1.

Με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (Ανώτατο Δικαστήριο, Λιθουανία) (στο εξής: αιτούν δικαστήριο) είναι η πέμπτη φορά που το Δικαστήριο καλείται να ερμηνεύσει την οδηγία 2008/104/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 2008, περί της εργασίας μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης ( 2 ). Η καινοτομία της έγκειται στο ότι ο έμμεσος εργοδότης στον οποίο οι ενάγοντες προσωρινά απασχολούμενοι E.S., M.L., M.P., V.V. και R.V. (στο εξής: ενάγοντες) ( 3 ) τοποθετήθηκαν από την εργοδότριά τους, UAB «Manpower» Lit (στο εξής: εναγόμενη εργοδότρια) ( 4 ), ήταν οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ήτοι το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων ( 5 ) (στο εξής: EIGE).

2.

Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι, κατά παράβαση τόσο του εθνικού δικαίου όσο και της οδηγίας 2008/104, υπέστησαν δυσμενή διάκριση από την εναγόμενη εργοδότρια, διότι, υπό τις πραγματικές περιστάσεις της υπόθεσης της κύριας δίκης, το EIGE τους κατέβαλε αποδοχές μικρότερες από εκείνες που θα τους καταβάλλονταν εάν είχαν προσληφθεί απευθείας από το EIGE δυνάμει του κανονισμού αριθ. 31 (ΕΟΚ), 11 (ΕΚΑΕ) περί καθορισμού της υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων και του καθεστώτος που εφαρμόζεται επί του λοιπού προσωπικού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος και της Ευρωπαϊκής Κοινότητος Ατομικής Ενεργείας ( 6 ).

3.

Επομένως, με τα έξι προδικαστικά ερωτήματα ζητείται να διευκρινιστεί αν, και σε ποιο βαθμό, το γεγονός ότι ο έμμεσος εργοδότης στον οποίο η εναγόμενη εργοδότρια τοποθέτησε τους ενάγοντες ήταν οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ασκεί επιρροή στην επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.

4.

Κατέληξα στο συμπέρασμα ότι το καθεστώς του EIGE ως οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν ασκεί επιρροή για την έκβαση της κύριας δίκης, δεδομένου ότι, όπως προκύπτει από τη δικογραφία, ενδεχόμενη απόφαση των λιθουανικών δικαστηρίων διατάσσουσα την εναγόμενη εργοδότρια να καταβάλει αποδοχές αναδρομικώς στους ενάγοντες δεν έχει σαφή αντίκτυπο στη διοικητική αυτονομία του EIGE ( 7 ) ούτε και θα αντέκειτο στον ΚΥΚ ( 8 ). Τούτο είναι ουσιώδες, διότι η διαφορά της κύριας δίκης αποτελεί διαφορά μεταξύ δύο ιδιωτών, η οποία συνεπάγεται εκτίμηση της τήρησης της αρχής της ίσης μεταχείρισης, ειδική έκφραση της οποίας συνιστά το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104 ( 9 ), ενώ, εξάλλου, το EIGE σε αυτή τη δίκη έχει απλώς την ιδιότητα του τρίτου παρεμβαίνοντος.

5.

Επιπλέον, το EIGE εμπίπτει στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2008/104 σε σχέση με την έννοια του όρου «έμμεσοι εργοδότες […] οι οποί[οι] ασκούν οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του εάν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα», κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 1, παράγραφος 2, αυτής, δεδομένου ότι η οδηγία αυτή δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης.

6.

Το άρθρο 1 της οδηγίας 2008/104, το οποίο τιτλοφορείται «Πεδίο εφαρμογής», έχει ως εξής:

«1.   Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στους εργαζόμενους μέσω εταιρείας προσωρινής απασχόλησης με σύμβαση εργασίας ή σχέση εξαρτημένης εργασίας, οι οποίοι τοποθετούνται σε έμμεσους εργοδότες για να εργασθούν προσωρινά υπό την επίβλεψη και τη διεύθυνσή τους.

2.   Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στις δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις οι οποίες είναι εταιρείες προσωρινής απασχόλησης ή έμμεσοι εργοδότες και οι οποίες ασκούν οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του εάν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

3.   Έπειτα από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους, τα κράτη μέλη μπορούν να ορίζουν ότι η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις εργασίας ή στις σχέσεις εξαρτημένης εργασίας που συνάπτονται στο πλαίσιο ειδικού δημόσιου ή επιδοτούμενου από δημόσιες αρχές προγράμματος επαγγελματικής κατάρτισης, ένταξης ή επιμόρφωσης.»

7.

Το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής, το οποίο τιτλοφορείται «Σκοπός», ορίζει τα εξής:

«Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στην εξασφάλιση της προστασίας των προσωρινά απασχολουμένων και στη βελτίωση της ποιότητας της προσωρινής απασχόλησης, με την εξασφάλιση της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης, όπως αυτή εκτίθεται στο άρθρο 5, στους προσωρινά απασχολούμενους και με την αναγνώριση των εταιρειών προσωρινής απασχόλησης ως εργοδοτών, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη την ανάγκη θέσπισης κατάλληλου πλαισίου για την προσφυγή στην προσωρινή απασχόληση προκειμένου να ενισχυθεί ουσιαστικά η δημιουργία θέσεων απασχόλησης και η ανάπτυξη ευέλικτων μορφών εργασίας.»

8.

Το άρθρο 3 της οδηγίας 2008/104, το οποίο τιτλοφορείται «Ορισμοί», προβλέπει στις παραγράφους 1, στοιχεία δʹ και στʹ, και 2 τα ακόλουθα

«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:

[…]

[…]

2.   Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τις εθνικές διατάξεις σχετικά με τον ορισμό των αποδοχών, της σύμβασης εργασίας, της εργασιακής σχέσης ή του εργαζόμενου.

[…]»

9.

Το άρθρο 5 της οδηγίας 2008/104, το οποίο τιτλοφορείται «Αρχή της ίσης μεταχείρισης», περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο II που αφορά τους όρους εργασίας. Το άρθρο 5, παράγραφος 1, έχει ως εξής:

«Οι βασικοί όροι εργασίας και απασχόλησης των προσωρινά απασχολούμενων, κατά τη διάρκεια της τοποθέτησής τους σε έμμεσο εργοδότη, είναι τουλάχιστον αυτοί που θα εφαρμόζονταν εάν οι εργαζόμενοι είχαν προσληφθεί απευθείας από τον εν λόγω εργοδότη για να καταλάβουν την ίδια θέση.

[…]»

10.

Το άρθρο 2 του κανονισμού 1922/2006, το οποίο τιτλοφορείται «Στόχοι», έχει ως εξής:

«Οι γενικοί στόχοι του Ινστιτούτου είναι η συμβολή και η ενίσχυση της προώθησης της ισότητας των φύλων, ενσωματώνοντας, μεταξύ άλλων, τη διάσταση της ισότητας των φύλων σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές και τις συνακόλουθες εθνικές πολιτικές, καθώς και η καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φύλου, και η προώθηση της συνειδητοποίησης του θέματος της ισότητας των φύλων από τον πολίτη της ΕΕ, με την παροχή τεχνικής βοηθείας στα κοινοτικά όργανα, ιδίως στην Επιτροπή, και στις αρχές των κρατών μελών, όπως ορίζεται στο άρθρο 3.»

11.

Το άρθρο 3 του κανονισμού 1922/2006, το οποίο τιτλοφορείται «Καθήκοντα», έχει ως εξής:

«1.   Για την επίτευξη των στόχων του άρθρου 2, το Ινστιτούτο:

2.   Το Ινστιτούτο δημοσιεύει ετήσια έκθεση πεπραγμένων.»

12.

Ο Lietuvos Respublikos įdarbinimo per laikinojo įdarbinimo įmones įstatymas (νόμος περί εργασίας μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης), όπως ίσχυε από την 1η Μαΐου 2013 έως την 1η Ιουλίου 2017, ημερομηνία έναρξης ισχύος του νέου Lietuvos Respublikos Darbo kodeksas (εργατικού κώδικα της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, στο εξής: εργατικός κώδικας), περιελάμβανε την ακόλουθη διάταξη:

«Άρθρο 2. Βασικοί ορισμοί που χρησιμοποιούνται στον παρόντα νόμο.

[…]

3. Ως “έμμεσος εργοδότης” νοείται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, καθώς και κάθε άλλη οργανωτική δομή, για την οποία και υπό τον έλεγχο και τη διεύθυνση της οποίας εργάζονται προσωρινά οι προσωρινά απασχολούμενοι.»

13.

Το άρθρο 75, παράγραφος 2, του εργατικού κώδικα, το οποίο τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2017, ορίζει τα εξής:

«Η εταιρία προσωρινής απασχόλησης οφείλει να διασφαλίζει ότι οι αποδοχές του προσωρινά απασχολούμενου, για την εργασία που παρέχει στον έμμεσο εργοδότη, είναι τουλάχιστον ίσες με εκείνες που θα του καταβάλλονταν εάν ο έμμεσος εργοδότης τον είχε προσλάβει για την ίδια θέση με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, εξαιρουμένων των περιπτώσεων κατά τις οποίες ο προσωρινά απασχολούμενος απασχολείται από εταιρία προσωρινής απασχόλησης βάσει συμβάσεως εργασίας αορίστου χρόνου και του καταβάλλονται αποδοχές από την εταιρία προσωρινής απασχόλησης στα διαστήματα μεταξύ δύο τοποθετήσεων τουλάχιστον ίσες με τις αποδοχές που του καταβάλλονται κατά τον χρόνο τοποθετήσεως σε θέση εργασίας. Ο έμμεσος εργοδότης ευθύνεται επικουρικώς για την καταβολή στον προσωρινά απασχολούμενο, για την εργασία που του παρείχε ο τελευταίος, αποδοχών τουλάχιστον ίσων με εκείνες που θα του κατέβαλλε εάν τον είχε προσλάβει με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας για την ίδια θέση ( 10 )».

14.

Στις 6 Ιουνίου 2017, κατόπιν τροποποιήσεων που εισήγαγε ο νομοθέτης της Δημοκρατίας της Λιθουανίας στον εργατικό κώδικα, προστέθηκαν στο άρθρο 75, παράγραφος 2, τα εξής:

«2.   […] Στο πλαίσιο αυτής της υποχρέωσης, ο έμμεσος εργοδότης οφείλει, κατόπιν αιτήματος της εταιρίας προσωρινής απασχόλησης, να της παράσχει πληροφορίες σχετικά με τις αποδοχές που καταβάλλει στους δικούς του εργαζομένους της συγκεκριμένης κατηγορίας.»

15.

Το 2012, η εναγόμενη εργοδότρια ήταν ανάδοχος δημόσιου διαγωνισμού με αντικείμενο την παροχή υπηρεσιών εύρεσης προσωρινού προσωπικού στο EIGE ( 11 ), το οποίο έχει την ιδιότητα του παρεμβαίνοντος στην κύρια δίκη. Η εναγόμενη εργοδότρια συνήψε με το EIGE σύμβαση, η οποία καθόριζε τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες το EIGE θα έπρεπε να καταφύγει σε υπηρεσίες προσωρινής απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένων των ειδών και των ειδικοτήτων του απαιτούμενου προσωπικού και των όρων απασχόλησης. Η σύμβαση αποσκοπούσε: στην υποστήριξη του προσωπικού του EIGE που υπαγόταν στον ΚΥΚ,· στην προσωρινή άσκηση καθηκόντων συμπληρωματικών προς εκείνα που ασκούνται συνήθως και προκύπτουν από συγκεκριμένα έργα· στην αντιμετώπιση περιόδων αιχμής για ορισμένο χρονικό διάστημα· στην κάλυψη προσωπικού εντός του EIGE σε περίπτωση απουσιών οφειλομένων σε ορισμένους συγκεκριμένους λόγους. Τα μέλη του προσωρινού προσωπικού δεν θα έπρεπε να ανήκουν στο προσωπικό του EIGE που εμπίπτει στις διατάξεις του ΚΥΚ ή έχει προσληφθεί βάσει του ΚΥΚ ( 12 ).

16.

Η εναγόμενη εργοδότρια προκήρυξε διαγωνισμούς για θέσεις εργασίας ανάλογα με τις ανάγκες του EIGE και δημοσίευσε προκήρυξη πρόσληψης στον ιστότοπό της και αγγελίες θέσεων απασχόλησης. Σε αυτές τις ανακοινώσεις περιγραφόταν συνοπτικά η φύση της εργασίας και τα απαιτούμενα προσόντα για την πλήρωση των διαθέσιμων θέσεων ( 13 ).

17.

Οι ενάγοντες συνήψαν συμβάσεις προσωρινής απασχόλησης με την εναγόμενη εργοδότρια, η οποία ανέλαβε την υποχρέωση να τους καταβάλει ωρομίσθιο, που ήταν κυμαινόμενο κατά τη διάρκεια ισχύος της σχέσης εργασίας. Τα ωρομίσθια που έπρεπε να καταβληθούν ήταν 5,20 ευρώ για βοηθό στην υπηρεσία τεκμηρίωσης, 5,20 ευρώ για βοηθό στην υπηρεσία επικοινωνιών, 4,34 ευρώ για βοηθό διοίκησης, 5,20 ευρώ για υποστήριξη μηχανοργάνωσης και 4,34 ευρώ για βοηθό στην υπηρεσία προσωπικού ( 14 ).

18.

Στις συμβάσεις προσωρινής απασχόλησης επισυνάφθηκαν παραρτήματα, σύμφωνα με τα οποία οριζόταν ως έμμεσος εργοδότης το EIGE. Επιπλέον, στα παραρτήματα αναφέρονταν τα μέλη του προσωπικού του EIGE που ήταν επιφορτισμένα με την παροχή οδηγιών για την εκτέλεση της συμφωνηθείσας εργασίας ( 15 ).

19.

Οι συμβάσεις παρέμειναν σε ισχύ μέχρι την ανάκληση της εντολής του έμμεσου εργοδότη, ήτοι του EIGE. Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2019, είχε γίνει καταγγελία των συμβάσεων όλων των εναγόντων. Υπό το πρίσμα αυτό, οι ενάγοντες προσέφυγαν ενώπιον της Darbo ginčų komisija (επιτροπής επίλυσης εργατικών διαφορών, Λιθουανία) με αίτημα την καταβολή καθυστερημένων διαφορών αποδοχών.

20.

Με απόφαση της 20ής Ιουνίου 2018, η επιτροπή επίλυσης εργατικών διαφορών, επικαλούμενη την οδηγία 2008/104 και το άρθρο 75, παράγραφος 2, του εργατικού κώδικα, έκρινε ότι οι ενάγοντες υπέστησαν δυσμενή διάκριση από την εναγομένη, διότι τους καταβλήθηκαν αποδοχές μικρότερες από εκείνες που θα τους καταβάλλονταν εάν είχαν προσληφθεί απευθείας από το EIGE. Η επιτροπή επίλυσης εργατικών διαφορών έκρινε ότι οι εργαζόμενοι που είχαν προσληφθεί στο πλαίσιο των συμβάσεων προσωρινής απασχόλησης ασκούσαν καθήκοντα μόνιμου προσωπικού του EIGE. Η επιτροπή επίλυσης εργατικών διαφορών αποφάσισε ότι έπρεπε να καταβληθούν στους ενάγοντες αποδοχές αντίστοιχες προς αυτές που ισχύουν για τους συμβασιούχους υπαλλήλους του EIGE που υπάγονται βάσει του ΚΛΠ στην ομάδα καθηκόντων II, βαθμός 4 (εργασίες γραφείου και γραμματείας, διεύθυνση γραφείου και άλλες ισοδύναμες εργασίες, εκτελούμενες υπό την επίβλεψη μονίμων ή εκτάκτων υπαλλήλων) ( 16 ). Διέταξε την εναγόμενη εργοδότρια να καταβάλει καθυστερούμενες αποδοχές έξι μηνών κατά το έτος 2018 ( 17 ).

21.

Η εναγόμενη εργοδότρια προσέφυγε, ανεπιτυχώς, κατά της αποφάσεως της επιτροπής επίλυσης εργατικών διαφορών ενώπιον του Vilniaus miesto apylinkės teismas (πρωτοδικείου του Βίλνιους, Λιθουανία), το οποίο απέρριψε τα αιτήματά της με απόφαση της 20ής Φεβρουαρίου 2019. Στη συνέχεια, η εναγόμενη εργοδότρια άσκησε έφεση ενώπιον του Vilniaus apygardos teismas (περιφερειακού δικαστηρίου του Βίλνιους, Λιθουανία). Η έφεση απορρίφθηκε με διάταξη της 20ής Ιουνίου 2019.

22.

Η εναγόμενη εργοδότρια άσκησε αναίρεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Το δικαστήριο αυτό αποφάσισε, στις 30 Δεκεμβρίου 2019, ότι η διαφορά της κύριας δίκης έθετε ζητήματα ερμηνείας και εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης. Υπέβαλε τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα με αίτηση προδικαστικής αποφάσεως:

23.

Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν στο Δικαστήριο οι ενάγοντες, η Δημοκρατία της Λιθουανίας και η Επιτροπή. Δεν έλαβε χώρα επ’ ακροατηρίου συζήτηση, αλλά το Δικαστήριο έθεσε ερωτήσεις προς γραπτή απάντηση. Το EIGE και η Επιτροπή απάντησαν.

24.

Οι ενάγοντες επισημαίνουν ότι το EIGE δεν έχει την ιδιότητα ούτε του εναγομένου ούτε του παρεμβαίνοντος στην κύρια δίκη και ούτε είναι υπεύθυνο, δυνάμει του άρθρου 75, παράγραφος 2, του εργατικού κώδικα, για την καταβολή των μισθών των εναγόντων. Και οι δύο διάδικοι είναι λιθουανικές οντότητες και η προστασία που προβλέπει η οδηγία 2008/104 δεν μπορεί να αρθεί λόγω του διεθνούς καθεστώτος του EIGE. Αυτό θα προκαλούσε κοινωνικές εντάσεις.

25.

Κατά πάγια νομολογία, αλλά και σύμφωνα με το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104, φορείς που δεν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα, δεν αποκλείονται αυτομάτως από την άσκηση «οικονομικής δραστηριότητας» ( 18 ). Αντιθέτως, ως «οικονομική δραστηριότητα» νοείται κάθε δραστηριότητα που συνδέεται με οικονομική πράξη, ανεξαρτήτως των συμφερόντων για την ικανοποίηση των οποίων αυτή ασκείται. Οι διάφορες δραστηριότητες του EIGE (επί παραδείγματι, η εκπαίδευση, η ενημέρωση, η συλλογή στατιστικών στοιχείων) έχουν οικονομικό χαρακτήρα, διότι η άσκησή τους απαιτεί οικονομικές συναλλαγές, όπως πράξεις πληρωμής. Μόνον οι εθελοντικές δραστηριότητες δεν είναι «οικονομικές δραστηριότητες».

26.

Ερμηνεία της οδηγίας 2008/104 η οποία επιτρέπει στους οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως είναι το EIGE, να εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των προσωρινά απασχολουμένων λόγω του ότι το προσωπικό του EIGE που έχει προσληφθεί βάσει του ΚΥΚ απολαύει ειδικού καθεστώτος το οποίο δεν είναι συγκρίσιμο με αυτό των προσωρινά απασχολούμενων θα αντέβαινε στους σκοπούς που επιδιώκονται με την οδηγία 2008/104.

27.

Η απουσία στο λιθουανικό δίκαιο της έννοιας των «οικονομικών δραστηριοτήτων» κατά την εφαρμογή της οδηγίας 2008/104 με το άρθρο 75 του εργατικού κώδικα είναι σύμφωνη με το δίκαιο της Ένωσης ( 19 ). Δεκαεννέα κράτη μέλη εφαρμόζουν την οδηγία 2008/104 κατά τον ίδιο τρόπο όπως και η Λιθουανία.

28.

Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι ήταν πρόδηλο ότι το EIGE μπορούσε να προσλάβει απευθείας προσωπικό, δυνάμει του ΚΥΚ, για να εκπληρώσει διοικητικά καθήκοντα όμοια με εκείνα για τα οποία προσελήφθησαν ( 20 ). Η αρμοδιότητα για άμεσες προσλήψεις εκτείνεται από χειρωνακτικές εργασίες, όπως αυτές που εκτελούν οι αχθοφόροι και το προσωπικό καθαρισμού, έως καθήκοντα τα οποία ασκούνται από υψηλόβαθμα διευθυντικά στελέχη. Τα καθήκοντα που εκτελούνται από προσωρινά απασχολούμενους θα πρέπει να συγκριθούν με τα καθήκοντα του μόνιμου προσωπικού του EIGE.

29.

Ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους, οι ενάγοντες προσκόμισαν πληθώρα αποδεικτικών στοιχείων (ηλεκτρονικά μηνύματα, καταθέσεις κ.λπ.) από τα οποία προκύπτει ότι στην πραγματικότητα δεν ασκούσαν μόνον καθήκοντα υποστήριξης, αλλά και καθήκοντα τα οποία θα έπρεπε να ασκούνται μόνον από προσωπικό το οποίο έχει προσληφθεί απευθείας από το EIGE (επί παραδείγματι, προγραμματισμό και διαχείριση του προϋπολογισμού). Πρόκειται για πραγματικό ζήτημα που πρέπει να γίνει σεβαστό, ακόμη και αν, από νομικής απόψεως, τα καθήκοντα του μόνιμου προσωπικού του EIGE και των εναγόντων δεν είναι συγκρίσιμα.

30.

Τέλος, οι ενάγοντες επισημαίνουν ότι παρείχαν τις υπηρεσίες τους ως προσωρινά απασχολούμενοι για χρονικά διαστήματα μεταξύ 22 μηνών και 36 μηνών. Το EIGE κατήγγειλε τις συμβάσεις μετά την άσκηση εκ μέρους των εναγόντων προσφυγής για την καταβολή διαφορών αποδοχών. Οι αποδοχές που καταβλήθηκαν στους ενάγοντες κυμαίνονταν μεταξύ 700 και 800 ευρώ, περίπου το ένα τρίτο των αποδοχών του προσωπικού του EIGE που έχει προσληφθεί απευθείας και ασκεί παρόμοια καθήκοντα.

31.

Στο πλαίσιο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, η Δημοκρατία της Λιθουανίας επισημαίνει ότι η αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων εις βάρος των προσωρινά απασχολουμένων είναι αρχή του κοινωνικού δικαίου της Ένωσης η οποία δεν πρέπει να ερμηνεύεται συσταλτικώς ( 21 ). Το ευρύ πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2008/104 αποτυπώνεται στην ευρεία ερμηνεία που έχει δοθεί στην έννοια του «εργαζομένου» κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής ( 22 ). Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου επί της ερμηνείας των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης για την προστασία των εργαζομένων, οι εξαιρέσεις πρέπει να ερμηνεύονται κατά τρόπο που να τις περιορίζει στο απολύτως αναγκαίο μέτρο για τη διαφύλαξη των συμφερόντων τα οποία προστατεύει η παρέκκλιση ( 23 ).

32.

Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, οποιαδήποτε εξαίρεση από το προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2008/104 πρέπει να είναι σαφής και ακριβής ( 24 ). Ο περιορισμός αυτός της χρήσης προσωρινά απασχολουμένων σε φορείς δημοσίου δικαίου, όπως το EIGE, δεν θα δικαιολογείτο από κανέναν από τους λόγους που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104 όσον αφορά απαγορεύσεις ή περιορισμούς που επιτρέπονται όσον αφορά την προσωρινή απασχόληση ( 25 ). Πράγματι, η μείωση της προστασίας των προσωρινά απασχολουμένων για τον λόγο και μόνον ότι ο έμμεσος εργοδότης στηρίζεται σε διαφορετική νομική βάση από εκείνη που προβλέπει το δημόσιο δίκαιο των κρατών μελών θα ισοδυναμούσε με άλλη μια βάση θεμελίωσης αδικαιολόγητης διάκρισης. Έχει ήδη κριθεί, από πρακτικής απόψεως, ότι όταν τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί προσλαμβάνουν προσωρινά απασχολούμενους, πρέπει να τηρούν το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένα ( 26 ).

33.

Η Δημοκρατία της Λιθουανίας υποστηρίζει ότι η οδηγία 2008/104 υλοποιεί τα θεμελιώδη δικαιώματα που εγγυάται το άρθρο 31 του Χάρτη. Επομένως, αμφότερα εφαρμόζονται στο EIGE υπό την ιδιότητά του ως «έμμεσου εργοδότη», βάσει του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη. Τα θεσμικά όργανα οφείλουν, σύμφωνα με το καθήκον καλόπιστης συνεργασίας που υπέχουν, να λαμβάνουν υπόψη στη συμπεριφορά τους ως εργοδότες νομικές πράξεις που έχουν εκδοθεί σε επίπεδο Ένωσης ( 27 ).

34.

Όσον αφορά το δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, η Δημοκρατία της Λιθουανίας συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ( 28 ). Τα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η Λιθουανία, έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν ένα ευρύτερο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2008/104, που αποτελεί μέτρο ελάχιστης εναρμόνισης, και να το επεκτείνουν σε έμμεσους εργοδότες που δεν ασκούν οικονομικές δραστηριότητες ( 29 ), οπότε δεν είναι αναγκαίο να αποφασιστεί αν το EIGE ασκεί οικονομικές δραστηριότητες κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104.

35.

Όσον αφορά το τέταρτο και το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, η Δημοκρατία της Λιθουανίας υποστηρίζει ότι, ελλείψει ειδικού κανόνα στον ΚΥΚ, η τοποθέτηση προσωρινά απασχολουμένων σε οργανισμό της Ένωσης ως «έμμεσο εργοδότη» διέπεται από το άρθρο 5 της οδηγίας 2008/104 και από το δίκαιο του κράτους μέλους που τη μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη (ιδίως λόγω του άρθρου 335 ΣΛΕΕ). Αυτή είναι η θέση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το οποίο αμφισβήτησε τη νομιμότητα των δραστηριοτήτων επτά οργανισμών της Ένωσης, μεταξύ των οποίων και του EIGE, όσον αφορά την τήρηση των κανόνων της οδηγίας 2008/104 ( 30 ).

36.

Κατά την εφαρμογή από τη Λιθουανία της οδηγίας 2008/104, δεν συντρέχει παραβίαση της αρχής της αυτονομίας των θεσμικών οργάνων της Ένωσης ή των κανόνων υπολογισμού των αποδοχών που περιέχονται στον ΚΥΚ. Τυχόν διαφορετική μεταχείριση των θεσμικών και λοιπών οργάνων και οργανισμών της Ένωσης πρέπει να προβλέπεται από άμεσα εφαρμοστέους κανόνες του δικαίου της Ένωσης.

37.

Όσον αφορά το έκτο προδικαστικό ερώτημα, η Δημοκρατία της Λιθουανίας υπογραμμίζει ότι το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104 συνιστά ειδική έκφραση της γενικής αρχής της ίσης μεταχείρισης ( 31 ). Η φράση «για να καταλάβουν την ίδια θέση εργασίας» του άρθρου 5, παράγραφος 1, επιτρέπει μια υποθετική σύγκριση μεταξύ εργαζομένων. Δεν μπορεί να ερμηνευθεί στενώς υπό την έννοια, παραδείγματος χάριν, ότι οι επίμαχες θέσεις εργασίας πρέπει να είναι πανομοιότυπες, διότι στην περίπτωση αυτή η υποχρέωση θα ήταν εξαιρετικά εύκολο να καταστρατηγηθεί. Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το EIGE κατέφυγε στη διαδικασία πρόσληψης προσωρινά απασχολουμένων για την υποστήριξη του μόνιμου προσωπικού του, με σκοπό αυτοί να αναλάβουν, μεταξύ άλλων, την εκτέλεση συμπληρωματικών εργασιών και να αντισταθμίσουν τις ελλείψεις του EIGE σε προσωπικό. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο έκρινε ότι, λαμβανομένων υπόψη των συμβάσεων απασχόλησης των εναγόντων και των καθηκόντων που είχαν πράγματι αναλάβει, όλοι οι προσωρινά απασχολούμενοι ασκούσαν, εν όλω ή εν μέρει, καθήκοντα μόνιμου προσωπικού του EIGE. Το γεγονός ότι οι προσωρινά απασχολούμενοι μπορούν να καλύπτουν θέσεις μονίμων υπαλλήλων ή μελών του λοιπού προσωπικού που απουσιάζουν λόγω άδειας ασθενείας ή γονικής άδειας αντικρούει το επιχείρημα ότι απαγορεύεται η ανάθεση καθηκόντων βάσει του ΚΥΚ σε απασχολούμενους που δεν υπάγονται σε αυτόν τον κανονισμό.

38.

Όσον αφορά το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τόσο η εταιρία προσωρινής απασχόλησης όσο και οι έμμεσοι εργοδότες πρέπει να ασκούν οικονομική δραστηριότητα βάσει του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104. Η ερμηνεία αυτή ενισχύεται επίσης από το ιστορικό θέσπισης της οδηγίας ( 32 ).

39.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει βεβαίως ότι, βάσει του γράμματος του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104, το EIGE δεν μπορεί να εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής της για τον λόγο ότι είναι δημόσια επιχείρηση. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, το EIGE δεν ασκεί οικονομική δραστηριότητα ( 33 ), κυρίως διότι το EIGE δεν προσφέρει αγαθά ή υπηρεσίες σε ορισμένη αγορά και δεν ανταγωνίζεται τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που προσφέρει άλλη επιχείρηση.

40.

Κατόπιν των ανωτέρω, η Επιτροπή προτείνει να αναδιατυπωθεί το τρίτο προδικαστικό ερώτημα ως ακολούθως: «Έχει το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104 την έννοια ότι αντιτίθεται σε νομοθεσία κράτους μέλους δυνάμει της οποίας η οδηγία 2008/104 έχει εφαρμογή σε εταιρίες προσωρινής απασχόλησης ή έμμεσους εργοδότες που δεν ασκούν οικονομική δραστηριότητα;» Η Επιτροπή προτείνει να δοθεί αρνητική απάντηση στο ερώτημα αυτό ( 34 ).

41.

Όσον αφορά το τέταρτο και το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, η Επιτροπή εκτιμά ότι η αρχή της ίσης μεταχείρισης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104 επιτάσσει να αντιμετωπίζονται οι ενάγοντες με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται και οι εργαζόμενοι που προσλαμβάνονται απευθείας από το EIGE βάσει του λιθουανικού δικαίου –κατ’ αντιδιαστολή με αυτούς που προσλαμβάνονται μέσω εταιριών προσωρινής απασχόλησης– όχι όμως με τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι εργαζόμενοι οι οποίοι προσλαμβάνονται βάσει του ΚΥΚ ( 35 ). Το EIGE αποφάσισε να απασχολήσει προσωρινά απασχολούμενους βάσει της νομοθεσίας του κράτους μέλους, επιλογή η οποία ήταν νόμιμη υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης, δυνάμει των άρθρων 272 και 335 ΣΛΕΕ. Αυτή η δικαιοπρακτική ικανότητα για σύναψη συμβάσεων που αναγνωρίζεται δυνάμει των εν λόγω άρθρων εκτείνεται στη σύναψη συμβάσεων εργασίας ή παροχής υπηρεσιών ( 36 ). Μια τέτοια πρόσληψη είναι παράνομη μόνον αν πραγματοποιείται για να αποφευχθεί η εφαρμογή των διατάξεων του ΚΥΚ ( 37 ), αλλά τα θεσμικά όργανα διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια κατά την επιλογή του μέσου που είναι το πλέον κατάλληλο για την πρόσληψη. Αυτό παρέχει περισσότερη ευελιξία από ό,τι οι προϋποθέσεις που ισχύουν για τους εργαζομένους που εμπίπτουν στην κατηγορία των συμβασιούχων υπαλλήλων ( 38 ).

42.

Η Επιτροπή προσθέτει ότι οι οδηγίες έχουν ως αποδέκτες τα κράτη μέλη και δεν μπορούν, αυτές καθεαυτές, να επιβάλλουν υποχρεώσεις στα θεσμικά όργανα της Ένωσης όσον αφορά τις σχέσεις τους με το προσωπικό τους ( 39 ). Δυνάμει του άρθρου 336 ΣΛΕΕ, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης καθορίζουν τους κανόνες που διέπουν τις σχέσεις αυτές και, συνεπώς, μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις οι οδηγίες εφαρμόζονται εμμέσως ( 40 ), μολονότι μπορούν να αποτελέσουν πηγή εμπνεύσεως για τον προσδιορισμό των υποχρεώσεων των θεσμικών οργάνων της Ένωσης όσον αφορά τις δημόσιες λειτουργίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( 41 ), τα δε όργανα αυτά, όταν ενεργούν ως εργοδότες, οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις νομοθετικές διατάξεις που θεσπίζονται σε επίπεδο Ένωσης ( 42 ). Τούτο ισχύει μόνο για τους μονίμους υπαλλήλους και το λοιπό προσωπικό που υπάγεται στον ΚΥΚ και, επομένως, όχι για τους ενάγοντες.

43.

Για τον λόγο αυτόν, η κατάσταση των εναγόντων πρέπει να συγκριθεί, δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104, με το προσωπικό που προσλαμβάνεται απευθείας από το EIGE δυνάμει του λιθουανικού δικαίου, χωρίς τη μεσολάβηση εταιρίας προσωρινής απασχόλησης, και όχι με το προσωπικό της Ένωσης που υπάγεται στον ΚΥΚ. Η προσέγγιση αυτή συνάδει με την αρχή της αυτονομίας των θεσμικών οργάνων της Ένωσης. Πρόσωπο το οποίο δεν προσλαμβάνεται από θεσμικό όργανο της Ένωσης αλλά από νομικό πρόσωπο το οποίο υπόκειται στη νομοθεσία κράτους μέλους, όπως είναι μια εταιρία προσωρινής απασχόλησης, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει προσληφθεί από αρχή ισοδύναμη προς διοικητική αρχή και δεν μπορεί να αποκτήσει την ιδιότητα του δημοσίου υπαλλήλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( 43 ). Ερμηνεία της οδηγίας 2008/104 υπό την έννοια ότι οι έκτακτοι υπάλληλοι θεωρούνται πράγματι ισοδύναμοι προς τους συμβασιούχους υπαλλήλους θα μπορούσε να θίξει την αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( 44 ) και να δημιουργήσει ανυπέρβλητες πρακτικές δυσχέρειες ( 45 ). Η Επιτροπή διερωτάται αν πρέπει να τύχει εφαρμογής το πρωτόκολλο (αριθ. 7) περί των προνομίων και ασυλιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( 46 ).

44.

Όσον αφορά το έκτο προδικαστικό ερώτημα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να διαπιστώσει αν οι ενάγοντες εκπλήρωσαν διοικητικά καθήκοντα ή, μάλλον, καθήκοντα συνδεόμενα με τις «κύριες δραστηριότητες» και τα καθήκοντα του EIGE βάσει του ιδρυτικού κανονισμού του, προκειμένου να εξακριβωθεί αν ο σκοπός ήταν να αποφευχθεί η εφαρμογή του ΚΥΚ. Πάντως, θεωρεί ότι το EIGE δεν υπερέβη τα όρια της διακριτικής ευχέρειας που διαθέτει προσλαμβάνοντας προσωρινά απασχολούμενους δυνάμει του λιθουανικού δικαίου. Πράγματι, η διοικητική αρωγή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως καθήκον που πρέπει να αναλάβει το ίδιο το EIGE, ως «κύρια δραστηριότητα» ( 47 ). Το αιτούν δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να επαναχαρακτηρίσει τις επίμαχες συμβάσεις ως συμβάσεις που διέπονται από το ΚΛΠ, διότι οι ενάγοντες δεν συνήψαν τις συμβάσεις τους με το EIGE, αλλά με την εναγόμενη εργοδότρια (εταιρία προσωρινής απασχόλησης), και, στην υπόθεση της κύριας δίκης, το EIGE έχει την ιδιότητα του παρεμβαίνοντος.

45.

Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση η οποία να του παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί ( 48 ).

46.

Εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί επί του ζητήματος αν ένας οργανισμός της Ένωσης όπως το EIGE εμπίπτει στην έννοια του «έμμεσου εργοδότη» κατά την οδηγία 2008/104· σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, αν η εκ μέρους της Δημοκρατίας της Λιθουανίας εφαρμογή της έννοιας «έμμεσος εργοδότης» ούτως ώστε να καλύπτονται επιχειρήσεις που δεν ασκούν οικονομικές δραστηριότητες σημαίνει ότι η τοποθέτηση προσωρινά απασχολουμένων σε τέτοιες επιχειρήσεις διέπεται από την οδηγία 2008/104· σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, αν το EIGE «ασκ[εί] οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του αν έχ[ει] κερδοσκοπικό χαρακτήρα» δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104· και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, αν η εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104, όσον αφορά την ίση μεταχείριση από πλευράς του EIGE ως «έμμεσου εργοδότη», και στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ δύο ιδιωτών στην οποία το EIGE έχει απλώς την ιδιότητα του παρεμβαίνοντος, θίγει τη διοικητική αυτονομία του EIGE ( 49 ) και αντίκειται στον ΚΥΚ.

47.

Επομένως, προτείνω να αναδιατυπωθούν τα έξι προδικαστικά ερωτήματα στα ακόλουθα τέσσερα ερωτήματα.

48.

Η απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα είναι καταφατική. Οι οργανισμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως το EIGE, είναι «έμμεσοι εργοδότες» κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104, όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, αυτής.

49.

Το Γενικό Δικαστήριο έχει κρίνει ότι θεσμικό όργανο της Ένωσης, ήτοι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αποτελεί «έμμεσο εργοδότη», για τους σκοπούς του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104, χωρίς ωστόσο να αναπτύσσει λεπτομερώς το σκεπτικό του ( 51 ). Επρόκειτο ενδεχομένως για λογική συνέπεια του γεγονότος ότι, πολύ πριν από την έκδοση της οδηγίας 2008/104, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης είχαν προσφύγει σε εταιρίες προσωρινής απασχόλησης για την κάλυψη αναγκών σε προσωρινά απασχολούμενο προσωπικό με συμβάσεις εργασίας διεπόμενες από το εθνικό δίκαιο του τόπου εγκατάστασης του οικείου θεσμικού οργάνου της Ένωσης ( 52 ).

50.

Επιπλέον, το Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης έκρινε, το 2006, ότι το γεγονός ότι σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου συνήφθη με υποκείμενο του δημοσίου διεθνούς δικαίου δεν αρκεί, αυτό καθεαυτό, για να καταστεί αλυσιτελής, όσον αφορά τη διαφορά, η νομολογία του Δικαστηρίου που ερμηνεύει την οδηγία 1999/70 και τη συμφωνία-πλαίσιο που τη συνοδεύει ( 53 ). Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, συμφωνώ με τα επιχειρήματα που προέβαλε η Δημοκρατία της Λιθουανίας (βλ. σημείο 32 των παρουσών προτάσεων) σύμφωνα με τα οποία πρέπει η εξαίρεση από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2008/104 είτε θεσμικών οργάνων της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 13 ΣΕΕ είτε οργανισμών της Ένωσης ( 54 ) να είναι ρητή.

51.

Μια τέτοια σαφής διατύπωση δεν περιλαμβάνεται στην οδηγία 2008/104. Αντιθέτως, το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2008/104 ορίζει ευρέως την έννοια του «έμμεσου εργοδότη» ως «το φυσικό ή νομικό πρόσωπο για το οποίο και υπό την επίβλεψη και τη διεύθυνση του οποίου εργάζεται ο προσωρινά απασχολούμενος» (η υπογράμμιση δική μου), ενώ το άρθρο 5 του κανονισμού 1922/2006 ορίζει ότι το «Ινστιτούτο έχει νομική προσωπικότητα. Απολαύει, σε κάθε κράτος μέλος, της ευρύτερης δικαιοπρακτικής ικανότητας που αναγνωρίζεται στα νομικά πρόσωπα δυνάμει της νομοθεσίας τους. Ιδίως, δύναται να αποκτά ή να διαθέτει κινητή ή ακίνητη περιουσία και να παρίσταται ενώπιον δικαστηρίου». Επομένως, μια συστηματική ερμηνεία των άρθρων 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, και 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104, υπό το πρίσμα του κανονισμού 1922/2006, συνηγορεί επίσης υπέρ της υπαγωγής ενός οργανισμού όπως το EIGE στις παραμέτρους του «έμμεσου εργοδότη» κατά την έννοια της οδηγίας 2008/104 ( 55 ).

52.

Πράγματι, οι μόνοι περιορισμοί γραμματικής φύσεως που επιβάλλονται στην ερμηνεία της έννοιας «έμμεσοι εργοδότες» περιλαμβάνονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, με την προσθήκη της φράσης «ασκούν οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του εάν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα» (βλ. σκέψεις 64 έως 71 των παρουσών προτάσεων). Καμία από τις παρεκκλίσεις από την οδηγία 2008/104 δεν αφορά ειδικά ή συγκεκριμένα τους οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης· οι εν λόγω παρεκκλίσεις είναι το άρθρο 1, παράγραφος 3, σχετικά με τις «συμβάσεις εργασίας ή [τις] σχέσεις εξαρτημένης εργασίας που συνάπτονται στο πλαίσιο ειδικού δημόσιου ή επιδοτούμενου από δημόσιες αρχές προγράμματος επαγγελματικής κατάρτισης, ένταξης ή επιμόρφωσης», και το άρθρο 4, παράγραφος 1, όσον αφορά τους «λόγους γενικού συμφέροντος που αφορούν ιδίως την προστασία των προσωρινά απασχολουμένων, τις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας στην εργασία ή την ανάγκη διασφάλισης της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς εργασίας και της αποφυγής καταχρήσεων». Στο άρθρο 5, παράγραφοι 2 έως 4, της οδηγίας 2008/104 δεν γίνεται αναφορά στους οργανισμούς της Ένωσης σε σχέση με περιορισμούς στην αρχή της ίσης μεταχείρισης.

53.

Εξάλλου, ούτε οι σκοποί της οδηγίας 2008/104 καθιστούν δυνατό τον αποκλεισμό των οργανισμών της Ένωσης από την έννοια των «έμμεσων εργοδοτών». Ο διττός σκοπός της οδηγίας είναι η ανάπτυξη ευέλικτων μορφών εργασίας και, παράλληλα, η επίτευξη ενός υψηλότερου επιπέδου εναρμόνισης της κοινωνικής νομοθεσίας στον τομέα αυτόν. Η κοινωνική νομοθεσία θεμελιώνεται στην εξεύρεση της χρυσής τομής μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας στην αγορά εργασίας και αναφέρεται ως «ευελιξία με ασφάλεια» ( 56 ). Το γράμμα του άρθρου 2 της οδηγίας 2008/104 στην ουσία ανταποκρίνεται σε τέσσερις σκοπούς, ήτοι την προστασία των προσωρινά απασχολουμένων, τη διαφύλαξη της αρχής της ίσης μεταχείρισης, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανάπτυξη ευέλικτων μορφών απασχόλησης. Συνεπώς, η οδηγία αποσκοπεί στην προώθηση της πρόσβασης των προσωρινά απασχολουμένων σε μόνιμες θέσεις εργασίας στον έμμεσο εργοδότη ( 57 ). Η δημιουργία θέσεων εργασίας, η συμμετοχή και η ένταξη στην αγορά εργασίας συνιστούν ουσιώδεις σκοπούς ( 58 ). Από τη δικογραφία δεν προκύπτει καμία ανακολουθία μεταξύ των σκοπών αυτών και των θέσεων εργασίας που προσφέρουν οι οργανισμοί της Ένωσης. Το EIGE είναι ενεργός παράγοντας στη λιθουανική αγορά εργασίας και, εξάλλου, από το ιστορικό θεσπίσεως του άρθρου 1, παράγραφος 2, δεν προκύπτει η εξαίρεση οργανισμών, όπως το EIGE, από το πεδίο εφαρμογής του ( 59 ).

54.

Η έννοια των «έμμεσων εργοδοτών» πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως ( 60 ), προκειμένου να μη διακυβεύεται η επίτευξη των σκοπών της οδηγίας 2008/104 και, ως εκ τούτου, να θίγεται η πρακτική αποτελεσματικότητά της, με τον υπερβολικό και αδικαιολόγητο περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της. Και τούτο διότι το Δικαστήριο κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα όσον αφορά την έννοια της «εταιρείας προσωρινής απασχόλησης» κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1 στοιχείο γʹ, και το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104 ( 61 ). Η ίδια επιταγή πρέπει να εφαρμοστεί απαραιτήτως και στις διατάξεις της οδηγίας 2008/104 που χρήζουν ερμηνείας στην υπόθεση της κύριας δίκης.

55.

Στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί καταφατική απάντηση. Η οδηγία 2008/104 έχει την έννοια ότι αποκλείεται η εφαρμογή της σε περίπτωση τοποθέτησης προσωρινά απασχολουμένων σε έμμεσους εργοδότες οι οποίοι δεν ασκούν οικονομικές δραστηριότητες.

56.

Πρέπει να γίνει δεκτό ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ως παραδεκτές αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως που αφορούν διατάξεις του δικαίου της Ένωσης σε περιπτώσεις στις οποίες τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου αυτού, αλλά οι εν λόγω διατάξεις έχουν εφαρμογή βάσει του εθνικού δικαίου λόγω παραπομπής του εθνικού δικαίου στο περιεχόμενο των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης ( 62 ). Πρόκειται για εσωτερικές καταστάσεις, περιλαμβανομένων και των αμιγώς εσωτερικών, στις οποίες η εθνική νομοθεσία ακολουθεί την ίδια προσέγγιση με εκείνη που προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης ( 63 ). Όπως επισήμανε πρόσφατα ο γενικός εισαγγελέας M. Bobek, το Δικαστήριο έκρινε ότι όταν, στο πλαίσιο ρυθμίσεως καταστάσεων οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οικείας πράξεως της Ένωσης, η εθνική νομοθεσία εναρμονίζει τις λύσεις που προβλέπει προς εκείνες που έχουν γίνει δεκτές από την εν λόγω πράξη, υφίσταται οπωσδήποτε συμφέρον της Ένωσης για ομοιόμορφη ερμηνεία των διατάξεων που περιλαμβάνονται στην πράξη αυτή, προκειμένου να αποφευχθούν ερμηνευτικές αποκλίσεις στο μέλλον ( 64 ).

57.

Εντούτοις, αντιθέτως προς την άποψη που υποστηρίζουν η Δημοκρατία της Λιθουανίας και η Επιτροπή (βλ., αντιστοίχως, σημεία 34 και 40 των παρουσών προτάσεων), στη διαφορά της κύριας δίκης υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερα εμπόδια για την εφαρμογή της λεγόμενης νομολογίας «Dzodzi», στην οποία καθιερώθηκε η αρχή αυτή ( 65 ).

58.

Πρώτον, ένα κυρίαρχο ζήτημα στη νομολογία είναι ο προσδιορισμός της διάταξης της νομοθεσίας των κρατών μελών με την οποία εφαρμόζεται «ευθέως και ανεπιφύλακτα» η πράξη της Ένωσης σε πλαίσιο που δεν προβλέπεται από την πράξη αυτή ( 66 ). Μια τέτοια σαφώς διατυπωμένη διάταξη δεν περιλαμβάνεται στη δικογραφία και η απλή παράλειψη της φράσης «οι οποίες ασκούν οικονομική δραστηριότητα» στο άρθρο 75, παράγραφος 2, του εργατικού κώδικα δεν πληροί την απαίτηση αυτή ( 67 ).

59.

Δεύτερον, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο κανόνας Dzodzi δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε καταστάσεις για τις οποίες η οικεία οδηγία προβλέπει εξαίρεση από το πεδίο εφαρμογής της ( 68 ). Η περιεχόμενη στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104 διευκρίνιση «έμμεσοι εργοδότες […] οι οποί[οι] ασκούν οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του εάν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα» θα καθίστατο κενή περιεχομένου αν νόμοι που θεσπίζονται βάσει της οδηγίας 2008/104 εκτείνονταν και στην τοποθέτηση προσωρινά απασχολουμένων σε έμμεσους εργοδότες που δεν ασκούν οικονομική δραστηριότητα.

60.

Τρίτον, από την επισκόπηση της νομολογίας γενικότερα, και ακολουθώντας και πάλι την άποψη που ανέπτυξε ο γενικός εισαγγελέας M. Bobek, προκύπτει ότι αυτό που έχει σημασία είναι αν η διάταξη του δικαίου της Ένωσης της οποίας ζητήθηκε η ερμηνεία χρησιμοποιήθηκε από τον νομοθέτη σε πλαίσιο που απομακρύνεται πολύ από το αρχικό ( 69 ). Το αρχικό πλαίσιο περιορίζεται στους έμμεσους εργοδότες που ασκούν οικονομικές δραστηριότητες, έστω και αν αυτές οριοθετούνται με τη διευκρίνιση του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104, «ανεξαρτήτως του εάν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα» ( 70 ). Η εφαρμογή της οδηγίας 2008/104 πέραν των παραμέτρων αυτών έχει ως συνέπεια την επέκτασή της σε ένα απομακρυσμένο και ανοικτό πλαίσιο, σε ευθεία αντίθεση προς το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφος 2, αυτής.

61.

Τέταρτον, επισημαίνεται ότι η οδηγία 2008/104 θεσπίζει ένα προστατευτικό πλαίσιο ( 71 ) που αποσκοπεί στη βελτίωση της στοιχειώδους προστασίας των προσωρινά απασχολουμένων ( 72 ) όσον αφορά τους βασικούς όρους εργασίας και απασχόλησης ( 73 ). Το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου έκρινε ότι, όσον αφορά τις οδηγίες ελάχιστης εναρμόνισης, τα κράτη μέλη που επιλέγουν να ασκήσουν τη διακριτική ευχέρειά τους προκειμένου να υπερβούν τις ελάχιστες προδιαγραφές που ορίζει μία οδηγία ( 74 ) δεν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη ( 75 ). Ομοίως, η οδηγία 2008/104 δεν μπορεί να είναι λυσιτελής για την ερμηνεία του λιθουανικού δικαίου όσον αφορά επιχειρήσεις που δεν ασκούν οικονομικές δραστηριότητες κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, στις οποίες τοποθετούνται προσωρινά απασχολούμενοι ( 76 ). Τούτο ισχύει για όλα τα 19 κράτη μέλη που μετέφεραν την οδηγία 2008/104 στην εσωτερική έννομη τάξη τους κατά τον ίδιο τρόπο όπως και η Λιθουανία (βλ. σημείο 27 των παρουσών προτάσεων).

62.

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι καταφατική. Οι τομείς δραστηριότητας και λειτουργίας του EIGE, όπως ορίζονται στα άρθρα 3 και 4 του κανονισμού 1922/2006, πρέπει να θεωρούνται οικονομικές δραστηριότητες δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104.

63.

Τούτο ισχύει για τους ακόλουθους λόγους.

64.

Πρώτον, στο πλαίσιο ενός άλλου μέτρου κοινωνικής πολιτικής της Ένωσης, ήτοι της οδηγίας 2001/23/ΕΚ του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2001, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, σχετικά με τη διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεων επιχειρήσεων, εγκαταστάσεων ή τμημάτων εγκαταστάσεων ή επιχειρήσεων ( 77 ), το Δικαστήριο ερμήνευσε συσταλτικά τις περιστάσεις υπό τις οποίες οι δημόσιες επιχειρήσεις αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής λόγω μη ασκήσεως «οικονομικών δραστηριοτήτων», και έκρινε ότι οι περιστάσεις αυτές περιορίζονται στη «διαρθρωτική αναδιοργάνωση της δημόσιας διοίκησης ή [στ]η μεταβίβαση διοικητικών αρμοδιοτήτων μεταξύ δημοσίων διοικητικών αρχών» ( 78 ). Το γεγονός ότι το EIGE είναι δημόσια αρχή δεν εμποδίζει, αυτό καθεαυτό, το EIGE να εμπίπτει στις παραμέτρους του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104 ως «έμμεσος εργοδότης» ( 79 ). Από τις αναλύσεις που ακολουθούν στα σημεία 67 και 68 των παρουσών προτάσεων, σχετικά με τα καθήκοντα και τους τομείς δραστηριότητας του EIGE (βλ., αντιστοίχως, άρθρα 3 και 4 του κανονισμού 1922/2006), και υπό το πρίσμα των στόχων του (άρθρο 2), προκύπτει ότι το EIGE δεν δύναται να χαρακτηρισθεί ότι ασκεί δραστηριότητες οι οποίες ενέχουν άσκηση δημόσιας εξουσίας ( 80 ).

65.

Δεύτερον, το ιστορικό θεσπίσεως του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104 συνηγορεί υπέρ της ευρείας ερμηνείας της, προκειμένου να αποτραπεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός ( 81 ), ενώ το ίδιο συμβαίνει και με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου· η έννοια των«οικονομικών δραστηριοτήτων» τείνει να ερμηνεύεται διασταλτικά ( 82 ), ανεξαρτήτως του τομέα αρμοδιότητας της Ένωσης στον οποίο τίθεται το ερώτημα ( 83 ). Αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης της ερμηνείας που προσέδωσε το Δικαστήριο στον όρο «οικονομικές δραστηριότητες» του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104, στην απόφασή του της 17ης Νοεμβρίου 2016, Betriebsraat der Ruhrlandklinik ( 84 ). Κατά συνέπεια, το ερώτημα που τίθεται είναι αν το EIGE ασκεί οποιαδήποτε δραστηριότητα συνιστάμενη στην προσφορά αγαθών ή παροχή υπηρεσιών εντός συγκεκριμένης αγοράς ( 85 ).

66.

Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι, δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1922/2006, τα έσοδα του ινστιτούτου περιλαμβάνουν τις «εισπράξεις του έναντι παρεχόμενων υπηρεσιών», οπότε ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε ότι το EIGE θα ενεργούσε ως φορέας της αγοράς, ακόμη και αν μέχρι σήμερα, όπως επισήμανε και το EIGE στην απάντησή του στις γραπτές ερωτήσεις του Δικαστηρίου, χρηματοδοτείται αποκλειστικά από την Επιτροπή.

67.

Επιπλέον, οι σκοποί τους οποίους επιδιώκει το άρθρο 2 του κανονισμού 1922/2006 καθιστούν δυνατό τον εντοπισμό ενός φάσματος αγορών που είναι ανοικτές στην προμήθεια αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών· ο επηρεασμός των εθνικών πολιτικών και των πολιτικών της Ένωσης είναι κλασικό πεδίο δραστηριότητας των ομάδων εμπορικών συμφερόντων· η τεχνική συνδρομή στα θεσμικά όργανα της Ένωσης και στις αρχές των κρατών μελών με σκοπό την ευαισθητοποίηση των πολιτών σε ζητήματα ισότητας των φύλων δεν αποτελεί μονοπώλιο του EIGE σε ευρωπαϊκό επίπεδο· εξάλλου, στον κανονισμό 1922/2006, η συνδρομή για την ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων στις πολιτικές της Ένωσης και στις συνακόλουθες εθνικές πολιτικές δεν επαφίεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του EIGE αλλά αναλαμβάνεται από ένα ευρύ φάσμα φορέων.

68.

Παραδείγματα δραστηριοτήτων που συνίστανται στην προσφορά αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών και στις οποίες συμμετέχουν εμπορικές επιχειρήσεις περιλαμβάνονται στα καθήκοντα του EIGE, όπως αυτά απαριθμούνται στο άρθρο 3. Προεξέχοντα παραδείγματα είναι η διάδοση δεδομένων και πληροφοριών για την ισότητα των φύλων, ιδίως, σε ερευνητικά κέντρα, εθνικούς φορείς ισότητας, μη κυβερνητικές οργανώσεις και κοινωνικούς εταίρους (άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ)· η διάδοση μεθοδολογικών εργαλείων στα όργανα της Ένωσης και τις κυβερνητικές αρχές των κρατών μελών (άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ)· η διεξαγωγή έρευνας για την κατάσταση στην Ευρώπη όσον αφορά την ισότητα των φύλων (άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ)· η οργάνωση συνεδρίων (άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ)· η προώθηση διαλόγου μεταξύ διαφόρων οργανώσεων (άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο θʹ). Δραστηριότητες που εκτελούνται από άλλες οντότητες, ήτοι από «άλλους οργανισμούς, φορείς και αρμόδιες εθνικές και διεθνείς οργανώσεις», αναγνωρίζονται στο άρθρο 4, παράγραφος 3.

69.

Αναγνωρίζω ότι το EIGE δηλώνει, με την απάντησή του στα ερωτήματα του Δικαστηρίου, ότι η βασική αποστολή του είναι η συλλογή δεδομένων, η ανάλυση και η διάδοση δεδομένων, και ότι αποτελεί τη μόνη πηγή συγκρίσιμων δεδομένων σχετικά με την ισότητα ανδρών και γυναικών τόσο στο επίπεδο της Ένωσης όσο και σε εθνικό επίπεδο. Εντούτοις, από τη νομοθεσία που συνοψίσθηκε ανωτέρω προκύπτει ότι αυτή δεν είναι η μόνη δραστηριότητά του.

70.

Τέλος, καίτοι από τη δικογραφία προκύπτει ότι όλες οι δραστηριότητες του EIGE χρηματοδοτούνται επί του παρόντος από πόρους της Ένωσης και όχι από εισπράξεις έναντι παρεχόμενων υπηρεσιών βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1922/2006, το γεγονός αυτό δεν αποκλείει τη διαπίστωση ότι ασκεί «οικονομικές δραστηριότητες». Και τούτο επειδή κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/104 είναι αδιάφορο αν ο έμμεσος εργοδότης έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα ( 86 ). Βάσει νομολογίας που διαμορφώθηκε σχετικά με την οδηγία 2001/23, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι υπηρεσίες οι οποίες, χωρίς να εμπίπτουν στο πλαίσιο άσκησης δημόσιας εξουσίας, παρέχονται προς το δημόσιο συμφέρον και χωρίς κερδοσκοπικό σκοπό και ανταγωνίζονται τις υπηρεσίες που παρέχονται από επιχειρηματίες επιδιώκοντες κερδοσκοπικό σκοπό, δύνανται να χαρακτηρισθούν οικονομικές δραστηριότητες ( 87 ). Επομένως, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν το EIGE και η Επιτροπή με την απάντησή τους στις γραπτές ερωτήσεις, είναι αδιάφορο αν το EIGE επιδιώκει σκοπούς ανταγωνισμού κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων του· αυτό που έχει σημασία είναι η ύπαρξη υπηρεσιών σε ανταγωνισμό με άλλες επιχειρήσεις, επιδιώκουσες τέτοιους σκοπούς, στις σχετικές αγορές. Ούτε, εξάλλου, ο καθορισμός των καθηκόντων του EIGE στο πλαίσιο της αρμοδιότητας της Ένωσης (άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1922/2006) περιορίζει την άσκηση «οικονομικών δραστηριοτήτων» του EIGE, λαμβανομένου υπόψη του εύρους της αρμοδιότητας της Ένωσης όσον αφορά την ισότητα των φύλων, η προώθηση της οποίας εξυπηρετεί το γενικό συμφέρον.

71.

Τέλος, υπενθυμίζεται ότι η ευρεία ερμηνεία του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2008/104 δικαιολογείται προκειμένου να μη διακυβεύεται η επίτευξη του σκοπού της και θιγεί η πρακτική αποτελεσματικότητά της (βλ. σημείο 54 των παρουσών προτάσεων).

72.

Η απάντηση στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα είναι καταφατική. Όταν τα δικαστήρια του οικείου κράτους μέλους έχουν κρίνει ότι όλες οι θέσεις εργασίας και οι ειδικότητες, τα καθήκοντα των οποίων εκτελούνται από προσωρινά απασχολούμενους, περιλαμβάνουν καθήκοντα τα οποία μπορούν να ασκούν κατ’ αποκλειστικότητα οι εργαζόμενοι που υπόκεινται στις διατάξεις του ΚΥΚ, οι αντίστοιχες θέσεις εργασίας και ειδικότητες των προσωρινά απασχολουμένων θα πρέπει να θεωρηθούν «ίδι[ες] θέσ[εις]» κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104. Η ερμηνεία αυτή συνάδει με τη διοικητική αυτονομία του EIGE ( 88 ) και τον ΚΥΚ.

73.

Τούτο ισχύει για τους ακόλουθους λόγους.

74.

Πρώτον, υπεύθυνη για την παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης που προβλέπεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104 θεωρείται η εναγόμενη εργοδότρια. Οι ενάγοντες επισημαίνουν (σημείο 24 των παρουσών προτάσεων) ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 1, προκειμένου να καθορίσει τις απορρέουσες από το λιθουανικό δίκαιο ευθύνες που υπέχει η εναγόμενη εργοδότρια, και όχι το EIGE, έναντι των εναγόντων. Συνεπώς, ως ένα βαθμό, η ανάλυση στις γραπτές παρατηρήσεις σχετικά με το κατά πόσον οι υποχρεώσεις που προβλέπουν οι οδηγίες της Ένωσης ισχύουν για τα θεσμικά όργανα της Ένωσης όταν ενεργούν ως εργοδότης είναι περιττή ( 89 ), δεδομένου ότι οι αποφάσεις αυτές αφορούν προσφυγές ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου στο πλαίσιο των οποίων το θεσμικό όργανο ήταν καθού σε καταγγελίες των υπαλλήλων του ( 90 ). Οι εν λόγω αποφάσεις αφορούν τον αντίκτυπο των οδηγιών επί των θεσμικών οργάνων της Ένωσης όσον αφορά τις σχέσεις τους με το «προσωπικό τους» ( 91 ).

75.

Δεύτερον, δεν τίθεται ζήτημα προσβολής ούτε της αυτονομίας του EIGE ούτε του ΚΥΚ, διότι οι ενάγοντες ζητούν μόνον, και αποκλειστικά από την εναγόμενη, και όχι από το EIGE, την καταβολή των καθυστερούμενων αποδοχών που ισχυρίζονται ότι τους οφείλονται, και όχι τη μετατροπή των συμβάσεων προσωρινής απασχόλησής τους σε σχέση εργασίας αορίστου χρόνου. Επομένως, δεν τίθεται το ζήτημα αν τα λιθουανικά δικαστήρια απέδωσαν στους ενάγοντες την ιδιότητα του υπαλλήλου ή του λοιπού προσωπικού της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά παράβαση του ΚΥΚ και της αυτονομίας των θεσμικών οργάνων της Ένωσης ( 92 ). Συνεπώς, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, η διαφορά της κύριας δίκης διακρίνεται από την απόφαση Tordeur ( 93 ), την οποία επικαλέστηκε η Επιτροπή με την απάντησή της στις γραπτές ερωτήσεις του Δικαστηρίου, επειδή ο προσωρινά απασχολούμενος στην υπόθεση εκείνη επικαλέστηκε, στο πλαίσιο προδικαστικής παραπομπής, διάταξη του βελγικού δικαίου η οποία υποχρέωνε την Επιτροπή να επαναχαρακτηρίσει μια σύμβαση ορισμένου χρόνου ως σύμβαση αορίστου χρόνου. Το Δικαστήριο έκρινε ως ακολούθως:

«Βεβαίως η κοινωνική προστασία του προσωρινώς απασχολουμένου δεν πρέπει να παραμελείται για μόνο το λόγο ότι ο τελευταίος τίθεται στη διάθεση κοινοτικού οργάνου. Ωστόσο, η προστασία αυτή δεν μπορεί να εξασφαλίζεται με μέτρα που θα συνιστούσαν επέμβαση στη σφαίρα της αυτονομίας των οργάνων των Κοινοτήτων. […] η σύναψη σύμβασης αορίστου χρόνου δεν μπορεί να μην απορρέει από απόφαση της αρχής που ορίζεται ως αρμόδια σχετικώς αλλά από το γεγονός, έστω και αν διαπιστώνεται με απόφαση του εθνικού δικαστή, ότι δεν τηρήθηκαν ορισμένες διατάξεις περί προσωρινής απασχολήσεως της νομοθεσίας του οικείου κράτους μέλους» ( 94 ).

76.

Πράγματι, από τη δικογραφία δεν προκύπτει ότι κάποιος άλλος πλην της εναγόμενης εργοδότριας είναι υπεύθυνος είτε για την καταβολή των αποδοχών που ζητούν οι ενάγοντες είτε για την εκπλήρωση της υποχρέωσης του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104, σύμφωνα με την οποία οι «βασικοί όροι εργασίας και απασχόλησης των προσωρινά απασχολούμενων, κατά τη διάρκεια της τοποθέτησής τους σε έμμεσο εργοδότη, είναι τουλάχιστον αυτοί που θα εφαρμόζονταν εάν οι εργαζόμενοι είχαν προσληφθεί απευθείας από τον εν λόγω εργοδότη για να καταλάβουν την ίδια θέση» ( 95 ).

77.

Πρέπει να γίνει δεκτό ότι η έννοια των «αποδοχών» βάσει της οδηγίας 2008/104 δεν ορίζεται στη διάταξη αυτή ( 96 ) και ότι υπάρχουν άλλες διατάξεις της εν λόγω οδηγίας οι οποίες θα μπορούσαν να θίξουν την αυτονομία του EIGE, όπως το άρθρο 10, το οποίο επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιβάλλουν κυρώσεις σε έμμεσους εργοδότες. Ωστόσο, τούτο εξαρτάται από τη φύση της κύρωσης και τις περιστάσεις της εκάστοτε υπόθεσης. Η διαφορά της κύριας δίκης, αντιθέτως, περιορίζεται στις «αποδοχές» βάσει του άρθρου 3, στοιχείο στʹ, περίπτωση ii, και στον τρόπο υπολογισμού «τουλάχιστον εκείνων [των αποδοχών] που θα ίσχυαν» αν οι ενάγοντες είχαν προσληφθεί απευθείας δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 1. Η προσφυγή των λιθουανικών δικαστηρίων στο άρθρο 80 του ΚΛΠ είναι εύλογη, λαμβανομένων υπόψη των πραγματικών διαπιστώσεων, και δεν συμφωνώ με τα επιχειρήματα της Επιτροπής ότι αυτό δημιουργεί ανυπέρβλητες δυσχέρειες (βλ. υποσημείωση 45 των παρουσών προτάσεων).

78.

Το EIGE και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι η έννοια της φράσης «είχαν προσληφθεί απευθείας από τον εν λόγω εργοδότη για να καταλάβουν την ίδια θέση», κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104, δικαιολογεί τη σύγκριση μεταξύ των προσωρινά απασχολουμένων που προσλαμβάνονται απευθείας από το EIGE για προσωρινή απασχόληση δυνάμει του λιθουανικού δικαίου, και όχι μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης, ενώ τόσο οι ενάγοντες όσο και η Δημοκρατία της Λιθουανίας υποστηρίζουν ότι η συγκριτική εξέταση πρέπει μάλλον να συνεπάγεται την εξέταση της πρόσληψης βάσει του ΚΥΚ.

79.

Κανένα από τα επιχειρήματα αυτά δεν αντανακλά την πλήρη εικόνα της εξέτασης που απαιτείται. Δέον να υπενθυμιστεί ότι, κατά την «αρχή της ίσης μεταχείρισης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/104 […] οι βασικοί όροι απασχόλησης και εργασίας των προσωρινά απασχολουμένων, κατά τη διάρκεια τοποθέτησής τους σε έμμεσο εργοδότη, είναι τουλάχιστον αυτοί που θα εφαρμόζονταν εάν οι εργαζόμενοι είχαν προσληφθεί απευθείας από τον εν λόγω εργοδότη για να καταλάβουν την ίδια θέση» ( 97 ).

80.

Όπως διευκρινίστηκε με τις γραπτές παρατηρήσεις των εναγόντων (βλ. σημείο 29 των παρουσών προτάσεων) και με τις γραπτές παρατηρήσεις της Δημοκρατίας της Λιθουανίας (σημείο 37 των παρουσών προτάσεων), το άρθρο 5, παράγραφος 1, απαιτεί τη διερεύνηση των δικανικών στοιχείων ( 98 ). Ασκούσαν πράγματι οι ενάγοντες, στις θέσεις εργασίας που κατέλαβαν, καθήκοντα εργαζομένου ο οποίος, βάσει του ΚΥΚ, λαμβάνει υψηλότερες αποδοχές από αυτές που καταβάλλονται στο πλαίσιο της σύμβασης προσωρινής απασχόλησης; Στο πλαίσιο αυτής της εξέτασης, οι συμβάσεις εργασίας και ο ΚΥΚ χρησιμεύουν περισσότερο ως αποδεικτικά στοιχεία παρά ως νομικοί κανόνες. Πάντως, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η επιτροπή επίλυσης εργατικών διαφορών ανέλαβε ακριβώς αυτή την εξέταση των δικανικών στοιχείων (βλ. σημείο 20 των παρουσών προτάσεων). Αφού εξακριβώθηκε, βάσει αποδεικτικών στοιχείων, ποια ακριβώς ήταν τα καθήκοντα και οι δραστηριότητες που ασκούσαν οι προσωρινά απασχολούμενοι, και κατόπιν ανάλυσης των συμφωνηθέντων, η επιτροπή επίλυσης εργατικών διαφορών αποφάσισε ότι η εναγόμενη έπρεπε να καταβάλλει τις αποδοχές της επιμέρους ομάδας καθηκόντων ΙΙ, βαθμός 4, δυνάμει του άρθρου 80 του ΚΛΠ.

81.

Τρίτον, όπως επισημάνθηκε, ο περιορισμός της αρχής της ίσης μεταχείρισης, η οποία αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της οδηγίας 2008/104, επιτρέπεται μόνο σε «ορισμένες περιστάσεις» ( 99 ). Οι περιστάσεις αυτές προβλέπονται στο άρθρο 5, παράγραφοι 2, 3, και 4, της οδηγίας 2008/104. Δεν έχουν σχέση με την υπόθεση της κύριας δίκης.

82.

Τέλος, ενδεχομένως να τεθεί το ερώτημα ποιες είναι οι επιπτώσεις σε περίπτωση που το EIGE υπερβεί την εξουσία εκτίμησης που διαθέτει, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 5, του κανονισμού 1922/2006, «να συνάπτει συμβατικές σχέσεις, ιδίως συμφωνίες υπεργολαβίας, με άλλους οργανισμούς, για την εκτέλεση των καθηκόντων που ενδεχομένως τους αναθέτει» ( 100 ), ή ενεργήσει κατά παράβαση του ΚΥΚ που δεσμεύει το EIGE δυνάμει του άρθρου 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 1922/2006 ( 101 );

83.

Κατά πάγια νομολογία, «η προσωρινή αυτή απασχόληση χαρακτηρίζεται από τριγωνική σχέση μεταξύ του εργαζομένου, μιας εξωτερικής εταιρίας και του θεσμικού οργάνου ή του οργανισμού της Ένωσης, σχέση η οποία προϋποθέτει ότι έχουν συναφθεί δύο συμβάσεις: μια πρώτη σύμβαση μεταξύ της εταιρίας προσωρινής απασχολήσεως και του θεσμικού οργάνου ή του οργανισμού της Ένωσης και μια δεύτερη σύμβαση μεταξύ του προσωρινώς απασχολουμένου και της εταιρίας προσωρινής απασχολήσεως. […] Στο πλαίσιο αυτό, η σχέση αυτή χαρακτηρίζεται από την παρουσία ενδιάμεσης ιδιωτικής εταιρίας, η οποία αποκομίζει κέρδος θέτοντας έναν εργαζόμενο στη διάθεση του θεσμικού οργάνου της Ένωσης ή τοποθετώντας τον για την εκτέλεση συγκεκριμένων καθηκόντων στο πλαίσιο ή για λογαριασμό του οργάνου αυτού. Η παρέμβαση των εν λόγω εξωτερικών εταιριών ως ενδιαμέσων είναι αυτή που δεν επιτρέπει να συναχθεί η ύπαρξη άμεσου νομικού δεσμού μεταξύ του ενδιαφερομένου και του θεσμικού οργάνου ή οργανισμού της Ένωσης» ( 102 ).

84.

Μια τριγωνική σχέση δικαιολογεί επομένως μια τριγωνική λύση· εναπόκειται στην εναγόμενη εργοδότρια, και όχι στους ενάγοντες, να προσφύγει στο Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αίτημα την επιστροφή από το EIGE των διαφορών αποδοχών που διέταξε το λιθουανικό δικαστήριο αν επιθυμούν να υποστηρίξουν, υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης, ότι το EIGE υπερέβη τις αρμοδιότητές του όσον αφορά τη φύση της εργασίας που ανέθεσε στην πραγματικότητα στους ενάγοντες. Όπως υποστήριξε η Δημοκρατία της Λιθουανίας (σημείο 35 των παρουσών προτάσεων), η λύση αυτή συνάδει με την απουσία διατάξεων του ΚΥΚ σχετικά με τους προσωρινά απασχολούμενους.

85.

Καταλήγω στο συμπέρασμα αυτό υπό το πρίσμα του δικαιώματος προσβάσεως σε δικαστήριο και αποτελεσματικής προσφυγής δυνάμει του άρθρο 47, πρώτο εδάφιο, του Χάρτη ( 103 ), λαμβανομένων υπόψη των δυσχερειών που θα αντιμετώπιζαν όσον αφορά την απόκτηση ενεργητικής νομιμοποιήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ελλείψει συμβάσεως με το EIGE ( 104 ).

86.

Προτείνω συνεπώς να δοθούν στο Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (Ανώτατο Δικαστήριο, Λιθουανία) οι ακόλουθες απαντήσεις.