aangegeven in punt 2.66 van bijlage A bij verordening nr. 549/2013. Bijgevolg worden pensioenfondsen, net als alle institutionele eenheden in deze sector, ingedeeld als „marktproducenten” overeenkomstig de definitie van het begrip „financiële instellingen” in punt 2.55 van die bijlage. |
|
37 |
Wat deze indeling van pensioenfondsen als „marktproducenten” betreft, zij benadrukt dat de werkzaamheden van die fondsen, die in de punten 2.105 tot en met 2.110 van die bijlage worden uiteengezet, een specifiek kenmerk hebben. Uit punt 2.108 van de bijlage blijkt immers dat, in tegenstelling tot levensverzekeringsinstellingen, „pensioenfondsen wettelijk beperkt [zijn] tot specifieke groepen werknemers en zelfstandigen”. De subsector pensioenfondsen omvat dus financiële instellingen die niet vrij zijn om hun diensten aan het gehele publiek aan te bieden. |
|
38 |
In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissingen dat vaststaat dat de in de hoofdgedingen aan de orde zijnde beroepspensioenverenigingen, die werkzaam zijn in Beieren (zaak C‑758/22) en in Saksen (zaak C‑759/22), hun leden uitkeringen bij pensionering, overlijden en invaliditeit garanderen en op sectorale basis zijn georganiseerd, in die zin dat het merendeel van hun leden vanwege de uitoefening van een bepaald beroep, zoals dat van arts, apotheker, advocaat of architect, wettelijk verplicht is om lid te worden. |
|
39 |
Overigens was het deze sectorale organisatie van de beroepspensioenverenigingen en de daarbij behorende verplichting voor hun leden om lid te worden, die de verwijzende rechter ertoe hebben gebracht zich af te vragen of de werkzaamheden van die instellingen onder de begrippen „marktoutput” of „marktactiviteit” in de zin van bijlage A bij verordening nr. 549/2013 kunnen vallen. |
|
40 |
Opgemerkt zij echter dat een dergelijke sectorale organisatie van pensioenfondsen uitdrukkelijk wordt genoemd in de punten 2.107 en 2.108 van bijlage A bij verordening nr. 549/2013, zoals is aangegeven in punt 37 van het onderhavige arrest. Niettegenstaande deze bijzonderheid heeft de Uniewetgever ervoor gekozen pensioenfondsen in te delen als financiële instellingen en dus als marktproducenten. Bijgevolg hoeft in casu niet te worden nagegaan hoe de begrippen „marktoutput” of „marktactiviteit” moeten worden uitgelegd, maar moet worden nagegaan of beroepspensioenverenigingen als die welke in de hoofdgedingen aan de orde zijn, kunnen worden aangemerkt als „pensioenfondsen” in het licht van de in de punten 2.105 tot en met 2.110 van die bijlage vastgestelde criteria. |
|
41 |
In dit verband kan uit de bewoordingen van de punten 2.105 tot en met 2.110 van bijlage A bij verordening nr. 549/2013 worden afgeleid dat de werkzaamheden van pensioenfondsen aan de volgende criteria voldoen. |
|
42 |
In de eerste plaats blijkt uit de punten 2.105 en 2.107 van deze bijlage dat pensioenfondsen, met als hoofdfunctie financiële intermediatie door middel van het poolen van sociale risico’s en behoeften van de verzekerden bij pensionering, pensioenuitkeringen aan de verzekerde garanderen. Deze fondsen kunnen ook uitkeringen garanderen bij invaliditeit, aan de verzekerde, en in geval van diens overlijden, aan de weduwe/weduwnaar en kinderen van de verzekerde. |
|
43 |
In de tweede plaats bepaalt punt 2.106 van die bijlage dat pensioenfondsen, die losstaan van de eenheden waardoor zij zijn opgericht, zelfstandige beslissingsbevoegdheid hebben en over een volledige boekhouding beschikken. |
|
44 |
In de derde plaats wordt er, zoals in punt 37 van het onderhavige arrest is aangegeven, in de punten 2.107 en 2.108 van bijlage A bij verordening nr. 549/2013 op gewezen dat pensioenfondsen, anders dan levensverzekeringsinstellingen, wettelijk beperkt zijn tot specifieke groepen werknemers en zelfstandigen, zoals onder meer personen die hetzelfde beroep uitoefenen. |
|
45 |
In de vierde plaats sluit punt 2.110 van deze bijlage de in punt 2.117 van die bijlage bedoelde socialezekerheidsfondsen uit van het begrip „pensioenfondsen”. Volgens dit laatste punt worden de socialezekerheidsfondsen, waarvan de hoofdactiviteit bestaat in het verstrekken van sociale uitkeringen, gekenmerkt door het feit dat, ten eerste, bepaalde bevolkingsgroepen wettelijk verplicht zijn aan de regeling deel te nemen dan wel premies te betalen, en, ten tweede, de overheid de premies en uitkeringen vaststelt of goedkeurt, zonder dat er gewoonlijk een rechtstreeks verband is tussen de hoogte van de door een individu betaalde premie en het risico waaraan hij is blootgesteld. |
|
46 |
Wat dit laatste betreft, blijkt uit punt 20.39 van bijlage A bij verordening nr. 549/2013, dat is opgenomen in hoofdstuk 20 („Overheidsrekeningen”) van deze bijlage, dat een pensioenregeling, zelfs indien deze is ingevoerd door de overheid, niet kan worden behandeld als socialezekerheidsregeling en moet worden ingedeeld in de subsector pensioenfondsen wanneer de hoogte van de uitkering niet wordt gewaarborgd door de overheid en daarnaast ook onzeker is omdat zij afhangt van gerealiseerde vermogenswaarden. |
|
47 |
Volgens vaste rechtspraak is het Hof in het kader van de procedure van artikel 267 VWEU, die op een duidelijke taakverdeling tussen de nationale rechterlijke instanties en het Hof berust, niet bevoegd om het nationale recht uit te leggen en staat het uitsluitend aan de nationale rechter om de feiten van het hoofdgeding vast te stellen en te beoordelen alsook om de juiste strekking van nationale wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen vast te stellen (arrest van 28 april 2022, SeGEC e.a., C‑277/21, EU:C:2022:318, punt 21 en aldaar aangehaalde rechtspraak). |
|
48 |
Het Hof, dat de verwijzende rechter een nuttig antwoord dient te verschaffen, is wel bevoegd om op basis van het dossier van het hoofdgeding en de ingediende schriftelijke opmerkingen aanwijzingen te geven die deze rechter in staat kunnen stellen uitspraak te doen (arrest van 28 april 2022, SeGEC e.a., C‑277/21, EU:C:2022:318, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak). |
|
49 |
In casu blijkt uit de toelichting van de verwijzende rechter dat de werkzaamheden van de beroepspensioenverenigingen die in de hoofdgedingen aan de orde zijn, de volgende kenmerken vertonen. |
|
50 |
Ten eerste staat vast dat deze beroepspensioenverenigingen hun leden uitkeringen bij pensionering, overlijden en invaliditeit garanderen. |
|
51 |
Ten tweede blijkt uit de door de verwijzende rechter verstrekte inlichtingen dat de in zaak C‑758/22 aan de orde zijnde beroepspensioenverenigingen – die rechtspersoonlijkheid bezitten – recht op zelfbestuur hebben en een eigen financiële rapportage voeren. Volgens die gegevens is de beroepspensioenvereniging in zaak C‑759/22 weliswaar een instelling met gedeeltelijke rechtspersoonlijkheid die ressorteert onder de beroepsorganisatie van artsen, maar is zij organisatorisch en economisch onafhankelijk, beschikt zij over een ruime autonomie en over een eigen vermogen, en voert zij een volledige boekhouding. Dergelijke beroepspensioenverenigingen, die autonoom worden beheerd en een eigen boekhouding voeren, voldoen aan het in punt 43 van het onderhavige arrest genoemde criterium. |
|
52 |
Ten derde blijkt ook uit de in punt 38 van het onderhavige arrest vermelde gegevens die de verwijzende rechter heeft verstrekt, dat de overgrote meerderheid van de leden van de beroepspensioenverenigingen die in de hoofdgedingen aan de orde zijn, wettelijk verplicht is om lid te worden omdat zij een bepaalde beroepsactiviteit uitoefenen, en dat deze beroepspensioenverenigingen de door hen te verstrekken uitkeringen in beginsel niet aan andere personen mogen verstrekken. Bijgevolg lijken die instellingen te voldoen aan het in punt 44 van het onderhavige arrest genoemde criterium. |
|
53 |
Ten vierde blijkt uit de verwijzingsbeslissingen dat de hoogte van de aan de deelnemers verstrekte uitkeringen, die niet door de overheid wordt gewaarborgd, afhangt van het bedrag aan betaalde premies en van de prestaties van de betrokken beroepspensioenvereniging op het gebied van vermogensbeheer. Voorts heeft de verwijzende rechter erop gewezen dat de in de hoofdgedingen aan de orde zijnde beroepspensioenverenigingen binnen het door de wet vastgestelde kader de hoogte van de door hen ontvangen premies en de hoogte van de door hen verstrekte uitkeringen bepalen. Deze beroepspensioenverenigingen voldoen dus aan de in de punten 45 en 46 van het onderhavige arrest vermelde criteria, hetgeen betekent dat zij niet kunnen worden ingedeeld als socialezekerheidsregeling, maar wel als pensioenfonds. |
|
54 |
Hieruit volgt dat indien werkzaamheden van de in de hoofdgedingen aan de orde zijnde beroepspensioenverenigingen daadwerkelijk de in de punten 50 tot en met 53 van het onderhavige arrest genoemde kenmerken hebben, hetgeen de verwijzende rechter dient vast te stellen, die beroepspensioenverenigingen kunnen worden ingedeeld in de subsector „pensioenfondsen” in de zin van punt 2.105 van bijlage A bij verordening nr. 549/2013. |
|
55 |
Gelet op een en ander dient op de gestelde vragen te worden geantwoord dat de bepalingen van bijlage A bij verordening nr. 549/2013 aldus moeten worden uitgelegd dat beroepspensioenverenigingen waarvan de werkzaamheden alle hiernavolgende kenmerken hebben, vallen onder het begrip „pensioenfondsen” in de zin van punt 2.105 van die bijlage en bijgevolg in beginsel moeten voldoen aan de statistische rapportageverplichtingen van verordening 2018/231:
|
Kosten
|
56 |
Ten aanzien van de partijen in de hoofdgedingen is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking. |
|
Het Hof (Vijfde kamer) verklaart voor recht: |
|
De bepalingen van bijlage A bij verordening (EU) nr. 549/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2013 betreffende het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie |
|
moeten aldus worden uitgelegd dat |
|
beroepspensioenverenigingen waarvan de werkzaamheden alle hiernavolgende kenmerken hebben, vallen onder het begrip „pensioenfondsen” in de zin van punt 2.105 van die bijlage en bijgevolg in beginsel moeten voldoen aan de statistische rapportageverplichtingen van verordening (EU) 2018/231 van de Europese Centrale Bank van 26 januari 2018 voor wat betreft statistische rapportagevereisten voor pensioenfondsen: |
|
|
ondertekeningen |
( *1 ) Procestaal: Duits